౮. సుదత్తసుత్తవణ్ణనా

౨౪౨. అట్ఠమే కేనచిదేవ కరణీయేనాతి వాణిజ్జకమ్మం అధిప్పేతం. అనాథపిణ్డికో చ రాజగహసేట్ఠి చ అఞ్ఞమఞ్ఞం భగినిపతికా హోన్తి. యదా రాజగహే ఉట్ఠానకభణ్డకం మహగ్ఘం హోతి, తదా రాజగహసేట్ఠి తం గహేత్వా పఞ్చసకటసతేహి సావత్థిం గన్త్వా యోజనమత్తే ఠితో అత్తనో ఆగతభావం జానాపేతి. అనాథపిణ్డికో పచ్చుగ్గన్త్వా తస్స మహాసక్కారం కత్వా ఏకయానం ఆరోపేత్వా సావత్థిం పవిసతి. సో సచే భణ్డం లహుకం విక్కీయతి, విక్కిణాతి. నో చే, భగినిఘరే ఠపేత్వా పక్కమతి. అనాథపిణ్డికోపి తథేవ కరోతి. స్వాయం తదాపి తేనేవ కరణీయేన అగమాసి. తం సన్ధాయేతం వుత్తం.

తం దివసం పన రాజగహసేట్ఠి యోజనమత్తే ఠితేన అనాథపిణ్డికేన ఆగతభావజాననత్థం పేసితం పణ్ణం న సుణి, ధమ్మస్సవనత్థాయ విహారం అగమాసి. సో ధమ్మకథం సుత్వా స్వాతనాయ బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం నిమన్తేత్వా అత్తనో ఘరే ఉద్ధనఖణాపనదారుఫాలనాదీని కారేసి. అనాథపిణ్డికోపి ‘‘ఇదాని మయ్హం పచ్చుగ్గమనం కరిస్సతి, ఇదాని కరిస్సతీ’’తి ఘరద్వారేపి పచ్చుగ్గమనం అలభిత్వా అన్తోఘరం పవిట్ఠో పటిసన్థారమ్పి న బహుం అలత్థ. ‘‘కిం, మహాసేట్ఠి, కుసలం దారకరూపానం? నసి మగ్గే కిలన్తో’’తి? ఏత్తకోవ పటిసన్థారో అహోసి. సో తస్స మహాబ్యాపారం దిస్వా, ‘‘కిం ను తే, గహపతి, ఆవాహో వా భవిస్సతీ’’తి? ఖన్ధకే (చూళవ. ౩౦౪) ఆగతనయేనేవ కథం పవత్తేత్వా తస్స ముఖతో బుద్ధసద్దం సుత్వా పఞ్చవణ్ణం పీతిం పటిలభి. సా తస్స సీసేన ఉట్ఠాయ యావ పాదపిట్ఠియా, పాదపిట్ఠియా ఉట్ఠాయ యావ సీసా గచ్ఛతి, ఉభతో ఉట్ఠాయ మజ్ఝే ఓసరతి, మజ్ఝే ఉట్ఠాయ ఉభతో గచ్ఛతి. సో పీతియా నిరన్తరం ఫుట్ఠో, ‘‘బుద్ధోతి త్వం, గహపతి, వదేసి? బుద్ధో తాహం, గహపతి, వదామీ’’తి ఏవం తిక్ఖత్తుం పుచ్ఛిత్వా, ‘‘ఘోసోపి ఖో ఏసో దుల్లభో లోకస్మిం యదిదం బుద్ధో’’తి ఆహ. ఇదం సన్ధాయ వుత్తం ‘‘అస్సోసి ఖో అనాథపిణ్డికో, గహపతి, బుద్ధో కిర లోకే ఉప్పన్నో’’తి.

ఏతదహోసి అకాలో ఖో అజ్జాతి సో కిర తం సేట్ఠిం పుచ్ఛి, ‘‘కుహిం గహపతి సత్థా విహరతీ’’తి? అథస్స సో – ‘‘బుద్ధా నామ దురాసదా ఆసీవిససదిసా హోన్తి, సత్థా సివథికాయ వసతి, న సక్కా తత్థ తుమ్హాదిసేహి ఇమాయ వేలాయ గన్తు’’న్తి ఆచిక్ఖి. అథస్స ఏతదహోసి. బుద్ధగతాయ సతియా నిపజ్జీతి తందివసం కిరస్స భణ్డసకటేసు వా ఉపట్ఠాకేసు వా చిత్తమ్పి న ఉప్పజ్జి, సాయమాసమ్పి న అకాసి, సత్తభూమికం పన పాసాదం ఆరుయ్హ సుపఞ్ఞత్తాలఙ్కతవరసయనే ‘‘బుద్ధో బుద్ధో’’తి సజ్ఝాయం కరోన్తోవ నిపజ్జిత్వా నిద్దం ఓక్కమి. తేన వుత్తం ‘‘బుద్ధగతాయ సతియా నిపజ్జీ’’తి.

రత్తియా సుదం తిక్ఖత్తుం ఉట్ఠాసి పభాతన్తి మఞ్ఞమానోతి పఠమయామే తావ వీతివత్తే ఉట్ఠాయ బుద్ధం అనుస్సరి, అథస్స బలవప్పసాదో ఉదపాది, పీతిఆలోకో అహోసి, సబ్బతమం విగచ్ఛి, దీపసహస్సుజ్జలం వియ చన్దుట్ఠానం సూరియుట్ఠానం వియ చ జాతం. సో ‘‘పపాదం ఆపన్నో వతమ్హి, సూరియో ఉగ్గతో’’తి ఉట్ఠాయ ఆకాసతలే ఠితం చన్దం ఉల్లోకేత్వా ‘‘ఏకోవ యామో గతో, అఞ్ఞే ద్వే అత్థీ’’తి పున పవిసిత్వా నిపజ్జి. ఏతేనుపాయేన మజ్ఝిమయామావసానేపి పచ్ఛిమయామావసానేపీతి తిక్ఖత్తుం ఉట్ఠాసి. పచ్ఛిమయామావసానే పన బలవపచ్చూసేయేవ ఉట్ఠాయ ఆకాసతలం ఆగన్త్వా మహాద్వారాభిముఖోవ అహోసి, సత్తభూమికద్వారం సయమేవ వివటం అహోసి. సో పాసాదా ఓరుయ్హ అన్తరవీథిం పటిపజ్జి.

వివరింసూతి ‘‘అయం మహాసేట్ఠి ‘బుద్ధుపట్ఠానం గమిస్సామీ’తి నిక్ఖన్తో, పఠమదస్సనేనేవ సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠాయ తిణ్ణం రతనానం అగ్గుపట్ఠాకో హుత్వా అసదిసం సఙ్ఘారామం కత్వా చాతుద్దిసస్స అరియగణస్స అనావటద్వారో భవిస్సతి, న యుత్తమస్స ద్వారం పిదహితు’’న్తి చిన్తేత్వా వివరింసు. అన్తరధాయీతి రాజగహం కిర ఆకిణ్ణమనుస్సం అన్తోనగరే నవ కోటియో, బహినగరే నవాతి తం ఉపనిస్సాయ అట్ఠారస మనుస్సకోటియో వసన్తి. అవేలాయ మతమనుస్సే బహి నీహరితుం అసక్కోన్తా అట్టాలకే ఠత్వా బహిద్వారే ఖిపన్తి. మహాసేట్ఠి నగరతో బహినిక్ఖన్తమత్తోవ అల్లసరీరం పాదేన అక్కమి, అపరమ్పి పిట్ఠిపాదేన పహరి. మక్ఖికా ఉప్పతిత్వా పరికిరింసు. దుగ్గన్ధో నాసపుటం అభిహని. బుద్ధప్పసాదో తనుత్తం గతో. తేనస్స ఆలోకో అన్తరధాయి, అన్ధకారో పాతురహోసి. సద్దమనుస్సావేసీతి ‘‘సేట్ఠిస్స ఉస్సాహం జనేస్సామీ’’తి సువణ్ణకిఙ్కిణికం ఘట్టేన్తో వియ మధురస్సరేన సద్దం అనుస్సావేసి.

సతం కఞ్ఞాసహస్సానీతి పురిమపదానిపి ఇమినావ సహస్సపదేన సద్ధిం సమ్బన్ధనీయాని. యథేవ హి సతం కఞ్ఞాసహస్సాని, సతం సహస్సాని హత్థీ, సతం సహస్సాని అస్సా, సతం సహస్సాని రథాతి అయమేత్థ అత్థో. ఇతి ఏకేకసతసహస్సమేవ దీపితం. పదవీతిహారస్సాతి పదవీతిహారో నామ సమగమనే ద్విన్నం పదానం అన్తరే ముట్ఠిరతనమత్తం. కలం నాగ్ఘన్తి సోళసిన్తి తం ఏకం పదవీతిహారం సోళసభాగే కత్వా తతో ఏకో కోట్ఠాసో పున సోళసధా, తతో ఏకో సోళసధాతి ఏవం సోళస వారే సోళసధా భిన్నస్స ఏకో కోట్ఠాసో సోళసికలా నామ, తం సోళసికలం ఏతాని చత్తారి సతసహస్సాని న అగ్ఘన్తి. ఇదం వుత్తం హోతి – సతం హత్థిసహస్సాని సతం అస్ససహస్సాని సతం రథసహస్సాని సతం కఞ్ఞాసహస్సాని, తా చ ఖో ఆముక్కమణికుణ్డలా సకలజమ్బుదీపరాజధీతరో వాతి ఇమస్మా ఏత్తకా లాభా విహారం గచ్ఛన్తస్స తస్మిం సోళసికలసఙ్ఖాతే పదేసే పవత్తచేతనావ ఉత్తరితరాతి. ఇదం పన విహారగమనం కస్స వసేన గహితన్తి? విహారం గన్త్వా అనన్తరాయేన సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహన్తస్స. ‘‘గన్ధమాలాదీహి పూజం కరిస్సామి, చేతియం వన్దిస్సామి, ధమ్మం సోస్సామి, దీపపూజం కరిస్సామి, సఙ్ఘం నిమన్తేత్వా దానం దస్సామి, సిక్ఖాపదేసు వా సరణేసు వా పతిట్ఠహిస్సామీ’’తి గచ్ఛతోపి వసేన వట్టతియేవ.

అన్ధకారో అన్తరధాయీతి సో కిర చిన్తేసి – ‘‘అహం ఏకకోతి సఞ్ఞం కరోమి, అనుయుత్తాపి మే అత్థి, కస్మా భాయామీ’’తి సూరో అహోసి. అథస్స బలవా బుద్ధప్పసాదో ఉదపాది. తస్మా అన్ధకారో అన్తరధాయీతి. సేసవారేసుపి ఏసేవ నయో. అపిచ పురతో పురతో గచ్ఛన్తో భింసనకే సుసానమగ్గే అట్ఠికసఙ్ఖలికసమంసలోహితన్తిఆదీని అనేకవిధాని కుణపాని అద్దస. సోణసిఙ్గాలాదీనం సద్దం అస్సోసి. తం సబ్బం పరిస్సయం పునప్పునం బుద్ధగతం పసాదం వడ్ఢేత్వా మద్దన్తో అగమాసియేవ.

ఏహి సుదత్తాతి సో కిర సేట్ఠి గచ్ఛమానోవ చిన్తేసి – ‘‘ఇమస్మిం లోకే బహూ పూరణకస్సపాదయో తిత్థియా ‘మయం బుద్ధా మయం బుద్ధా’తి వదన్తి, కథం ను ఖో అహం సత్థు బుద్ధభావం జానేయ్య’’న్తి? అథస్స ఏతదహోసి – ‘‘మయ్హం గుణవసేన ఉప్పన్నం నామం మహాజనో జానాతి, కులదత్తియం పన మే నామం అఞ్ఞత్ర మయా న కోచి జానాతి. సచే బుద్ధో భవిస్సతి, కులదత్తికనామేన మం ఆలపిస్సతీ’’తి. సత్థా తస్స చిత్తం ఞత్వా ఏవమాహ.

పరినిబ్బుతోతి కిలేసపరినిబ్బానేన పరినిబ్బుతో. ఆసత్తియోతి తణ్హాయో. సన్తిన్తి కిలేసవూపసమం. పప్పుయ్యాతి పత్వా. ఇదఞ్చ పన వత్వా సత్థా తస్స అనుపుబ్బికథం కథేత్వా మత్థకే చత్తారి సచ్చాని పకాసేసి. సేట్ఠి ధమ్మదేసనం సుత్వా సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠాయ బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం నిమన్తేత్వా పునదివసతో పట్ఠాయ మహాదానం దాతుం ఆరభి. బిమ్బిసారాదయో సేట్ఠిస్స సాసనం పేసేన్తి – ‘‘త్వం ఆగన్తుకో, యం నప్పహోతి, తం ఇతో ఆహరాపేహీ’’తి. సో ‘‘అలం తుమ్హే బహుకిచ్చా’’తి సబ్బే పటిక్ఖిపిత్వా పఞ్చహి సకటసతేహి ఆనీతవిభవేన సత్తాహం మహాదానం అదాసి. దానపరియోసానే చ భగవన్తం సావత్థియం వస్సావాసం పటిజానాపేత్వా రాజగహస్స చ సావత్థియా చ అన్తరే యోజనే యోజనే సతసహస్సం దత్వా పఞ్చచత్తాలీస విహారే కారేన్తో సావత్థిం గన్త్వా జేతవనమహావిహారం కారేత్వా బుద్ధప్పముఖస్స భిక్ఖుసఙ్ఘస్స నియ్యాదేసీతి. అట్ఠమం.