౧. ఇన్దకసుత్తవణ్ణనా

౨౩౫. యక్ఖసంయుత్తస్స పఠమే ఇన్దకస్సాతి ఇన్దకూటనివాసినో యక్ఖస్స. యక్ఖతో హి కూటేన, కూటతో చ యక్ఖేన నామం లద్ధం. రూపం న జీవన్తి వదన్తీతి యది బుద్ధా రూపం జీవన్తి న వదన్తి, యది రూపం సత్తో పుగ్గలోతి ఏవం న వదన్తీతి అత్థో. కథం న్వయన్తి కథం ను అయం? కుతస్స అట్ఠీయకపిణ్డమేతీతి అస్స సత్తస్స అట్ఠియకపిణ్డఞ్చ కుతో ఆగచ్ఛతి? ఏత్థ చ అట్ఠిగ్గహణేన తీణి అట్ఠిసతాని, యకపిణ్డగ్గహణేన నవ మంసపేసిసతాని గహితాని. యది రూపం న జీవో, అథస్స ఇమాని చ అట్ఠీని ఇమా చ మంసపేసియో కుతో ఆగచ్ఛన్తీతి పుచ్ఛతి. కథం న్వయం సజ్జతి గబ్భరస్మిన్తి కేన ను కారణేన అయం సత్తో మాతుకుచ్ఛిస్మిం సజ్జతి లగ్గతి, తిట్ఠతీతి? పుగ్గలవాదీ కిరేస యక్ఖో, ‘‘ఏకప్పహారేనేవ సత్తో మాతుకుచ్ఛిస్మిం నిబ్బత్తతీ’’తి గహేత్వా గబ్భసేయ్యకసత్తస్స మాతా మచ్ఛమంసాదీని ఖాదతి, సబ్బాని ఏకరత్తివాసేన పచిత్వా ఫేణం వియ విలీయన్తి. యది రూపం సత్తో న భవేయ్య, ఏవమేవ విలీయేయ్యాతి లద్ధియా ఏవమాహ. అథస్స భగవా – ‘‘న మాతుకుచ్ఛిస్మిం ఏకప్పహారేనేవ నిబ్బత్తతి, అనుపుబ్బేన పన వడ్ఢతీ’’తి దస్సేన్తో పఠమం కలలం హోతీతిఆదిమాహ. తత్థ పఠమన్తి పఠమేన పటిసన్ధివిఞ్ఞాణేన సద్ధిం తిస్సోతి వా ఫుస్సోతి వా నామం నత్థి, అథ ఖో తీహి జాతిఉణ్ణంసూహి కతసుత్తగ్గే సణ్ఠితతేలబిన్దుప్పమాణం కలలం హోతి, యం సన్ధాయ వుత్తం –

‘‘తిలతేలస్స యథా బిన్దు, సప్పిమణ్డో అనావిలో;

ఏవం వణ్ణప్పటిభాగం, కలలం సమ్పవుచ్చతీ’’తి.

కలలా హోతి అబ్బుదన్తి తస్మా కలలా సత్తాహచ్చయేన మంసధోవనఉదకవణ్ణం అబ్బుదం నామ హోతి, కలలన్తి నామం అన్తరధాయతి. వుత్తమ్పి చేతం –

‘‘సత్తాహం కలలం హోతి, పరిపక్కం సమూహతం;

వివట్టమానం తబ్భావం, అబ్బుదం నామ జాయతీ’’తి.

అబ్బుదా జాయతే పేసీతి తస్మాపి అబ్బుదా సత్తాహచ్చయేన విలీనతిపుసదిసా పేసి నామ సఞ్జాయతి. సా మరిచఫాణితేన దీపేతబ్బా. గామదారికా హి సుపక్కాని మరిచాని గహేత్వా సాటకన్తే భణ్డికం కత్వా పీళేత్వా మణ్డం ఆదాయ కపాలే పక్ఖిపిత్వా ఆతపే ఠపేన్తి, తం సుక్ఖమానం సబ్బభాగేహి ముచ్చతి. ఏవరూపా పేసి హోతి, అబ్బుదన్తి నామం అన్తరధాయతి. వుత్తమ్పి చేతం –

‘‘సత్తాహం అబ్బుదం హోతి, పరిపక్కం సమూహతం;

వివట్టమానం తబ్భావం, పేసి నామ పజాయతీ’’తి.

పేసి నిబ్బత్తతీ ఘనోతి తతో పేసితో సత్తాహచ్చయేన కుక్కుటణ్డసణ్ఠానో ఘనో నామ మంసపిణ్డో నిబ్బత్తతి, పేసీతి నామం అన్తరధాయతి. వుత్తమ్పి చేతం –

‘‘సత్తాహం పేసి భవతి, పరిపక్కం సమూహతం;

వివట్టమానం తబ్భావం, ఘనోతి నామ జాయతి.

‘‘యథా కుక్కుటియా అణ్డం, సమన్తా పరిమణ్డలం;

ఏవం ఘనస్స సణ్ఠానం, నిబ్బత్తం కమ్మపచ్చయా’’తి.

ఘనా పసాఖా జాయన్తీతి పఞ్చమే సత్తాహే ద్విన్నం హత్థపాదానం సీసస్స చత్థాయ పఞ్చ పీళకా జాయన్తి, యం సన్ధాయేతం వుత్తం ‘‘పఞ్చమే, భిక్ఖవే, సత్తాహే పఞ్చ పీళకా సణ్ఠహన్తి కమ్మతో’’తి.

ఇతో పరం ఛట్ఠసత్తమాదీని సత్తాహాని అతిక్కమ్మ దేసనం సఙ్ఖిపిత్వా ద్వాచత్తాలీసే సత్తాహే పరిణతకాలం గహేత్వా దస్సేన్తో కేసాతిఆదిమాహ. తత్థ కేసా లోమా నఖాపి చాతి ద్వాచత్తాలీసే సత్తాహే ఏతాని జాయన్తి.

తేన సో తత్థ యాపేతీతి తస్స హి నాభితో ఉట్ఠితో నాళో మాతు ఉదరపటలేన ఏకాబద్ధో హోతి, సో ఉప్పలదణ్డకో వియ ఛిద్దో, తేన ఆహారరసో సంసరిత్వా ఆహారసముట్ఠానరూపం సముట్ఠాపేతి. ఏవం సో దస మాసే యాపేతి. మాతుకుచ్ఛిగతో నరోతి మాతుయా తిరోకుచ్ఛిగతో, కుచ్ఛియా అబ్భన్తరగతోతి అత్థో. ఇతి భగవా ‘‘ఏవం ఖో, యక్ఖ, అయం సత్తో అనుపుబ్బేన మాతుకుచ్ఛియం వడ్ఢతి, న ఏకప్పహారేనేవ నిబ్బత్తతీ’’తి దస్సేతి. పఠమం.