గన్థారమ్భకథా
కరుణాసీతలహదయం, పఞ్ఞాపజ్జోతవిహతమోహతమం;
సనరామరలోకగరుం, వన్దే సుగతం గతివిముత్తం.
బుద్ధోపి బుద్ధభావం, భావేత్వా చేవ సచ్ఛికత్వా చ;
యం ఉపగతో గతమలం, వన్దే తమనుత్తరం ధమ్మం.
సుగతస్స ఓరసానం, పుత్తానం మారసేనమథనానం;
అట్ఠన్నమ్పి సమూహం, సిరసా వన్దే అరియసఙ్ఘం.
ఇతి మే పసన్నమతినో, రతనత్తయవన్దనామయం పుఞ్ఞం;
యం సువిహతన్తరాయో, హుత్వా తస్సానుభావేన.
మజ్ఝిమపమాణసుత్తఙ్కితస్స ఇధ మజ్ఝిమాగమవరస్స;
బుద్ధానుబుద్ధసంవణ్ణితస్స పరవాదమథనస్స.
అత్థప్పకాసనత్థం, అట్ఠకథా ఆదితో వసిసతేహి;
పఞ్చహి యా సఙ్గీతా, అనుసఙ్గీతా చ పచ్ఛాపి.
సీహళదీపం పన ఆభతాథ వసినా మహామహిన్దేన;
ఠపితా సీహళభాసాయ, దీపవాసీనమత్థాయ.
అపనేత్వాన తతోహం, సీహళభాసం మనోరమం భాసం;
తన్తినయానుచ్ఛవికం, ఆరోపేన్తో విగతదోసం.
సమయం అవిలోమేన్తో, థేరానం థేరవంసదీపానం;
సునిపుణవినిచ్ఛయానం, మహావిహారే నివాసీనం.
హిత్వా పునప్పునాగతమత్థం, అత్థం పకాసయిస్సామి;
సుజనస్స చ తుట్ఠత్థం, చిరట్ఠితత్థఞ్చ ధమ్మస్స.
సీలకథా ధుతధమ్మా, కమ్మట్ఠానాని చేవ సబ్బాని;
చరియావిధానసహితో, ఝానసమాపత్తివిత్థారో.
సబ్బా చ అభిఞ్ఞాయో, పఞ్ఞాసఙ్కలననిచ్ఛయో చేవ;
ఖన్ధాధాతాయతనిన్ద్రియాని అరియాని చేవ చత్తారి.
సచ్చాని పచ్చయాకారదేసనా సుపరిసుద్ధనిపుణనయా;
అవిముత్తతన్తిమగ్గా, విపస్సనాభావనా చేవ.
ఇతి పన సబ్బం యస్మా, విసుద్ధిమగ్గే మయా సుపరిసుద్ధం;
వుత్తం తస్మా భియ్యో, న తం ఇధ విచారయిస్సామి.
‘‘మజ్ఝే విసుద్ధిమగ్గో, ఏస చతున్నమ్పి ఆగమానఞ్హి;
ఠత్వా పకాసయిస్సతి, తత్థ యథాభాసితమత్థం’’.
ఇచ్చేవ కతో తస్మా, తమ్పి గహేత్వాన సద్ధిమేతాయ;
అట్ఠకథాయ విజానథ, మజ్ఝిమసఙ్గీతియా అత్థన్తి.
నిదానకథా
౧. తత్థ మజ్ఝిమసఙ్గీతి నామ పణ్ణాసతో మూలపణ్ణాసా మజ్ఝిమపణ్ణాసా ఉపరిపణ్ణాసాతి పణ్ణాసత్తయసఙ్గహా. వగ్గతో ఏకేకాయ పణ్ణాసాయ పఞ్చ పఞ్చ వగ్గే కత్వా పన్నరసవగ్గసమాయోగా. సుత్తతో దియడ్ఢసుత్తసతం ద్వే చ సుత్తన్తా. పదతో తేవీసుత్తరపఞ్చసతాధికాని అసీతిపదసహస్సాని. తేనాహు పోరాణా –
‘‘అసీతిపదసహస్సాని, భియ్యో పఞ్చసతాని చ;
పున తేవీసతి వుత్తా, పదమేవం వవత్థిత’’న్తి.
అక్ఖరతో సత్త అక్ఖరసతసహస్సాని చత్తాలీసఞ్చ సహస్సాని తేపఞ్ఞాసఞ్చ అక్ఖరాని. భాణవారతో అసీతి భాణవారా తేవీసపదాధికో చ ఉపడ్ఢభాణవారో. అనుసన్ధితో పుచ్ఛానుసన్ధి-అజ్ఝాసయానుసన్ధి-యథానుసన్ధివసేన సఙ్ఖేపతో తివిధో అనుసన్ధి. విత్థారతో పనేత్థ తీణి అనుసన్ధిసహస్సాని నవ చ సతాని హోన్తి. తేనాహు పోరాణా –
‘‘తీణి సన్ధిసహస్సాని, తథా నవసతాని చ;
అనుసన్ధినయా ఏతే, మజ్ఝిమస్స పకాసితా’’తి.
తత్థ పణ్ణాసాసు మూలపణ్ణాసా ఆది, వగ్గేసు మూలపరియాయవగ్గో, సుత్తేసు మూలపరియాయసుత్తం. తస్సాపి ‘‘ఏవం మే సుత’’న్తిఆదికం ఆయస్మతా ఆనన్దేన పఠమమహాసఙ్గీతికాలే వుత్తం నిదానమాది. సా పనేసా పఠమమహాసఙ్గీతి సుమఙ్గలవిలాసినియా దీఘనికాయట్ఠకథాయ ఆదిమ్హి విత్థారితా. తస్మా సా తత్థ విత్థారితనయేనేవ వేదితబ్బా.