౩. తతియపీఠవిమానవణ్ణనా

పీఠం తే సోవణ్ణమయన్తి తతియపీఠవిమానం. తస్స వత్థు రాజగహే సముట్ఠితం. అఞ్ఞతరో కిర ఖీణాసవత్థేరో రాజగహే పిణ్డాయ చరిత్వా భత్తం గహేత్వా ఉపకట్ఠే కాలే భత్తకిచ్చం కాతుకామో ఏకం వివటద్వారగేహం ఉపసఙ్కమి. తస్మిం పన గేహే గేహసామినీ ఇత్థీ సద్ధా పసన్నా థేరస్స ఆకారం సల్లక్ఖేత్వా ‘‘ఏథ, భన్తే, ఇధ నిసీదిత్వా భత్తకిచ్చం కరోథా’’తి అత్తనో భద్దపీఠం పఞ్ఞాపేత్వా ఉపరి పీతవత్థం అత్థరిత్వా నిరపేక్ఖపరిచ్చాగవసేన అదాసి, ‘‘ఇదం మే పుఞ్ఞం ఆయతిం సోవణ్ణపీఠపటిలాభాయ హోతూ’’తి పత్థనఞ్చ పట్ఠపేసి. అథ థేరే తత్థ నిసీదిత్వా భత్తకిచ్చం కత్వా పత్తం ధోవిత్వా ఉట్ఠాయ గచ్ఛన్తే ‘‘భన్తే, ఇదమాసనం తుమ్హాకంయేవ పరిచ్చత్తం, మయ్హం అనుగ్గహత్థం పరిభుఞ్జథా’’తి ఆహ. థేరో తస్సా అనుకమ్పాయ తం పీఠం సమ్పటిచ్ఛిత్వా సఙ్ఘస్స దాపేసి. సా అపరేన సమయేన అఞ్ఞతరేన రోగేన ఫుట్ఠా కాలం కత్వా తావతింసభవనే నిబ్బత్తీతిఆది సబ్బం పఠమవిమానవణ్ణనాయం వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బం. తేన వుత్తం –

౧౫. ‘‘పీఠం తే సోవణ్ణమయం ఉళారం, మనోజవం గచ్ఛతి యేనకామం;

అలఙ్కతే మల్యధరే సువత్థే,ఓభాససి విజ్జురివబ్భకూటం.

౧౬. ‘‘కేన తేతాదిసో వణ్ణో, కేన తే ఇధ మిజ్ఝతి;

ఉప్పజ్జన్తి చ తే భోగా, యే కేచి మనసో పియా.

౧౭. ‘‘పుచ్ఛామి తం దేవి మహానుభావే, మనుస్సభూతా కిమకాసి పుఞ్ఞం;

కేనాసి ఏవం జలితానుభావా, వణ్ణో చ తే సబ్బదిసా పభాసతీ’’తి.

౧౮. ‘‘సా దేవతా అత్తమనా, మోగ్గల్లానేన పుచ్ఛితా;

పఞ్హం పుట్ఠా వియాకాసి, యస్స కమ్మస్సిదం ఫలం’’.

౧౯. ‘‘అప్పస్స కమ్మస్స ఫలం మమేదం, యేనమ్హి ఏవం జలితానుభావా;

అహం మనుస్సేసు మనుస్సభూతా, పురిమాయ జాతియా మనుస్సలోకే.

౨౦. ‘‘అద్దసం విరజం భిక్ఖుం, విప్పసన్నమనావిలం;

తస్స అదాసహం పీఠం, పసన్నా సేహి పాణిభి.

౨౧. ‘‘తేన మేతాదిసో వణ్ణో, తేన మే ఇధ మిజ్ఝతి;

ఉప్పజ్జన్తీ చ మే భోగా, యే కేచి మనసో పియా.

౨౨. ‘‘అక్ఖామి తే భిక్ఖు మహానుభావ, మనుస్సభూతా యమకాసి పుఞ్ఞం;

తేనమ్హి ఏవం జలితానుభావా, వణ్ణో చ మే సబ్బదిసా పభాసతీ’’తి.

౧౯. యఞ్చ పన పఞ్చమగాథాయం పురిమాయ జాతియా మనుస్సలోకేతిఆది, ఏత్థ జాతి-సద్దో అత్థేవ సఙ్ఖతలక్ఖణే ‘‘జాతి ద్వీహి ఖన్ధేహి సఙ్గహితా’’తిఆదీసు (ధాతు. ౭౧). అత్థి నికాయే ‘‘నిగణ్ఠా నామ సమణజాతీ’’తిఆదీసు (అ. ని. ౩.౭౧). అత్థి పటిసన్ధియం ‘‘యం మాతుకుచ్ఛిస్మిం పఠమం చిత్తం ఉప్పన్నం, పఠమం విఞ్ఞాణం పాతుభూతం, తదుపాదాయ సావస్స జాతీ’’తిఆదీసు (మహావ. ౧౨౪). అత్థి కులే ‘‘అక్ఖిత్తో అనుపకుట్ఠో జాతివాదేనా’’తిఆదీసు (దీ. ని. ౧.౩౦౩). అత్థి పసుతియం ‘‘సమ్పతిజాతో, ఆనన్ద, బోధిసత్తో’’తిఆదీసు (దీ. ని. ౨.౩౧; మ. ని. ౩.౨౦౭). అత్థి భవే ‘‘ఏకమ్పి జాతిం ద్వేపి జాతియో’’తిఆదీసు (దీ. ని. ౧.౨౪౪; మ. ని. ౧.౫౩). ఇధాపి భవే ఏవ దట్ఠబ్బో. తస్మా పురిమాయ జాతియా పురిమస్మిం భవే అనన్తరాతీతే పురిమే అత్తభావేతి అత్థో. భుమ్మత్థే హిదం కరణవచనం. మనుస్సలోకేతి మనుస్సలోకభవే, రాజగహం సన్ధాయ వదతి. ఓకాసలోకో హి ఇధ అధిప్పేతో, సత్తలోకో పన ‘‘మనుస్సేసూ’’తి ఇమినా వుత్తోయేవ.

౨౦. అద్దసన్తి అద్దక్ఖిం. విరజన్తి విగతరాగాదిరజత్తా విరజం. భిక్ఖున్తి భిన్నకిలేసత్తా భిక్ఖుం, సబ్బసో కిలేసకాలుస్సియాభావేన విప్పసన్నచిత్తతాయ విప్పసన్నం, అనావిలసఙ్కప్పతాయ అనావిలం. పురిమం పురిమఞ్చేత్థ పదం పచ్ఛిమస్స పచ్ఛిమస్స కారణవచనం, విగతరాగాదిరజత్తా భిన్నకిలేసతాయ భిక్ఖుం, భిన్నకిలేసత్తా కిలేసకాలుస్సియాభావేన విప్పసన్నం, విప్పసన్నమనత్తా అనావిలన్తి. పచ్ఛిమం పచ్ఛిమం వా పదం పురిమస్స పురిమస్స కారణవచనం, విరజం భిక్ఖుగుణయోగతో. భిన్నకిలేసో హి భిక్ఖు. భిక్ఖుం విప్పసన్నభావతో. కిలేసకాలుస్సియాభావేన విప్పసన్నమానసో హి భిక్ఖు. విప్పసన్నం అనావిలసఙ్కప్పభావతోతి. రాగరజాభావేన వా ‘‘విరజ’’న్తి వుత్తం, దోసకాలుస్సియాభావేన ‘‘విప్పసన్న’’న్తి, మోహబ్యాకులాభావేన ‘‘అనావిల’’న్తి. ఏవంభూతో పరమత్థతో భిక్ఖు నామ హోతీతి ‘‘భిక్ఖు’’న్తి వుత్తం. అదాసహన్తి అదాసిం అహం. పీఠన్తి తదా మమ సన్తికే విజ్జమానం భద్దపీఠం. పసన్నాతి కమ్మఫలసద్ధాయ రతనత్తయసద్ధాయ చ పసన్నచిత్తా. సేహి పాణిభీతి అఞ్ఞం అనాణాపేత్వా అత్తనో హత్థేహి ఉపనీయ పీఠం పఞ్ఞాపేత్వా అదాసిన్తి అత్థో.

ఏత్థ చ ‘‘విరజం భిక్ఖుం విప్పసన్నమనావిల’’న్తి ఇమినా ఖేత్తసమ్పత్తిం దస్సేతి, ‘‘పసన్నా’’తి ఇమినా చిత్తసమ్పత్తిం, ‘‘సేహి పాణిభీ’’తి ఇమినా పయోగసమ్పత్తిం. తథా ‘‘పసన్నా’’తి ఇమినా సక్కచ్చదానం అనుపహచ్చదానన్తి చ ఇమే ద్వే దానగుణా దస్సితా, ‘‘సేహి పాణిభీ’’తి ఇమినా సహత్థేన దానం అనుపవిద్ధదానన్తి ఇమే ద్వే దానగుణా దస్సితా, పీతవత్థస్స అత్థరణేన నిసీదనకాలఞ్ఞుతాయ చిత్తిం కత్వా దానం కాలేన దానన్తి ఇమే ద్వే దానగుణా దస్సితాతి వేదితబ్బా. సేసం హేట్ఠా వుత్తనయమేవ.

తతియపీఠవిమానవణ్ణనా నిట్ఠితా.