౧౬. సిరిమావిమానవణ్ణనా

యుత్తా చ తే పరమఅలఙ్కతా హయాతి సిరిమావిమానం. తస్స కా ఉప్పత్తి? భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే కలన్దకనివాపే. తేన చ సమయేన హేట్ఠా అనన్తరవత్థుమ్హి వుత్తా సిరిమా గణికా సోతాపత్తిఫలస్స అధిగతత్తా విస్సజ్జితకిలిట్ఠకమ్మన్తా హుత్వా సఙ్ఘస్స అట్ఠ సలాకభత్తాని పట్ఠపేసి. ఆదితో పట్ఠాయ నిబద్ధం అట్ఠ భిక్ఖూ గేహం ఆగచ్ఛన్తి. సా ‘‘సప్పిం గణ్హథ ఖీరం గణ్హథా’’తిఆదీని వత్వా తేసం పత్తే పూరేతి, ఏకేన లద్ధం తిణ్ణమ్పి చతున్నమ్పి పహోతి, దేవసికం సోళసకహాపణపరిబ్బయేన పిణ్డపాతో దీయతి. అథేకదివసం ఏకో భిక్ఖు తస్సా గేహే అట్ఠకభత్తం భుఞ్జిత్వా తియోజనమత్థకే ఏకం విహారం అగమాసి. అథ నం సాయం థేరుపట్ఠానే నిసిన్నం పుచ్ఛింసు, ‘‘ఆవుసో, కహం భిక్ఖం గహేత్వా ఇధాగతోసీ’’తి? ‘‘సిరిమాయ అట్ఠకభత్తం మే భుత్త’’న్తి. ‘‘తం మనాపం కత్వా దేతి, ఆవుసో’’తి. ‘‘న సక్కా తస్సా భత్తం వణ్ణేతుం, అతిపణీతం కత్వా దేతి, ఏకేన లద్ధం తిణ్ణమ్పి చతున్నమ్పి పహోతి, తస్సా పన దేయ్యధమ్మతోపి దస్సనమేవ ఉత్తరితరం’’. సా హి ఇత్థీ ఏవరూపా చ ఏవరూపా చాతి తస్సా గుణే కథేసి.

అథేకో భిక్ఖు తస్సా గుణకథం సుత్వా అదిస్వాపి సవనేనేవ సినేహం ఉప్పాదేత్వా ‘‘మయా తత్థ గన్త్వా తం దట్ఠుం వట్టతీ’’తి అత్తనో వస్సగ్గం కథేత్వా తం భిక్ఖుం ఠితికం పుచ్ఛిత్వా ‘‘స్వే, ఆవుసో, తస్మిం గేహే త్వం సఙ్ఘత్థేరో హుత్వా అట్ఠకభత్తం లభిస్ససీ’’తి సుత్వా తఙ్ఖణఞ్ఞేవ పత్తచీవరమాదాయ పక్కన్తో పాతోవ అరుణే ఉగ్గచ్ఛన్తే సలాకగ్గం పవిసిత్వా ఠితో సఙ్ఘత్థేరో హుత్వా తస్సా గేహే అట్ఠకభత్తం లభి. యో పన సో భిక్ఖు హియ్యో భుఞ్జిత్వా పక్కామి, తస్స గతవేలాయమేవస్సా సరీరే రోగో ఉప్పజ్జి. తస్మా ఆభరణాని ఓముఞ్చిత్వా నిపజ్జి. అథస్సా దాసియో అట్ఠకభత్తం లభితుం ఆగతే భిక్ఖూ దిస్వా ఆరోచేసుం. సా గన్త్వా సహత్థా పత్తే గహేతుం వా నిసీదాపేతుం వా అసక్కోన్తీ దాసియో ఆణాపేసి ‘‘అమ్మా పత్తే గహేత్వా అయ్యే నిసీదాపేత్వా యాగుం పాయేత్వా ఖజ్జకం దత్వా భత్తవేలాయ పత్తే పూరేత్వా దేథా’’తి. తా ‘‘సాధు, అయ్యే’’తి భిక్ఖూ పవేసేత్వా యాగుం పాయేత్వా ఖజ్జకం దత్వా భత్తవేలాయ భత్తస్స పత్తే పూరేత్వా తస్సా ఆరోచయింసు. సా ‘‘మం పరిగ్గహేత్వా నేథ, అయ్యే వన్దిస్సామీ’’తి వత్వా తాహి పరిగ్గహేత్వా భిక్ఖూనం సన్తికం నీతా వేధమానేన సరీరేన భిక్ఖూ వన్ది. సో భిక్ఖు తం ఓలోకేత్వా చిన్తేసి ‘‘గిలానాయ తావ అయం ఏతిస్సా రూపసోభా, అరోగకాలే పన సబ్బాభరణపటిమణ్డితాయ ఇమిస్సా కీదిసీ రూపసమ్పత్తీ’’తి. అథస్స అనేకవస్సకోటిసన్నిచితో కిలేసో సముదాచరి. సో అఞ్ఞాణీ హుత్వా భత్తం భుఞ్జితుం అసక్కోన్తో పత్తం ఆదాయ విహారం గన్త్వా పత్తం పిధాయ ఏకమన్తే ఠపేత్వా చీవరకణ్ణం పత్థరిత్వా నిపజ్జి. అథ నం ఏకో సహాయకో భిక్ఖు యాచన్తోపి భోజేతుం నాసక్ఖి, సో ఛిన్నభత్తో అహోసి.

తం దివసమేవ సాయన్హసమయే సిరిమా కాలమకాసి. రాజా సత్థు సాసనం పేసేసి ‘‘భన్తే, జీవకస్స కనిట్ఠభగినీ సిరిమా కాలమకాసీ’’తి. సత్థా తం సుత్వా రఞ్ఞో సాసనం పహిణి ‘‘సిరిమాయ సరీరఝాపనకిచ్చం నత్థి, ఆమకసుసానే తం యథా కాకాదయో న ఖాదన్తి, తథా నిపజ్జాపేత్వా రక్ఖాపేథా’’తి. రాజా తథా అకాసి. పటిపాటియా తయో దివసా అతిక్కన్తా, చతుత్థే దివసే సరీరం ఉద్ధుమాయి, నవహి వణముఖేహి పుళవకా పగ్ఘరింసు, సకలసరీరం భిన్నసాలిభత్తచాటి వియ అహోసి. రాజా నగరే భేరిం చరాపేసి ‘‘ఠపేత్వా గేహరక్ఖణకదారకే సిరిమాయ దస్సనత్థం అనాగచ్ఛన్తానం అట్ఠ కహాపణా దణ్డో’’తి. సత్థు సన్తికఞ్చ పేసేసి ‘‘బుద్ధప్పముఖో కిర సఙ్ఘో సిరిమాయ దస్సనత్థం ఆగచ్ఛతూ’’తి. సత్థా భిక్ఖూనం ఆరోచాపేసి ‘‘సిరిమాయ దస్సనత్థం గమిస్సామా’’తి.

సోపి దహరభిక్ఖు చత్తారో దివసే కస్సచి వచనం అగ్గహేత్వా ఛిన్నభత్తోవ నిపజ్జి. పత్తే భత్తం పూతికం జాతం, పత్తే మలమ్పి ఉట్ఠహి. అథ సో సహాయకభిక్ఖునా ఉపసఙ్కమిత్వా ‘‘ఆవుసో సత్థా సిరిమాయ దస్సనత్థం గచ్ఛతీ’’తి వుచ్చమానో తథా ఛాతజ్ఝత్తోపి ‘‘సిరిమా’’తి వుత్తపదేయేవ సహసా ఉట్ఠహిత్వా ‘‘సత్థా సిరిమం దట్ఠుం గచ్ఛతి, త్వమ్పి గమిస్ససీ’’తి? ‘‘ఆమ గమిస్సామీ’’తి భత్తం ఛడ్డేత్వా పత్తం ధోవిత్వా థవికాయ పక్ఖిపిత్వా భిక్ఖుసఙ్ఘేన సద్ధిం అగమాసి. సత్థా భిక్ఖుసఙ్ఘపరివుతో ఏకపస్సే అట్ఠాసి, భిక్ఖునిసఙ్ఘోపి రాజపరిసాపి ఉపాసకపరిసాపి ఉపాసికాపరిసాపి ఏకేకపస్సే అట్ఠంసు.

సత్థా రాజానం పుచ్ఛి ‘‘కా ఏసా, మహారాజా’’తి? ‘‘భన్తే, జీవకస్స కనిట్ఠభగినీ సిరిమా నామా’’తి. ‘‘సిరిమా ఏసా’’తి? ‘‘ఆమ, భన్తే’’తి. తేన హి నగరే భేరిం చరాపేహి ‘‘సహస్సం దత్వా సిరిమం గణ్హన్తూ’’తి. రాజా తథా కారేసి, ఏకోపి ‘‘హ’’న్తి వా ‘‘హు’’న్తి వా వదన్తో నామ నాహోసి. రాజా సత్థు ఆరోచేసి ‘‘న గణ్హన్తి భన్తే’’తి, తేన హి మహారాజ అగ్ఘం ఓహాపేహీతి. రాజా ‘‘పఞ్చసతాని దత్వా గణ్హన్తూ’’తి భేరిం చరాపేత్వా కఞ్చి గణ్హనకం అదిస్వా ‘‘అడ్ఢతేయ్యసతాని, ద్వేసతాని, సతం, పఞ్ఞాసం, పఞ్చవీసతి, వీసతి కహాపణే, దస కహాపణే, పఞ్చ కహాపణే, ఏకం కహాపణం, అడ్ఢం, పాదం, మాసకం, కాకణికం దత్వా సిరిమం గణ్హన్తూ’’తి భేరిం చరాపేత్వా ‘‘ముధాపి గణ్హన్తూ’’తి భేరిం చరాపేసి, తథాపి ‘‘హ’’న్తి వా ‘‘హు’’న్తి వా వదన్తో నామ నాహోసి. రాజా ‘‘ముధాపి, భన్తే, గణ్హన్తో నత్థీ’’తి ఆహ. సత్థా ‘‘పస్సథ, భిక్ఖవే, మహాజనస్స పియమాతుగామం, ఇమస్మింయేవ నగరే సహస్సం దత్వా పుబ్బే ఏకదివసం లభింసు, ఇదాని ముధాపి గణ్హన్తో నత్థి ఏవరూపం నామ రూపం ఖయవయప్పత్తం ఆహరిమేహి అలఙ్కారేహి విచిత్తకతం నవన్నం వణ్ణముఖానం వసేన అరుభూతం తీహి అట్ఠిసతేహి సముస్సితం నిచ్చాతురం కేవలం బాలమహాజనేన బహుధా సఙ్కప్పితతాయ బహుసఙ్కప్పం అద్ధువం అత్తభావ’’న్తి దస్సేన్తో –

‘‘పస్స చిత్తకతం బిమ్బం, అరుకాయం సముస్సితం;

ఆతురం బహుసఙ్కప్పం, యస్స నత్థి ధువం ఠితీ’’తి. (థేరగా. ౧౧౬౦) –

గాథమాహ. దేసనాపరియోసానే సిరిమాయ పటిబద్ధచిత్తో భిక్ఖు విగతఛన్దరాగో హుత్వా విపస్సనం వడ్ఢేత్వా అరహత్తం పాపుణి, చతురాసీతియా పాణసహస్సానం ధమ్మాభిసమయో అహోసి.

తేన చ సమయేన సిరిమా దేవకఞ్ఞా అత్తనో విభవసమిద్ధిం ఓలోకేత్వా ఆగతట్ఠానం ఓలోకేన్తీ పురిమత్తభావే అత్తనో సరీరసమీపే భిక్ఖుసఙ్ఘపరివుతం భగవన్తం ఠితం మహాజనకాయఞ్చ సన్నిపతితం దిస్వా పఞ్చహి దేవకఞ్ఞాసతేహి పరివుతా పఞ్చహి రథసతేహి దిస్సమానకాయా ఆగన్త్వా రథతో ఓతరిత్వా సపరివారా భగవన్తం వన్దిత్వా కతఞ్జలీ అట్ఠాసి. తేన చ సమయేన ఆయస్మా వఙ్గీసో భగవతో అవిదూరే ఠితో హోతి. సో భగవన్తం ఏతదవోచ ‘‘పటిభాతి మం భగవా ఏకం పఞ్హం పుచ్ఛితు’’న్తి. ‘‘పటిభాతు తం వఙ్గీసా’’తి భగవా అవోచ. ఆయస్మా వఙ్గీసో తం సిరిమం దేవధీతరం –

౧౩౭. ‘‘యుత్తా చ తే పరమఅలఙ్కతా హయా, అధోముఖా అఘసిగమా బలీ జవా;

అభినిమ్మితా పఞ్చరథాసతా చ తే, అన్వేన్తి తం సారథిచోదితా హయా.

౧౩౮. ‘‘సా తిట్ఠసి రథవరే అలఙ్కతా,

ఓభాసయం జలమివ జోతి పోవకో;

పుచ్ఛామి తం వరతను అనోమదస్సనే,

కస్మా ను కాయా అనధివరం ఉపాగమీ’’తి. – పటిపుచ్ఛి;

౧౩౭. తత్థ యుత్తా చ తే పరమఅలఙ్కతా హయాతి పరమం అతివియ విసేసతో అలఙ్కతా, పరమేహి వా ఉత్తమేహి దిబ్బేహి అస్సాలఙ్కారేహి అలఙ్కతా, పరమా వా అగ్గా సేట్ఠా ఆజానీయా సబ్బాలఙ్కారేహి అలఙ్కతా హయా అస్సా తే తవ రథే యోజితా, యుత్తా వా తే రథస్స చ అనుచ్ఛవికా, అఞ్ఞమఞ్ఞం వా సదిసతాయ యుత్తా సంసట్ఠాతి అత్థో. ఏత్థ చ ‘‘పరమఅలఙ్కతా’’తి పురిమస్మిం పక్ఖే సన్ధిం అకత్వా దుతియస్మిం పక్ఖే అవిభత్తికనిద్దేసో దట్ఠబ్బో. అధోముఖాతి హేట్ఠాముఖా. యదిపి తే తదా పకతియావ ఠితా, దేవలోకతో ఓరోహణవసేన ‘‘అధోముఖా’’తి వుత్తా. అఘసిగమాతి వేహాసంగమా. బలీతి బలవన్తో. జవాతి జవనకా, బలవన్తో చేవ వేగవన్తో చాతి అత్థో. అభినిమ్మితాతి తవ పుఞ్ఞకమ్మేన నిమ్మితా నిబ్బత్తా. సయం నిమ్మితమేవ వా సన్ధాయ ‘‘అభినిమ్మితా’’తి వుత్తం నిమ్మానరతిభావతో సిరిమాయ దేవధీతాయ. పఞ్చరథాసతాతి గాథాసుఖత్థం థకారస్స దీఘం లిఙ్గవిపల్లాసఞ్చ కత్వా వుత్తం, విభత్తిఅలోపో వా దట్ఠబ్బో, పఞ్చ రథసతానీతి అత్థో. అన్వేన్తి తం సారథిచోదితా హయాతి సారథీహి చోదితా వియ రథేసు యుత్తా ఇమే హయా భద్దే, దేవతే, తం అనుగచ్ఛన్తి. ‘‘సారథిఅచోదితా’’తి కేచి పఠన్తి, సారథీహి అచోదితా ఏవ అనుగచ్ఛన్తీతి అత్థో. ‘‘సారథిచోదితా హయా’’తి ఏకంయేవ వా పదం గాథాసుఖత్థం దీఘం కత్వా వుత్తం, సారథిచోదితహయా పఞ్చ రథసతాతి యోజనా.

౧౩౮. సా తిట్ఠసీతి సా త్వం తిట్ఠసి. రథవరేతి రథుత్తమే. అలఙ్కతాతి సట్ఠిసకటభారేహి దిబ్బాలఙ్కారేహి అలఙ్కతసరీరా. ఓభాసయం జలమివ జోతి పావకోతి ఓభాసేన్తీ జోతిరివ జలన్తీ పావకో వియ చ తిట్ఠసి, సమన్తతో ఓభాసేన్తీ జలన్తీ తిట్ఠసీతి వుత్తం హోతి. ‘‘జోతీ’’తి చ చన్దిమసూరియనక్ఖత్తతారకరూపానం సాధారణనామం. వరతనూతి ఉత్తమరూపధరే సబ్బఙ్గసోభనే. తతో ఏవ అనోమదస్సనే అలామకదస్సనే, దస్సనీయే పాసాదికేతి అత్థో. కస్మా ను కాయా అనధివరం ఉపాగమీతి కుతో నామ దేవకాయతో అనుత్తరం సమ్మాసమ్బుద్ధం పయిరుపాసనాయ ఉపగఞ్ఛి ఉపగతాసి.

ఏవం థేరేన పుచ్ఛితా సా దేవతా అత్తానం ఆవికరోన్తీ –

౧౩౯. ‘‘కామగ్గపత్తానం యమాహునుత్తరం, నిమ్మాయ నిమ్మాయ రమన్తి దేవతా;

తస్మా కాయా అచ్ఛరా కామవణ్ణినీ, ఇధాగతా అనధివరం నమస్సితు’’న్తి. –

గాథమాహ.

౧౩౯. తత్థ కామగ్గపత్తానం యమాహునుత్తరన్తి కామూపభోగేహి అగ్గభావం పత్తానం పరనిమ్మితవసవత్తీనం దేవానం యం దేవకాయం యసేన భోగాదివసేన చ అనుత్తరన్తి వదన్తి, తతో కాయా. నిమ్మాయ నిమ్మాయ రమన్తి దేవతాతి నిమ్మానరతిదేవతా అత్తనా యథారుచితే కామే సయం నిమ్మినిత్వా నిమ్మినిత్వా రమన్తి కీళన్తి లళన్తా అభిరమన్తి. తస్మా కాయాతి తస్మా నిమ్మానరతిదేవనికాయా. కామవణ్ణినీతి కామరూపధరా యథిచ్ఛితరూపధారినీ. ఇధాగతాతి ఇధ ఇమస్మిం మనుస్సలోకే, ఇమం వా మనుస్సలోకం ఆగతా.

ఏవం దేవతాయ అత్తనో నిమ్మానరతిదేవతాభావే కథితే పున థేరో తస్సా పురిమభవం తత్థ కతపుఞ్ఞకమ్మం లద్ధిఞ్చ కథాపేతుకామో –

౧౪౦. ‘‘కిం త్వం పురే సుచరితమాచరీధ, కేనచ్ఛసి త్వం అమితయసా సుఖేధితా;

ఇద్ధీ చ తే అనధివరా విహఙ్గమా, వణ్ణో చ తే దస దిసా విరోచతి.

౧౪౧. ‘‘దేవేహి త్వం పరివుతా సక్కతా చసి,

కుతో చుతా సుగతిగతాసి దేవతే;

కస్స వా త్వం వచనకరానుసాసనిం,

ఆచిక్ఖ మే త్వం యది బుద్ధసావికా’’తి. – ద్వే గాథా అభాసి;

౧౪౦. తత్థ ఆచరీతి దీఘం కత్వా వుత్తం, ఉపచినీతి అత్థో. ఇధాతి నిపాతమత్తం, ఇధ వా ఇమస్మిం దేవత్తభావే. కేనచ్ఛసీతి కేన పుఞ్ఞకమ్మేన అస్సత్థా అచ్ఛసి. ‘‘కేనాసి త్వ’’న్తి కేచి పఠన్తి. అమితయసాతి న మితయసా అనప్పకపరివారా. సుఖేధితాతి సుఖేన వడ్ఢితా, సుపరిబ్రూహితదిబ్బసుఖాతి అత్థో. ఇద్ధీతి దిబ్బానుభావో. అనధివరాతి అధికా విసిట్ఠా అఞ్ఞా ఏతిస్సా నత్థీతి అనధివరా, అతిఉత్తమాతి అత్థో. విహఙ్గమాతి వేహాసగామినీ. దస దిసాతి దసపి దిసా. విరోచతీతి ఓభాసేతి.

౧౪౧. పరివుతా సక్కతా చసీతి సమన్తతో పరివారితా సమ్భావితా చ అసి. కుతో చుతా సుగతిగతాసీతి పఞ్చసు గతీసు కతరగతితో చుతా హుత్వా సుగతిం ఇమం దేవగతిం పటిసన్ధివసేన ఉపగతా అసి. కస్స వా త్వం వచనకరానుసాసనిన్తి కస్స ను వా సత్థు సాసనే పావచనే ఓవాదానుసాసనిసమ్పటిచ్ఛనేన త్వం వచనకరా అసీతి యోజనా. కస్స వా త్వం సత్థు వచనకరా అనుసాసకస్స అనుసిట్ఠియం పతిట్ఠానేనాతి ఏవం వా ఏత్థ అత్థో దట్ఠబ్బో. ఏవం అనుద్దేసికవసేన తస్సా లద్ధిం పుచ్ఛిత్వా పున ఉద్దేసికవసేన ‘‘ఆచిక్ఖ మే త్వం యది బుద్ధసావికా’’తి పుచ్ఛతి. తత్థ బుద్ధసావికాతి సబ్బమ్పి ఞేయ్యధమ్మం సయమ్భుఞాణేన హత్థతలే ఆమలకం వియ పచ్చక్ఖతో బుద్ధత్తా బుద్ధస్స భగవతో ధమ్మస్సవనన్తే జాతాతి బుద్ధసావికా.

ఏవం థేరేన పుచ్ఛితమత్థం కథేన్తీ దేవతా ఇమా గాథా అభాసి –

౧౪౨. ‘‘నగన్తరే నగరవరే సుమాపితే, పరిచారికా రాజవరస్స సిరిమతో;

నచ్చే గీతే పరమసుసిక్ఖితా అహుం, సిరిమాతి మం రాజగహే అవేదింసు.

౧౪౩. ‘‘బుద్ధో చ మే ఇసినిసభో వినాయకో, అదేసయీ సముదయదుక్ఖనిచ్చతం;

అసఙ్ఖతం దుక్ఖనిరోధ సస్సతం, మగ్గఞ్చిమం అకుటిలమఞ్జసం సివం.

౧౪౪. ‘‘సుత్వానహం అమతపదం అసఙ్ఖతం, తథాగతస్సనధివరస్స సాసనం;

సీలేస్వహం పరమసుసంవుతా అహుం, ధమ్మే ఠితా నరవరబుద్ధదేసితే.

౧౪౫. ‘‘ఞత్వానహం విరజపదం అసఙ్ఖతం, తథాగతేననధివరేన దేసితం;

తత్థేవహం సమథసమాధిమాఫుసిం, సాయేవ మే పరమనియామతా అహు.

౧౪౬. ‘‘లద్ధానహం అమతవరం విసేసనం, ఏకంసికా అభిసమయే విసేసియ;

అసంసయా బహుజనపూజితా అహం, ఖిడ్డారతిం పచ్చనుభోమనప్పకం.

౧౪౭. ‘‘ఏవం అహం అమతదసమ్హి దేవతా, తథాగతస్సనధివరస్స సావికా;

ధమ్మద్దసా పఠమఫలే పతిట్ఠితా, సోతాపన్నా న చ పన మత్థి దుగ్గతి.

౧౪౮. ‘‘సా వన్దితుం అనధివరం ఉపాగమిం, పాసాదికే కుసలరతే చ భిక్ఖవో;

నమస్సితుం సమణసమాగమం సివం, సగారవా సిరిమతో ధమ్మరాజినో.

౧౪౯. ‘‘దిస్వా మునిం ముదితమనమ్హి పీణితా, తథాగతం నరవరదమ్మసారథిం;

తణ్హచ్ఛిదం కుసలరతం వినాయకం, వన్దామహం పరమహితానుకమ్పక’’న్తి.

౧౪౨. తత్థ నగన్తరేతి ఇసిగిలివేపుల్లవేభారపణ్డవగిజ్ఝకూటసఙ్ఖాతానం పఞ్చన్నం పబ్బతానం అన్తరే వేమజ్ఝే, యతో తం నగరం ‘‘గిరిబ్బజ’’న్తి వుచ్చతి. నగరవరేతి ఉత్తమనగరే, రాజగహం సన్ధాయాహ. సుమాపితేతి మహాగోవిన్దపణ్డితేన వత్థువిజ్జావిధినా సమ్మదేవ నివేసితే. పరిచారికాతి సంగీతపరిచరియాయ ఉపట్ఠాయికా. రాజవరస్సాతి బిమ్బిసారమహారాజస్స. సిరిమతోతి ఏత్థ ‘‘సిరీతి బుద్ధిపుఞ్ఞానం అధివచన’’న్తి వదన్తి. అథ వా పుఞ్ఞనిబ్బత్తా సరీరసోభగ్గాదిసమ్పత్తి కతపుఞ్ఞం నిస్సయతి, కతపుఞ్ఞేహి వా నిస్సీయతీతి ‘‘సిరీ’’తి వుచ్చతి, సా ఏతస్స అత్థీతి సిరిమా, తస్స సిరిమతో. పరమసుసిక్ఖితాతి అతివియ సమ్మదేవ చ సిక్ఖితా. అహున్తి అహోసిం. అవేదింసూతి అఞ్ఞాసుం.

౧౪౩. ఇసినిసభోతి గవసతజేట్ఠకో ఉసభో, గవసహస్సజేట్ఠకో వసభో, వజసతజేట్ఠకో వా ఉసభో, వజసహస్సజేట్ఠకో వసభో, సబ్బగవసేట్ఠో సబ్బపరిస్సయసహో సేతో పాసాదికో మహాభారవహో అసనిసతసద్దేహిపి అసమ్పకమ్పియో నిసభో. రథా సో అత్తనో నిసభబలేన సమన్నాగతో చతూహి పాదేహి పథవిం ఉప్పీళేత్వా కేనచి పరిస్సయేన అకమ్పియో అచలట్ఠానేన తిట్ఠతి, ఏవం భగవా దసహి తథాగతబలేహి సమన్నాగతో చతూహి వేసారజ్జపాదేహి అట్ఠపరిసపథవిం ఉప్పీళేత్వా సదేవకే లోకే కేనచి పచ్చత్థికేన పచ్చామిత్తేన అకమ్పియో అచలట్ఠానేన తిట్ఠతి, తస్మా నిసభో వియాతి నిసభో. సీలాదీనం ధమ్మక్ఖన్ధానం ఏసనట్ఠేన ‘‘ఇసీ’’తి లద్ధవోహారేసు సేక్ఖాసేక్ఖఇసీసు నిసభో, ఇసీనం వా నిసభో, ఇసి చ సో నిసభో చాతి వా ఇసినిసభో. వేనేయ్యసత్తే వినేతీతి వినాయకో, నాయకవిరహితోతి వా వినాయకో, సయమ్భూతి అత్థో.

అదేసయీ సముదయదుక్ఖనిచ్చతన్తి సముదయసచ్చస్స చ దుక్ఖసచ్చస్స చ అనిచ్చతం వయధమ్మతం అభాసి. తేన ‘‘యంకిఞ్చి సముదయధమ్మం, సబ్బం తం నిరోధధమ్మ’’న్తి అత్తనో అభిసమయఞాణస్స పవత్తిఆకారం దస్సేతి. సముదయదుక్ఖనిచ్చతన్తి వా సముదయసచ్చఞ్చ దుక్ఖసచ్చఞ్చ అనిచ్చతఞ్చ. తత్థ సముదయసచ్చదుక్ఖసచ్చగ్గహణేన విపస్సనాయ భూమిం దస్సేతి, అనిచ్చతాగహణేన తస్సా పవత్తిఆకారం దస్సేతి. సఙ్ఖారానఞ్హి అనిచ్చాకారే విభావితే దుక్ఖాకారో అనత్తాకారోపి విభావితోయేవ హోతి తంనిబన్ధనత్తా తేసం. తేనాహ ‘‘యదనిచ్చం, తం దుక్ఖం, యం దుక్ఖం, తదనత్తా’’తి (సం. ని. ౩.౧౫). అసఙ్ఖతం దుక్ఖనిరోధసస్సతన్తి కేనచి పచ్చయేన న సఙ్ఖతన్తి అసఙ్ఖతం, సబ్బకాలం తథభావేన సస్సతం, సకలవట్టదుక్ఖనిరోధభావతో దుక్ఖనిరోధం అరియసచ్చఞ్చ మే అదేసయీతి యోజనా. మగ్గఞ్చిమం అకుటిలమఞ్జసం సివన్తి అన్తద్వయపరివజ్జనేన కుటిలభావకరానం మాయాదీనం కాయవఙ్కాదీనఞ్చ పహానేన అకుటిలం, తతో ఏవ అఞ్జసం, అసివభావకరానం కామరాగాదీనం సముచ్ఛిన్దనేన సివం నిబ్బానం. మగ్గన్తి నిబ్బానత్థికేహి మగ్గీయతి, కిలేసే వా మారేన్తో గచ్ఛతీతి ‘‘మగ్గో’’తి లద్ధనామం ఇదం తుమ్హాకఞ్చ మమఞ్చ పచ్చక్ఖభూతం దుక్ఖనిరోధగామినిపటిపదాసఙ్ఖాతం అరియసచ్చఞ్చ మే అదేసయీతి యోజనా.

౧౪౪. సుత్వానహం అమతపదం అసఙ్ఖతం, తథాగతస్సనధివరస్స సాసనన్తి ఏత్థ అయం సఙ్ఖేపత్థో – తథా ఆగమనాదిఅత్థేన తథాగతస్స, సదేవకే లోకే అగ్గభావతో అనధివరస్స, సమ్మాసమ్బుద్ధస్స అమతపదం అసఙ్ఖతం నిబ్బానం ఉద్దిస్స దేసితత్తా, అమతస్స వా నిబ్బానస్స పటిపజ్జనుపాయత్తా కేనచిపి అసఙ్ఖరణీయత్తా చ అమతపదం అసఙ్ఖతం సాసనం సద్ధమ్మం అహం సుత్వానాతి. సీలేస్వహన్తి సీలేసు నిప్ఫాదేతబ్బేసు అహం. పరమసుసంవుతాతి అతివియ సమ్మదేవ సంవుతా. అహున్తి అహోసిం. ధమ్మే ఠితాతి పటిపత్తిధమ్మే పతిట్ఠితా.

౧౪౫. ఞత్వానాతి సచ్ఛికిరియాభిసమయవసేన జానిత్వా. తత్థేవాతి తస్మింయేవ ఖణే, తస్మింయేవ వా అత్తభావే. సమథసమాధిమాఫుసిన్తి పచ్చనీకధమ్మానం సముచ్ఛేదవసేన సమనతో వూపసమనతో పరమత్థసమథభూతం లోకుత్తరసమాధిం ఆఫుసిం అధిగచ్ఛిం. యదిపి యస్మిం ఖణే నిరోధస్స సచ్ఛికిరియాభిసమయో, తస్మింయేవ ఖణే మగ్గస్స భావనాభిసమయో, ఆరమ్మణపటివేధం పన భావనాపటివేధస్సేవ పురిమసిద్ధికారణం వియ కత్వా దస్సేతుం –

‘‘ఞత్వానహం విరజపదం అసఙ్ఖతం, తథాగతేననధివరేన దేసితం’’.

తత్థేవహం ‘సమథసమాధిమాఫుసి’న్తి వుత్తం యథా ‘‘చక్ఖుఞ్చ పటిచ్చ రూపే చ ఉప్పజ్జతి చక్ఖువిఞ్ఞాణ’’న్తి (మ. ని. ౧.౪౦౦; ౩.౪౨౧; సం. ని. ౪.౬౦). ఞత్వానాతి వా సమానకాలవసేన వుత్తన్తి వేదితబ్బం యథా ‘‘నిహన్త్వాన తమం సబ్బం, ఆదిచ్చో నభముగ్గతో’’తి. సాయేవాతి యా లోకుత్తరసమాధిఫుసనా లద్ధా, సాయేవ. పరమనియామతాతి పరమా ఉత్తమా మగ్గనియామతా.

౧౪౬. విసేసనన్తి పుథుజ్జనేహి విసేసకం విసిట్ఠభావసాధకం. ఏకంసికాతి ‘‘సమ్మాసమ్బుద్ధో భగవా, స్వాక్ఖాతో ధమ్మో, సుప్పటిపన్నో సఙ్ఘో’’తి ఏకంసగాహవతీ రతనత్తయే నిబ్బిచికిచ్ఛా. అభిసమయే విసేసియాతి సచ్చపటివేధవసేన విసేసం పత్వా. ‘‘విసేసినీ’’తిపి పఠన్తి, అభిసమయహేతు విసేసవతీతి అత్థో. అసంసయాతి సోళసవత్థుకాయ అట్ఠవత్థుకాయ చ విచికిచ్ఛాయ పహీనత్తా అపగతసంసయా. ‘‘అసంసియా’’తి కేచి పఠన్తి. బహుజనపూజితాతి సుగతీహి పరేహి పత్థనీయగుణాతి అత్థో. ఖిడ్డారతిన్తి ఖిడ్డాభూతం రతిం, అథ వా ఖిడ్డఞ్చ రతిఞ్చ ఖిడ్డావిహారఞ్చ రతిసుఖఞ్చ.

౧౪౭. అమతదసమ్హీతి అమతదసా నిబ్బానదస్సావినీ అమ్హి. ధమ్మద్దసాతి చతుసచ్చధమ్మం దిట్ఠవతీ. సోతాపన్నాతి అరియమగ్గసోతం ఆదితో పత్తా. న చ పన మత్థి దుగ్గతీతి న చ పన మే అత్థి దుగ్గతి అవినిపాతధమ్మత్తా.

౧౪౮. పాసాదికేతి పసాదావహే. కుసలరతేతి కుసలే అనవజ్జధమ్మే నిబ్బానే రతే. భిక్ఖవోతి భిక్ఖూ నమస్సితుం ఉపాగమిన్తి యోజనా. సమణసమాగమం సివన్తి సమణానం సమితపాపానం బుద్ధబుద్ధసావకానం సివఞ్చ ధమ్మం ఖేమం సమాగమం సఙ్గమం పయిరుపాసితుం ఉపాగమిన్తి సమ్బన్ధో. సిరిమతో ధమ్మరాజినోతి భుమ్మత్థే సామివచనం. సిరిమతి ధమ్మరాజినీతి అత్థో. ఏవమేవ చ కేచి పఠన్తి.

౧౪౯. ముదితమనమ్హీతి మోదితమనా అమ్హి. పీణితాతి తుట్ఠా, పీతిరసవసేన వా తిత్తా. నరవరదమ్మసారథిన్తి నరవరో చ సో అగ్గపుగ్గలత్తా, దమ్మానం దమేతబ్బానం వేనేయ్యానం నిబ్బానాభిముఖం సారణతో దమ్మసారథి చాతి నరవరదమ్మసారథి, తం. పరమహితానుకమ్పకన్తి పరమేన ఉత్తమేన హితేన సబ్బసత్తానం అనుకమ్పకం.

ఏవం సిరిమా దేవధీతా అత్తనో లద్ధిపవేదనముఖేన రతనత్తయే పసాదం పవేదేత్వా భగవన్తం భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ వన్దిత్వా పదక్ఖిణం కత్వా దేవలోకమేవ గతా. భగవా తమేవ ఓతిణ్ణవత్థుం అట్ఠుప్పత్తిం కత్వా ధమ్మం దేసేసి, దేసనాపరియోసానే ఉక్కణ్ఠితభిక్ఖు అరహత్తం పాపుణి, సమ్పత్తపరిసాయపి సా ధమ్మదేసనా సాత్థికా జాతాతి.

సిరిమావిమానవణ్ణనా నిట్ఠితా.