౩. అడ్ఢవగ్గో

[౩౭౧] ౧. దీఘీతికోసలజాతకవణ్ణనా

ఏవంభూతస్స తే రాజాతి ఇదం సత్థా జేతవనే విహరన్తో కోసమ్బకే భణ్డనకారకే ఆరబ్భ కథేసి. తేసఞ్హి జేతవనం ఆగన్త్వా ఖమాపనకాలే సత్థా తే ఆమన్తేత్వా ‘‘భిక్ఖవే, తుమ్హే మయ్హం ఓరసా ముఖతో జాతా పుత్తా నామ, పుత్తేహి చ పితరా దిన్నం ఓవాదం భిన్దితుం న వట్టతి, తుమ్హే పన మమ ఓవాదం న కరిత్థ, పోరాణకపణ్డితా అత్తనో మాతాపితరో ఘాతేత్వా రజ్జం గహేత్వా ఠితచోరేపి అరఞ్ఞే హత్థపథం ఆగతే మాతాపితూహి దిన్నం ఓవాదం న భిన్దిస్సామాతి న మారయింసూ’’తి వత్వా అతీతం ఆహరి.

ఇమస్మిం పన జాతకే ద్వేపి వత్థూని. సఙ్ఘభేదకక్ఖన్ధకే విత్థారతో ఆవి భవిస్సన్తి. సో పన దీఘావుకుమారో అరఞ్ఞే అత్తనో అఙ్కే నిపన్నం బారాణసిరాజానం చూళాయ గహేత్వా ‘‘ఇదాని మయ్హం మాతాపితుఘాతకం చోరం ఖణ్డాఖణ్డం కత్వా ఛిన్దిస్సామీ’’తి అసిం ఉక్ఖిపన్తో తస్మిం ఖణే మాతాపితూహి దిన్నం ఓవాదం సరిత్వా ‘‘జీవితం చజన్తోపి తేసం ఓవాదం న భిన్దిస్సామి, కేవలం ఇమం తజ్జేస్సామీ’’తి చిన్తేత్వా పఠమం గాథమాహ –

౧౧౦. ‘‘ఏవంభూతస్స తే రాజ, ఆగతస్స వసే మమ;

అత్థి ను కోచి పరియాయో, యో తం దుక్ఖా పమోచయే’’తి.

తత్థ వసే మమాతి మమ వసం ఆగతస్స. పరియాయోతి కారణం.

తతో రాజా దుతియం గాథమాహ –

౧౧౧. ‘‘ఏవంభూతస్స మే తాత, ఆగతస్స వసే తవ;

నత్థి నో కోచి పరియాయో, యో మం దుక్ఖా పమోచయే’’తి.

తత్థ నోతి నిపాతమత్థం, నత్థి కోచి పరియాయో, యో మం ఏతస్మా దుక్ఖా పమోచయేతి అత్థో.

తతో బోధిసత్తో అవసేసగాథా అభాసి –

౧౧౨. ‘‘నాఞ్ఞం సుచరితం రాజ, నాఞ్ఞం రాజ సుభాసితం;

తాయతే మరణకాలే, ఏవమేవితరం ధనం.

౧౧౩. ‘‘అక్కోచ్ఛి మం అవధి మం, అజిని మం అహాసి మే;

యే చ తం ఉపనయ్హన్తి, వేరం తేసం న సమ్మతి.

౧౧౪. ‘‘అక్కోచ్ఛి మం అవధి మం, అజిని మం అహాసి మే;

యే చ తం నుపనయ్హన్తి, వేరం తేసూపసమ్మతి.

౧౧౫. ‘‘న హి వేరేన వేరాని, సమ్మన్తీధ కుదాచనం;

అవేరేన చ సమ్మన్తి, ఏస ధమ్మో సనన్తనో’’న్తి.

తత్థ నాఞ్ఞం సుచరితన్తి నాఞ్ఞం సుచరితా, అయమేవ వా పాఠో, ఠపేత్వా సుచరితం అఞ్ఞం న పస్సామీతి అత్థో. ఇధ ‘‘సుచరిత’’న్తిపి ‘‘సుభాసిత’’న్తిపి మాతాపితూహి దిన్నం ఓవాదంయేవ సన్ధాయాహ. ఏవమేవాతి నిరత్థకమేవ. ఇదం వుత్తం హోతి – మహారాజ, అఞ్ఞత్ర ఓవాదానుసిట్ఠిసఙ్ఖాతా సుచరితసుభాసితా మరణకాలే తాయితుం రక్ఖితుం సమత్థో నామ అఞ్ఞో నత్థి, యం ఏతం ఇతరం ధనం, తం ఏవమేవ నిరత్థకమేవ హోతి, త్వఞ్హి ఇదాని మయ్హం కోటిసతసహస్సమత్తమ్పి ధనం దదన్తో జీవితం న లభేయ్యాసి, తస్మా వేదితబ్బమేతం ‘‘ధనతో సుచరితసుభాసితమేవ ఉత్తరితర’’న్తి.

సేసగాథాసుపి అయం సఙ్ఖేపత్థో – మహారాజ, యే పురిసా ‘‘అయం మం అక్కోసి, అయం మం పహరి, అయం మం అజిని, అయం మమ సన్తకం అహాసీ’’తి ఏవం వేరం ఉపనయ్హన్తి బన్ధిత్వా వియ హదయే ఠపేన్తి, తేసం వేరం న ఉపసమ్మతి. యే చ పనేతం న ఉపనయ్హన్తి హదయే న ఠపేన్తి, తేసం వూపసమ్మతి. వేరాని హి న కదాచి వేరేన సమ్మన్తి, అవేరేనేవ పన సమ్మన్తి. ఏస ధమ్మో సనన్తనోతి ఏసో పోరాణకో ధమ్మో చిరకాలప్పవత్తో సభావోతి.

ఏవఞ్చ పన వత్వా బోధిసత్తో ‘‘అహం, మహారాజ, తయి న దుబ్భామి, త్వం పన మం మారేహీ’’తి తస్స హత్థే అసిం ఠపేసి. రాజాపి ‘‘నాహం తయి దుబ్భామీ’’తి సపథం కత్వా తేన సద్ధిం నగరం గన్త్వా తం అమచ్చానం దస్సేత్వా ‘‘అయం, భణే, కోసలరఞ్ఞో పుత్తో దీఘావుకుమారో నామ, ఇమినా మయ్హం జీవితం దిన్నం, న లబ్భా ఇమం కిఞ్చి కాతు’’న్తి వత్వా అత్తనో ధీతరం దత్వా పితు సన్తకే రజ్జే పతిట్ఠాపేసి. తతో పట్ఠాయ ఉభోపి సమగ్గా సమ్మోదమానా రజ్జం కారేసుం.

సత్థా ఇమం ధమ్మదేసనం ఆహరిత్వా జాతకం సమోధానేసి – ‘‘తదా మాతాపితరో మహారాజకులాని అహేసుం, దీఘావుకుమారో పన అహమేవ అహోసి’’న్తి.

దీఘీతికోసలజాతకవణ్ణనా పఠమా.

[౩౭౨] ౨. మిగపోతకజాతకవణ్ణనా

అగారా పచ్చుపేతస్సాతి ఇదం సత్థా జేతవనే విహరన్తో ఏకం మహల్లకం ఆరబ్భ కథేసి. సో కిరేకం దారకం పబ్బాజేసి. సామణేరో తం సక్కచ్చం ఉపట్ఠహిత్వా అపరభాగే అఫాసుకేన కాలమకాసి. తస్స కాలకిరియాయ మహల్లకో సోకాభిభూతో మహన్తేన సద్దేన పరిదేవన్తో విచరి. భిక్ఖూ సఞ్ఞాపేతుం అసక్కోన్తా ధమ్మసభాయం కథం సముట్ఠాపేసుం ‘‘ఆవుసో, అసుకో నామ మహల్లకో సామణేరస్స కాలకిరియాయ పరిదేవన్తో విచరతి, మరణస్సతిభావనాయ పరిబాహిరో ఏసో భవిస్సతీ’’తి. సత్థా ఆగన్త్వా ‘‘కాయ నుత్థ, భిక్ఖవే, ఏతరహి కథాయ సన్నిసిన్నా’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘ఇమాయ నామా’’తి వుత్తే ‘‘న, భిక్ఖవే, ఇదానేవ, పుబ్బేపేస ఏతస్మిం మతే పరిదేవన్తో విచరీ’’తి వత్వా అతీతం ఆహరి.

అతీతే బారాణసియం బ్రహ్మదత్తే రజ్జం కారేన్తే బోధిసత్తో సక్కత్తం కారేసి. తదా ఏకో కాసిరట్ఠవాసీ బ్రాహ్మణో హిమవన్తం పవిసిత్వా ఇసిపబ్బజ్జం పబ్బజిత్వా ఫలాఫలేహి యాపేసి. సో ఏకదివసం అరఞ్ఞే ఏకం మతమాతికం మిగపోతకం దిస్వా అస్సమం ఆనేత్వా గోచరం దత్వా పోసేసి. మిగపోతకో వడ్ఢన్తో అభిరూపో అహోసి సోభగ్గప్పత్తో. తాపసో తం అత్తనో పుత్తకం కత్వా పరిహరతి. ఏకదివసం మిగపోతకో బహుం తిణం ఖాదిత్వా అజీరకేన కాలమకాసి. తాపసో ‘‘పుత్తో మే మతో’’తి పరిదేవన్తో విచరతి. తదా సక్కో దేవరాజా లోకం పరిగ్గణ్హన్తో తం తాపసం దిస్వా ‘‘సంవేజేస్సామి న’’న్తి ఆగన్త్వా ఆకాసే ఠితో పఠమం గాథమాహ –

౧౧౬. ‘‘అగారా పచ్చుపేతస్స, అనగారస్స తే సతో;

సమణస్స న తం సాధు, యం పేతమనుసోచసీ’’తి.

తం సుత్వా తాపసో దుతియం గాథమాహ –

౧౧౭. ‘‘సంవాసేన హవే సక్క, మనుస్సస్స మిగస్స వా;

హదయే జాయతే పేమం, న తం సక్కా అసోచితు’’న్తి.

తత్థ న తం సక్కాతి తం మనుస్సం వా తిరచ్ఛానం వా న సక్కా అసోచితుం, సోచామియేవాహన్తి.

తతో సక్కో ద్వే గాథా అభాసి –

౧౧౮. ‘‘మతం మరిస్సం రోదన్తి, యే రుదన్తి లపన్తి చ;

తస్మా త్వం ఇసి మా రోది, రోదితం మోఘమాహు సన్తో.

౧౧౯. ‘‘రోదితేన హవే బ్రహ్మే, మతో పేతో సముట్ఠహే;

సబ్బే సఙ్గమ్మ రోదామ, అఞ్ఞమఞ్ఞస్స ఞాతకే’’తి.

తత్థ మరిస్సన్తి యో ఇదాని మరిస్సతి, తం. లపన్తి చాతి విలపన్తి చ. ఇదం వుత్తం హోతి – యే లోకే మతఞ్చ మరిస్సన్తఞ్చ రోదన్తి, తే రుదన్తి చేవ విలపన్తి చ, తేసం అస్సుపచ్ఛిజ్జనదివసో నామ నత్థి. కింకారణా? సదాపి మతానఞ్చ మరిస్సన్తానఞ్చ అత్థితాయ. తస్మా త్వం ఇసి మా రోది. కింకారణా? రోదితం మోఘమాహు సన్తోతి, బుద్ధాదయో పన పణ్డితా రోదితం ‘‘మోఘ’’న్తి వదన్తి. మతో పేతోతి యో ఏస మతో పేతోతి వుచ్చతి, యది సో రోదితేన సముట్ఠహేయ్య, ఏవం సన్తే కిం నిక్కమ్మా అచ్ఛామ, సబ్బేవ సమాగమ్మ అఞ్ఞమఞ్ఞస్స ఞాతకే రోదామ. యస్మా పన తే రోదితకారణా న ఉట్ఠహన్తి, తస్మా రోదితస్స మోఘభావం సాధేతి.

ఏవం సక్కస్స కథేన్తస్స తాపసో ‘‘నిరత్థకం రోదిత’’న్తి సల్లక్ఖేత్వా సక్కస్స థుతిం కరోన్తో తిస్సో గాథా అభాసి –

౧౨౦. ‘‘ఆదిత్తం వత మం సన్తం, ఘతసిత్తంవ పావకం;

వారినా వియ ఓసిఞ్చం, సబ్బం నిబ్బాపయే దరం.

౧౨౧. ‘‘అబ్బహి వత మే సల్లం, యమాసి హదయస్సితం;

యో మే సోకపరేతస్స, పుత్తసోకం అపానుది.

౧౨౨. ‘‘సోహం అబ్బూళ్హసల్లోస్మి, వీతసోకో అనావిలో;

న సోచామి న రోదామి, తవ సుత్వాన వాసవా’’తి.

తత్థ యమాసీతి యం మే ఆసి. హదయస్సితన్తి హదయే నిస్సితం. అపానుదీతి నీహరి. సక్కో తాపసస్స ఓవాదం దత్వా సకట్ఠానమేవ గతో.

సత్థా ఇధం ధమ్మదేసనం ఆహరిత్వా జాతకం సమోధానేసి – ‘‘తదా తాపసో మహల్లకో అహోసి, మిగో సామణేరో, సక్కో పన అహమేవ అహోసి’’న్తి.

మిగపోతకజాతకవణ్ణనా దుతియా.

[౩౭౩] ౩. మూసికజాతకవణ్ణనా

కుహిం గతా కత్థ గతాతి ఇదం సత్థా వేళువనే విహరన్తో అజాతసత్తుం ఆరబ్భ కథేసి. వత్థు హేట్ఠా థుసజాతకే (జా. ౧.౪.౧౪౯ ఆదయో) విత్థారితమేవ. ఇధాపి సత్థా తథేవ రాజానం సకిం పుత్తేన సద్ధిం కీళమానం సకిం ధమ్మం సుణన్తం దిస్వా ‘‘తం నిస్సాయ రఞ్ఞో భయం ఉప్పజ్జిస్సతీ’’తి ఞత్వా ‘‘మహారాజ, పోరాణకరాజానో ఆసఙ్కితబ్బం ఆసఙ్కిత్వా అత్తనో పుత్తం ‘అమ్హాకం ధూమకాలే రజ్జం కారేతూ’తి ఏకమన్తే అకంసూ’’తి వత్వా అతీతం ఆహరి.

అతీతే బారాణసియం బ్రహ్మదత్తే రజ్జం కారేన్తే బోధిసత్తో తక్కసిలాయం బ్రాహ్మణకులే నిబ్బత్తిత్వా దిసాపామోక్ఖాచరియో అహోసి. తస్స సన్తికే బారాణసిరఞ్ఞో పుత్తో యవకుమారో నామ సబ్బసిప్పాని ఉగ్గణ్హిత్వా అనుయోగం దత్వా గన్తుకామో తం ఆపుచ్ఛి. ఆచరియో ‘‘పుత్తం నిస్సాయ తస్స అన్తరాయో భవిస్సతీ’’తి అఙ్గవిజ్జావసేన ఞత్వా ‘‘ఏతమస్స హరిస్సామీ’’తి ఏకం ఉపమం ఉపధారేతుం ఆరభి. తదా పనస్స ఏకో అస్సో అహోసి, తస్స పాదే వణో ఉట్ఠహి, తం వణానురక్ఖణత్థం గేహేయేవ కరింసు. తస్సావిదూరే ఏకో ఉదపానో అత్థి. అథేకా మూసికా గేహా నిక్ఖమిత్వా అస్సస్స పాదే వణం ఖాదతి, అస్సో వారేతుం న సక్కోతి. సో ఏకదివసం వేదనం అధివాసేతుం అసక్కోన్తో మూసికం ఖాదితుం ఆగతం పాదేన పహరిత్వా మారేత్వా ఉదపానే పాతేసి. అస్సగోపకా మూసికం అపస్సన్తా ‘‘అఞ్ఞేసు దివసేసు మూసికా ఆగన్త్వా వణం ఖాదతి, ఇదాని న పఞ్ఞాయతి, కహం ను ఖో గతా’’తి వదింసు.

బోధిసత్తో తం కారణం పచ్చక్ఖం కత్వా ‘‘అఞ్ఞే అజానన్తా ‘కహం మూసికా గతా’తి వదన్తి, మూసికాయ పన మారేత్వా ఉదపానే ఖిత్తభావం అహమేవ జానామీ’’తి ఇదమేవ కారణం ఉపమం కత్వా పఠమం గాథం బన్ధిత్వా రాజకుమారస్స అదాసి. సో అపరం ఉపమం ఉపధారేన్తో తమేవ అస్సం పరుళ్హవణం నిక్ఖమిత్వా ఏకం యవవత్థుం గన్త్వా ‘‘యవం ఖాదిస్సామీ’’తి వతిచ్ఛిద్దేన ముఖం పవేసేన్తం దిస్వా తమేవ కారణం ఉపమం కత్వా దుతియం గాథం బన్ధిత్వా తస్స అదాసి. తతియగాథం పన అత్తనో పఞ్ఞాబలేనేవ బన్ధిత్వా తమ్పి తస్స దత్వా ‘‘తాత, త్వం రజ్జే పతిట్ఠాయ సాయం న్హానపోక్ఖరణిం గచ్ఛన్తో యావ ధురసోపానా పఠమం గాథం సజ్ఝాయన్తో గచ్ఛేయ్యాసి, తవ నివసనపాసాదం పవిసన్తో యావ సోపానపాదమూలా దుతియం గాథం సజ్ఝాయన్తో గచ్ఛేయ్యాసి, తతో యావ సోపానమత్థకా తతియం గాథం సజ్ఝాయన్తో గచ్ఛేయ్యాసీ’’తి వత్వా పేసేసి.

సో కుమారో గన్త్వా ఉపరాజా హుత్వా పితు అచ్చయేన రజ్జం కారేసి, తస్సేకో పుత్తో జాయి. సో సోళసవస్సకాలే రజ్జలోభేన ‘‘పితరం మారేస్సామీ’’తి చిన్తేత్వా ఉపట్ఠాకే ఆహ ‘‘మయ్హం పితా తరుణో, అహం ఏతస్స ధూమకాలం ఓలోకేన్తో మహల్లకో భవిస్సామి జరాజిణ్ణో, తాదిసే కాలే లద్ధేనపి రజ్జేన కో అత్థో’’తి. తే ఆహంసు ‘‘దేవ, న సక్కా పచ్చన్తం గన్త్వా చోరత్తం కాతుం, తవ పితరం కేనచి ఉపాయేన మారేత్వా రజ్జం గణ్హా’’తి. సో ‘‘సాధూ’’తి అన్తోనివేసనే రఞ్ఞో సాయం న్హానపోక్ఖరణీసమీపం గన్త్వా ‘‘ఏత్థ నం మారేస్సామీ’’తి ఖగ్గం గహేత్వా అట్ఠాసి. రాజా సాయం మూసికం నామ దాసిం ‘‘గన్త్వా పోక్ఖరణీపిట్ఠిం సోధేత్వా ఏహి, న్హాయిస్సామీ’’తి పేసేసి. సా గన్త్వా పోక్ఖరణీపిట్ఠిం సోధేన్తీ కుమారం పస్సి. కుమారో అత్తనో కమ్మస్స పాకటభావభయేన తం ద్విధా ఛిన్దిత్వా పోక్ఖరణియం పాతేసి. రాజా న్హాయితుం అగమాసి. సేసజనో ‘‘అజ్జాపి మూసికా దాసీ న పునాగచ్ఛతి, కుహిం గతా కత్థ గతా’’తి ఆహ. రాజా –

౧౨౩. ‘‘కుహిం గతా కత్థ గతా, ఇతి లాలప్పతీ జనో;

అహమేవేకో జానామి, ఉదపానే మూసికా హతా’’తి. –

పఠమం గాథం భణన్తో పోక్ఖరణీతీరం అగమాసి.

తత్థ కుహిం గతా కత్థ గతాతి అఞ్ఞమఞ్ఞవేవచనాని. ఇతి లాలప్పతీతి ఏవం విప్పలపతి. ఇతి అయం గాథా ‘‘అజానన్తో జనో మూసికా దాసీ కుహిం గతాతి విప్పలపతి, రాజకుమారేన ద్విధా ఛిన్దిత్వా మూసికాయ పోక్ఖరణియం పాతితభావం అహమేవ ఏకో జానామీ’’తి రఞ్ఞో అజానన్తస్సేవ ఇమమత్థం దీపేతి.

కుమారో ‘‘మయా కతకమ్మం మయ్హం పితరా ఞాత’’న్తి భీతో పలాయిత్వా తమత్థం ఉపట్ఠాకానం ఆరోచేసి. తే సత్తట్ఠదివసచ్చయేన పున తం ఆహంసు ‘‘దేవ, సచే రాజా జానేయ్య, న తుణ్హీ భవేయ్య, తక్కగాహేన పన తేన తం వుత్తం భవిస్సతి, మారేహి న’’న్తి. సో పునేకదివసం ఖగ్గహత్థో సోపానపాదమూలే ఠత్వా రఞ్ఞో ఆగమనకాలే ఇతో చితో చ పహరణోకాసం ఓలోకేసి. రాజా –

౧౨౪. ‘‘యఞ్చేతం ఇతి చీతి చ, గద్రభోవ నివత్తసి;

ఉదపానే మూసికం హన్త్వా, యవం భక్ఖేతుమిచ్ఛసీ’’తి. –

దుతియం గాథం సజ్ఝాయన్తో అగమాసి. అయమ్పి గాథా ‘‘యస్మా త్వం ఇతి చీతి చ ఇతో చితో చ పహరణోకాసం ఓలోకేన్తో గద్రభోవ నివత్తసి, తస్మా తం జానామి ‘పురిమదివసే పోక్ఖరణియం మూసికం దాసిం హన్త్వా అజ్జ మం యవరాజానం భక్ఖేతుం మారేతుం ఇచ్ఛసీ’’’తి రఞ్ఞో అజానన్తస్సేవ ఇమమత్థం దీపేతి.

కుమారో ‘‘దిట్ఠోమ్హి పితరా’’తి ఉత్రస్తో పలాయి. సో పున అడ్ఢమాసమత్తం అతిక్కమిత్వా ‘‘రాజానం దబ్బియా పహరిత్వా మారేస్సామీ’’తి ఏకం దీఘదణ్డకం దబ్బిపహరణం గహేత్వా ఓలుమ్బిత్వా అట్ఠాసి. రాజా –

౧౨౫. ‘‘దహరో చాసి దుమ్మేధ, పఠముప్పత్తికో సుసు;

దీఘఞ్చేతం సమాసజ్జ, న తే దస్సామి జీవిత’’న్తి. –

తతియం గాథం సజ్ఝాయన్తో సోపానపాదమత్థకం అభిరుహి.

తత్థ పఠముప్పత్తికోతి పఠమవయేన ఉప్పత్తితో ఉపేతో, పఠమవయే ఠితోతి అత్థో. సుసూతి తరుణో. దీఘన్తి దీఘదణ్డకం దబ్బిపహరణం. సమాసజ్జాతి గహేత్వా, ఓలుమ్బిత్వా ఠితోసీతి అత్థో. అయమ్పి గాథా ‘‘దుమ్మేధ, అత్తనో వయం పరిభుఞ్జితుం న లభిస్ససి, న తే దాని నిల్లజ్జస్స జీవితం దస్సామి, మారేత్వా ఖణ్డాఖణ్డం ఛిన్దిత్వా సూలేయేవ ఆవుణాపేస్సామీ’’తి రఞ్ఞో అజానన్తస్సేవ కుమారం సన్తజ్జయమానా ఇమమత్థం దీపేతి.

సో తం దివసం పలాయితుం అసక్కోన్తో ‘‘జీవితం మే దేహి, దేవా’’తి రఞ్ఞో పాదమూలే నిపజ్జి. రాజా తం తజ్జేత్వా సఙ్ఖలికాహి బన్ధాపేత్వా బన్ధనాగారే కారేత్వా సేతచ్ఛత్తస్స హేట్ఠా అలఙ్కతరాజాసనే నిసీదిత్వా ‘‘అమ్హాకం ఆచరియో దిసాపామోక్ఖో బ్రాహ్మణో ఇమం మయ్హం అన్తరాయం దిస్వా ఇమా తిస్సో గాథా అభాసీ’’తి హట్ఠతుట్ఠో ఉదానం ఉదానేన్తో సేసగాథా అభాసి –

౧౨౬. ‘‘నాన్తలిక్ఖభవనేన, నాఙ్గపుత్తపినేన వా;

పుత్తేన హి పత్థయితో, సిలోకేహి పమోచితో.

౧౨౭. ‘‘సబ్బం సుతమధీయేథ, హీనముక్కట్ఠమజ్ఝిమం;

సబ్బస్స అత్థం జానేయ్య, న చ సబ్బం పయోజయే;

హోతి తాదిసకో కాలో, యత్థ అత్థావహం సుత’’న్తి.

తత్థ నాన్తలిక్ఖభవనేనాతి అన్తలిక్ఖభవనం వుచ్చతి దిబ్బవిమానం, అహం అజ్జ అన్తలిక్ఖభవనమ్పి న ఆరుళ్హో, తస్మా అన్తలిక్ఖభవనేనాపి అజ్జ మరణతో న పమోచితోమ్హి. నాఙ్గపుత్తపినేన వాతి అఙ్గసరిక్ఖకేన వా పుత్తపినేనపి న పమోచితో. పుత్తేన హి పత్థయితోతి అహం పన అత్తనో పుత్తేనేవ అజ్జ మారేతుం పత్థితో. సిలోకేహి పమోచితోతి సోహం ఆచరియేన బన్ధిత్వా దిన్నాహి గాథాహి పమోచితో.

సుతన్తి పరియత్తిం. అధీయేథాతి గణ్హేయ్య సిక్ఖేయ్య. హీనముక్కట్ఠమజ్ఝిమన్తి హీనం వా హోతు ఉత్తమం వా మజ్ఝిమం వా, సబ్బం అధీయితబ్బమేవాతి దీపేతి. న చ సబ్బం పయోజయేతి హీనం మన్తం వా సిప్పం వా మజ్ఝిమం వా న పయోజయే, ఉత్తమమేవ పయోజయేయ్యాతి అత్థో. యత్థ అత్థావహం సుతన్తి యస్మిం కాలే మహోసధపణ్డితస్స కుమ్భకారకమ్మకరణం వియ యంకిఞ్చి సిక్ఖితసిప్పం అత్థావహం హోతి, తాదిసోపి కాలో హోతియేవాతి అత్థో. అపరభాగే రఞ్ఞో అచ్చయేన కుమారో రజ్జే పతిట్ఠాసి.

సత్థా ఇమం ధమ్మదేసనం ఆహరిత్వా జాతకం సమోధానేసి – ‘‘తదా దిసాపామోక్ఖో ఆచరియో అహమేవ అహోసి’’న్తి.

మూసికజాతకవణ్ణనా తతియా.

[౩౭౪] ౪. చూళధనుగ్గహజాతకవణ్ణనా

సబ్బం భణ్డన్తి ఇదం సత్థా జేతవనే విహరన్తో పురాణదుతియికాపలోభనం ఆరబ్భ కథేసి. తేన భిక్ఖునా ‘‘పురాణదుతియికా మం, భన్తే, ఉక్కణ్ఠాపేతీ’’తి వుత్తే సత్థా ‘‘ఏసా భిక్ఖు, ఇత్థీ న ఇదానేవ తుయ్హం అనత్థకారికా, పుబ్బేపి తే ఏతం నిస్సాయ అసినా సీసం ఛిన్న’’న్తి వత్వా భిక్ఖూహి యాచితో అతీతం ఆహరి.

అతీతే బారాణసియం బ్రహ్మదత్తే రజ్జం కారేన్తే బోధిసత్తో సక్కత్తం కారేసి. తదా ఏకో బారాణసివాసీ బ్రాహ్మణమాణవో తక్కసిలాయం సబ్బసిప్పాని ఉగ్గణ్హిత్వా ధనుకమ్మే నిప్ఫత్తిం పత్తో చూళధనుగ్గహపణ్డితో నామ అహోసి. అథస్స ఆచరియో ‘‘అయం మయా సదిసం సిప్పం ఉగ్గణ్హీ’’తి అత్తనో ధీతరం అదాసి. సో తం గహేత్వా ‘‘బారాణసిం గమిస్సామీ’’తి మగ్గం పటిపజ్జి. అన్తరామగ్గే ఏకో వారణో ఏకం పదేసం సుఞ్ఞమకాసి, తం ఠానం అభిరుహితుం న కోచి ఉస్సహి. చూళధనుగ్గహపణ్డితో మనుస్సానం వారేన్తానఞ్ఞేవ భరియం గహేత్వా అటవిముఖం అభిరుహి. అథస్స అటవిమజ్ఝే వారణో ఉట్ఠహి, సో తం కుమ్భే సరేన విజ్ఝి. సరో వినివిజ్ఝిత్వా పచ్ఛాభాగేన నిక్ఖమి. వారణో తత్థేవ పతి, ధనుగ్గహపణ్డితో తం ఠానం ఖేమం కత్వా పురతో అఞ్ఞం అటవిం పాపుణి. తత్థాపి పఞ్ఞాస చోరా మగ్గం హనన్తి. తమ్పి సో మనుస్సేహి వారియమానో అభిరుయ్హ తేసం చోరానం మిగే వధిత్వా మగ్గసమీపే మంసం పచిత్వా ఖాదన్తానం ఠితట్ఠానం పాపుణి.

తదా తం చోరా అలఙ్కతపటియత్తాయ భరియాయ సద్ధిం ఆగచ్ఛన్తం దిస్వా ‘‘గణ్హిస్సామ న’’న్తి ఉస్సాహం కరింసు. చోరజేట్ఠకో పురిసలక్ఖణకుసలో, సో తం ఓలోకేత్వావ ‘‘ఉత్తమపురిసో అయ’’న్తి ఞత్వా ఏకస్సపి ఉట్ఠహితుం నాదాసి. ధనుగ్గహపణ్డితో ‘‘గచ్ఛ ‘అమ్హాకమ్పి ఏకం మంససూలం దేథా’తి వత్వా మంసం ఆహరా’’తి తేసం సన్తికం భరియం పేసేసి. సా గన్త్వా ‘‘ఏకం కిర మంససూలం దేథా’’తి ఆహ. చోరజేట్ఠకో ‘‘అనగ్ఘో పురిసో’’తి మంససూలం దాపేసి. చోరా ‘‘అమ్హేహి కిర పక్కం ఖాదిత’’న్తి అపక్కమంససూలం అదంసు. ధనుగ్గహో అత్తానం సమ్భావేత్వా ‘‘మయ్హం అపక్కమంససూలం దదన్తీ’’తి చోరానం కుజ్ఝి. చోరా ‘‘కిం అయమేవేకో పురిసో, మయం ఇత్థియో’’తి కుజ్ఝిత్వా ఉట్ఠహింసు. ధనుగ్గహో ఏకూనపఞ్ఞాస జనే ఏకూనపఞ్ఞాసకణ్డేహి విజ్ఝిత్వా పాతేసి. చోరజేట్ఠకం విజ్ఝితుం కణ్డం నాహోసి. తస్స కిర కణ్డనాళియం సమపణ్ణాసయేవ కణ్డాని. తేసు ఏకేన వారణం విజ్ఝి, ఏకూనపఞ్ఞాసకణ్డేహి చోరే విజ్ఝిత్వా చోరజేట్ఠకం పాతేత్వా తస్స ఉరే నిసిన్నో ‘‘సీసమస్స ఛిన్దిస్సామీ’’తి భరియాయ హత్థతో అసిం ఆహరాపేసి. సా తఙ్ఖణఞ్ఞేవ చోరజేట్ఠకే లోభం కత్వా చోరస్స హత్థే థరుం, సామికస్స హత్థే ధారం ఠపేసి. చోరో థరుదణ్డం పరామసిత్వా అసిం నీహరిత్వా ధనుగ్గహస్స సీసం ఛిన్ది.

సో తం ఘాతేత్వా ఇత్థిం ఆదాయ గచ్ఛన్తో జాతిగోత్తం పుచ్ఛి. సా ‘‘తక్కసిలాయం దిసాపామోక్ఖాచరియస్స ధీతామ్హీ’’తి ఆహ. ‘‘కథం త్వం ఇమినా లద్ధా’’తి. మయ్హం పితా ‘‘అయం మయా సదిసం కత్వా సిప్పం సిక్ఖీ’’తి తుస్సిత్వా ఇమస్స మం అదాసి, సాహం తయి సినేహం కత్వా అత్తనో కులదత్తియం సామికం మారాపేసిన్తి. చోరజేట్ఠకో ‘‘కులదత్తియం తావేసా సామికం మారేసి, అఞ్ఞం పనేకం దిస్వా మమ్పి ఏవమేవం కరిస్సతి, ఇమం ఛడ్డేతుం వట్టతీ’’తి చిన్తేత్వా గచ్ఛన్తో అన్తరామగ్గే ఏకం కున్నదిం ఉత్తానతలం తఙ్ఖణోదకపూరం దిస్వా ‘‘భద్దే, ఇమిస్సం నదియం సుసుమారా కక్ఖళా, కిం కరోమా’’తి ఆహ. ‘‘సామి, సబ్బం ఆభరణభణ్డం మమ ఉత్తరాసఙ్గేన భణ్డికం కత్వా పరతీరం నేత్వా పున ఆగన్త్వా మం గహేత్వా గచ్ఛా’’తి. సో ‘‘సాధూ’’తి సబ్బం ఆభరణభణ్డం ఆదాయ నదిం ఓతరిత్వా తరన్తో వియ పరతీరం పత్వా తం ఛడ్డేత్వా పాయాసి. సా తం దిస్వా ‘‘సామి, కిం మం ఛడ్డేత్వా వియ గచ్ఛసి, కస్మా ఏవం కరోసి, ఏహి మమ్పి ఆదాయ గచ్ఛా’’తి తేన సద్ధిం సల్లపన్తీ పఠమం గాథమాహ –

౧౨౮. ‘‘సబ్బం భణ్డం సమాదాయ, పారం తిణ్ణోసి బ్రాహ్మణ;

పచ్చాగచ్ఛ లహుం ఖిప్పం, మమ్పి తారేహి దానితో’’తి.

తత్థ లహుం ఖిప్పన్తి లహుం పచ్చాగచ్ఛ, ఖిప్పం మమ్పి తారేహి దాని ఇతోతి అత్థో.

చోరో తం సుత్వా పరతీరే ఠితోయేవ దుతియం గాథమాహ –

౧౨౯. ‘‘అసన్థుతం మం చిరసన్థుతేన, నిమీని భోతీ అధువం ధువేన;

మయాపి భోతీ నిమినేయ్య అఞ్ఞం, ఇతో అహం దూరతరం గమిస్స’’న్తి.

సా హేట్ఠా వుత్తత్థాయేవ –

చోరో పన ‘‘ఇతో అహం దూరతరం గమిస్సం, తిట్ఠ త్వ’’న్తి వత్వా తస్సా విరవన్తియావ ఆభరణభణ్డికం ఆదాయ పలాతో. తతో సా బాలా అత్రిచ్ఛతాయ ఏవరూపం బ్యసనం పత్తా అనాథా హుత్వా అవిదూరే ఏకం ఏళగలాగుమ్బం ఉపగన్త్వా రోదమానా నిసీది. తస్మిం ఖణే సక్కో దేవరాజా లోకం ఓలోకేన్తో తం అత్రిచ్ఛతాహతం సామికా చ జారా చ పరిహీనం రోదమానం దిస్వా ‘‘ఏతం నిగ్గణ్హిత్వా లజ్జాపేత్వా ఆగమిస్సామీ’’తి మాతలిఞ్చ పఞ్చసిఖఞ్చ ఆదాయ తత్థ గన్త్వా నదీతీరే ఠత్వా ‘‘మాతలి, త్వం మచ్ఛో భవ, పఞ్చసిఖ త్వం సకుణో భవ, అహం పన సిఙ్గాలో హుత్వా ముఖేన మంసపిణ్డం గహేత్వా ఏతిస్సా సమ్ముఖట్ఠానం గమిస్సామి, త్వం మయి తత్థ గతే ఉదకతో ఉల్లఙ్ఘిత్వా మమ పురతో పత, అథాహం ముఖేన గహితమంసపిణ్డం ఛడ్డేత్వా మచ్ఛం గహేతుం పక్ఖన్దిస్సామి, తస్మిం ఖణే త్వం, పఞ్చసిఖ, తం మంసపిణ్డం గహేత్వా ఆకాసే ఉప్పత, త్వం మాతలి, ఉదకే పతా’’తి ఆణాపేసి. ‘‘సాధు, దేవా’’తి, మాతలి, మచ్ఛో అహోసి, పఞ్చసిఖో సకుణో అహోసి. సక్కో సిఙ్గాలో హుత్వా మంసపిణ్డం ముఖేనాదాయ తస్సా సమ్ముఖట్ఠానం అగమాసి. మచ్ఛో ఉదకా ఉప్పతిత్వా సిఙ్గాలస్స పురతో పతి. సో ముఖేన గహితమంసపిణ్డం ఛడ్డేత్వా మచ్ఛస్సత్థాయ పక్ఖన్ది. మచ్ఛో ఉప్పతిత్వా ఉదకే పతి, సకుణో మంసపిణ్డం గహేత్వా ఆకాసే ఉప్పతి, సిఙ్గాలో ఉభోపి అలభిత్వా ఏళగలాగుమ్బం ఓలోకేన్తో దుమ్ముఖో నిసీది. సా తం దిస్వా ‘‘అయం అత్రిచ్ఛతాహతో నేవ మంసం, న మచ్ఛం లభీ’’తి కుటం భిన్దన్తీ వియ మహాహసితం హసి. తం సుత్వా సిఙ్గాలో తతియం గాథమాహ –

౧౩౦. ‘‘కాయం ఏళగలాగుమ్బే, కరోతి అహుహాసియం;

నయీధ నచ్చగీతం వా, తాళం వా సుసమాహితం;

అనమ్హికాలే సుసోణి, కిన్ను జగ్ఘసి సోభనే’’తి.

తత్థ కాయన్తి కా అయం. ఏళగలాగుమ్బేతి కమ్బోజిగుమ్బే. అహుహాసియన్తి దన్తవిదంసకం మహాహసితం వుచ్చతి, తం కా ఏసా ఏతస్మిం గుమ్బే కరోతీతి పుచ్ఛతి. నయీధ నచ్చగీతం వాతి ఇమస్మిం ఠానే కస్సచి నచ్చన్తస్స నచ్చం వా గాయన్తస్స గీతం వా హత్థే సుసమాహితే కత్వా వాదేన్తస్స సుసమాహితం హత్థతాళం వా నత్థి, కం దిస్వా త్వం హసేయ్యాసీతి దీపేతి. అనమ్హికాలేతి రోదనకాలే. సుసోణీతి సున్దరసోణి. కిం ను జగ్ఘసీతి కేన కారణేన త్వం రోదితుం యుత్తకాలే అరోదమానావ మహాహసితం హససి. సోభనేతి తం పసంసన్తో ఆలపతి.

తం సుత్వా సా చతుత్థం గాథమాహ –

౧౩౧. ‘‘సిఙ్గాల బాల దుమ్మేధ, అప్పపఞ్ఞోసి జమ్బుక;

జీనో మచ్ఛఞ్చ పేసిఞ్చ, కపణో వియ ఝాయసీ’’తి.

తత్థ జీనోతి జానిప్పత్తో హుత్వా. పేసిన్తి మంసపేసిం. కపణో వియ ఝాయసీతి సహస్సభణ్డికం పరాజితో కపణో వియ ఝాయసి సోచసి చిన్తేసి.

తతో సిఙ్గాలో పఞ్చమం గాథమాహ –

౧౩౨. ‘‘సుదస్సం వజ్జమఞ్ఞేసం, అత్తనో పన దుద్దసం;

జీనా పతిఞ్చ జారఞ్చ, మఞ్ఞే త్వఞ్ఞేవ ఝాయసీ’’తి.

తత్థ త్వఞ్ఞేవ ఝాయసీతి పాపధమ్మే దుస్సీలే అహం తావ మమ గోచరం న లభిస్సామి, త్వం పన అత్రిచ్ఛతాయ హతా తంముహుత్తదిట్ఠకే చోరే పటిబద్ధచిత్తా హుత్వా తఞ్చ జారం కులదత్తియఞ్చ పతిం జీనా, మం ఉపాదాయ సతగుణేన సహస్సగుణేన కపణతరా హుత్వా ఝాయసి రోదసి పరిదేవసీతి లజ్జాపేత్వా విప్పకారం పాపేన్తో మహాసత్తో ఏవమాహ.

సా తస్స వచనం సుత్వా గాథమాహ –

౧౩౩. ‘‘ఏవమేతం మిగరాజ, యథా భాససి జమ్బుక;

సా నూనాహం ఇతో గన్త్వా, భత్తు హేస్సం వసానుగా’’తి.

తత్థ నూనాతి ఏకంసత్థే నిపాతో. సా అహం ఇతో గన్త్వా పున అఞ్ఞం భత్తారం లభిత్వా ఏకంసేనేవ తస్స భత్తు వసానుగా వసవత్తినీ భవిస్సామీతి.

అథస్సా అనాచారాయ దుస్సీలాయ వచనం సుత్వా సక్కో దేవరాజా ఓసానగాథమాహ –

౧౩౪. ‘‘యో హరే మత్తికం థాలం, కంసథాలమ్పి సో హరే;

కతంయేవ తయా పాపం, పునపేవం కరిస్ససీ’’తి.

తస్సత్థో – అనాచారే కిం కథేసి, యో మత్తికం థాలం హరతి, సువణ్ణథాలరజతథాలాదిప్పభేదం కంసథాలమ్పి సో హరతేవ, ఇదఞ్చ తయా పాపం కతమేవ, న సక్కా తవ సద్ధాతుం, సా త్వం పునపి ఏవం కరిస్ససియేవాతి. ఏవం సో తం లజ్జాపేత్వా విప్పకారం పాపేత్వా సకట్ఠానమేవ అగమాసి.

సత్థా ఇమం ధమ్మదేసనం ఆహరిత్వా సచ్చాని పకాసేత్వా జాతకం సమోధానేసి, సచ్చపరియోసానే ఉక్కణ్ఠితభిక్ఖు సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠహి.

తదా ధనుగ్గహో ఉక్కణ్ఠితభిక్ఖు అహోసి, సా ఇత్థీ పురాణదుతియికా, సక్కో దేవరాజా పన అహమేవ అహోసిన్తి.

చూళధనుగ్గహజాతకవణ్ణనా చతుత్థా.

[౩౭౫] ౫. కపోతజాతకవణ్ణనా

ఇదాని ఖోమ్హీతి ఇదం సత్థా జేతవనే విహరన్తో ఏకం లోలభిక్ఖుం ఆరబ్భ కథేసి. లోలవత్థు అనేకసో విత్థారితమేవ. తం పన సత్థా ‘‘సచ్చం కిర త్వం భిక్ఖు, లోలో’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘ఆమ, భన్తే’’తి వుత్తే ‘‘న ఖో భిక్ఖు ఇదానేవ, పుబ్బేపి త్వం లోలోసి, లోలతాయ పన జీవితక్ఖయం పత్తో’’తి వత్వా అతీతం ఆహరి.

అతీతే బారాణసియం బ్రహ్మదత్తే రజ్జం కారేన్తే బోధిసత్తో పారావతయోనియం నిబ్బత్తిత్వా బారాణసిసేట్ఠినో మహానసే నీళపచ్ఛియం వసతి. అథేకో కాకో మచ్ఛమంసలుద్ధో తేన సద్ధిం మేత్తిం కత్వా తత్థేవ వసి. సో ఏకదివసం బహుం మచ్ఛమంసం దిస్వా ‘‘ఇమం ఖాదిస్సామీ’’తి నిత్థునన్తో నీళపచ్ఛియంయేవ నిపజ్జిత్వా పారావతేన ‘‘ఏహి, సమ్మ, గోచరాయ గమిస్సామా’’తి వుచ్చమానోపి ‘‘అజీరకేన నిపన్నోమ్హి, గచ్ఛ త్వ’’న్తి వత్వా తస్మిం గతే ‘‘గతో మే పచ్చామిత్తకణ్టకో, ఇదాని యథారుచి మచ్ఛమంసం ఖాదిస్సామీ’’తి చిన్తేన్తో పఠమం గాథమాహ –

౧౩౫. ‘‘ఇదాని ఖోమ్హి సుఖితో అరోగో, నిక్కణ్టకో నిప్పతితో కపోతో;

కాహామి దానీ హదయస్స తుట్ఠిం, తథా హి మం మంససాకం బలేతీ’’తి.

తత్థ నిప్పతితోతి నిగ్గతో. కపోతోతి పారావతో. కాహామి దానీతి కరిస్సామి దాని. తథా హి మం మంససాకం బలేతీతి తథా హి మంసఞ్చ అవసేసం సాకఞ్చ మయ్హం బలం కరోతి, ఉట్ఠేహి ఖాదాతి వదమానం వియ ఉస్సాహం మమం కరోతీతి అత్థో.

సో భత్తకారకే మచ్ఛమంసం పచిత్వా మహానసా నిక్ఖమ్మ సరీరతో సేదం పవాహేన్తే పచ్ఛితో నిక్ఖమిత్వా రసకరోటియం నిలీయిత్వా ‘‘కిరి కిరీ’’తి సద్దమకాసి. భత్తకారకో వేగేనాగన్త్వా కాకం గహేత్వా సబ్బపత్తాని లుఞ్జిత్వా అల్లసిఙ్గీవేరఞ్చ సిద్ధత్థకే చ పిసిత్వా లసుణం పూతితక్కేన మద్దిత్వా సకలసరీరం మక్ఖేత్వా ఏకం కఠలం ఘంసిత్వా విజ్ఝిత్వా సుత్తకేన తస్స గీవాయం బన్ధిత్వా నీళపచ్ఛియంయేవ తం పక్ఖిపిత్వా అగమాసి. పారావతో ఆగన్త్వా తం దిస్వా ‘‘కా ఏసా బలాకా మమ సహాయస్స పచ్ఛియం నిపన్నా, చణ్డో హి సో ఆగన్త్వా ఘాతేయ్యాపి న’’న్తి పరిహాసం కరోన్తో దుతియం గాథమాహ –

౧౩౬. ‘‘కాయం బలాకా సిఖినీ, చోరీ లఙ్ఘిపితామహా;

ఓరం బలాకే ఆగచ్ఛ, చణ్డో మే వాయసో సఖా’’తి.

సా హేట్ఠా (జా. అట్ఠ. ౨.౩.౭౦) వుత్తత్థాయేవ.

తం సుత్వా కాకో తతియం గాథమాహ –

౧౩౭. ‘‘అలఞ్హి తే జగ్ఘితాయే, మమం దిస్వాన ఏదిసం;

విలూనం సూదపుత్తేన, పిట్ఠమణ్డేన మక్ఖిత’’న్తి.

తత్థ అలన్తి పటిసేధత్థే నిపాతో. జగ్ఘితాయేతి హసితుం. ఇదం వుత్తం హోతి – ఇదాని మం ఏదిసం ఏవం దుక్ఖప్పత్తం దిస్వా తవ అలం హసితుం, మా ఏదిసే కాలే పరిహాసకేళిం కరోహీతి.

సో పరిహాసకేళిం కరోన్తోవ పున చతుత్థం గాథమాహ –

౧౩౮. ‘‘సున్హాతో సువిలిత్తోసి, అన్నపానేన తప్పితో;

కణ్ఠే చ తే వేళురియో, అగమా ను కజఙ్గల’’న్తి.

తత్థ కణ్ఠే చ తే వేళురియోతి అయం తే వేళురియమణిపి కణ్ఠే పిళన్ధో, త్వం ఏత్తకం కాలం అమ్హాకం ఏతం న దస్సేసీతి కపాలం సన్ధాయేవమాహ. కజఙ్గలన్తి ఇధ బారాణసీయేవ ‘‘కజఙ్గలా’’తి అధిప్పేతా. ఇతో నిక్ఖమిత్వా కచ్చి అన్తోనగరం గతోసీతి పుచ్ఛతి.

తతో కాకో పఞ్చమం గాథమాహ –

౧౩౯. ‘‘మా తే మిత్తో అమిత్తో వా, అగమాసి కజఙ్గలం;

పిఞ్ఛాని తత్థ లాయిత్వా, కణ్ఠే బన్ధన్తి వట్టన’’న్తి.

తత్థ పిఞ్ఛానీతి పత్తాని. తత్థ లాయిత్వాతి తస్మిం బారాణసినగరే లుఞ్చిత్వా. వట్టనన్తి కఠలికం.

తం సుత్వా పారావతో ఓసానగాథమాహ –

౧౪౦. ‘‘పునపాపజ్జసీ సమ్మ, సీలఞ్హి తవ తాదిసం;

న హి మానుసకా భోగా, సుభుఞ్జా హోన్తి పక్ఖినా’’తి.

తత్థ పునపాపజ్జసీతి పునపి ఏవరూపం ఆపజ్జిస్ససి. ఏవరూపఞ్హి తే సీలన్తి.

ఇతి నం సో ఓవదిత్వా తత్థ అవసిత్వా పక్ఖే పసారేత్వా అఞ్ఞత్థ అగమాసి. కాకోపి తత్థేవ జీవితక్ఖయం పాపుణి.

సత్థా ఇమం ధమ్మదేసనం ఆహరిత్వా సచ్చాని పకాసేత్వా జాతకం సమోధానేసి, సచ్చపరియోసానే లోలభిక్ఖు అనాగామిఫలే పతిట్ఠహి. తదా కాకో లోలభిక్ఖు అహోసి, కపోతో పన అహమేవ అహోసిన్తి.

కపోతజాతకవణ్ణనా పఞ్చమా.

అడ్ఢవగ్గో తతియో.

జాతకుద్దానం –

మణికుణ్డల సుజాతా, వేనసాఖఞ్చ ఓరగం;

ఘటం కోరణ్డి లటుకి, ధమ్మపాలం మిగం తథా.

సుయోనన్దీ వణ్ణారోహ, సీలం హిరీ ఖజ్జోపనం;

అహి గుమ్బియ సాళియం, తచసారం మిత్తవిన్దం.

పలాసఞ్చేవ దీఘితి, మిగపోతక మూసికం;