౩-౯. ఖదిరవనియత్థేరఅపదానవణ్ణనా

గఙ్గా భాగీరథీ నామాతిఆదికం ఆయస్మతో ఖదిరవనియత్థేరస్స అపదానం. అయమ్పి పురిమబుద్ధేసు కతాధికారో తత్థ తత్థ భవే వివట్టూపనిస్సయాని పుఞ్ఞాని ఉపచినన్తో పదుముత్తరస్స భగవతో కాలే హంసవతీనగరే తిత్థనావికకులే నిబ్బత్తిత్వా మహాగఙ్గాయ పయాగతిత్థే తిత్థనావాయ కమ్మం కరోన్తో ఏకదివసం ససావకసఙ్ఘం భగవన్తం గఙ్గాతీరం ఉపగతం దిస్వా పసన్నమానసో నావాసఙ్ఘాటం యోజేత్వా మహన్తేన పూజాసక్కారేన పరతీరం పాపేత్వా అఞ్ఞతరం భిక్ఖుం సత్థారా ఆరఞ్ఞకానం భిక్ఖూనం అగ్గట్ఠానే ఠపియమానం దిస్వా తం ఠానన్తరం పత్థేత్వా భగవతో భిక్ఖుసఙ్ఘస్స చ మహాదానం పవత్తేత్వా పణిధానం అకాసి. భగవా తస్స పత్థనాయ అవఞ్ఝభావం బ్యాకాసి.

సో తతో పట్ఠాయ పుఞ్ఞాని ఉపచినన్తో దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఉభయసమ్పత్తియో అనుభవిత్వా ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే మగధరట్ఠే నాలకగామే రూపసారియా నామ బ్రాహ్మణియా కుచ్ఛిమ్హి నిబ్బత్తి. తం వయప్పత్తం మాతాపితరో ఘరబన్ధనేన బన్ధితుకామా హుత్వా తస్స ఆరోచేసుం. సో సారిపుత్తత్థేరస్స పబ్బజితభావం సుత్వా ‘‘మయ్హం జేట్ఠభాతా అయ్యో ఉపతిస్సో ఇమం విభవం ఛడ్డేత్వా పబ్బజితో, తేన వన్తం ఖేళపిణ్డం కథాహం అనుభవిస్సామీ’’తి జాతసంవేగో పాసం అనుపగచ్ఛమానమిగో వియ ఞాతకే వఞ్చేత్వా హేతుసమ్పత్తియా చోదియమానో భిక్ఖూనం సన్తికం గన్త్వా ధమ్మసేనాపతినో కనిట్ఠభావం నివేదేత్వా అత్తనో పబ్బజ్జాయ ఛన్దం ఆరోచేసి. భిక్ఖూ తం పబ్బాజేత్వా పరిపుణ్ణవీసతివస్సం ఉపసమ్పాదేత్వా కమ్మట్ఠానే నియోజేసుం. సో కమ్మట్ఠానం గహేత్వా ఖదిరవనం పవిసిత్వా విస్సమన్తో ఘటేన్తో వాయమన్తో ఞాణస్స పరిపాకం గతత్తా నచిరస్సేవ ఛళభిఞ్ఞో అరహా అహోసి. సో అరహా హుత్వా సత్థారం ధమ్మసేనాపతిఞ్చ వన్దితుం సేనాసనం సంసామేత్వా పత్తచీవరమాదాయ నిక్ఖమిత్వా అనుపుబ్బేన సావత్థిం పత్వా జేతవనం పవిసిత్వా సత్థారం ధమ్మసేనాపతిఞ్చ వన్దిత్వా కతిపాహం జేతవనే విహాసి. అథ నం సత్థా అరియగణమజ్ఝే నిసిన్నో ఆరఞ్ఞకానం భిక్ఖూనం అగ్గట్ఠానే ఠపేసి – ‘‘ఏతదగ్గం, భిక్ఖవే, మమ సావకానం భిక్ఖూనం ఆరఞ్ఞకానం యదిదం రేవతో’’తి (అ. ని. ౧.౧౯౮, ౨౦౩).

౬౨౮. ఏవం ఏతదగ్గట్ఠానం పత్వా అత్తనో పుబ్బకమ్మం సరిత్వా పీతిసోమనస్సవసేన పుబ్బచరితాపదానం పకాసేన్తో గఙ్గా భాగీరథీతిఆదిమాహ. తత్థ గఙ్గాతి గాయమానా ఘోసం కురుమానా గచ్ఛతీతి గఙ్గా. అథ వా గో వుచ్చతి పథవీ, తస్మిం గతా పవత్తాతి గఙ్గా. అనోతత్తదహం తిక్ఖత్తుం పదక్ఖిణం కత్వా గతట్ఠానే ఆవట్టగఙ్గాతి చ పబ్బతమత్థకేన గతట్ఠానే బహలగఙ్గాతి చ తిరచ్ఛానపబ్బతం విజ్ఝిత్వా గతట్ఠానే ఉమఙ్గగఙ్గాతి చ తతో బహలపబ్బతం పహరిత్వా పఞ్చయోజనం ఆకాసేన గతట్ఠానే ఆకాసగఙ్గాతి చ తస్సా పతితట్ఠానం భిన్దిత్వా జాతం పఞ్చ యోజనం పోక్ఖరణీకూలం భిన్దిత్వా తత్థ పన పఞ్చఙ్గులి వియ పఞ్చ ధారా హుత్వా గఙ్గా యమునా సరభూ మహీ అచిరవతీతి పఞ్చ నామా హుత్వా జమ్బుదీపం పఞ్చ భాగం పఞ్చ కోట్ఠాసం కత్వా పఞ్చ భాగే పఞ్చ కోట్ఠాసే ఇతా గతా పవత్తాతి భాగీరథీ. గఙ్గా చ సా భాగీరథీ చేతి గఙ్గాభాగీరథీ. ‘‘భాగీరథీ గఙ్గా’’తి వత్తబ్బే గాథాబన్ధసుఖత్థం పుబ్బచరియవసేన వుత్తన్తి దట్ఠబ్బం. హిమవన్తా పభావితాతి సత్తే హింసతి సీతేన హనతి మథేతి ఆలోళేతీతి హిమో, హిమో అస్స అత్థీతి హిమవా, తతో హిమవన్తతో పట్ఠాయ పభావితా పవత్తా సన్దమానాతి హిమవన్తపభావితా. కుతిత్థే నావికో ఆసిన్తి తస్సా గఙ్గాయ చణ్డసోతసమాపన్నే విసమతిత్థే కేవట్టకులే ఉప్పన్నో నావికో ఆసిం అహోసిన్తి అత్థో. ఓరిమే చ తరిం అహన్తి సమ్పత్తసమ్పత్తమనుస్సే పారిమా తీరా ఓరిమం తీరం అహం తరిం తారేసిన్తి అత్థో.

౬౨౯. పదుముత్తరో నాయకోతి ద్విపదానం ఉత్తమో సత్తే నిబ్బానం నాయకో పాపనకో పదుముత్తరబుద్ధో మమ పుఞ్ఞసమ్పత్తిం నిప్ఫాదేన్తో. వసీసతసహస్సేహి ఖీణాసవసతసహస్సేహి గఙ్గాసోతం తరితుం తిత్థం పత్తోతి సమ్బన్ధో.

౬౩౦. బహూ నావా సమానేత్వాతి సమ్పత్తం తం సమ్మాసమ్బుద్ధం దిస్వా వడ్ఢకీహి సుట్ఠు సఙ్ఖతం కతం నిప్ఫాదితం బహూ నావాయో సమానేత్వా ద్వే ద్వే నావాయో ఏకతో కత్వా తస్సా నావాయ ఉపరి మణ్డపఛదనం కత్వా నరాసభం పదుముత్తరసమ్బుద్ధం పటిమానిం పూజేసిన్తి అత్థో.

౬౩౧. ఆగన్త్వాన చ సమ్బుద్ధోతి ఏవం సఙ్ఘటితాయ నావాయ తత్థ ఆగన్త్వాన తఞ్చ నావకం నావముత్తమం ఆరుహీతి సమ్బన్ధో. వారిమజ్ఝే ఠితో సత్థాతి నావమారూళ్హో సత్థా గఙ్గాజలమజ్ఝే ఠితో సమానో ఇమా సోమనస్సపటిసంయుత్తగాథా అభాసథ కథేసీతి సమ్బన్ధో.

౬౩౨. యో సో తారేసి సమ్బుద్ధన్తి యో సో నావికో గఙ్గాసోతాయ సమ్బుద్ధం అతారేసి. సఙ్ఘఞ్చాపి అనాసవన్తి న కేవలమేవ సమ్బుద్ధం తారేసి, అనాసవం నిక్కిలేసం సఙ్ఘఞ్చాపి తారేసీతి అత్థో. తేన చిత్తపసాదేనాతి తేన నావాపాజనకాలే ఉప్పన్నేన సోమనస్ససహగతచిత్తపసాదేన దేవలోకే ఛసు కామసగ్గేసు రమిస్సతి దిబ్బసమ్పత్తిం అనుభవిస్సతీతి అత్థో.

౬౩౩. నిబ్బత్తిస్సతి తే బ్యమ్హన్తి దేవలోకే ఉప్పన్నస్స తే తుయ్హం బ్యమ్హం విమానం సుకతం సుట్ఠు నిబ్బత్తం నావసణ్ఠితం నావాసణ్ఠానం నిబ్బత్తిస్సతి పాతుభవిస్సతీతి అత్థో. ఆకాసే పుప్ఫఛదనన్తి నావాయ ఉపరిమణ్డపకతకమ్మస్స నిస్సన్దేన సబ్బదా గతగతట్ఠానే ఆకాసే పుప్ఫఛదనం ధారయిస్సతీతి సమ్బన్ధో.

౬౩౪. అట్ఠపఞ్ఞాసకప్పమ్హీతి ఇతో పుఞ్ఞకరణకాలతో పట్ఠాయ అట్ఠపణ్ణాసకప్పం అతిక్కమిత్వా నామేన తారకో నామ చక్కవత్తీ ఖత్తియో చాతురన్తో చతూసు దీపేసు ఇస్సరో విజితావీ జితవన్తో భవిస్సతీతి సమ్బన్ధో. సేసగాథా ఉత్తానత్థావ.

౬౩౭. రేవతో నామ నామేనాతి రేవతీనక్ఖత్తేన జాతత్తా ‘‘రేవతో’’తి లద్ధనామో బ్రహ్మబన్ధు బ్రాహ్మణపుత్తభూతో భవిస్సతి బ్రాహ్మణకులే ఉప్పజ్జిస్సతీతి అత్థో.

౬౩౯. నిబ్బాయిస్సతినాసవోతి నిక్కిలేసో ఖన్ధపరినిబ్బానేన నిబ్బాయిస్సతి.

౬౪౦. వీరియం మే ధురధోరయ్హన్తి ఏవం పదుముత్తరేన భగవతా బ్యాకతో అహం కమేన పారమితాకోటిం పత్వా మే మయ్హం వీరియం అసిథిలవీరియం ధురధోరయ్హం ధురవాహం ధురాధారం యోగేహి ఖేమస్స నిబ్భయస్స నిబ్బానస్స అధివాహనం ఆవహనం అహోసీతి అత్థో. ధారేమి అన్తిమం దేహన్తి ఇదానాహం సమ్మాసమ్బుద్ధసాసనే పరియోసానసరీరం ధారేమీతి సమ్బన్ధో.

సో అపరభాగే అత్తనో జాతగామం గన్త్వా ‘‘చాలా, ఉపచాలా, సీసూపచాలా’’తి తిస్సన్నం భగినీనం పుత్తే ‘‘చాలా, ఉపచాలా, సీసూపచాలా’’తి తయో భాగినేయ్యే ఆనేత్వా పబ్బాజేత్వా కమ్మట్ఠానే నియోజేసి. తే కమ్మట్ఠానం అనుయుత్తా విహరింసు.

తస్మిఞ్చ సమయే థేరస్స కోచిదేవ ఆబాధో ఉప్పన్నో, తం సుత్వా సారిపుత్తత్థేరో – ‘‘రేవతస్స గిలానపుచ్ఛనం అధిగమపుచ్ఛనఞ్చ కరిస్సామీ’’తి ఉపగఞ్ఛి. రేవతత్థేరో ధమ్మసేనాపతిం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం దిస్వా తేసం సామణేరానం సతుప్పాదవసేన ఓవదియమానో చాలేతిగాథం అభాసిత్థ. తత్థ చాలే ఉపచాలే సీసూపచాలేతి తేసం ఆలపనం. చాలా, ఉపచాలా, సీసూపచాలాతి హి ఇత్థిలిఙ్గవసేన లద్ధనామా తయో దారకా పబ్బజితాపి తథా వోహరియ్యన్తి. ‘‘చాలీ, ఉపచాలీ, సీసూపచాలీతి తేసం నామానీ’’తి చ వదన్తి. యదత్థం ‘‘చాలే’’తిఆదినా ఆమన్తనం కతం, తం దస్సేన్తో ‘‘పతిస్సతా ను ఖో విహరథా’’తి వత్వా తత్థ కారణం ఆహ – ‘‘ఆగతో వో వాలం వియ వేధీ’’తి. పతిస్సతాతి పతిస్సతికా. ఖోతి అవధారణే. ఆగతోతి ఆగఞ్ఛి. వోతి తుమ్హాకం. వాలం వియ వేధీతి వాలవేధి వియ. అయఞ్హేత్థ సఙ్ఖేపత్థో – తిక్ఖజవననిబ్బేధికపఞ్ఞతాయ వాలవేధిరూపో సత్థుకప్పో తుమ్హాకం మాతులత్థేరో ఆగతో, తస్మా సమణసఞ్ఞం ఉపట్ఠపేత్వా సతిసమ్పజఞ్ఞయుత్తా ఏవ హుత్వా విహరథ, యథాధిగతే విహారే అప్పమత్తా భవథాతి.

తం సుత్వా తే సామణేరా ధమ్మసేనాపతిస్స పచ్చుగ్గమనాదివత్తం కత్వా ఉభిన్నం మాతులత్థేరానం పటిసన్థారవేలాయం నాతిదూరే సమాధిం సమాపజ్జిత్వా నిసీదింసు. ధమ్మసేనాపతి రేవతత్థేరేన సద్ధిం పటిసన్థారం కత్వా ఉట్ఠాయాసనా తే సామణేరే ఉపసఙ్కమి. తే తథా కాలపరిచ్ఛేదస్స కతత్తా థేరే ఉపసఙ్కమన్తే ఉట్ఠహిత్వా వన్దిత్వా అట్ఠంసు. థేరో – ‘‘కతరకతరవిహారేన విహరథా’’తి పుచ్ఛిత్వా తేహి ‘‘ఇమాయ ఇమాయా’’తి వుత్తే దారకేపి ఏవం వినేన్తో – ‘‘మయ్హం భాతికో సచ్చవాదీ వత ధమ్మస్స అనుధమ్మచారి’’న్తి థేరం పసంసన్తో పక్కామి. సేసమేత్థ ఉత్తానత్థమేవాతి.

ఖదిరవనియత్థేరఅపదానవణ్ణనా సమత్తా.