౩. పఞ్హాపుచ్ఛకవణ్ణనా

౬౩౮. పఞ్హాపుచ్ఛకే పాళిఅనుసారేనేవ ఝానానం కుసలాదిభావో వేదితబ్బో. ఆరమ్మణత్తికేసు పన తిణ్ణం ఝానానం నిమిత్తారమ్మణత్తా పరిత్తారమ్మణాదిభావేన నవత్తబ్బతా వేదితబ్బా. లోకుత్తరా పనేత్థ మగ్గకాలే ఫలకాలే వా సియా అప్పమాణారమ్మణా. చతుత్థం ఝానం సియా పరిత్తారమ్మణన్తి ఏత్థ కుసలతో తేరస చతుత్థజ్ఝానాని సబ్బత్థపాదకచతుత్థం, ఇద్ధివిధచతుత్థం, దిబ్బసోతఞాణచతుత్థం, చేతోపరియఞాణచతుత్థం, పుబ్బేనివాసఞాణచతుత్థం, దిబ్బచక్ఖుఞాణచతుత్థం, యథాకమ్మూపగఞాణచతుత్థం, అనాగతంసఞాణచతుత్థం, ఆకాసానఞ్చాయతనాదిచతుత్థం, లోకుత్తరచతుత్థన్తి.

తత్థ సబ్బత్థపాదకచతుత్థం నవత్తబ్బారమ్మణమేవ హోతి.

ఇద్ధివిధచతుత్థం చిత్తవసేన కాయం పరిణామేన్తస్స అదిస్సమానేన కాయేన పాటిహారియకరణే కాయారమ్మణత్తా పరిత్తారమ్మణం, కాయవసేన చిత్తం పరిణామేన్తస్స దిస్సమానేన కాయేన పాటిహారియం కత్వా బ్రహ్మలోకం గచ్ఛన్తస్స సమాపత్తిచిత్తారమ్మణత్తా మహగ్గతారమ్మణం.

దిబ్బసోతఞాణచతుత్థం సద్దారమ్మణత్తా పరిత్తారమ్మణం.

చేతోపరియఞాణచతుత్థం కామావచరచిత్తజాననకాలే పరిత్తారమ్మణం, రూపావచరారూపావచరచిత్తజాననకాలే మహగ్గతారమ్మణం, లోకుత్తరచిత్తజాననకాలే అప్పమాణారమ్మణం. చేతోపరియఞాణలాభీ పన పుథుజ్జనో పుథుజ్జనానంయేవ చిత్తం జానాతి, న అరియానం. సోతాపన్నో సోతాపన్నస్స చేవ పుథుజ్జనస్స చ; సకదాగామీ సకదాగామినో చేవ హేట్ఠిమానఞ్చ ద్విన్నం; అనాగామీ అనాగామినో చేవ హేట్ఠిమానఞ్చ తిణ్ణం; ఖీణాసవో సబ్బేసమ్పి జానాతి.

పుబ్బేనివాసఞాణచతుత్థం కామావచరక్ఖన్ధానుస్సరణకాలే పరిత్తారమ్మణం, రూపావచరారూపావచరక్ఖన్ధానుస్సరణకాలే మహగ్గతారమ్మణం, ‘‘అతీతే బుద్ధపచ్చేకబుద్ధఖీణాసవా మగ్గం భావయింసు, ఫలం సచ్ఛికరింసూ’’తి అనుస్సరణకాలే అప్పమాణారమ్మణం, నామగోత్తానుస్సరణకాలే నవత్తబ్బారమ్మణం.

దిబ్బచక్ఖుఞాణచతుత్థం వణ్ణారమ్మణత్తా పరిత్తారమ్మణం.

యథాకమ్మూపగఞాణచతుత్థం కామావచరకమ్మానుస్సరణకాలే పరిత్తారమ్మణం, రూపావచరారూపావచరకమ్మానుస్సరణకాలే మహగ్గతారమ్మణం.

అనాగతంసఞాణచతుత్థం అనాగతే కామధాతుయా నిబ్బత్తిజాననకాలే పరిత్తారమ్మణం, రూపారూపభవేసు నిబ్బత్తిజాననకాలే మహగ్గతారమ్మణం, ‘‘అనాగతే బుద్ధపచ్చేకబుద్ధఖీణాసవా మగ్గం భావేస్సన్తి, ఫలం సచ్ఛికరిస్సన్తీ’’తి జాననకాలే అప్పమాణారమ్మణం, ‘‘అనాగతే సఙ్ఖో నామ రాజా భవిస్సతీ’’తిఆదినా (దీ. ని. ౩.౧౦౮) నయేన నామగోత్తానుస్సరణకాలే నవత్తబ్బారమ్మణం.

ఆకాసానఞ్చాయతనఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనచతుత్థం నవత్తబ్బారమ్మణం. విఞ్ఞాణఞ్చాయతననేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనచతుత్థం మహగ్గతారమ్మణం.

లోకుత్తరచతుత్థం అప్పమాణారమ్మణం.

కిరియతోపి తేసం ద్వాదసన్నం ఝానానం ఇదమేవ ఆరమ్మణవిధానం. తీణి ఝానాని నమగ్గారమ్మణాతి పచ్చవేక్ఖణఞాణం వా చేతోపరియాదిఞాణం వా మగ్గం ఆరమ్మణం కరేయ్య, తీణి ఝానాని తథా అప్పవత్తితో నమగ్గారమ్మణా, సహజాతహేతువసేన పన సియా మగ్గహేతుకా; వీరియజేట్ఠికాయ వా వీమంసాజేట్ఠికాయ వా మగ్గభావనాయ మగ్గాధిపతినో; ఛన్దచిత్తజేట్ఠకకాలే ఫలకాలే చ నవత్తబ్బా.

చతుత్థం ఝానన్తి ఇధాపి కుసలతో తేరససు చతుత్థజ్ఝానేసు సబ్బత్థపాదకఇద్ధివిధదిబ్బసోతదిబ్బచక్ఖుయథాకమ్మూపగఞాణచతుత్థఞ్చేవ చతుబ్బిధఞ్చ ఆరుప్పచతుత్థం మగ్గారమ్మణాదిభావేన న వత్తబ్బం. చేతోపరియపుబ్బేనివాసఅనాగతంసఞాణచతుత్థం పన మగ్గారమ్మణం హోతి. న వత్తబ్బం మగ్గహేతుకం మగ్గాధిపతీతి వా; లోకుత్తరచతుత్థం మగ్గారమ్మణం న హోతి; మగ్గకాలే పన సహజాతహేతువసేన మగ్గహేతుకం; వీరియవీమంసాజేట్ఠికాయ మగ్గభావనాయ మగ్గాధిపతి; ఛన్దచిత్తజేట్ఠికాయ చేవ మగ్గభావనాయ ఫలకాలే చ న వత్తబ్బం. కిరియతోపి ద్వాదససు ఝానేసు అయమేవ నయో.

తీణి ఝానాని న వత్తబ్బాతి అతీతాదీసు ఏకధమ్మమ్పి ఆరబ్భ అప్పవత్తితో నవత్తబ్బాతి వేదితబ్బా.

చతుత్థం ఝానన్తి కుసలతో తేరససు చతుత్థజ్ఝానేసు సబ్బత్థపాదకచతుత్థం నవత్తబ్బారమ్మణమేవ. ఇద్ధివిధచతుత్థం కాయవసేన చిత్తపరిణామనే సమాపత్తిచిత్తారమ్మణత్తా అతీతారమ్మణం; ‘‘అనాగతే ఇమాని పుప్ఫాని మా మిలాయింసు, దీపా మా నిబ్బాయింసు, ఏకో అగ్గిక్ఖన్ధో సముట్ఠాతు, పబ్బతో సముట్ఠాతూ’’తి అధిట్ఠానకాలే అనాగతారమ్మణం; చిత్తవసేన కాయపరిణామనకాలే కాయారమ్మణత్తా పచ్చుప్పన్నారమ్మణం. దిబ్బసోతఞాణచతుత్థం సద్దారమ్మణత్తా పచ్చుప్పనారమ్మణం. చేతోపరియఞాణచతుత్థం అతీతే సత్తదివసబ్భన్తరే ఉప్పజ్జిత్వా నిరుద్ధచిత్తజాననకాలే అతీతారమ్మణం; అనాగతే సత్తదివసబ్భన్తరే ఉప్పజ్జనకచిత్తజాననకాలే అనాగతారమ్మణం. ‘‘యథా ఇమస్స భోతో మనోసఙ్ఖారా పణిహితా ఇమస్స చిత్తస్స అనన్తరా అముం నామ వితక్కం వితక్కేస్సతీతి. సో బహుఞ్చేపి ఆదిసతి, తథేవ తం హోతి నో అఞ్ఞథా’’తి ఇమినా హి సుత్తేన (అ. ని. ౩.౬౧) చేతోపరియఞాణస్సేవ పవత్తి పకాసితా. అద్ధానపచ్చుప్పన్నసన్తతిపచ్చుప్పన్నవసేనేవ పచ్చుప్పన్నం ఆరబ్భ పవత్తికాలే పచ్చుప్పన్నారమ్మణం. విత్థారకథా పనేత్థ హేట్ఠాఅట్ఠకథాకణ్డవణ్ణనాయం వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బా.

పుబ్బేనివాసఞాణచతుత్థం అతీతక్ఖన్ధానుస్సరణకాలే అతీతారమ్మణం, నామగోత్తానుస్సరణకాలే నవత్తబ్బారమ్మణం. దిబ్బచక్ఖుఞాణచతుత్థం వణ్ణారమ్మణత్తా పచ్చుప్పన్నారమ్మణం. యథాకమ్మూపగఞాణచతుత్థం అతీతకమ్మమేవ ఆరమ్మణం కరోతీతి అతీతారమ్మణం. అనాగతంసఞాణచతుత్థం అనాగతక్ఖన్ధానుస్సరణకాలే అనాగతారమ్మణం, నామగోత్తానుస్సరణకాలే నవత్తబ్బారమ్మణం. ఆకాసానఞ్చాయతనఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనచతుత్థం నవత్తబ్బారమ్మణమేవ. విఞ్ఞాణఞ్చాయతననేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనచతుత్థం అతీతారమ్మణమేవ. లోకుత్తరచతుత్థం నవత్తబ్బారమ్మణమేవ. కిరియతోపి ద్వాదససు చతుత్థజ్ఝానేసు ఏసేవ నయో.

తీణి ఝానాని బహిద్ధారమ్మణాతి అజ్ఝత్తతో బహిద్ధాభూతం నిమిత్తం ఆరబ్భ పవత్తితో బహిద్ధారమ్మణా.

చతుత్థం ఝానన్తి ఇధాపి కుసలతో తేరససు చతుత్థజ్ఝానేసు సబ్బత్థపాదకచతుత్థం బహిద్ధారమ్మణమేవ.

ఇద్ధివిధచతుత్థం కాయవసేన చిత్తపరిణామనేపి చిత్తవసేన కాయపరిణామనేపి అత్తనోవ కాయచిత్తారమ్మణత్తా అజ్ఝత్తారమ్మణం; ‘‘బహిద్ధా హత్థిమ్పి దస్సేతీ’’తిఆదినా నయేన పవత్తకాలే బహిద్ధారమ్మణం.

దిబ్బసోతఞాణచతుత్థం అత్తనో కుచ్ఛిగతసద్దారమ్మణకాలే అజ్ఝత్తారమ్మణం, పరస్స సద్దారమ్మణకాలే బహిద్ధారమ్మణం, ఉభయవసేనాపి అజ్ఝత్తబహిద్ధారమ్మణం.

చేతోపరియఞాణచతుత్థం బహిద్ధారమ్మణమేవ.

పుబ్బేనివాసఞాణచతుత్థం అత్తనో ఖన్ధానుస్సరణకాలే అజ్ఝత్తారమ్మణం, పరస్స ఖన్ధానఞ్చేవ నామగోత్తస్స చ అనుస్సరణకాలే బహిద్ధారమ్మణం.

దిబ్బచక్ఖుఞాణచతుత్థం అత్తనో రూపారమ్మణకాలే అజ్ఝత్తారమ్మణం, పరస్స రూపారమ్మణకాలే బహిద్ధారమ్మణం, ఉభయవసేనాపి అజ్ఝత్తబహిద్ధారమ్మణం.

యథాకమ్మూపగఞాణచతుత్థం అత్తనో కమ్మజాననకాలే అజ్ఝత్తారమ్మణం, పరస్స కమ్మజాననకాలే బహిద్ధారమ్మణం, ఉభయవసేనాపి అజ్ఝత్తబహిద్ధారమ్మణం.

అనాగతంసఞాణచతుత్థం అత్తనో అనాగతే నిబ్బత్తిజాననకాలే అజ్ఝత్తారమ్మణం, పరస్స ఖన్ధానుస్సరణకాలే చేవ నామగోత్తానుస్సరణకాలే చ బహిద్ధారమ్మణం, ఉభయవసేనాపి అజ్ఝత్తబహిద్ధారమ్మణం.

ఆకాసానఞ్చాయతనచతుత్థం బహిద్ధారమ్మణం. ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనచతుత్థం నవత్తబ్బారమ్మణం. విఞ్ఞాణఞ్చాయతననేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనచతుత్థం అజ్ఝత్తారమ్మణం.

లోకుత్తరచతుత్థం బహిద్ధారమ్మణమేవ. కిరియతోపి ద్వాదససు ఝానేసు అయమేవ నయోతి.

ఇమస్మిం పన ఝానవిభఙ్గే సమ్మాసమ్బుద్ధేన సుత్తన్తభాజనీయేపి లోకియలోకుత్తరమిస్సకానేవ ఝానాని కథితాని; అభిధమ్మభాజనీయేపి పఞ్హాపుచ్ఛకేపి. తయోపి హి ఏతే నయా తేభూమకధమ్మమిస్సకత్తా ఏకపరిచ్ఛేదా ఏవ. ఏవమయం ఝానవిభఙ్గోపి తేపరివట్టం నీహరిత్వావ భాజేత్వా దస్సితోతి.

సమ్మోహవినోదనియా విభఙ్గట్ఠకథాయ

ఝానవిభఙ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.