౮. కల్యాణమిత్తతాదివగ్గవణ్ణనా

౭౧. అట్ఠమస్స పఠమే కల్యాణమిత్తతాతి కల్యాణా మిత్తా అస్సాతి కల్యాణమిత్తో, తస్స భావో కల్యాణమిత్తతా. సేసం వుత్తపటిపక్ఖనయేన వేదితబ్బం.

౭౨-౭౩. దుతియే అనుయోగోతి యోగో పయోగో. అననుయోగోతి అయోగో అప్పయోగో. అనుయోగాతి అనుయోగేన. అననుయోగాతి అననుయోగేన. కుసలానం ధమ్మానన్తి చతుభూమకకుసలధమ్మానం. తతియం ఉత్తానత్థమేవ.

౭౪. చతుత్థే బోజ్ఝఙ్గాతి బుజ్ఝనకసత్తస్స అఙ్గభూతా సత్త ధమ్మా. యాయ వా ధమ్మసామగ్గియా సో బుజ్ఝతి, సమ్మోహనిద్దాతో వా వుట్ఠాతి, చతుసచ్చధమ్మం వా సచ్ఛికరోతి. తస్సా బోధియా అఙ్గభూతాతిపి బోజ్ఝఙ్గా. ‘‘బోజ్ఝఙ్గాతి కేనట్ఠేన బోజ్ఝఙ్గా? బుజ్ఝన్తీతి బోజ్ఝఙ్గా, అనుబుజ్ఝన్తీతి బోజ్ఝఙ్గా, పటిబుజ్ఝన్తీతి బోజ్ఝఙ్గా, సమ్బుజ్ఝన్తీతి బోజ్ఝఙ్గా, బోధాయ సంవత్తన్తీతి బోజ్ఝఙ్గా’’తి (పటి. మ. ౨.౧౭). ఏవం పనేతం పదం విభత్తమేవ.

౭౫. పఞ్చమే భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తీతి ఇమినా పదేన బోజ్ఝఙ్గానం యాథావసరసభూమి నామ కథితా. సా పనేసా చతుబ్బిధా హోతి – విపస్సనా, విపస్సనాపాదకజ్ఝానం, మగ్గో, ఫలన్తి. తత్థ విపస్సనాయ ఉప్పజ్జనకాలే బోజ్ఝఙ్గా కామావచరా హోన్తి, విపస్సనాపాదకజ్ఝానమ్హి ఉప్పజ్జనకాలే రూపావచరఅరూపావచరా, మగ్గఫలేసు ఉప్పజ్జనకాలే లోకుత్తరా. ఇతి ఇమస్మిం సుత్తే బోజ్ఝఙ్గా చతుభూమకా కథితా.

౭౬. ఛట్ఠస్స అట్ఠుప్పత్తికో నిక్ఖేపో. అట్ఠుప్పత్తియం హేతం నిక్ఖిత్తం, సమ్బహులా కిర భిక్ఖూ ధమ్మసభాయం సన్నిసిన్నా. తేసం అన్తరే బన్ధులమల్లసేనాపతిం ఆరబ్భ అయం కథా ఉదపాది, ‘‘ఆవుసో, అసుకం నామ కులం పుబ్బే బహుఞాతికం అహోసి బహుపక్ఖం, ఇదాని అప్పఞాతికం అప్పపక్ఖం జాత’’న్తి. అథ భగవా తేసం చిత్తాచారం ఞత్వా ‘‘మయి గతే మహతీ దేసనా భవిస్సతీ’’తి ఞత్వా గన్ధకుటితో నిక్ఖమ్మ ధమ్మసభాయం పఞ్ఞత్తవరబుద్ధాసనే నిసీదిత్వా ‘‘కాయ నుత్థ, భిక్ఖవే, ఏతరహి కథాయ సన్నిసిన్నా’’తి ఆహ. భగవా అఞ్ఞా గామనిగమాదికథా నత్థి, అసుకం నామ కులం పుబ్బే బహుఞాతికం అహోసి బహుపక్ఖం, ఇదాని అప్పఞాతికం అప్పపక్ఖం జాతన్తి వదన్తా నిసిన్నమ్హాతి. సత్థా ఇమిస్సా అట్ఠుప్పత్తియా అప్పమత్తికా ఏసా, భిక్ఖవే, పరిహానీతి ఇదం సుత్తం ఆరభి.

తత్థ అప్పమత్తికాతి పరిత్తా పరిత్తప్పమాణా. ఏతాయ హి పరిహానియా సగ్గతో వా మగ్గతో వా పరిహాని నామ నత్థి, దిట్ఠధమ్మికపరిహానిమత్తమేవ ఏతన్తి ఆహ. ఏతం పతికిట్ఠన్తి ఏతం పచ్ఛిమం ఏతం లామకం. యదిదం పఞ్ఞాపరిహానీతి యా ఏసా మమ సాసనే కమ్మస్సకతపఞ్ఞాయ ఝానపఞ్ఞాయ విపస్సనాపఞ్ఞాయ మగ్గపఞ్ఞాయ ఫలపఞ్ఞాయ చ పరిహాని, ఏసా పచ్ఛిమా, ఏసా లామకా, ఏసా ఛడ్డనీయాతి అత్థో.

౭౭. సత్తమమ్పి అట్ఠుప్పత్తియమేవ కథితం. ధమ్మసభాయం కిర నిసిన్నేసు భిక్ఖూసు ఏకచ్చే ఏవం ఆహంసు – ‘‘అసుకం నామ కులం పుబ్బే అప్పఞాతికం అప్పపక్ఖం అహోసి, ఇదాని తం బహుఞాతికం బహుపక్ఖం జాత’’న్తి. కం సన్ధాయ ఏవమాహంసూతి? విసాఖం ఉపాసికం వేసాలికే చ లిచ్ఛవీ. సత్థా తేసం చిత్తాచారం ఞత్వా పురిమనయేనేవ ఆగన్త్వా ధమ్మాసనే నిసిన్నో ‘‘కాయ నుత్థ, భిక్ఖవే, ఏతరహి కథాయ సన్నిసిన్నా’’తి పుచ్ఛి. తే యథాభూతం కథయింసు. సత్థా ఇమిస్సా అట్ఠుప్పత్తియా ఇమం సుత్తం ఆరభి. తత్థ అప్పమత్తికాతి తం సమ్పత్తిం నిస్సాయ సగ్గం వా మగ్గం వా సమ్పత్తానం అభావతో పరిత్తా. యదిదం పఞ్ఞావుద్ధీతి కమ్మస్సకతపఞ్ఞాదీనం వుద్ధి. తస్మాతి యస్మా ఞాతీనం వుద్ధి నామ దిట్ఠధమ్మికమత్తా అప్పా పరిత్తా, సా సగ్గం వా మగ్గం వా పాపేతుం అసమత్థా, తస్మా. పఞ్ఞావుద్ధియాతి కమ్మస్సకతాదిపఞ్ఞాయ వుద్ధియా.

౭౮. అట్ఠమమ్పి అట్ఠుప్పత్తియమేవ కథితం. సమ్బహులా కిర భిక్ఖూ ధమ్మసభాయం సన్నిసిన్నా మహాధనసేట్ఠిపుత్తం ఆరబ్భ ‘‘అసుకం నామ కులం పుబ్బే మహాభోగం మహాహిరఞ్ఞసువణ్ణం అహోసి, తం ఇదాని అప్పభోగం జాత’’న్తి కథయింసు. సత్థా పురిమనయేనేవ ఆగన్త్వా తేసం వచనం సుత్వా ఇమం సుత్తం ఆరభి.

౭౯. నవమమ్పి అట్ఠుప్పత్తియమేవ వుత్తం. ధమ్మసభాయం కిర సన్నిసిన్నా భిక్ఖూ కాకవలియసేట్ఠిఞ్చ పుణ్ణసేట్ఠిఞ్చ ఆరబ్భ ‘‘అసుకం నామ కులం పుబ్బే అప్పభోగం అహోసి, తం ఇదాని మహాభోగం జాత’’న్తి కథయింసు. సత్థా పురిమనయేనేవ ఆగన్త్వా తేసం వచనం సుత్వా ఇమం సుత్తం ఆరభి. సేసం ఇమేసు ద్వీసుపి హేట్ఠా వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బం.

౮౦. దసమమ్పి అట్ఠుప్పత్తియం వుత్తం. ధమ్మసభాయం కిర భిక్ఖూ కోసలమహారాజానం ఆరబ్భ ‘‘అసుకం నామ కులం పుబ్బే మహాయసం మహాపరివారం అహోసి, ఇదాని అప్పయసం అప్పపరివారం జాత’’న్తి కథయింసు. భగవా పురిమనయేనేవ ఆగన్త్వా తేసం వచనం సుత్వా ఇమం ధమ్మదేసనం ఆరభి. సేసం వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బన్తి.

కల్యాణమిత్తతాదివగ్గవణ్ణనా.