(౧౪) ౩. తతియఏతదగ్గవగ్గో
౨౦౯. తతియవగ్గస్స పఠమే సిక్ఖాకామానన్తి తిస్సో సిక్ఖా కామయమానానం సమ్పియాయిత్వా సిక్ఖన్తానన్తి అత్థో. రాహులోతి అత్తనో పుత్తం రాహులత్థేరం దస్సేతి. థేరో కిర పబ్బజితదివసతో పట్ఠాయ పాతోవ ఉట్ఠహన్తో హత్థపూరం వాలికం ఉక్ఖిపిత్వా ‘‘అహో వతాహం అజ్జ దసబలస్స చేవ ఆచరియుపజ్ఝాయానఞ్చ సన్తికా ఏత్తకం ఓవాదఞ్చేవ అనుసాసనిఞ్చ లభేయ్య’’న్తి పత్థేతి. తస్మా సిక్ఖాకామానం అగ్గో నామ జాతోతి.
౨౧౦. దుతియే సద్ధాపబ్బజితానన్తి సద్ధాయ పబ్బజితానం. రట్ఠపాలోతి రట్ఠం పాలేతుం సమత్థో, భిన్నం వా రట్ఠం సన్ధారేతుం సమత్థే కులే జాతోతిపి రట్ఠపాలోతి సఙ్ఖం గతో. సో హి సత్థు ధమ్మదేసనం సుత్వా పటిలద్ధసద్ధో చుద్దసభత్తచ్ఛేదే కత్వా మాతాపితరో పబ్బజ్జం అనుజానాపేత్వా పబ్బజితో. తస్మా సద్ధాపబ్బజితానం అగ్గో నామ జాతో.
రాహుల-రట్ఠపాలత్థేరవత్థు
ఇమేసం పన ఉభిన్నమ్పి థేరానం పఞ్హకమ్మే అయమనుపుబ్బికథా – ఏతే కిర ద్వేపి అతీతే పదుముత్తరబుద్ధకాలే హంసవతీనగరే గహపతిమహాసాలకులే నిబ్బత్తింసు. తేసం దహరకాలే నామం వా గోత్తం వా న కథియతి. వయప్పత్తా పన ఘరావాసే పతిట్ఠాయ అత్తనో అత్తనో పితు అచ్చయేన ఉభోపి అత్తనో అత్తనో రతనకోట్ఠాగారకమ్మికే పక్కోసాపేత్వా అపరిమాణం ధనం దిస్వా – ‘‘ఇమం ఏత్తకం ధనరాసిం అయ్యకపయ్యకాదయో అత్తనా సద్ధిం గహేత్వా గన్తుం నాసక్ఖింసు, అమ్హేహి దాని యేన కేనచి ఉపాయేన ఇమం ధనం గహేత్వా గన్తుం వట్టతీ’’తి తే ఉభోపి జనా చతూసు ఠానేసు కపణద్ధికాదీనం మహాదానం దాతుం ఆరద్ధా. ఏకో అత్తనో దానగ్గే ఆగతాగతజనం పుచ్ఛిత్వా యాగుఖజ్జకాదీసు యస్స యం పటిభాతి, తస్స తం అదాసి, తస్స తేనేవ కారణేన ఆగతపాకోతి నామం జాతం. ఇతరో అపుచ్ఛిత్వావ గహితగహితభాజనం పూరేత్వా పూరేత్వా దేతి, తస్సపి తేనేవ కారణేన అనగ్గపాకోతి నామం జాతం, అప్పమాణపాకోతి అత్థో.
తే ఉభోపి ఏకదివసం పాతోవ ముఖధోవనత్థం బహిగామం అగమంసు. తస్మిం సమయే హిమవన్తతో ద్వే మహిద్ధికా తాపసా భిక్ఖాచారత్థాయ ఆకాసేన ఆగన్త్వా తేసం సహాయకానం అవిదూరే ఓతరిత్వా ‘‘మా నో ఏతే పస్సింసూ’’తి ఏకపస్సే అట్ఠంసు. తే ఉభోపి జనా తేసం లాబుభాజనాదిపరిక్ఖారం సంవిధాయ అన్తోగామం సన్ధాయ భిక్ఖాయ గతానం సన్తికం ఆగమ్మ వన్దింసు. అథ నే తాపసా ‘‘కాయ వేలాయ ఆగతత్థ మహాపుఞ్ఞా’’తి ఆహంసు. తే ‘‘అధునావ, భన్తే’’తి వత్వా తేసం హత్థతో లాబుభాజనం గహేత్వా అత్తనో అత్తనో గేహం నేత్వా భత్తకిచ్చపరియోసానే నిబద్ధం భిక్ఖాగహణత్థం పటిఞ్ఞం గణ్హింసు.
తేసు ఏకో తాపసో సపరిళాహకాయధాతుకో హోతి. సో అత్తనో ఆనుభావేన మహాసముద్దఉదకం ద్వేధా కత్వా పథవిన్ధరనాగరాజస్స భవనం గన్త్వా దివావిహారం నిసీదతి. సో ఉతుసప్పాయం గహేత్వా పచ్చాగన్త్వా అత్తనో ఉపట్ఠాకస్స గేహే భత్తానుమోదనం కరోన్తో ‘‘పథవిన్ధరనాగభవనం వియ హోతూ’’తి వదతి. అథ నం ఏకదివసం ఉపట్ఠాకో పుచ్ఛి – ‘‘భన్తే, తుమ్హే అనుమోదనం కరోన్తా ‘పథవిన్ధరనాగభవనం వియ హోతూ’తి వదథ, మయమస్స అత్థం న జానామ, కిం వుత్తం హోతి ఇదం, భన్తే’’తి? ఆమ, కుటుమ్బియ అహం ‘‘తుమ్హాకం సమ్పత్తి పథవిన్ధరనాగరాజసమ్పత్తిసదిసా హోతూ’’తి వదామీతి. కుటుమ్బికో తతో పట్ఠాయ పథవిన్ధరనాగరాజభవనే చిత్తం ఠపేసి.
ఇతరో తాపసో తావతింసభవనం గన్త్వా సుఞ్ఞే సేరిసకవిమానే దివావిహారం కరోతి. సో ఆగచ్ఛన్తో గచ్ఛన్తో చ సక్కస్స దేవరాజస్స సమ్పత్తిం దిస్వా అత్తనో ఉపట్ఠాకస్స అనుమోదనం కరోన్తో ‘‘సక్కవిమానం వియ హోతూ’’తి వదతి. అథ నం సోపి కుటుమ్బియో ఇతరో సహాయకో తం తాపసం వియ పుచ్ఛి. సో తస్స వచనం సుత్వా సక్కభవనే చిత్తం ఠపేసి. తే ఉభోపి పత్థితట్ఠానేసుయేవ నిబ్బత్తా.
పథవిన్ధరభవనే నిబ్బత్తో పథవిన్ధరనాగరాజా నామ జాతో. సో నిబ్బత్తక్ఖణే అత్తనో అత్తభావం దిస్వా ‘‘అమనాపస్స వత మే ఠానస్స కులుపకతాపసో వణ్ణం కథేసి, ఉరేన పరిసక్కిత్వా విచరణట్ఠానమేతం, నూన సో అఞ్ఞం ఠానం న జానాతీ’’తి విప్పటిసారీ అహోసి. అథస్స తంఖణేయేవ అలఙ్కతపటియత్తాని నాగనాటకాని సబ్బదిసాసు తూరియాని పగ్గణ్హింసు. సో తస్మింయేవ ఖణే తం అత్తభావం విజహిత్వా మాణవకవణ్ణీ అహోసి. అన్వద్ధమాసఞ్చ చత్తారో మహారాజానో సక్కస్స ఉపట్ఠానం గచ్ఛన్తి. తస్మా సోపి విరూపక్ఖేన నాగరఞ్ఞా సద్ధిం సక్కస్స ఉపట్ఠానం గతో. సక్కో తం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం దిస్వా సఞ్జాని. అథ నం సమీపే ఆగన్త్వా ఠితకాలే ‘‘కహం నిబ్బత్తోసి సమ్మా’’తి పుచ్ఛి. మా కథేసి, మహారాజ, ఉరేన పరిసక్కనట్ఠానే నిబ్బత్తోమ్హి, తుమ్హే పన కల్యాణమిత్తం లభిత్థాతి. సమ్మ, త్వం ‘‘అట్ఠానే నిబ్బత్తోమ్హీ’’తి మా వితక్కయి, పదుముత్తరదసబలో లోకే నిబ్బత్తో, తస్స అధికారకమ్మం కత్వా ఇమంయేవ ఠానం పత్థేహి, ఉభో సుఖం వసిస్సామాతి. సో ‘‘ఏవం, దేవ, కరిస్సామీ’’తి గన్త్వా పదుముత్తరదసబలం నిమన్తేత్వా అత్తనో నాగభవనే నాగపరిసాయ సద్ధిం సబ్బరత్తిం సక్కారసమ్మానం సజ్జేసి.
సత్థా పునదివసే ఉట్ఠితే అరుణే అత్తనో ఉపట్ఠాకం సుమనత్థేరం ఆమన్తేసి – ‘‘సుమన, అజ్జ తథాగతో దూరం భిక్ఖాచారం గమిస్సతి, మా పుథుజ్జనభిక్ఖూ ఆగచ్ఛన్తు, తేపిటకా పటిసమ్భిదాప్పత్తా ఛళభిఞ్ఞావ ఆగచ్ఛన్తూ’’తి. థేరో సత్థు వచనం సుత్వా సబ్బేసం ఆరోచేసి. సత్థారా సద్ధిం సతసహస్సా భిక్ఖూ ఆకాసం పక్ఖన్దింసు. పథవిన్ధరో నాగపరిసాయ సద్ధిం దసబలస్స పచ్చుగ్గమనం ఆగతో సత్థారం పరివారేత్వా సముద్దమత్థకే మణివణ్ణా ఊమియో మద్దమానం భిక్ఖుసఙ్ఘం ఓలోకేత్వా ఆదితో సత్థారం, పరియోసానే సఙ్ఘనవకం తథాగతస్స పుత్తం ఉపరేవతసామణేరం నామ ఓలోకేన్తో ‘‘అనచ్ఛరియో సేససావకానం ఏవరూపో ఇద్ధానుభావో, ఇమస్స పన తరుణబాలదారకస్స ఏవరూపో ఇద్ధానుభావో అతివియ అచ్ఛరియో’’తి పీతిపామోజ్జం ఉప్పాదేసి.
అథస్స భవనే దసబలే నిసిన్నే సేసభిక్ఖూసు కోటితో పట్ఠాయ నిసీదన్తేసు సత్థు సమ్ముఖట్ఠానేయేవ ఉపరేవతసామణేరస్స ఆసనం పాపుణి. నాగరాజా యాగుం దేన్తోపి ఖజ్జకం దేన్తోపి సకిం దసబలం ఓలోకేతి, సకిం ఉపరేవతసామణేరం. తస్స కిర సరీరే సత్థు సరీరే వియ ద్వత్తింస మహాపురిసలక్ఖణాని పఞ్ఞాయన్తి. తతో నాగరాజా ‘‘అయం సామణేరో బుద్ధానం సదిసో పఞ్ఞాయతి, కిం ను ఖో హోతీ’’తి అవిదూరే నిసిన్నం అఞ్ఞతరం భిక్ఖుం పుచ్ఛి – ‘‘అయం, భన్తే, సామణేరో దసబలస్స కిం హోతీ’’తి? పుత్తో, మహారాజాతి. సో చిన్తేసి – ‘‘మహా వతాయం భిక్ఖు, ఏవరూపస్స సోభగ్గప్పత్తస్స తథాగతస్స పుత్తభావం లభి. సరీరమ్పిస్స ఏకదేసేన బుద్ధానం సరీరసదిసం పఞ్ఞాయతి, మయాపి అనాగతే ఏవరూపేన భవితుం వట్టతీ’’తి సత్తాహం మహాదానం దత్వా, ‘‘భన్తే, అహం ఇమస్స అధికారకమ్మస్సానుభావేన అయం ఉపరేవతో వియ అనాగతే ఏకస్స బుద్ధస్స పుత్తో భవేయ్య’’న్తి పత్థనం అకాసి. సత్థా అనన్తరాయం దిస్వా ‘‘అనాగతే గోతమబుద్ధస్స పుత్తో భవిస్ససీ’’తి బ్యాకరిత్వా పక్కామి.
పథవిన్ధరోపి పున అద్ధమాసే సమ్పత్తే విరూపక్ఖేన సద్ధిం సక్కస్స ఉపట్ఠానం గతో. అథ నం సమీపే ఠితం సక్కో పుచ్ఛి – ‘‘పత్థితో తే, సమ్మ, అయం దేవలోకో’’తి? న పత్థితో మహారాజాతి. కిం దోసం అద్దసాతి? దోసో నత్థి, మహారాజ, అహం పన దసబలస్స పుత్తం ఉపరేవతసామణేరం పస్సిం. తస్స మే దిట్ఠకాలతో పట్ఠాయ అఞ్ఞత్థ చిత్తం న నమి, స్వాహం ‘‘అనాగతే ఏకస్స బుద్ధస్స ఏవరూపో పుత్తో భవేయ్య’’న్తి పత్థనం అకాసిం. త్వమ్పి, మహారాజ, ఏకం పత్థనం కరోహి, తే మయం నిబ్బత్తట్ఠానే న వినా భవిస్సామాతి. సక్కో తస్స వచనం సమ్పటిచ్ఛిత్వా ఏకం మహానుభావం భిక్ఖుం దిస్వా ‘‘కతరకులా ను ఖో నిక్ఖమిత్వా అయం కులపుత్తో పబ్బజితో’’తి ఆవజ్జేన్తో ‘‘అయం భిన్నం రట్ఠం సన్ధారేతుం సమత్థస్స కులస్స పుత్తో హుత్వా చుద్దస భత్తచ్ఛేదే కత్వా మాతాపితరో పబ్బజ్జం అనుజానాపేత్వా పబ్బజితో’’తి అఞ్ఞాసి. ఞత్వా చ పన అజానన్తో వియ దసబలం పుచ్ఛిత్వా సత్తాహం మహాసక్కారం కత్వా, ‘‘భన్తే, అహం ఇమస్స కల్యాణకమ్మస్స నిస్సన్దేన తుమ్హాకం సాసనే అయం కులపుత్తో వియ అనాగతే ఏకస్స బుద్ధస్స సాసనే సద్ధాపబ్బజితానం అగ్గో భవేయ్య’’న్తి పత్థనం అకాసి. సత్థా అనన్తరాయం దిస్వా ‘‘త్వం, మహారాజ, అనాగతే గోతమస్స బుద్ధస్స సాసనే సద్ధాపబ్బజితానం అగ్గో భవిస్ససీ’’తి బ్యాకరిత్వా పక్కామి. సక్కోపి అత్తనో దేవపురమేవ గతో.
తే ఉభోపి నిబ్బత్తట్ఠానతో చవిత్వా దేవమనుస్సేసు సంసరన్తా అనేకసహస్సకప్పే అతిక్కమింసు. ఇతో పన ద్వానవుతికప్పమత్థకే ఫుస్సో నామ బుద్ధో లోకే ఉదపాది. తస్స పితా మహిన్దో నామ రాజా అహోసి, వేమాతికా తయో కనిట్ఠభాతరో. రాజా దివసే దివసే ‘‘మయ్హంయేవ బుద్ధో మయ్హం ధమ్మో మయ్హం సఙ్ఘో’’తి మమాయన్తో సయమేవ దసబలం నిబద్ధం భోజనం భోజేతి.
అథస్స ఏకదివసం పచ్చన్తో కుపితో. సో పుత్తే ఆమన్తేసి – ‘‘తాతా, పచ్చన్తో కుపితో, తుమ్హేహి వా మయా వా గన్తబ్బం. యది అహం గచ్ఛామి, తుమ్హేహి ఇమినా నియామేన దసబలో పరిచరితబ్బో’’తి. తే తయోపి ఏకప్పహారేనేవ ఆహంసు – ‘‘తాత, తుమ్హాకం గమనకిచ్చం నత్థి, మయం చోరే విధమిస్సామా’’తి పితరం వన్దిత్వా పచ్చన్తం గన్త్వా చోరే విధమిత్వా విజితసఙ్గామా హుత్వా నివత్తింసు. తే అన్తరామగ్గే పాదమూలికేహి సద్ధిం మన్తయింసు – ‘‘తాతా, అమ్హాకం గతక్ఖణేయేవ పితా వరం దస్సతి, కతరం వరం గణ్హామా’’తి? అయ్యా, తుమ్హాకం పితు అచ్చయేన దుల్లభం నామ నత్థి, తుమ్హాకం పన జేట్ఠభాతికం ఫుస్సబుద్ధం పటిజగ్గనవరం గణ్హథా’’తి ఆహంసు. తే ‘‘కల్యాణం తుమ్హేహి వుత్త’’న్తి సబ్బేపి ఏకచిత్తా హుత్వా గన్త్వా పితరం అద్దసంసు. తదా పితా తేసం పసీదిత్వా వరం అదాసి. తే ‘‘తేమాసం తథాగతం పటిజగ్గిస్సామా’’తి వరం యాచింసు. రాజా ‘‘అయం దాతుం న సక్కా, అఞ్ఞం వరం గణ్హథా’’తి ఆహ. తాత, అమ్హాకం అఞ్ఞేన వరేన కిచ్చం నత్థి, సచే తుమ్హే దాతుకామా, ఏతంయేవ నో వరం దేథాతి. రాజా తేసు పునప్పునం కథేన్తేసు అత్తనా పటిఞ్ఞాతత్తా ‘‘న సక్కా న దాతు’’న్తి చిన్తేత్వా ఆహ – ‘‘తాతా, అహం తుమ్హాకం వరం దేమి, అపిచ ఖో పన బుద్ధా నామ దురాసదా హోన్తి సీహా వియ ఏకచరా, దసబలం పటిజగ్గన్తా అప్పమత్తా భవేయ్యాథా’’తి.
తే చిన్తయింసు – ‘‘అమ్హేహి తథాగతం పటిజగ్గన్తేహి అనుచ్ఛవికం కత్వా పటిజగ్గితుం వట్టతీ’’తి సబ్బేపి ఏకచిత్తా హుత్వా దససీలాని సమాదాయ నిరామగన్ధా హుత్వా సత్థు దానగ్గపరివహనకే తయో పురిసే ఠపయింసు. తేసు ఏకో ధనధఞ్ఞుప్పాదకో అహోసి, ఏకో మాపకో, ఏకో దానసంవిధాయకో. తేసు ధనధఞ్ఞుప్పాదకో పచ్చుప్పన్నే బిమ్బిసారో మహారాజా జాతో, మాపకో విసాఖో ఉపాసకో, దానసంవిధాయకో రట్ఠపాలత్థేరోతి. సో తత్థ యావజీవం కుసలం కత్వా దేవపురే నిబ్బత్తో. అయం పన రాహులత్థేరో నామ కస్సపదసబలస్స కాలే కికిస్స కాసిరఞ్ఞో జేట్ఠపుత్తో హుత్వా నిబ్బత్తి, పథవిన్ధరకుమారోతిస్స నామం అకంసు. తస్స సత్త భగినియో అహేసుం. తా దసబలస్స సత్త పరివేణాని కారయింసు. పథవిన్ధరో ఓపరజ్జం లభి. సో తా భగినియో ఆహ – ‘‘తుమ్హేహి కారితపరివేణేసు మయ్హమ్పి ఏకం దేథా’’తి. భాతిక, తుమ్హే ఉపరాజట్ఠానే ఠితా, తుమ్హేహి నామ అమ్హాకం దాతబ్బం, తుమ్హే అఞ్ఞం పరివేణం కరోథాతి. సో తాసం వచనం సుత్వా పఞ్చ విహారసతాని కారేసి. పఞ్చ పరివేణసతానీతిపి వదన్తి. సో తత్థ యావజీవం కుసలం కత్వా దేవపురే నిబ్బత్తి. ఇమస్మిం పన బుద్ధుప్పాదే పథవిన్ధరకుమారో అమ్హాకం బోధిసత్తస్స అగ్గమహేసియా కుచ్ఛిస్మిం పటిసన్ధిం గణ్హి, తస్స సహాయకో కురురట్ఠే థుల్లకోట్ఠితనిగమే రట్ఠపాలసేట్ఠిగేహే నిబ్బత్తి.
అథ అమ్హాకం దసబలో అభిసమ్బోధిం పత్వా పవత్తితవరధమ్మచక్కో అనుపుబ్బేన కపిలవత్థుం ఆగన్త్వా రాహులకుమారం పబ్బాజేసి. తస్స పబ్బజ్జావిధానం పాళియం (మహావ. ౧౦౫) ఆగతమేవ. ఏవం పబ్బజితస్స పనస్స సత్థా అభిణ్హఓవాదవసేన రాహులోవాదసుత్తం అభాసి. రాహులోపి పాతోవ వుట్ఠాయ హత్థేన వాలుకం ఉక్ఖిపిత్వా ‘‘దసబలస్స చేవ ఆచరియుపజ్ఝాయానఞ్చ సన్తికా అజ్జ ఏత్తకం ఓవాదం లభేయ్య’’న్తి వదతి. భిక్ఖుసఙ్ఘమజ్ఝే కథా ఉదపాది ‘‘ఓవాదక్ఖమో వత రాహులసామణేరో పితు అనుచ్ఛవికో పుత్తో’’తి. సత్థా భిక్ఖూనం చిత్తాచారం ఞత్వా ‘‘మయి గతే ఏకా ధమ్మదేసనా చ వడ్ఢిస్సతి, రాహులస్స చ గుణో పాకటో భవిస్సతీ’’తి గన్త్వా ధమ్మసభాయం బుద్ధాసానే నిసిన్నో భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘కాయ నుత్థ, భిక్ఖవే, ఏతరహి కథాయ సన్నిసిన్నా’’తి. రాహులసామణేరస్స ఓవాదక్ఖమభావం కథేమ భగవాతి. సత్థా ఇమస్మిం ఠానే ఠత్వా రాహులస్స గుణదీపనత్థం మిగజాతకం ఆహరిత్వా కథేసి –
‘‘మిగం తిపల్లత్థమనేకమాయం,
అట్ఠక్ఖురం అడ్ఢరత్తా పపాయిం;
ఏకేన సోతేన ఛమా’స్ససన్తో,
ఛహి కలాహితిభోతి భాగినేయ్యో’’తి. (జా. ౧.౧.౧౬);
అథస్స సత్తవస్సికసామణేరకాలే ‘‘మా హేవ ఖో రాహులో దహరభావేన కీళనత్థాయపి సమ్పజానముసా భాసేయ్యా’’తి అమ్బలట్ఠియరాహులోవాదం (మ. ని. ౨.౧౦౭ ఆదయో) దేసేసి. అట్ఠారసవస్సికసామణేరకాలే తథాగతస్స పచ్ఛతో పిణ్డాయ పవిసన్తస్స సత్థు చేవ అత్తనో చ రూపసమ్పత్తిం దిస్వా గేహసితం వితక్కం వితక్కేన్తస్స ‘‘యంకిఞ్చి, రాహుల, రూప’’న్తిఆదినా నయేన మహారాహులోవాదసుత్తన్తం (మ. ని. ౨.౧౧౩) కథేసి. సంయుత్తకే (సం. ని. ౪.౧౨౧) పన రాహులోవాదోపి అఙ్గుత్తరే (అ. ని. ౪.౧౭౭) రాహులోవాదోపి థేరస్స విపస్సనాచారోయేవ. అథస్స సత్థా ఞాణపరిపాకం ఞత్వా అవస్సికభిక్ఖుకాలే అన్ధవనే నిసిన్నో చూళరాహులోవాదం (మ. ని. ౩.౪౧౬ ఆదయో) కథేసి. దేసనాపరియోసానే రాహులత్థేరో కోటిసతసహస్సదేవతాహి సద్ధిం అరహత్తం పాపుణి, సోతాపన్నసకదాగామిఅనాగామిదేవతానం గణనా నత్థి. అథ సత్థా అపరభాగే అరియసఙ్ఘమజ్ఝే నిసిన్నో థేరం ఇమస్మిం సాసనే సిక్ఖాకామానం అగ్గట్ఠానే ఠపేసి.
సత్థరి పన కురురట్ఠే చారికాయ నిక్ఖమిత్వా థుల్లకోట్ఠితం అనుప్పత్తే రట్ఠపాలో కులపుత్తో సత్థు ధమ్మదేసనం సుత్వా పటిలద్ధసద్ధో మాతాపితరో అనుజానాపేత్వా దసబలం ఉపసఙ్కమిత్వా సత్థు ఆణత్తియా అఞ్ఞతరస్స థేరస్స సన్తికే పబ్బజి. తస్స పబ్బజితదివసతో పట్ఠాయ సేట్ఠిగహపతి భిక్ఖూ అత్తనో నివేసనద్వారేన గచ్ఛన్తే దిస్వా ‘‘కిం తుమ్హాకం ఇమస్మిం గేహే కమ్మం, ఏకోవ పుత్తకో అహోసి, తం గణ్హిత్వా గతత్థ, ఇదాని కిం కరిస్సథా’’తి అక్కోసతి పరిభాసతి. సత్థా అద్ధమాసం థుల్లకోట్ఠితే వసిత్వా పున సావత్థిమేవ అగమాసి. తత్థాయస్మా రట్ఠపాలో యోనిసో మనసికరోన్తో కమ్మం కత్వా విపస్సనం వడ్ఢేత్వా అరహత్తం పాపుణి. సో సత్థారం అనుజానాపేత్వా మాతాపితరో దస్సనత్థం థుల్లకోట్ఠితం గన్త్వా తత్థ సపదానం పిణ్డాయ చరన్తో పితు నివేసనే ఆభిదోసికం కుమ్మాసం లభిత్వా తం అమతం వియ పరిభుఞ్జన్తో పితరా నిమన్తితో అధివాసేత్వా దుతియదివసే పితు నివేసనే పిణ్డపాతం పరిభుఞ్జిత్వా అలఙ్కతపటియత్తే ఇత్థిజనే అసుభసఞ్ఞం ఉప్పాదేత్వా ఠితకోవ ధమ్మం దేసేత్వా జియా ముత్తో వియ నారాచో ఆకాసం ఉప్పతిత్వా కోరబ్యరఞ్ఞో మిగచీరం గన్త్వా మఙ్గలసిలాపట్టే నిసిన్నో దస్సనత్థాయ ఆగతస్స రఞ్ఞో చతుపారిజుఞ్ఞపటిమణ్డితం ధమ్మం (మ. ని. ౨.౩౦౪) దేసేత్వా అనుపుబ్బేన చారికం చరమానో పున సత్థు సన్తికంయేవ ఆగతో. ఏవమేతం వత్థు సముట్ఠితం. అథ సత్థా అపరభాగే అరియగణమజ్ఝే నిసిన్నో థేరం ఇమస్మిం సాసనే సద్ధాపబ్బజితానం కులపుత్తానం అగ్గట్ఠానే ఠపేసీతి.
కుణ్డధానత్థేరవత్థు
౨౧౧. తతియే పఠమం సలాకం గణ్హన్తానన్తి సబ్బపఠమం సలాకగాహకానం భిక్ఖూనం కుణ్డధానత్థేరో అగ్గోతి దస్సేతి. సో కిర థేరో మహాసుభద్దాయ నిమన్తితదివసే తథాగతే ఉగ్గనగరం గచ్ఛన్తే ‘‘అజ్జ సత్థా దూరం భిక్ఖాచారం గమిస్సతి, పుథుజ్జనా సలాకం మా గణ్హన్తు, పఞ్చసతా ఖీణాసవావ గణ్హన్తూ’’తి వుత్తే పఠమమేవ సీహనాదం నదిత్వా సలాకం గణ్హి. చూళసుభద్దాయ నిమన్తితదివసే తథాగతే సాకేతం గచ్ఛన్తేపి పఞ్చన్నం భిక్ఖుసతానం అన్తరే పఠమమేవ సలాకం గణ్హి, సునాపరన్తజనపదం గచ్ఛన్తేపి. ఇమేహి కారణేహి థేరో పఠమం సలాకం గణ్హన్తానం అగ్గో నామ జాతో. కుణ్డధానోతి పనస్స నామం.
తస్స పఞ్హకమ్మే అయమనుపుబ్బికథా – అయం కిర పదుముత్తరబుద్ధకాలే హంసవతీనగరే కులగేహే నిబ్బత్తో వుత్తనయేనేవ విహారం గన్త్వా ధమ్మం సుణన్తో సత్థారం ఏకం భిక్ఖుం పఠమం సలాకం గణ్హన్తానం అగ్గట్ఠానే ఠపేన్తం దిస్వా బుద్ధానం అధికారకమ్మం కత్వా తం ఠానన్తరం పత్థేత్వా సత్థారా అనన్తరాయం దిస్వా బ్యాకతో యావజీవం కుసలం కత్వా దేవేసు చ మనుస్సేసు చ సంసరన్తో కస్సపబుద్ధకాలే భూమట్ఠకదేవతా హుత్వా నిబ్బత్తి. దీఘాయుకబుద్ధానఞ్చ నామ న అన్వద్ధమాసికో ఉపోసథో హోతి. విపస్సీదసబలస్స హి ఛబ్బస్సన్తరే ఛబ్బస్సన్తరే ఉపోసథో అహోసి, కస్సపదసబలో పన ఛట్ఠే ఛట్ఠే మాసే పాతిమోక్ఖం ఓసారేసి. తస్స పాతిమోక్ఖం ఓసారణకాలే దిసావాసికా ద్వే సహాయకా భిక్ఖూ ‘‘ఉపోసథం కరిస్సామా’’తి గచ్ఛన్తి. అయం భుమ్మదేవతా చిన్తేసి – ‘‘ఇమేసం ద్విన్నం భిక్ఖూనం మేత్తి అతివియ దళ్హా, కిం ను ఖో భేదకే సతి భిజ్జేయ్య, న భిజ్జేయ్యా’’తి? తేసం ఓకాసం ఓలోకయమానా తేసం అవిదూరేనేవ గచ్ఛతి.
అథేకో థేరో ఏకస్స హత్థే పత్తచీవరం దత్వా సరీరవళఞ్జనత్థం ఉదకఫాసుకట్ఠానం గన్త్వా ధోతహత్థపాదో హుత్వా గుమ్బసభాగతో నిక్ఖమతి. భుమ్మదేవతా తస్స థేరస్స పచ్ఛతో పచ్ఛతో ఉత్తమరూపా ఇత్థీ హుత్వా కేసే విధునిత్వా సంవిధాయ బన్ధన్తీ వియ పిట్ఠితో పంసుం పుఞ్ఛమానా వియ సాటకం సంవిధాయ నివాసయమానా వియ చ హుత్వా థేరస్స పదానుపదికా హుత్వా గుమ్బతో నిక్ఖన్తా. ఏకమన్తే ఠితో సహాయకత్థేరో ఇమం కారణం దిస్వా దోమనస్సజాతో ‘‘నట్ఠో దాని మే ఇమినా భిక్ఖునా సద్ధిం దీఘరత్తానుగతో సినేహో. సచాహం ఏవంవిధభావం జానేయ్యం, ఏత్తకం అద్ధానం ఇమినా సద్ధిం విస్సాసం న కరేయ్య’’న్తి చిన్తేత్వా ఆగచ్ఛన్తస్సేవస్స ‘‘హన్దావుసో, తుయ్హం పత్తచీవరం, తాదిసేన పాపేన సహాయేన సద్ధిం ఏకమగ్గం న గచ్ఛామీ’’తి ఆహ. తం కథం సుత్వా తస్స లజ్జిభిక్ఖునో హదయం తిఖిణసత్తిం గహేత్వా విద్ధం వియ అహోసి. తతో నం ఆహ – ‘‘ఆవుసో, కిం నామేతం వదసి, అహం ఏత్తకం కాలం దుక్కటమత్తమ్పి ఆపత్తిం న జానామి. త్వం పన మం అజ్జ ‘పాపో’తి వదసి, కిం తే దిట్ఠ’’న్తి? కిం అఞ్ఞేన దిట్ఠేన, కిం త్వం ఏవంవిధేన అలఙ్కతపటియత్తేన మాతుగామేన సద్ధిం ఏకట్ఠానే హుత్వా నిక్ఖన్తోతి? నత్థేతం, ఆవుసో, మయ్హం, నాహం ఏవరూపం మాతుగామం పస్సామీతి. తస్స యావతతియం కథేన్తస్సాపి ఇతరో థేరో కథం అసద్దహిత్వా అత్తనా దిట్ఠకారణంయేవ అత్థం గహేత్వా తేన సద్ధిం ఏకమగ్గేన అగన్త్వా అఞ్ఞేన మగ్గేన సత్థు సన్తికం గతో. ఇతరోపి అఞ్ఞేన మగ్గేన సత్థు సన్తికంయేవ గతో.
తతో భిక్ఖుసఙ్ఘస్స ఉపోసథాగారం పవిసనవేలాయ సో భిక్ఖు తం భిక్ఖుం ఉపోసథగ్గే సఞ్జానిత్వా ‘‘ఇమస్మిం ఉపోసథగ్గే ఏవరూపో నామ పాపభిక్ఖు అత్థి, నాహం తేన సద్ధిం ఉపోసథం కరిస్సామీ’’తి నిక్ఖమిత్వా బహి అట్ఠాసి. భుమ్మదేవతా ‘‘భారియం మయా కమ్మం కత’’న్తి మహల్లకఉపాసకవణ్ణేన తస్స సన్తికం గన్త్వా ‘‘కస్మా, భన్తే, అయ్యో ఇమస్మిం ఠానే ఠితో’’తి ఆహ. ఉపాసక, ఇమం ఉపోసథగ్గం ఏకో పాపభిక్ఖు పవిట్ఠో, అహం తేన సద్ధిం ఉపోసథం న కరోమీతి వత్వా నిక్ఖమిత్వా బహి ఠితోమ్హీతి. భన్తే, మా ఏవం గణ్హథ, పరిసుద్ధసీలో ఏస భిక్ఖు. తుమ్హేహి దిట్ఠమాతుగామో నామ అహం, మయా తుమ్హాకం వీమంసనత్థాయ ‘‘దళ్హా ను ఖో ఇమేసం థేరానం మేత్తి, నో దళ్హా’’తి లజ్జిఅలజ్జిభావం ఓలోకేన్తేన తం కమ్మం కతన్తి. కో పన త్వం సప్పురిసాతి? అహం ఏకా భుమ్మదేవతా, భన్తేతి. దేవపుత్తో కథేన్తోవ దిబ్బానుభావేన ఠత్వా థేరస్స పాదేసు పతిత్వా ‘‘మయ్హం, భన్తే, ఖమథ, ఏతం దోసం థేరో న జానాతి, ఉపోసథం కరోథా’’తి థేరం యాచిత్వా ఉపోసథగ్గం పవేసేసి. సో థేరో ఉపోసథం తావ ఏకట్ఠానే అకాసి, మిత్తసన్థవవసేన న పున తేన సద్ధిం ఏకట్ఠానే అహోసీతి. ఇమస్స థేరస్స కమ్మం న కథియతి, చుదితకత్థేరో పన అపరాపరం విపస్సనాయ కమ్మం కరోన్తో అరహత్తం పాపుణి.
భుమ్మదేవతా తస్స కమ్మస్స నిస్సన్దేన ఏకం బుద్ధన్తరం అపాయతో న ముచ్చిత్థ. సచే పన కాలేన కాలం మనుస్సత్తం ఆగచ్ఛతి, అఞ్ఞేన యేన కేనచి కతో దోసో తస్సేవ ఉపరి పతతి. సో అమ్హాకం భగవతో కాలే సావత్థియం బ్రాహ్మణకులే నిబ్బత్తి, ధానమాణవోతిస్స నామం అకంసు. సో వయప్పత్తో తయో వేదే ఉగ్గణ్హిత్వా మహల్లకకాలే సత్థు ధమ్మదేసనం సుత్వా పటిలద్ధసద్ధో పబ్బజి, తస్స ఉపసమ్పన్నదివసతో పట్ఠాయ ఏకా అలఙ్కతపటియత్తా ఇత్థీ తస్మిం గామం పవిసన్తే సద్ధింయేవ గామం పవిసతి, నిక్ఖమన్తే నిక్ఖమతి. విహారం పవిసన్తేపి పవిసతి, తిట్ఠన్తేపి తిట్ఠతీతి ఏవం నిచ్చానుబన్ధా పఞ్ఞాయతి. థేరో తం న పస్సతి, తస్స పన పురిమస్స కమ్మస్స నిస్సన్దేన సా అఞ్ఞేసం ఉపట్ఠాతి.
గామే యాగుభిక్ఖం దదమానా ఇత్థియో, ‘‘భన్తే, అయం ఏకో యాగుఉళుఙ్కో తుమ్హాకం, ఏకో ఇమిస్సా అమ్హాకం సహాయికాయా’’తి పరిహాసం కరోన్తి. థేరస్స మహతీ విహేసా హోతి. విహారం గతమ్పి నం సామణేరా చేవ దహరభిక్ఖూ చ పరివారేత్వా ‘‘ధానో కోణ్డో జాతో’’తి పరిహాసం కరోన్తి. అథస్స తేనేవ కారణేన కుణ్డధానత్థేరోతి నామం జాతం. సో ఉట్ఠాయ సముట్ఠాయ తేహి కయిరమానం కేళిం సహితుం అసక్కోన్తో ఉమ్మాదం గహేత్వా ‘‘తుమ్హే కోణ్డా, తుమ్హాకం ఉపజ్ఝాయా కోణ్డా, ఆచరియా కోణ్డా’’తి వదతి. అథ నం సత్థు ఆరోచేసుం – ‘‘కుణ్డధానో దహరసామణేరేహి సద్ధిం ఏవం ఫరుసవాచం వదతీ’’తి. సత్థా తం పక్కోసాపేత్వా ‘‘సచ్చం భిక్ఖూ’’తి పుచ్ఛిత్వా ‘‘సచ్చం భగవా’’తి వుత్తే ‘‘కస్మా ఏవం వదేసీ’’తి ఆహ. భన్తే, నిబద్ధం విహేసం అసహన్తో ఏవం కథేమీతి. ‘‘త్వం పుబ్బే కతకమ్మం యావజ్జదివసా జీరాపేతుం న సక్కోసి, పున ఏవరూపం ఫరుసం మా వద భిక్ఖూ’’తి వత్వా ఆహ –
‘‘మావోచ ఫరుసం కఞ్చి, వుత్తా పటివదేయ్యు తం;
దుక్ఖా హి సారమ్భకథా, పటిదణ్డా ఫుసేయ్యు తం.
‘‘సచే నేరేసి అత్తానం, కంసో ఉపహతో యథా;
ఏస పత్తోసి నిబ్బానం, సారమ్భో తే న విజ్జతీ’’తి. (ధ. ప. ౧౩౩-౧౩౪);
ఇమఞ్చ పన తస్స థేరస్స మాతుగామేన సద్ధిం విచరణభావం కోసలరఞ్ఞోపి కథయింసు. రాజా ‘‘గచ్ఛథ, భణే, వీమంసథా’’తి పేసేత్వా సయమ్పి మన్దేనేవ పరివారేన సద్ధిం థేరస్స వసనట్ఠానం గన్త్వా ఏకమన్తే ఓలోకేన్తో అట్ఠాసి. తస్మిం ఖణే థేరో సూచికమ్మం కరోన్తో నిసిన్నో హోతి, సాపిస్స ఇత్థీ అవిదూరే ఠానే ఠితా వియ పఞ్ఞాయతి.
రాజా తం దిస్వా ‘‘అత్థిదం కారణ’’న్తి తస్సా ఠితట్ఠానం అగమాసి. సా తస్మిం ఆగచ్ఛన్తే థేరస్స వసనపణ్ణసాలం పవిట్ఠా వియ అహోసి. రాజాపి తాయ సద్ధింయేవ పణ్ణసాలం పవిసిత్వా సబ్బత్థ ఓలోకేన్తో అదిస్వా ‘‘నాయం మాతుగామో, థేరస్స ఏకో కమ్మవిపాకో’’తి సఞ్ఞం కత్వా పఠమం థేరస్స సమీపేన గచ్ఛన్తోపి థేరం అవన్దిత్వా తస్స కారణస్స అభూతభావం ఞత్వా ఆగమ్మ థేరం వన్దిత్వా ఏకమన్తం నిసిన్నో ‘‘కచ్చి, భన్తే, పిణ్డకేన న కిలమథా’’తి పుచ్ఛి. థేరో ‘‘వట్టతి మహారాజా’’తి ఆహ. ‘‘జానామి, భన్తే, అయ్యస్స కథం, ఏవరూపేన చ పరిక్కిలేసేన సద్ధిం చరన్తానం తుమ్హాకం కే నామ పసీదిస్సన్తి, ఇతో పట్ఠాయ వో కత్థచి గమనకిచ్చం నత్థి, అహం చతూహి పచ్చయేహి ఉపట్ఠహిస్సామి, తుమ్హే యోనిసోమనసికారే మా పమజ్జిత్థా’’తి నిబద్ధం భిక్ఖం పట్ఠపేసి. థేరో రాజానం ఉపత్థమ్భకం లభిత్వా భోజనసప్పాయేన ఏకగ్గచిత్తో హుత్వా విపస్సనం వడ్ఢేత్వా అరహత్తం పాపుణి. తతో పట్ఠాయ సా ఇత్థీ అన్తరధాయి.
మహాసుభద్దా ఉగ్గనగరే మిచ్ఛాదిట్ఠికులే వసమానా ‘‘సత్థా మం అనుకమ్పతూ’’తి ఉపోసథం అధిట్ఠాయ నిరామగన్ధా హుత్వా ఉపరిపాసాదతలే ఠితా ‘‘ఇమాని పుప్ఫాని అన్తరే అట్ఠత్వా దసబలస్స మత్థకే వితానం హుత్వా తిట్ఠన్తు, దసబలో ఇమాయ సఞ్ఞాయ స్వే పఞ్చహి భిక్ఖుసతేహి సద్ధిం మయ్హం భిక్ఖం గణ్హతూ’’తి సచ్చకిరియం కత్వా అట్ఠ సుమనపుప్ఫముట్ఠియో విస్సజ్జేసి. పుప్ఫాని గన్త్వా ధమ్మదేసనావేలాయ సత్థు మత్థకే వితానం హుత్వా అట్ఠంసు. సత్థా తం సుమనపుప్ఫవితానం దిస్వా చిత్తేనేవ సుభద్దాయ భిక్ఖం అధివాసేత్వా పునదివసే అరుణే ఉట్ఠితే ఆనన్దత్థేరం ఆహ – ‘‘ఆనన్ద, మయం అజ్జ దూరం భిక్ఖాచారం గమిస్సామ, పుథుజ్జనానం అదత్వా అరియానంయేవ సలాకం దేహీ’’తి. థేరో భిక్ఖూనం ఆరోచేసి – ‘‘ఆవుసో, సత్థా అజ్జ దూరం భిక్ఖాచారం గమిస్సతి, పుథుజ్జనా మా గణ్హన్తు, అరియావ సలాకం గణ్హన్తూ’’తి. కుణ్డధానత్థేరో ‘‘ఆహరావుసో, సలాక’’న్తి పఠమంయేవ హత్థం పసారేసి. ఆనన్దా ‘‘సత్థా తాదిసానం భిక్ఖూనం సలాకం న దాపేతి, అరియానంయేవ దాపేతీ’’తి వితక్కం ఉప్పాదేత్వా గన్త్వా సత్థు ఆరోచేసి. సత్థా ‘‘ఆహరాపేన్తస్స సలాకం దేహీ’’తి ఆహ. థేరో చిన్తేసి – ‘‘సచే కుణ్డధానస్స సలాకా దాతుం న యుత్తా అస్స, అథ సత్థా పటిబాహేయ్య, భవిస్సతి ఏకం కారణ’’న్తి. ‘‘కుణ్డధానస్స సలాకం దస్సామీ’’తి గమనం అభినీహరి. కుణ్డధానత్థేరో తస్స పురే ఆగమనావ అభిఞ్ఞాపాదకం చతుత్థజ్ఝానం సమాపజ్జిత్వా ఇద్ధియా ఆకాసే ఠత్వా ‘‘ఆహరావుసో ఆనన్ద, సత్థా మం జానాతి, మాదిసం భిక్ఖుం పఠమం సలాకం గణ్హన్తం న సత్థా వారేతీ’’తి హత్థం పసారేత్వా సలాకం గణ్హి. సత్థా తం అట్ఠుప్పత్తిం కత్వా థేరం ఇమస్మిం సాసనే పఠమం సలాకం గణ్హన్తానం అగ్గట్ఠానే ఠపేసీతి.
వఙ్గీసత్థేరవత్థు
౨౧౨. చతుత్థే పటిభానవన్తానన్తి సమ్పన్నపటిభానానం వఙ్గీసత్థేరో అగ్గోతి దస్సేతి. అయం కిర థేరో దసబలస్స సన్తికం ఉపసఙ్కమన్తో చక్ఖుపథతో పట్ఠాయ చన్దేన సద్ధిం ఉపమేత్వా, సూరియేన, ఆకాసేన, మహాసముద్దేన, హత్థినాగేన, సీహేన మిగరఞ్ఞా సద్ధిం ఉపమేత్వాపి అనేకేహి పదసతేహి పదసహస్సేహి సత్థు వణ్ణం వదన్తోయేవ ఉపసఙ్కమతి. తస్మా పటిభానవన్తానం అగ్గో నామ జాతో.
తస్స పఞ్హకమ్మే అయమనుపుబ్బికథా – అయమ్పి కిర పదుముత్తరబుద్ధకాలే హంసవతీనగరే మహాభోగకులే పటిసన్ధిం గణ్హిత్వా పురిమనయేనేవ విహారం గన్త్వా ధమ్మం సుణన్తో సత్థారం ఏకం భిక్ఖుం పటిభానవన్తానం అగ్గట్ఠానే ఠపేన్తం దిస్వా సత్థు అధికారకమ్మం కత్వా ‘‘అహమ్పి అనాగతే పటిభానవన్తానం అగ్గో భవేయ్య’’న్తి పత్థనం కత్వా సత్థారా బ్యాకతో యావజీవం కుసలం కత్వా దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే సావత్థియం బ్రాహ్మణకులే నిబ్బత్తి. వఙ్గీసమాణవోతిస్స నామం అకంసు. సో వయప్పత్తో తయో వేదే ఉగ్గణ్హన్తో ఆచరియం ఆరాధేత్వా ఛవసీసమన్తం నామ సిక్ఖిత్వా ఛవసీసం నఖేన ఆకోటేత్వా ‘‘అయం సత్తో అసుకయోనియం నామ నిబ్బత్తో’’తి జానాతి.
బ్రాహ్మణా ‘‘అయం అమ్హాకం జీవికమగ్గో’’తి ఞత్వా వఙ్గీసమాణవం పటిచ్ఛన్నయానే నిసీదాపేత్వా గామనిగమరాజధానియో చరన్తా నగరద్వారే వా నిగమద్వారే వా ఠపేత్వా మహాజనస్స రాసిభూతభావం ఞత్వా ‘‘యో వఙ్గీసం పస్సతి, సో ధనం వా లభతి, యసం వా లభతి, సగ్గం వా గచ్ఛతీ’’తి వదన్తి. తేసం కథం సుత్వా బహూ జనా లఞ్జం దత్వా పస్సితుకామా హోన్తి. రాజరాజమహామత్తా తేసం సన్తికం గన్త్వా ‘‘కో ఆచరియస్స జానవిసేసో’’తి పుచ్ఛన్తి. తుమ్హే న జానాథ, సకలజమ్బుదీపే అమ్హాకం ఆచరియసదిసో అఞ్ఞో పణ్డితో నామ నత్థి, తివస్సమత్థకే మతకానం సీసం ఆహరాపేత్వా నఖేన ఆకోటేత్వా ‘‘అయం సత్తో అసుకయోనియం నిబ్బత్తో’’తి జానాతి. వఙ్గీసోపి మహాజనస్స కఙ్ఖఛేదనత్థం తే తే జనే ఆవాహేత్వా అత్తనో అత్తనో గతిం కథాపేతి. తం నిస్సాయ మహాజనస్స హత్థతో సతమ్పి సహస్సమ్పి లభతి.
బ్రాహ్మణా వఙ్గీసమాణవం ఆదాయ యథారుచిం విచరిత్వా పున సావత్థిం ఆగమంసు. వఙ్గీసో జేతవనమహావిహారస్స అవిదూరట్ఠానే ఠితో చిన్తేసి – ‘‘సమణో గోతమో పణ్డితోతి వదన్తి, న ఖో పన సబ్బకాలం మయా ఇమేసంయేవ వచనం కరోన్తేన చరితుం వట్టతి, పణ్డితానమ్పి సన్తికం గన్తుం వట్టతీ’’తి. సో బ్రాహ్మణే ఆహ – ‘‘తుమ్హే గచ్ఛథ, అహం న బహుకేహి సద్ధిం గన్త్వా సమణం గోతమం పస్సిస్సామీ’’తి. తే ఆహంసు – ‘‘వఙ్గీస, మా తే రుచ్చి సమణం గోతమం పస్సితుం. యో హి నం పస్సతి, తం సో మాయాయ ఆవట్టేతీ’’తి. వఙ్గీసో తేసం కథం అనాదియిత్వా సత్థు సన్తికం గన్త్వా మధురపటిసన్థారం కత్వా ఏకమన్తం నిసీది.
అథ నం సత్థా పుచ్ఛి – ‘‘వఙ్గీస, కిఞ్చి సిప్పం జానాసీ’’తి. ఆమ, భో గోతమ, ఛవసీసమన్తం నామేకం జానామీతి. కిం సో మన్తో కరోతీతి? తివస్సమత్థకే మతానమ్పి తం మన్తం జప్పిత్వా సీసం నఖేన ఆకోటేత్వా నిబ్బత్తట్ఠానం జానామీతి. సత్థా తస్స ఏకం నిరయే ఉప్పన్నస్స సీసం దస్సేసి, ఏకం మనుస్సేసు ఉప్పన్నస్స, ఏకం దేవేసు, ఏకం పరినిబ్బుతస్స సీసం దస్సేసి. సో పఠమం సీసం ఆకోటేత్వా, ‘‘భో గోతమ, అయం సత్తో నిరయం గతో’’తి ఆహ. సాధు సాధు, వఙ్గీస, సుదిట్ఠం తయా, అయం సత్తో కహం గతోతి పుచ్ఛి. మనుస్సలోకం, భో గోతమాతి. అయం సత్తో కహం గతోతి? దేవలోకం, భో గోతమాతి తిణ్ణమ్పి గతట్ఠానం కథేసి. పరినిబ్బుతస్స పన సీసం నఖేన ఆకోటేన్తో నేవ అన్తం న కోటిం పస్సతి. అథ నం సత్థా ‘‘న సక్కోసి త్వం, వఙ్గీసా’’తి పుచ్ఛి. ‘‘పస్సథ, భో గోతమ, ఉపపరిక్ఖామి తావా’’తి పునప్పునం పరివత్తేతి. బాహిరకమన్తేన ఖీణాసవస్స గతిం కథం జానిస్సతి, అథస్స మత్థకతో సేదో ముచ్చి. సో లజ్జిత్వా తుణ్హీభూతో అట్ఠాసి. అథ నం సత్థా ‘‘కిలమసి, వఙ్గీసా’’తి ఆహ. ఆమ, భో గోతమ, ఇమస్స సత్తస్స గతట్ఠానం జానితుం న సక్కోమి. సచే తుమ్హే జానాథ, కథేథాతి. ‘‘వఙ్గీస, అహం ఏతమ్పి జానామి ఇతో ఉత్తరితరమ్పీ’’తి వత్వా ధమ్మపదే ఇమా ద్వే గాథా అభాసి –
‘‘చుతిం యో వేది సత్తానం, ఉపపత్తిం చ సబ్బసో;
అసత్తం సుగతం బుద్ధం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణం.
‘‘యస్స గతిం న జానన్తి, దేవా గన్ధబ్బమానుసా;
ఖీణాసవం అరహన్తం, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణ’’న్తి. (ధ. ప. ౪౧౯-౪౨౦);
తతో వఙ్గీసో ఆహ – ‘‘భో గోతమ, విజ్జాయ విజ్జం దేన్తస్స నామ పరిహాని నత్థి, అహం అత్తనా జాననకం మన్తం తుమ్హాకం దస్సామి, తుమ్హే ఏతం మన్తం మయ్హం దేథా’’తి. వఙ్గీస, న మయం మన్తేన మన్తం దేమ, ఏవమేవ దేమాతి. ‘‘సాధు, భో గోతమ, దేథ మే మన్త’’న్తి అపచితిం దస్సేత్వా హత్థకచ్ఛపకం కత్వా నిసీది. కిం, వఙ్గీస, తుమ్హాకం సమయే మహగ్ఘమన్తం వా కిఞ్చి వా గణ్హన్తానం పరివాసో నామ న హోతీతి? హోతి, భో గోతమాతి. అమ్హాకం పన మన్తో నిప్పరివాసోతి సఞ్ఞం కరోసీతి? బ్రాహ్మణా నామ మన్తేహి అతిత్తా హోన్తి, తస్మా సో భగవన్తం ఆహ – ‘‘భో గోతమ, తుమ్హేహి కథితనియామం కరిస్సామీ’’తి. భగవా ఆహ – ‘‘వఙ్గీస, మయం ఇమం మన్తం దేన్తా అమ్హేహి సమానలిఙ్గస్స దేమా’’తి. వఙ్గీసో ‘‘యంకిఞ్చి కత్వా మయా ఇమం మన్తం గణ్హిత్వా గన్తుం వట్టతీ’’తి బ్రాహ్మణే ఆహ. తుమ్హే మయి పబ్బజన్తే మా చిన్తయిత్థ, అహం ఇమం మన్తం గణ్హిత్వా సకలజమ్బుదీపే జేట్ఠకో భవిస్సామి. ఏవం సన్తే తుమ్హాకమ్పి భద్దకం భవిస్సతీ’’తి మన్తత్థాయ సత్థు సన్తికే పబ్బజి. సత్థా ‘‘మన్తపరివాసం తావ వసాహీ’’తి ద్వత్తింసాకారం ఆచిక్ఖి. పఞ్ఞవా సత్తో ద్వత్తింసాకారం సజ్ఝాయన్తోవ తత్థ ఖయవయం పట్ఠపేత్వా విపస్సనం వడ్ఢేత్వా అరహత్తం పాపుణి.
తస్మిం అరహత్తం పత్తే బ్రాహ్మణా ‘‘కా ను ఖో వఙ్గీసస్స పవత్తి, పస్సిస్సామ న’’న్తి తస్స సన్తికం గన్త్వా ‘‘కిం, భో వఙ్గీస, సమణస్స గోతమస్స సన్తికే సిప్పం సిక్ఖిత’’న్తి పుచ్ఛింసు. ఆమ, సిక్ఖితన్తి. తేన హి ఏహి గమిస్సామాతి. గచ్ఛథ తుమ్హే, తుమ్హేహి సద్ధిం గన్తబ్బకిచ్చం మయ్హం నిట్ఠితన్తి. పఠమమేవ అమ్హేహి తుయ్హం కథితం ‘‘సమణో గోతమో అత్తానం పస్సితుం ఆగతే మాయాయ ఆవట్టేతీ’’తి. త్వం హి ఇదాని సమణస్స గోతమస్స వసం ఆపన్నో, కిం మయం తవ సన్తికే కరిస్సామాతి ఆగతమగ్గేనేవ పక్కమింసు. వఙ్గీసత్థేరోపి యం యం వేలం దసబలం పస్సితుం గచ్ఛతి, ఏకం థుతిం కరోన్తోవ గచ్ఛతి. తేన తం సత్థా సఙ్ఘమజ్ఝే నిసిన్నో పటిభానవన్తానం అగ్గట్ఠానే ఠపేసీతి.
ఉపసేనవఙ్గన్తపుత్తత్థేరవత్థు
౨౧౩. పఞ్చమే సమన్తపాసాదికానన్తి సబ్బపాసాదికానం. ఉపసేనోతి తస్స థేరస్స నామం. వఙ్గన్తబ్రాహ్మణస్స పన సో పుత్తో, తస్మా వఙ్గన్తపుత్తోతి వుచ్చతి. అయం పన థేరో న కేవలం అత్తనావ పాసాదికో, పరిసాపిస్స పాసాదికా, ఇతి పరిసం నిస్సాయ లద్ధనామవసేన సమన్తపాసాదికానం అగ్గో నామ జాతో.
పఞ్హకమ్మే పనస్స అయమనుపుబ్బికథా – అయమ్పి హి పదుముత్తరబుద్ధకాలే హంసవతీనగరే కులగేహే నిబ్బత్తో వయం ఆగమ్మ పురిమనయేనేవ సత్థు సన్తికం గన్త్వా ధమ్మం సుణమానో సత్థారం ఏకం భిక్ఖుం సమన్తపాసాదికానం అగ్గట్ఠానే ఠపేన్తం దిస్వా సత్థు అధికారకమ్మం కత్వా తం ఠానన్తరం పత్థేత్వా యావజీవం కుసలం కత్వా దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే నాలకబ్రాహ్మణగామే సారిబ్రాహ్మణియా కుచ్ఛిస్మిం పటిసన్ధిం గణ్హి, ఉపసేనదారకోతిస్స నామం అకంసు.
సో వయప్పత్తో తయో వేదే ఉగ్గణ్హిత్వా దసబలస్స సన్తికే ధమ్మం సుత్వా పటిలద్ధసద్ధో పబ్బజి. సో ఉపసమ్పదాయ ఏకవస్సికో హుత్వా ‘‘అరియగబ్భం వడ్ఢేమీ’’తి ఏకం కులపుత్తం అత్తనో సన్తికే పబ్బాజేత్వా ఉపసమ్పాదేసి. సో పవారేత్వా సద్ధివిహారికస్స ఏకవస్సికకాలే అత్తనా దువస్సో ‘‘దసబలో మం పస్సిత్వా తుసిస్సతీ’’తి సద్ధివిహారికం ఆదాయ దసబలం పస్సితుం ఆగతో. సత్థా తం వన్దిత్వా ఏకమన్తే నిసిన్నం పుచ్ఛి – ‘‘కతివస్సోసి త్వం భిక్ఖూ’’తి? దువస్సో అహం భగవాతి. అయం పన భిక్ఖు కతివస్సోతి? ఏకవస్సో భగవాతి. కిన్తాయం భిక్ఖు హోతీతి? సద్ధివిహారికో మే భగవాతి. అథ నం సత్థా ‘‘అతిలహుం ఖో త్వం, మోఘపురిస, బాహుల్లాయ ఆవత్తో’’తి వత్వా అనేకపరియాయేన విగరహి. థేరో సత్థు సన్తికా గరహం లభిత్వా భగవన్తం వన్దిత్వా ‘‘ఇమినావ పుణ్ణచన్దసస్సిరికేన ముఖేన సత్థారం పరిసమేవ నిస్సాయ సాధుకారం దాపేస్సామీ’’తి తందివసేయేవ ఏకం ఠానం గన్త్వా విపస్సనాయ కమ్మం కత్వా నచిరస్సేవ అరహత్తం పాపుణి.
తతో యస్మా థేరో మహాకులతో నిక్ఖమిత్వా పబ్బజితో పథవిఘుట్ఠధమ్మకథికోవ, తస్మా తస్స ధమ్మకథాయ చేవ పసీదిత్వా మిత్తామచ్చఞాతికులేహి చ నిక్ఖమిత్వా బహూ కులదారకా థేరస్స సన్తికే పబ్బజన్తి. ‘‘అహం ఆరఞ్ఞకో, తుమ్హేపి ఆరఞ్ఞకా భవితుం సక్కోన్తా పబ్బజథా’’తి తేరస ధుతఙ్గాని ఆచిక్ఖిత్వా ‘‘సక్ఖిస్సామ, భన్తే’’తి వదన్తే పబ్బాజేతి. తే అత్తనో బలేన తం తం ధుతఙ్గం అధిట్ఠహన్తి. థేరో అత్తనో దసవస్సకాలే వినయం పగుణం కత్వా సబ్బేవ ఉపసమ్పాదేసి. ఏవం ఉపసమ్పన్నా చస్స పఞ్చసతమత్తా భిక్ఖూ పరివారా అహేసుం.
తస్మిం సమయే సత్థా జేతవనమహావిహారే వసన్తో ‘‘ఇచ్ఛామహం, భిక్ఖవే, అద్ధమాసం పటిసల్లీయితు’’న్తి భిక్ఖుసఙ్ఘస్స ఆరోచేత్వా ఏకవిహారీ హోతి. భిక్ఖుసఙ్ఘోపి ‘‘యో భగవన్తం దస్సనాయ ఉపసఙ్కమతి, సో పాచిత్తియం దేసాపేతబ్బో’’తి కతికం అకాసి. తదా ఉపసేనత్థేరో ‘‘భగవన్తం పస్సిస్సామీ’’తి అత్తనో పరిసాయ సద్ధిం జేతవనం గన్త్వా సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. సత్థా కథాసముట్ఠాపనత్థం అఞ్ఞతరం థేరస్స సద్ధివిహారికం ఆమన్తేసి – ‘‘మనాపాని తే భిక్ఖు పంసుకూలానీ’’తి. ‘‘న ఖో మే, భన్తే, మనాపాని పంసుకూలానీ’’తి వత్వా ఉపజ్ఝాయే గారవేన పంసుకూలికభావం ఆరోచేసి. ఇమస్మిం ఠానే సత్థా ‘‘సాధు సాధు, ఉపసేనా’’తి థేరస్స సాధుకారం దత్వా అనేకపరియాయేన గుణకథం కథేసి. అయమేత్థ సఙ్ఖేపో, విత్థారతో పన ఇదం వత్థు పాళియం (పారా. ౫౬౫) ఆగతమేవ. అథ సత్థా అపరభాగే అరియగణమజ్ఝే నిసిన్నో ఇమస్మిం సాసనే థేరం సమన్తపాసాదికానం అగ్గట్ఠానే ఠపేసీతి.
దబ్బత్థేరవత్థు
౨౧౪. ఛట్ఠే సేనాసనపఞ్ఞాపకానన్తి సేనాసనం పఞ్ఞాపేన్తానం. థేరస్స కిర సేనాసనపఞ్ఞాపనకాలే అట్ఠారససు మహావిహారేసు అసమ్మట్ఠం పరివేణం వా అపటిజగ్గితం సేనాసనం వా అసోధితం మఞ్చపీఠం వా అనుపట్ఠితం పానీయపరిభోజనీయం వా నాహోసి. తస్మా సేనాసనపఞ్ఞాపకానం అగ్గో నామ జాతో. దబ్బోతిస్స నామం. మల్లరాజకులే పన ఉప్పన్నత్తా మల్లపుత్తో నామ జాతో.
తస్స పఞ్హకమ్మే అయమనుపుబ్బికథా – అయఞ్హి పదుముత్తరబుద్ధకాలే హంసవతీనగరే కులగేహే నిబ్బత్తిత్వా వయప్పత్తో వుత్తనయేనేవ విహారం గన్త్వా ధమ్మం సుణన్తో సత్థారం ఏకం భిక్ఖుం సేనాసనపఞ్ఞాపకానం అగ్గట్ఠానే ఠపేన్తం దిస్వా అధికారకమ్మం కత్వా తం ఠానన్తరం పత్థేత్వా సత్థారా బ్యాకతో యావజీవం కుసలం కత్వా దేవమనుస్సేసు సంసరిత్వా కస్సపదసబలస్స సాసనస్స ఓసక్కనకాలే పబ్బజి, తదా తేన సద్ధిం అపరే ఛ జనాతి సత్త భిక్ఖూ ఏకచిత్తా హుత్వా అఞ్ఞే సాసనే అగారవం కరోన్తే దిస్వా ‘‘ఇధ కిం కరోమ, ఏకమన్తే సమణధమ్మం కత్వా దుక్ఖస్సన్తం కరిస్సామా’’తి నిస్సేణిం బన్ధిత్వా ఉచ్చపబ్బతసిఖరం అభిరుహిత్వా ‘‘అత్తనో చిత్తబలం జానన్తా నిస్సేణిం పాతేన్తు, జీవితే సాలయా ఓతరన్తు, మా పచ్ఛానుతాపినో అహువత్థా’’తి వత్వా సబ్బే ఏకచిత్తా హుత్వా నిస్సేణిం పాతేత్వా ‘‘అప్పమత్తా హోథ, ఆవుసో’’తి అఞ్ఞమఞ్ఞం ఓవదిత్వా చిత్తరుచియేసు ఠానేసు నిసీదిత్వా సమణధమ్మం కాతుం ఆరభింసు.
తత్రేకో థేరో పఞ్చమే దివసే అరహత్తం పత్వా ‘‘మమ కిచ్చం నిప్ఫన్నం, అహం ఇమస్మిం ఠానే కిం కరిస్సామీ’’తి ఇద్ధియా ఉత్తరకురుతో పిణ్డపాతం ఆహరిత్వా, ‘‘ఆవుసో, ఇమం పిణ్డపాతం పరిభుఞ్జథ, భిక్ఖాచారకిచ్చం మమాయత్తం హోతు, తుమ్హే అత్తనో కమ్మం కరోథా’’తి ఆహ. కిం ను ఖో మయం, ఆవుసో, నిస్సేణిం పాతేన్తా ఏవం అవోచుమ్హా ‘‘యో పఠమం ధమ్మం సచ్ఛికరోతి, సో భిక్ఖం ఆహరతు, తేన ఆభతం సేసా పరిభుఞ్జిత్వా సమణధమ్మం కరిస్సన్తీ’’తి. నత్థి, ఆవుసోతి. తుమ్హే అత్తనో పుబ్బహేతునా లభిత్థ, మయమ్పి సక్కోన్తా వట్టస్సన్తం కరిస్సామ, గచ్ఛథ తుమ్హేతి. థేరో తే సఞ్ఞాపేతుం అసక్కోన్తో ఫాసుకట్ఠానే పిణ్డపాతం పరిభుఞ్జిత్వా గతో. అపరో థేరో సత్తమే దివసే అనాగామిఫలం పత్వా తతో చుతో సుద్ధావాసబ్రహ్మలోకే నిబ్బత్తో.
ఇతరేపి థేరా తతో చుతా ఏకం బుద్ధన్తరం దేవమనుస్సేసు సంసరిత్వా ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే తేసు తేసు కులేసు నిబ్బత్తా. ఏకో గన్ధారరట్ఠే తక్కసిలనగరే రాజగేహే నిబ్బత్తో, ఏకో పబ్బతేయ్యరట్ఠే పరిబ్బాజికాయ కుచ్ఛిమ్హి నిబ్బత్తో, ఏకో బాహియరట్ఠే కుటుమ్బికగేహే నిబ్బత్తో, ఏకో రాజగహే కుటుమ్బికగేహే నిబ్బత్తో. అయం పన దబ్బత్థేరో మల్లరట్ఠే అనుపియనగరే ఏకస్స మల్లరఞ్ఞో గేహే పటిసన్ధిం గణ్హి. తస్స మాతా ఉపవిజఞ్ఞకాలే కాలమకాసి, మతసరీరం సుసానం నేత్వా దారుచితకం ఆరోపేత్వా అగ్గిం అదంసు. తస్సా అగ్గివేగసన్తత్తం ఉదరపటలం ద్వేధా అహోసి. దారకో అత్తనో పుఞ్ఞబలేన ఉప్పతిత్వా ఏకస్మిం దబ్బత్థమ్భే నిపతి. తం దారకం గహేత్వా అయ్యికాయ అదంసు. సా తస్స నామం గణ్హన్తీ దబ్బత్థమ్భే నిపతిత్వా లద్ధజీవితత్తా దబ్బోతిస్స నామం అకాసి.
తస్స సత్తవస్సికకాలే సత్థా భిక్ఖుసఙ్ఘపరివారో మల్లరట్ఠే చారికం చరమానో అనుపియనిగమం పత్వా అనుపియమ్బవనే విహరతి. దబ్బకుమారో సత్థారం దిస్వా దస్సనేనేవ పసీదిత్వా పబ్బజితుకామో హుత్వా ‘‘అహం దసబలస్స సన్తికే పబ్బజిస్సామీ’’తి అయ్యికం ఆపుచ్ఛి. సా ‘‘సాధు, తాతా’’తి దబ్బకుమారం ఆదాయ సత్థు సన్తికం గన్త్వా, ‘‘భన్తే, ఇమం కుమారం పబ్బాజేథా’’తి ఆహ. సత్థా అఞ్ఞతరస్స భిక్ఖునో సఞ్ఞం అదాసి ‘‘భిక్ఖు ఇమం దారకం పబ్బాజేహీ’’తి. సో థేరో సత్థు వచనం సుత్వా దబ్బకుమారం పబ్బాజేన్తో తచపఞ్చకం కమ్మట్ఠానం ఆచిక్ఖి. పుబ్బహేతుసమ్పన్నో కతాభినీహారో సత్తో పఠమకేసవట్టియా ఓరోపియమానాయ సోతాపత్తిఫలే పతిట్ఠాసి, దుతియకేసవట్టియా ఓరోపియమానాయ సకదాగామిఫలే, తతియాయ అనాగామిఫలే. సబ్బకేసానం పన ఓరోపనఞ్చ అరహత్తఫలసచ్ఛికిరియా చ అపచ్ఛా అపురే అహోసి.
సత్థా మల్లరట్ఠే యథాభిరన్తం విహరిత్వా రాజగహం గన్త్వా వేళువనే వాసం కప్పేసి. తత్రాయస్మా దబ్బో మల్లపుత్తో రహోగతో అత్తనో కిచ్చనిప్ఫత్తిం ఓలోకేత్వా సఙ్ఘస్స వేయ్యావచ్చకరణే కాయం యోజేతుకామో చిన్తేసి – ‘‘యంనూనాహం సఙ్ఘస్స సేనాసనఞ్చ పఞ్ఞాపేయ్యం, భత్తాని చ ఉద్దిసేయ్య’’న్తి. సో సత్థు సన్తికం గన్త్వా అత్తనో పరివితక్కం ఆరోచేసి. సత్థా తస్స సాధుకారం దత్వా సేనాసనపఞ్ఞాపకత్తఞ్చ భత్తుద్దేసకత్తఞ్చ సమ్పటిచ్ఛి. అథ నం ‘‘అయం దబ్బో దహరోవ సమానో మహన్తట్ఠానే ఠితో’’తి సత్తవస్సికకాలేయేవ ఉపసమ్పాదేసి. థేరో ఉపసమ్పన్నకాలతోయేవ పట్ఠాయ రాజగహం ఉపనిస్సాయ విహరన్తానం సబ్బభిక్ఖూనం సేనాసనాని చ పఞ్ఞాపేతి, భిక్ఖఞ్చ సమ్పటిచ్ఛిత్వా ఉద్దిసతి. తస్స సేనాసనపఞ్ఞాపకభావో సబ్బదిసాసు పాకటో అహోసి – ‘‘దబ్బో కిర మల్లపుత్తో సభాగసభాగానం భిక్ఖూనం ఏకట్ఠానే సేనాసనాని పఞ్ఞాపేతి, దూరేపి సేనాసనం పఞ్ఞాపేతియేవ. గన్తుం అసక్కోన్తే ఇద్ధియా నేతీతి.
అథ నం భిక్ఖూ కాలేపి వికాలేపి ‘‘అమ్హాకం, ఆవుసో, జీవకమ్బవనే సేనాసనం పఞ్ఞాపేహి, అమ్హాకం మద్దకుచ్ఛిస్మిం మిగదాయే’’తి ఏవం సేనాసనం ఉద్దిసాపేత్వా తస్స ఇద్ధిం పస్సన్తా గచ్ఛన్తి. సోపి ఇద్ధియా మనోమయే కాయే అభిసఙ్ఖరిత్వా ఏకేకస్స థేరస్స ఏకేకం అత్తనా సదిసం భిక్ఖుం నిమ్మినిత్వా అఙ్గులియా జలమానాయ పురతో పురతో గన్త్వా ‘‘అయం మఞ్చో, ఇదం పీఠ’’న్తిఆదీని వత్వా సేనాసనం పఞ్ఞాపేత్వా పున అత్తనో వసనట్ఠానమేవ ఆగచ్ఛతి. అయమేత్థ సఙ్ఖేపో, విత్థారతో పనిదం వత్థు పాళియం ఆగతమేవ. సత్థా ఇదమేవ కారణం అట్ఠుప్పత్తిం కత్వా అపరభాగే అరియగణమజ్ఝే నిసిన్నో థేరం సేనాసనపఞ్ఞాపకానం అగ్గట్ఠానే ఠపేసీతి.
పిలిన్దవచ్ఛత్థేరవత్థు
౨౧౫. సత్తమే దేవతానం పియమనాపానన్తి దేవతానం పియానఞ్చేవ మనాపానఞ్చ పిలిన్దవచ్ఛత్థేరో అగ్గోతి దస్సేతి. సో కిర అనుప్పన్నే బుద్ధే చక్కవత్తీ రాజా హుత్వా మహాజనం పఞ్చసు సీలేసు పతిట్ఠాపేత్వా సగ్గపరాయణం అకాసి. యేభుయ్యేన కిర ఛసు కామసగ్గేసు నిబ్బత్తదేవతా తస్సేవ ఓవాదం లభిత్వా నిబ్బత్తనిబ్బత్తట్ఠానే అత్తనో సమ్పత్తిం ఓలోకేత్వా ‘‘కం ను ఖో నిస్సాయ ఇమం సగ్గసమ్పత్తిం లభిమ్హా’’తి ఆవజ్జమానా ఇమం థేరం దిస్వా ‘‘థేరం నిస్సాయ అమ్హేహి సమ్పతి లద్ధా’’తి సాయంపాతం థేరం నమస్సన్తి. తస్మా సో దేవతానం పియమనాపానం అగ్గో నామ జాతో. పిలిన్దోతి పనస్స గోత్తం, వచ్ఛోతి నామం. తదుభయం సంసన్దేత్వా పిలిన్దవచ్ఛోతి వుచ్చతి.
తస్స పఞ్హకమ్మే అయమనుపుబ్బికథా – అయం కిర పదుముత్తరబుద్ధకాలే హంసవతీనగరే మహాభోగకులే నిబ్బత్తో పురిమనయేనేవ సత్థు ధమ్మదేసనం సుణన్తో సత్థారం ఏకం భిక్ఖుం దేవతానం పియమనాపట్ఠానే ఠపేన్తం దిస్వా తం ఠానన్తరం పత్థేత్వా యావజీవం కుసలం కత్వా దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే సావత్థియం బ్రాహ్మణకులే నిబ్బత్తి. పిలిన్దవచ్ఛోతిస్స నామం అకంసు. సో అపరేన సమయేన సత్థు ధమ్మదేసనం సుత్వా పటిలద్ధసద్ధో పబ్బజిత్వా ఉపసమ్పన్నో విపస్సనం వడ్ఢేత్వా అరహత్తం పాపుణి. సో గిహీహిపి భిక్ఖూహిపి సద్ధిం కథేన్తో ‘‘ఏహి, వసల, గచ్ఛ, వసల, ఆహర, వసల, గణ్హ, వసలా’’తి వసలవాదేనేవ సముదాచరతి. తం కథం ఆహరిత్వా తథాగతం పుచ్ఛింసు – ‘‘భగవా అరియా నామ ఫరుసవాచా న హోన్తీ’’తి. భిక్ఖవే, అరియానం పరవమ్భనవసేన ఫరుసవాచా నామ నత్థి, అపిచ ఖో పన భవన్తరే ఆచిణ్ణవసేన భవేయ్యాతి. భన్తే, పిలిన్దవచ్ఛత్థేరో ఉట్ఠాయ సముట్ఠాయ గిహీహిపి భిక్ఖూహిపి సద్ధిం కథేన్తో, ‘‘వసల, వసలా’’తి కథేతి, కిమేత్థ కారణం భగవాతి. భిక్ఖవే, న మయ్హం పుత్తస్స ఏతం ఇదానేవ ఆచిణ్ణం, అతీతే పనేస పఞ్చ జాతిసతాని వసలవాదిబ్రాహ్మణకులే నిబ్బత్తి. ఇచ్చేస భవాచిణ్ణేనేవ కథేసి, న ఫరుసవసేన. అరియానఞ్హి వోహారో ఫరుసోపి సమానో చేతనాయ అఫరుసభావేన పరిసుద్ధోవ, అప్పమత్తకమ్పేత్థ పాపం న ఉపలబ్భతీతి వత్వా ధమ్మపదే ఇమం గాథమాహ –
‘‘అకక్కసం విఞ్ఞాపనిం, గిరం సచ్చముదీరయే;
యాయ నాభిసజే కఞ్చి, తమహం బ్రూమి బ్రాహ్మణ’’న్తి.
అథేకదివసం థేరో రాజగహం పిణ్డాయ పవిసన్తో ఏకం పురిసం పిప్పలీనం భాజనం పూరేత్వా ఆదాయ అన్తోనగరం పవిసన్తం దిస్వా ‘‘కిం తే, వసల, భాజనే’’తి ఆహ. సో చిన్తేసి – ‘‘అయం సమణో మయా సద్ధిం పాతోవ ఫరుసకథం కథేసి, ఇమస్స అనుచ్ఛవికమేవ వత్తుం వట్టతీ’’తి ‘‘మూసికవచ్చం మే, భన్తే, భాజనే’’తి ఆహ. ఏవం భవిస్సతి, వసలాతి. తస్స థేరస్స దస్సనం విజహన్తస్స సబ్బం మూసికవచ్చమేవ అహోసి. సో చిన్తేసి – ‘‘ఇమా పిప్పలియో మూసికవచ్చసదిసా పఞ్ఞాయన్తి, సభావో ను ఖో నో’’తి వీమంసన్తో హత్థేన ఉప్పీళేసి. అథస్స ఉన్దూరవచ్చభావం ఞత్వా బలవదోమనస్సం ఉప్పజ్జి. సో ‘‘ఇమాయేవ ను ఖో ఏవరూపా, ఉదాహు సకటేపీ’’తి గన్త్వా ఓలోకేన్తో సబ్బాపి పిప్పలియో తాదిసావ దిస్వా హదయం హత్థేన సన్ధారేత్వా ‘‘ఇదం న అఞ్ఞస్స కమ్మం, మయా పాతోవ దిట్ఠభిక్ఖుస్సేతం కమ్మం, అద్ధా ఏకం ఉపాయం భవిస్సతి, తస్స గతట్ఠానం అనువిచినిత్వా ఏతం కారణం జానిస్సామీ’’తి థేరస్స గతమగ్గం పుచ్ఛిత్వా పాయాసి.
అథేకో పురిసో తం అతివియ చణ్డికతం గచ్ఛన్తం దిస్వా, ‘‘భో పురిస, త్వం అతివియ చణ్డికతోవ గచ్ఛసి, కేన కమ్మేన గచ్ఛసీ’’తి పుచ్ఛి. సో తస్స తం పవత్తిం ఆరోచేసి. సో తస్స కథం సుత్వా ఏవమాహ – ‘‘భో, మా చిన్తయి, మయ్హం అయ్యో పిలిన్దవచ్ఛో భవిస్సతి, త్వం ఏతదేవ భాజనం పూరేత్వా ఆదాయ గన్త్వా థేరస్స పురతో తిట్ఠ. ‘కిం నామేతం, వసలా’తి వుత్తకాలే చ ‘పిప్పలియో, భన్తే’తి వద, థేరో ‘ఏవం భవిస్సతి, వసలా’తి వక్ఖతి. పున సబ్బాపి పిప్పలియో భవిస్సన్తీ’’తి. సో తథా అకాసి. సబ్బా పిప్పలియో పటిపాకతికా అహేసుం. ఇదమేత్తకం వత్థు. అపరభాగే పన సత్థా దేవతానం పియమనాపకారణమేవ వత్థుం కత్వా థేరం దేవతానం పియమనాపానం అగ్గట్ఠానే ఠపేసీతి.
బాహియదారుచీరియత్థేరవత్థు
౨౧౬. అట్ఠమే ఖిప్పాభిఞ్ఞానన్తి ఖిప్పం అధిగతఅభిఞ్ఞానం దారుచీరియత్థేరో అగ్గోతి దస్సేతి. అయఞ్హి థేరో సంఖిత్తధమ్మదేసనాపరియోసానే అరహత్తం పాపుణి, మగ్గఫలానం పరికమ్మకిచ్చం నాహోసి. తస్మా ఖిప్పాభిఞ్ఞానం అగ్గో నామ జాతో. బాహియరట్ఠే పన జాతత్తా బాహియోతిస్స నామం అహోసి. సో అపరభాగే దారుచీరం నివాసేసి. తస్మా దారుచీరియో నామ జాతో.
తస్స పఞ్హకమ్మే అయమనుపుబ్బికథా – అయమ్పి హి పదుముత్తరబుద్ధకాలే హంసవతీనగరే కులగేహే నిబ్బత్తో దసబలస్స ధమ్మదేసనం సుణన్తో సత్థారం ఏకం భిక్ఖుం ఖిప్పాభిఞ్ఞానం అగ్గట్ఠానే ఠపేన్తం దిస్వా అధికారకమ్మం కత్వా తం ఠానన్తరం పత్థేత్వా యావజీవం కుసలం కత్వా దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో కస్సపదసబలస్స సాసనస్స ఓసక్కనకాలే హేట్ఠా వుత్తేహి భిక్ఖూహి సద్ధిం సమణధమ్మం కత్వా పరిపుణ్ణసీలో జీవితక్ఖయం పత్వా దేవలోకే నిబ్బత్తి.
సో ఏకం బుద్ధన్తరం దేవలోకే వసిత్వా ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే బాహియరట్ఠే కులగేహే నిబ్బత్తో. వయం ఆగమ్మ ఘరావాసం వసన్తో ‘‘వోహారం కరిస్సామీ’’తి సువణ్ణభూమిగమనీయం నావం అభిరుహి. నావా ఇచ్ఛితం దేసం అప్పత్వావ సముద్దమజ్ఝే భిన్నా, మహాజనో మచ్ఛకచ్ఛపభక్ఖో అహోసి. అయం పన ఏకం దారుఖణ్డం గహేత్వా సత్తమే దివసే సుప్పారకపట్టనే ఉత్తిణ్ణో మనుస్సావాసం పత్వా ‘‘అచేలకనియామేన మనుస్సే ఉపసఙ్కమితుం అయుత్త’’న్తి అవిదూరే ఠానే ఏకం మహాతళాకా సేవాలం గహేత్వా సరీరం వేఠేత్వా ఏకస్మిం ఠానే పతితం ఏకం కపాలం ఆదాయ భిక్ఖాయ పావిసి.
మనుస్సా తం దిస్వా చిన్తేసుం – ‘‘సచే లోకే అరహన్తా నామ అత్థి, ఏవంవిధేహి భవితబ్బం. కిం ను ఖో అయ్యో ఉక్కట్ఠభావేన వత్థం న గణ్హాతి, ఉదాహు దియ్యమానం గణ్హేయ్యా’’తి వీమంసన్తా నానాదిసాహి వత్థాని ఆహరింసు. సో చిన్తేసి – ‘‘సచాహం న ఇమినా నియామేన ఆగమిస్సం, న మే ఏతే పసీదేయ్యుం, యంకిఞ్చి కత్వా ఇమే వఞ్చేత్వా జీవికుపాయం కాతుం వట్టతీ’’తి వత్థాని న పటిగ్గణ్హి. మనుస్సా భియ్యోసోమత్తాయ పసన్నా మహాసక్కారం కరింసు. సోపి భత్తకిచ్చం కత్వా అవిదూరట్ఠానే దేవకులం గతో. మహాజనో తేన సద్ధింయేవ గన్త్వా దేవకులం పటిజగ్గిత్వా అదాసి. సో చిన్తేసి – ‘‘ఇమే మయ్హం సేవాలే నివాసనమత్తే పసీదిత్వా ఏవంవిధం సక్కారం కరోన్తి, ఏతేసం మయా ఉక్కట్ఠేనేవ భవితుం వట్టతీ’’తి సల్లహుకాని రుక్ఖఫలకాని గహేత్వా తచ్ఛేత్వా వాకేసు ఆవుణిత్వా చీరం కత్వా నివాసేత్వా పారుపిత్వా జీవికం కప్పేన్తో వసి.
అథ యో సో కస్సపబుద్ధకాలే సత్తసు జనేసు సమణధమ్మం కరోన్తేసు ఏకో భిక్ఖు సుద్ధావాసబ్రహ్మలోకే నిబ్బత్తో. సో నిబ్బత్తసమనన్తరమేవ అత్తనో బ్రహ్మసమ్పత్తిం ఓలోకేత్వా ఆగతట్ఠానం ఆవజ్జేన్తో సత్తన్నం జనానం పబ్బతం ఆరుయ్హ సమణధమ్మకరణట్ఠానం దిస్వా సేసానం ఛన్నం నిబ్బత్తట్ఠానం ఆవజ్జేన్తో ఏకస్స పరినిబ్బుతభావం ఇతరేసం పఞ్చన్నం కామావచరదేవలోకే నిబ్బత్తభావం ఞత్వా కాలానుకాలం తే పఞ్చ జనే ఆవజ్జేతి. ఇమస్మిం పన కాలే ‘‘కహం ను ఖో’’తి ఆవజ్జేన్తో దారుచీరియం సుప్పారకపట్టనం ఉపనిస్సాయ కుహనకమ్మేన జీవికం కప్పేన్తం దిస్వా ‘‘నట్ఠో వతాయం బాలో, పుబ్బే సమణధమ్మం కరోన్తో అతిఉక్కట్ఠభావేన అరహతాపి ఆభతం పిణ్డపాతం అపరిభుఞ్జిత్వా ఇదాని ఉదరత్థాయ అనరహావ అరహత్తం పటిజానిత్వా లోకం వఞ్చేన్తో విచరతి, దసబలస్స చ నిబ్బత్తభావం న జానాతి, గచ్ఛామి నం సంవేజేత్వా దసబలస్స నిబ్బత్తభావం జానాపేమీ’’తి తంఖణంయేవ బ్రహ్మలోకతో సుప్పారకపట్టనే రత్తిభాగసమనన్తరే దారుచీరియస్స సమ్ముఖే పాతురహోసి.
సో అత్తనో వసనట్ఠానే ఓభాసం దిస్వా బహి నిక్ఖమిత్వా ఠితో మహాబ్రహ్మం ఓలోకేత్వా అఞ్జలిం పగ్గయ్హ ‘‘కే తుమ్హే’’తి పుచ్ఛి. అహం తుయ్హం పోరాణకసహాయో అనాగామిఫలం పత్వా బ్రహ్మలోకే నిబ్బత్తో. అమ్హాకం పన సబ్బజేట్ఠకో అరహత్తం పత్వా పరినిబ్బుతో, తుమ్హే పఞ్చ జనా దేవలోకే నిబ్బత్తా. స్వాహం తం ఇమస్మిం ఠానే కుహనకమ్మేన జీవన్తం దిస్వా దమేతుం ఆగతోతి వత్వా ఇదం కారణమాహ – ‘‘న ఖో త్వం, బాహియ అరహా, నపి అరహత్తమగ్గం సమాపన్నో, సాపి తే పటిపదా నత్థి, యాయ త్వం అరహా వా అస్స అరహత్తమగ్గం వా సమాపన్నో’’తి. అథస్స సత్థు ఉప్పన్నభావం సావత్థియం వసనభావఞ్చ ఆచిక్ఖిత్వా ‘‘సత్థు సన్తికం గచ్ఛాహీ’’తి తం ఉయ్యోజేత్వా బ్రహ్మలోకమేవ అగమాసి.
దారుచీరియో మహాబ్రహ్మునా సంవేజితో ‘‘మోక్ఖమగ్గం గవేసిస్సామీ’’తి వీసయోజనసతం మగ్గం ఏకరత్తివాసేన గన్త్వా సత్థారం పిణ్డాయ పవిట్ఠం అన్తరఘరే సమ్పాపుణిత్వా సత్థు పాదేసు నిపతిత్వా ‘‘దేసేతు మే, భన్తే, భగవా ధమ్మం, దేసేతు సుగతో ధమ్మ’’న్తి యావతతియం యాచి. సత్థా ‘‘ఏత్తావతా బాహియస్స ఞాణం పరిపాకం గత’’న్తి ఞత్వా ‘‘తస్మాతిహ తే, బాహియ, ఏవం సిక్ఖితబ్బం దిట్ఠే దిట్ఠమత్తం భవిస్సతీ’’తి (ఉదా. ౧౦) ఇమినా ఓవాదేన ఓవది. సోపి దేసనాపరియోసానే అన్తరవీథియం ఠితోవ దేసనానుసారేన ఞాణం పేసేత్వా సహ పటిసమ్భిదాహి అరహత్తం పాపుణి.
సో అత్తనో కిచ్చం మత్థకప్పత్తం ఞత్వా భగవన్తం పబ్బజ్జం యాచిత్వా అపరిపుణ్ణపత్తచీవరతాయ పత్తచీవరం పరియేసన్తో సఙ్కారట్ఠానతో చోళక్ఖణ్డాని సంకడ్ఢతి. అథ నం పుబ్బవేరికో అమనుస్సో ఏకిస్సా తరుణవచ్ఛాయ గావియా సరీరే అధిముచ్చిత్వా జీవితక్ఖయం పాపేసి. సత్థా సావత్థితో నిక్ఖమన్తో అన్తరవీథియం బాహియం సఙ్కారట్ఠానే పతితం దిస్వా ‘‘గణ్హథ, భిక్ఖవే, బాహియస్స దారుచీరియస్స సరీర’’న్తి నీహరాపేత్వా సరీరకిచ్చం కారేత్వా చాతుమహాపథే చేతియం కారాపేసి. తతో సఙ్ఘమజ్ఝే కథా ఉదపాది – ‘‘తథాగతో భిక్ఖుసఙ్ఘేన బాహియస్స సరీరజ్ఝాపనకిచ్చం కారేసి, ధాతుయో గహేత్వా చేతియం కారేసి, కతరమగ్గో ను ఖో తేన సచ్ఛికతో, సామణేరో ను ఖో సో, భిక్ఖు ను ఖో’’తి చిత్తం ఉప్పాదయింసు. సత్థా తం అట్ఠుప్పత్తిం కత్వా ‘‘పణ్డితో, భిక్ఖవే, బాహియో’’తి ఉపరి ధమ్మదేసనం వడ్ఢేత్వా తస్స పరినిబ్బుతభావం పకాసేసి. పున సఙ్ఘమజ్ఝే కథా ఉదపాది ‘‘న చ సత్థారా బాహియస్స బహు ధమ్మో దేసితో, అరహత్తం పత్తోతి చ వదేతి. కిం నామేత’’న్తి? సత్థా ‘‘ధమ్మో మన్దో బహూతి అకారణం, విసపీతకస్స అగదో వియ చేసో’’తి వత్వా ధమ్మపదే గాథమాహ –
‘‘సహస్సమపి చే గాథా, అనత్థపదసంహితా;
ఏకం గాథాపదం సేయ్యో, యం సుత్వా ఉపసమ్మతీ’’తి. (ధ. ప. ౧౦౦);
దేసనాపరియోసానే చతురాసీతి పాణసహస్సాని అమతపానం పివింసు. ఇదఞ్చ పన బాహియత్థేరస్స వత్థు సుత్తే (ఉదా. ౧౦) ఆగతత్తా విత్థారేన న కథితం. అపరభాగే పన సత్థా సఙ్ఘమజ్ఝే నిసిన్నో బాహియత్థేరం ఖిప్పాభిఞ్ఞానం అగ్గట్ఠానే ఠపేసీతి.
కుమారకస్సపత్థేరవత్థు
౨౧౭. నవమే చిత్తకథికానన్తి విచిత్తం కత్వా ధమ్మం కథేన్తానం. థేరో కిర ఏకస్సపి ద్విన్నమ్పి ధమ్మం కథేన్తో బహూహి ఉపమాహి చ కారణేహి చ మణ్డయిత్వా బోధేన్తో కథేతి. తస్మా చిత్తకథికానం అగ్గో నామ జాతో.
తస్స పఞ్హకమ్మే అయమనుపుబ్బికథా – అయమ్పి హి పదుముత్తరబుద్ధకాలే హంసవతీనగరే కులగేహే పటిసన్ధిం గణ్హిత్వా వయప్పత్తో దసబలస్స ధమ్మకథం సుణన్తో సత్థారం ఏకం భిక్ఖుం చిత్తకథికానం అగ్గట్ఠానే ఠపేన్తం దిస్వా అధికారకమ్మం కత్వా తం ఠానన్తరం పత్థేత్వా దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో కస్సపబుద్ధసాసనోసక్కనకాలే సత్తన్నం భిక్ఖూనం అబ్భన్తరో హుత్వా పబ్బతమత్థకే సమణధమ్మం కత్వా అపరిహీనసీలో తతో చుతో దేవలోకే నిబ్బత్తిత్వా ఏకం బుద్ధన్తరం సమ్పత్తిం అనుభవమానో అమ్హాకం సత్థు కాలే రాజగహే ఏకిస్సా కులదారికాయ కుచ్ఛిమ్హి ఉప్పన్నో. సా చ పఠమం మాతాపితరో యాచిత్వా పబ్బజ్జం అలభమానా కులఘరం గతా గబ్భం గణ్హి. తమ్పి అజానన్తీ సామికం ఆరాధేత్వా తేన అనుఞ్ఞాతా భిక్ఖునీసు పబ్బజితా. తస్సా గబ్భనిమిత్తం దిస్వా భిక్ఖునియో దేవదత్తం పుచ్ఛింసు, సో ‘‘అస్సమణీ’’తి ఆహ. దసబలం పుచ్ఛింసు, సత్థా ఉపాలిత్థేరం పటిచ్ఛాపేసి. థేరో సావత్థినగరవాసీని కులాని విసాఖఞ్చ ఉపాసికం పక్కోసాపేత్వా సోధేన్తో ‘‘పురే లద్ధో గబ్భో, పబ్బజ్జా అరోగా’’తి ఆహ. సత్థా ‘‘సువినిచ్ఛితం అధికరణ’’న్తి థేరస్స సాధుకారం అదాసి.
సా భిక్ఖునీ సువణ్ణబిమ్బసదిసం పుత్తం విజాయి. తం గహేత్వా రాజా పసేనదికోసలో పోసాపేసి, కస్సపోతి చస్స నామం కత్వా అపరభాగే అలఙ్కరిత్వా సత్థు సన్తికం నేత్వా పబ్బాజేసి. కుమారకాలే పన పబ్బజితత్తా భగవతా ‘‘కస్సపం పక్కోసథ, ఇదం ఫలం వా ఖాదనీయం వా కస్సపస్స దేథా’’తి వుత్తే ‘‘కతరకస్సపస్సాతి. కుమారకస్సపస్సా’’తి ఏవం గహితనామత్తా తతో పట్ఠాయ వుడ్ఢకాలేపి కుమారకస్సపోత్వేవ వుచ్చతి. అపిచ రఞ్ఞో పోసావనికపుత్తత్తాపి కుమారకస్సపోతి తం సఞ్జానింసు.
సో పబ్బజితకాలతో పట్ఠాయ విపస్సనాయ చేవ కమ్మం కరోతి, బుద్ధవచనఞ్చ గణ్హాతి. అథ సో తేన సద్ధిం పబ్బతమత్థకే సమణధమ్మం కత్వా అనాగామిఫలం పత్వా సుద్ధావాసే నిబ్బత్తో మహాబ్రహ్మా తస్మిం సమయే ఆవజ్జేన్తో కుమారకస్సపం దిస్వా ‘‘సహాయకో మే విపస్సనాయ కిలమతి, గన్త్వా తస్స విపస్సనాయ నయముఖం దస్సేత్వా మగ్గఫలపత్తియా ఉపాయం కరిస్సామీ’’తి బ్రహ్మలోకే ఠితోవ పఞ్చదస పఞ్హే అభిసఙ్ఖరిత్వా రత్తిభాగసమనన్తరే కుమారకస్సపత్థేరస్స వసనట్ఠానే అన్ధవనే పాతురహోసి. థేరో ఆలోకం దిస్వా ‘‘కో ఏత్థా’’తి ఆహ. ‘‘అహం పుబ్బే తయా సద్ధిం సమణధమ్మం కత్వా అనాగామిఫలం పత్వా సుద్ధావాసే నిబ్బత్తబ్రహ్మా’’తి ఆహ. కేన కమ్మేన ఆగతత్థాతి? మహాబ్రహ్మా అత్తనో ఆగతకారణం దీపేతుం తే పఞ్హే ఆచిక్ఖిత్వా ‘‘త్వం ఇమే పఞ్హే ఉగ్గణ్హిత్వా అరుణే ఉట్ఠితే తథాగతం ఉపసఙ్కమిత్వా పుచ్ఛ, ఠపేత్వా హి తథాగతం అఞ్ఞో ఇమే పఞ్హే కథేతుం సమత్థో నామ నత్థీ’’తి వత్వా బ్రహ్మలోకమేవ గతో.
థేరోపి పునదివసే సత్థారం ఉపసఙ్కమిత్వా వన్దిత్వా మహాబ్రహ్మునా కథితనియామేనేవ పఞ్హే పుచ్ఛి. సత్థా కుమారకస్సపత్థేరస్స అరహత్తం పాపేత్వా పఞ్హే కథేసి. థేరో సత్థారా కథితనియామేనేవ ఉగ్గణ్హిత్వా అన్ధవనం గన్త్వా విపస్సనం గబ్భం గాహాపేత్వా అరహత్తం పాపుణి. తతో పట్ఠాయ చతున్నం పరిసానం ధమ్మకథం కథేన్తో బహుకాహి ఉపమాహి చ కారణేహి చ మణ్డేత్వా చిత్తకథమేవ కథేతి. అథ నం సత్థా పాయాసిరఞ్ఞో పఞ్చదసహి పఞ్హేహి పటిమణ్డేత్వా సుత్తన్తే (దీ. ని. ౨.౪౦౬ ఆదయో) దేసితే తం సుత్తన్తం అట్ఠుప్పత్తిం కత్వా ఇమస్మిం సాసనే చిత్తకథికానం అగ్గట్ఠానే ఠపేసీతి.
మహాకోట్ఠితత్థేరవత్థు
౨౧౮. దసమే పటిసమ్భిదాపత్తానన్తి చతస్సో పటిసమ్భిదా పత్వా ఠితానం మహాకోట్ఠితత్థేరో అగ్గోతి దస్సేతి. అయం హి థేరో అత్తనో పటిసమ్భిదాసు చిణ్ణవసిభావేన అభిఞ్ఞాతే అభిఞ్ఞాతే మహాసావకే ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్హం పుచ్ఛన్తోపి దసబలం ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్హం పుచ్ఛన్తోపి పటిసమ్భిదాసుయేవ పఞ్హం పుచ్ఛతి. ఇతి ఇమినా చిణ్ణవసిభావేన పటిసమ్భిదాపత్తానం అగ్గో నామ జాతో.
తస్స పఞ్హకమ్మే అయమనుపుబ్బికథా – అయమ్పి హి పదుముత్తరబుద్ధకాలే హంసవతీనగరే మహాభోగకులే నిబ్బత్తో అపరేన సమయేన సత్థు ధమ్మకథం సుణన్తో సత్థారం ఏకం భిక్ఖుం పటిసమ్భిదాపత్తానం అగ్గట్ఠానే ఠపేన్తం దిస్వా అధికారకమ్మం కత్వా తం ఠానన్తరం పత్థేసి. సో యావజీవం కుసలం కత్వా దేవమనుస్సేసు సంసరన్తో ఇమస్మిం బుద్ధుప్పాదే సావత్థియం బ్రాహ్మణకులే నిబ్బత్తి. కోట్ఠితమాణవోతిస్స నామం అకంసు. సో వయప్పత్తో తయో వేదే ఉగ్గణ్హిత్వా ఏకదివసం సత్థు ధమ్మకథం సుత్వా పటిలద్ధసద్ధో పబ్బజి. సో ఉపసమ్పన్నకాలతో పట్ఠాయ విపస్సనాయ కమ్మం కరోన్తో సహ పటిసమ్భిదాహి అరహత్తం పత్వా నిచ్చకాలం పటిసమ్భిదాసు చిణ్ణవసీ హుత్వా పఞ్హం పుచ్ఛన్తో పటిసమ్భిదాసుయేవ పుచ్ఛతి. అథ నం సత్థా అపరభాగే మహావేదల్లసుత్తం (మ. ని. ౧.౪౪౯ ఆదయో) అట్ఠుప్పత్తిం కత్వా పటిసమ్భిదాపత్తానం అగ్గట్ఠానే ఠపేసీతి.
తతియవగ్గవణ్ణనా.