౧౦. దుతియపమాదాదివగ్గవణ్ణనా

౯౮. దసమే అజ్ఝత్తికన్తి నియకజ్ఝత్తవసేన అజ్ఝత్తికం. అఙ్గన్తి కారణం. ఇతి కరిత్వాతి ఏవం కత్వా. ఇదం వుత్తం హోతి – భిక్ఖవే, అజ్ఝత్తం పచ్చత్తం అత్తనో సన్తానే సముట్ఠితం కారణన్తి కత్వా న అఞ్ఞం ఏకం కారణమ్పి సమనుపస్సామీతి.

౧౧౦-౧౧౪. బాహిరన్తి అజ్ఝత్తసన్తానతో బహి భవం. సద్ధమ్మస్సాతి సుద్ధమ్మస్స, సాసనస్సాతి అత్థో. సమ్మోసాయాతి వినాసాయ. అన్తరధానాయాతి అపఞ్ఞాణత్థాయ.

౧౧౫. ఠితియాతి చిరట్ఠితత్థం. అసమ్మోసాయ అనన్తరధానాయాతి వుత్తపటిపక్ఖనయేనేవ వేదితబ్బం. సేసమేత్థ చతుక్కోటికే వుత్తనయమేవ.

౧౩౦. ఇతో పరేసు అధమ్మం ధమ్మోతి దీపేన్తీతిఆదీసు సుత్తన్తపరియాయేన తావ దస కుసలకమ్మపథా ధమ్మో, దస అకుసలకమ్మపథా అధమ్మో. తథా చత్తారో సతిపట్ఠానా చత్తారో సమ్మప్పధానా చత్తారో ఇద్ధిపాదా పఞ్చిన్ద్రియాని పఞ్చ బలాని సత్త బోజ్ఝఙ్గా అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గోతి సత్తతింస బోధిపక్ఖియధమ్మా ధమ్మో నామ; తయో సతిపట్ఠానా తయో సమ్మప్పధానా తయో ఇద్ధిపాదా ఛ ఇన్ద్రియాని ఛ బలాని అట్ఠ బోజ్ఝఙ్గా నవఙ్గికో మగ్గోతి చ చత్తారో ఉపాదానా పఞ్చ నీవరణాని సత్త అనుసయా అట్ఠ మిచ్ఛత్తాని చ అయం అధమ్మో.

తత్థ యంకిఞ్చి ఏకం అధమ్మకోట్ఠాసం గహేత్వా ‘‘ఇమం అధమ్మం ధమ్మోతి కరిస్సామ, ఏవం అమ్హాకం ఆచరియకులం నియ్యానికం భవిస్సతి, మయం చ లోకే పాకటా భవిస్సామా’’తి తం అధమ్మం ‘‘ధమ్మో అయ’’న్తి కథయన్తా అధమ్మం ధమ్మోతి దీపేన్తి నామ. తథేవ ధమ్మకోట్ఠాసేసు ఏకం గహేత్వా ‘‘అయం అధమ్మో’’తి కథేన్తా ధమ్మం అధమ్మోతి దీపేన్తి నామ. వినయపరియాయేన పన భూతేన వత్థునా చోదేత్వా సారేత్వా యథాపటిఞ్ఞాయ కత్తబ్బం కమ్మం ధమ్మో నామ, అభూతేన వత్థునా అచోదేత్వా అసారేత్వా అపటిఞ్ఞాయ కత్తబ్బం కమ్మం అధమ్మో నామ.

సుత్తన్తపరియాయేన రాగవినయో దోసవినయో మోహవినయో సంవరో పహానం పటిసఙ్ఖాతి అయం వినయో నామ, రాగాదీనం అవినయో అసంవరో అప్పహానం అపటిసఙ్ఖాతి అయం అవినయో నామ. వినయపరియాయేన వత్థుసమ్పత్తి, ఞత్తిసమ్పత్తి, అనుస్సావనసమ్పత్తి, సీమాసమ్పత్తి, పరిససమ్పత్తీతి అయం వినయో నామ. వత్థువిపత్తి, ఞత్తివిపత్తి, అనుస్సావనవిపత్తి, సీమావిపత్తి పరిసవిపత్తీతి అయం అవినయో నామ.

సుత్తన్తపరియాయేన చత్తారో సతిపట్ఠానా చత్తారో సమ్మప్పధానా…పే… అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గోతి ఇదం భాసితం లపితం తథాగతేన; తయో సతిపట్ఠానా తయో సమ్మప్పధానా తయో ఇద్ధిపాదా ఛ ఇన్ద్రియాని ఛ బలాని అట్ఠ బోజ్ఝఙ్గా నవఙ్గికో మగ్గోతి ఇదం అభాసితం అలపితం తథాగతేన. వినయపరియాయేన చత్తారో పారాజికా తేరస సఙ్ఘాదిసేసా ద్వే అనియతా తింస నిస్సగ్గియా పాచిత్తియాతి ఇదం భాసితం లపితం తథాగతేన; తయో పారాజికా చుద్దస సఙ్ఘాదిసేసా తయో అనియతా ఏకతింస నిస్సగ్గియా పాచిత్తియాతి ఇదం అభాసితం అలపితం తథాగతేన.

సుత్తన్తపరియాయేన దేవసికం ఫలసమాపత్తిసమాపజ్జనం మహాకరుణాసమాపత్తిసమాపజ్జనం బుద్ధచక్ఖునా లోకవోలోకనం అట్ఠుప్పత్తివసేన సుత్తన్తదేసనా జాతకకథాతి ఇదం ఆచిణ్ణం, న దేవసికం ఫలసమాపత్తిసమాపజ్జనం…పే… న జాతకకథాతి ఇదం అనాచిణ్ణం. వినయపరియాయేన నిమన్తితస్స వస్సావాసం వసిత్వా అపలోకేత్వా చారికాపక్కమనం పవారేత్వా చారికాపక్కమనం, ఆగన్తుకేహి సద్ధిం పఠమం పటిసన్థారకరణన్తి ఇదం ఆచిణ్ణం, తస్సేవ ఆచిణ్ణస్స అకరణం అనాచిణ్ణం నామ.

సుత్తన్తపరియాయేన చత్తారో సతిపట్ఠానా…పే… అట్ఠఙ్గికో మగ్గోతి ఇదం పఞ్ఞత్తం నామ; తయో సతిపట్ఠానా…పే… నవఙ్గికో మగ్గోతి ఇదం అపఞ్ఞత్తం నామ. వినయపరియాయేన చత్తారో పారాజికా…పే… తింసనిస్సగ్గియా పాచిత్తియాతి ఇదం పఞ్ఞత్తం నామ; తయో పారాజికా…పే… ఏకతింస నిస్సగ్గియా పాచిత్తియాతి ఇదం అపఞ్ఞత్తం నామ.

యం పనేతం సబ్బసుత్తానం పరియోసానే తేచిమం సద్ధమ్మం అన్తరధాపేన్తీతి వుత్తం, తత్థ పఞ్చ అన్తరధానాని నామ అధిగమఅన్తరధానం, పటిపత్తిఅన్తరధానం, పరియత్తిఅన్తరధానం, లిఙ్గఅన్తరధానం, ధాతుఅన్తరధానన్తి. తత్థ అధిగమోతి చత్తారో మగ్గా, చత్తారి ఫలాని, చతస్సో పటిసమ్భిదా, తిస్సో విజ్జా, ఛ అభిఞ్ఞాతి. సో పరిహాయమానో పటిసమ్భిదాతో పట్ఠాయ పరిహాయతి. బుద్ధానం హి పరినిబ్బానతో వస్ససహస్సమేవ పటిసమ్భిదా నిబ్బత్తేతుం సక్కోన్తి, తతో పరం ఛ అభిఞ్ఞా, తతో తాపి నిబ్బత్తేతుం అసక్కోన్తా తిస్సో విజ్జా నిబ్బత్తేన్తి. గచ్ఛన్తే గచ్ఛన్తే కాలే తాపి నిబ్బత్తేతుం అసక్కోన్తా సుక్ఖవిపస్సకా హోన్తి. ఏతేనేవ ఉపాయేన అనాగామినో సకదాగామినో సోతాపన్నాతి. తేసు ధరన్తేసు అధిగమో అనన్తరహితో నామ న హోతి. పచ్ఛిమకస్స పన సోతాపన్నస్స జీవితక్ఖయేన అధిగమో అన్తరహితో నామ హోతి. ఇదం అధిగమఅన్తరధానం నామ.

పటిపత్తిఅన్తరధానం నామ ఝానవిపస్సనామగ్గఫలాని నిబ్బత్తేతుం అసక్కోన్తా చతుపారిసుద్ధిసీలమత్తం రక్ఖన్తి. గచ్ఛన్తే గచ్ఛన్తే కాలే ‘‘సీలం పరిపుణ్ణం కత్వా రక్ఖామ, పధానఞ్చ అనుయుఞ్జామ, న చ మగ్గం వా ఫలం వా సచ్ఛికాతుం సక్కోమ, నత్థి ఇదాని అరియధమ్మపటివేధో’’తి వోసానం ఆపజ్జిత్వా కోసజ్జబహులా అఞ్ఞమఞ్ఞం న చోదేన్తి న సారేన్తి అకుక్కుచ్చకా హోన్తి, తతో పట్ఠాయ ఖుద్దానుఖుద్దకాని మద్దన్తి. గచ్ఛన్తే గచ్ఛన్తే కాలే పాచిత్తియథుల్లచ్చయాని ఆపజ్జన్తి, తతో గరుకాపత్తిం. పారాజికమత్తమేవ తిట్ఠతి. చత్తారి పారాజికాని రక్ఖన్తానం భిక్ఖూనం సతేపి సహస్సేపి ధరమానే పటిపత్తి అనన్తరహితా నామ న హోతి. పచ్ఛిమకస్స పన భిక్ఖునో సీలభేదేన వా జీవితక్ఖయేన వా అన్తరహితా హోతీతి ఇదం పటిపత్తిఅన్తరధానం నామ.

పరియత్తీతి తేపిటకం బుద్ధవచనం సాట్ఠకథా పాళి. యావ సా తిట్ఠతి, తావ పరియత్తి పరిపుణ్ణా నామ హోతి. గచ్ఛన్తే గచ్ఛన్తే కాలే రాజయువరాజానో అధమ్మికా హోన్తి, తేసు అధమ్మికేసు రాజామచ్చాదయో అధమ్మికా హోన్తి, తతో రట్ఠజనపదవాసినోతి. ఏతేసం అధమ్మికతాయ దేవో న సమ్మా వస్సతి, తతో సస్సాని న సమ్పజ్జన్తి. తేసు అసమ్పజ్జన్తేసు పచ్చయదాయకా భిక్ఖుసఙ్ఘస్స పచ్చయే దాతుం న సక్కోన్తి, భిక్ఖూ పచ్చయేహి కిలమన్తా అన్తేవాసికే సఙ్గహేతుం న సక్కోన్తి. గచ్ఛన్తే గచ్ఛన్తే కాలే పరియత్తి పరిహాయతి, అత్థవసేన ధారేతుం న సక్కోన్తి, పాళివసేనేవ ధారేన్తి. తతో గచ్ఛన్తే గచ్ఛన్తే కాలే పాళిమ్పి సకలం ధారేతుం న సక్కోన్తి, పఠమం అభిధమ్మపిటకం పరిహాయతి. పరిహాయమానం మత్థకతో పట్ఠాయ పరిహాయతి. పఠమమేవ హి పట్ఠానమహాపకరణం పరిహాయతి, తస్మిం పరిహీనే యమకం, కథావత్థు, పుగ్గలపఞ్ఞత్తి, ధాతుకథా, విభఙ్గో, ధమ్మసఙ్గహోతి.

ఏవం అభిధమ్మపిటకే పరిహీనే మత్థకతో పట్ఠాయ సుత్తన్తపిటకం పరిహాయతి. పఠమఞ్హి అఙ్గుత్తరనికాయో పరిహాయతి, తస్మిమ్పి పఠమం ఏకాదసకనిపాతో, తతో దసకనిపాతో…పే… తతో ఏకకనిపాతోతి. ఏవం అఙ్గుత్తరే పరిహీనే మత్థకతో పట్ఠాయ సంయుత్తనికాయో పరిహాయతి. పఠమం హి మహావగ్గో పరిహాయతి, తతో సళాయతనవగ్గో, ఖన్ధవగ్గో, నిదానవగ్గో, సగాథావగ్గోతి. ఏవం సంయుత్తనికాయే పరిహీనే మత్థకతో పట్ఠాయ మజ్ఝిమనికాయో పరిహాయతి. పఠమం హి ఉపరిపణ్ణాసకో పరిహాయతి, తతో మజ్ఝిమపణ్ణాసకో, తతో మూలపణ్ణాసకోతి. ఏవం మజ్ఝిమనికాయే పరిహీనే మత్థకతో పట్ఠాయ దీఘనికాయో పరిహాయతి. పఠమఞ్హి పాథికవగ్గో పరిహాయతి, తతో మహావగ్గో, తతో సీలక్ఖన్ధవగ్గోతి. ఏవం దీఘనికాయే పరిహీనే సుత్తన్తపిటకం పరిహీనం నామ హోతి. వినయపిటకేన సద్ధిం జాతకమేవ ధారేన్తి. వినయపిటకం లజ్జినోవ ధారేన్తి, లాభకామా పన ‘‘సుత్తన్తే కథితేపి సల్లక్ఖేన్తా నత్థీ’’తి జాతకమేవ ధారేన్తి. గచ్ఛన్తే గచ్ఛన్తే కాలే జాతకమ్పి ధారేతుం న సక్కోన్తి. అథ తేసం పఠమం వేస్సన్తరజాతకం పరిహాయతి, తతో పటిలోమక్కమేన పుణ్ణకజాతకం, మహానారదజాతకన్తి పరియోసానే అపణ్ణకజాతకం పరిహాయతి. ఏవం జాతకే పరిహీనే వినయపిటకమేవ ధారేన్తి.

గచ్ఛన్తే గచ్ఛన్తే కాలే వినయపిటకమ్పి మత్థకతో పట్ఠాయ పరిహాయతి. పఠమఞ్హి పరివారో పరిహాయతి, తతో ఖన్ధకో, భిక్ఖునీవిభఙ్గో, మహావిభఙ్గోతి అనుక్కమేన ఉపోసథక్ఖన్ధకమత్తమేవ ధారేన్తి. తదాపి పరియత్తి అన్తరహితా న హోతి. యావ పన మనుస్సేసు చాతుప్పదికగాథాపి పవత్తతి, తావ పరియత్తి అనన్తరహితావ హోతి. యదా సద్ధో పసన్నో రాజా హత్థిక్ఖన్ధే సువణ్ణచఙ్కోటకమ్హి సహస్సత్థవికం ఠపాపేత్వా ‘‘బుద్ధేహి కథితం చాతుప్పదికగాథం జానన్తో ఇమం సహస్సం గణ్హతూ’’తి నగరే భేరిం చరాపేత్వా గణ్హనకం అలభిత్వా ‘‘ఏకవారం చరాపితే నామ సుణన్తాపి హోన్తి అస్సుణన్తాపీ’’తి యావతతియం చరాపేత్వా గణ్హనకం అలభిత్వా రాజపురిసా తం సహస్సత్థవికం పున రాజకులం పవేసేన్తి, తదా పరియత్తి అన్తరహితా నామ హోతి. ఇదం పరియత్తిఅన్తరధానం నామ.

గచ్ఛన్తే గచ్ఛన్తే కాలే చీవరగ్గహణం పత్తగ్గహణం సమ్మిఞ్జనపసారణం ఆలోకితవిలోకితం న పాసాదికం హోతి. నిగణ్ఠసమణా వియ అలాబుపత్తం భిక్ఖూ పత్తం అగ్గబాహాయ పక్ఖిపిత్వా ఆదాయ విచరన్తి, ఏత్తావతాపి లిఙ్గం అనన్తరహితమేవ హోతి. గచ్ఛన్తే గచ్ఛన్తే పన కాలే అగ్గబాహతో ఓతారేత్వా హత్థేన వా సిక్కాయ వా ఓలమ్బిత్వా విచరన్తి, చీవరమ్పి రజనసారుప్పం అకత్వా ఓట్ఠట్ఠివణ్ణం కత్వా విచరన్తి. గచ్ఛన్తే గచ్ఛన్తే కాలే రజనమ్పి న హోతి దసచ్ఛిన్దనమ్పి ఓవట్టికవిజ్ఝనమ్పి, కప్పమత్తం కత్వా వళఞ్జేన్తి. పున ఓవట్టికం విజ్ఝిత్వా కప్పం న కరోన్తి. తతో ఉభయమ్పి అకత్వా దసా ఛేత్వా పరిబ్బాజకా వియ చరన్తి. గచ్ఛన్తే గచ్ఛన్తే కాలే ‘‘కో ఇమినా అమ్హాకం అత్థో’’తి ఖుద్దకం కాసావఖణ్డం హత్థే వా గీవాయ వా బన్ధన్తి, కేసేసు వా అల్లీయాపేన్తి, దారభరణం వా కరోన్తా కసిత్వా వపిత్వా జీవికం కప్పేత్వా విచరన్తి. తదా దక్ఖిణం దేన్తా సఙ్ఘం ఉద్దిస్స ఏతేసం దేన్తి. ఇదం సన్ధాయ భగవతా వుత్తం – ‘‘భవిస్సన్తి ఖో, పనానన్ద, అనాగతమద్ధానం గోత్రభునో కాసావకణ్ఠా దుస్సీలా పాపధమ్మా, తేసు దుస్సీలేసు సఙ్ఘం ఉద్దిస్స దానం దస్సన్తి, తదాపాహం, ఆనన్ద, సఙ్ఘగతం దక్ఖిణం అసఙ్ఖేయ్యం అప్పమేయ్యం వదామీ’’తి (మ. ని. ౩.౩౮౦). తతో గచ్ఛన్తే కాలే నానావిధాని కమ్మాని కరోన్తా ‘‘పపఞ్చో ఏస, కిం ఇమినా అమ్హాక’’న్తి కాసావఖణ్డం ఛిన్దిత్వా అరఞ్ఞే ఖిపన్తి. ఏతస్మిం కాలే లిఙ్గం అన్తరహితం నామ హోతి. కస్సపదసబలస్స కిర కాలతో పట్ఠాయ యోనకానం సేతవత్థం పారుపిత్వా చరణం చారిత్తం జాతన్తి. ఇదం లిఙ్గఅన్తరధానం నామ.

ధాతుఅన్తరధానం పన ఏవం వేదితబ్బం – తీణి పరినిబ్బానాని, కిలేసపరినిబ్బానం – ఖన్ధపరినిబ్బానం, ధాతుపరినిబ్బానన్తి. తత్థ కిలేసపరినిబ్బానం బోధిపల్లఙ్కే అహోసి, ఖన్ధపరినిబ్బానం కుసినారాయం, ధాతుపరినిబ్బానం అనాగతే భవిస్సతి. కథం? తతో తత్థ తత్థ సక్కారసమ్మానం అలభమానా ధాతుయో బుద్ధానం అధిట్ఠానబలేన సక్కారసమ్మానలభనకట్ఠానం గచ్ఛన్తి. గచ్ఛన్తే గచ్ఛన్తే కాలే సబ్బట్ఠానేసు సక్కారసమ్మానో న హోతి. సాసనస్స హి ఓసక్కనకాలే ఇమస్మిం తమ్బపణ్ణిదీపే సబ్బా ధాతుయో సన్నిపతిత్వా మహాచేతియం, తతో నాగదీపే రాజాయతనచేతియం, తతో బోధిపల్లఙ్కం గమిస్సన్తి. నాగభవనతోపి దేవలోకతోపి బ్రహ్మలోకతోపి ధాతుయో మహాబోధిపల్లఙ్కమేవ గమిస్సన్తి. సాసపమత్తాపి ధాతు అన్తరా న నస్సిస్సతి. సబ్బా ధాతుయో మహాబోధిమణ్డే సన్నిపతిత్వా బుద్ధరూపం గహేత్వా బోధిమణ్డే పల్లఙ్కేన నిసిన్నబుద్ధసరీరసిరిం దస్సేన్తి. ద్వత్తింస మహాపురిసలక్ఖణాని అసీతి అనుబ్యఞ్జనాని బ్యామప్పభాతి సబ్బం పరిపుణ్ణమేవ హోతి. తతో యమకపాటిహారియదివసే వియ పాటిహారియం కత్వా దస్సేన్తి. తదా మనుస్సభూతసత్తో నామ తత్థ గతో నత్థి, దససహస్సచక్కవాళే పన దేవతా సబ్బావ సన్నిపతిత్వా ‘‘అజ్జ దసబలో పరినిబ్బాయతి, ఇతోదాని పట్ఠాయ అన్ధకారం భవిస్సతీ’’తి పరిదేవన్తి. అథ ధాతుసరీరతో తేజో సముట్ఠాయ తం సరీరం అపణ్ణత్తికభావం గమేతి. ధాతుసరీరతో సముట్ఠితా జాలా యావ బ్రహ్మలోకా ఉగ్గచ్ఛిస్సతి, సాసపమత్తాయ సేసాయపి ధాతుయా సతి ఏకజాలావ భవిస్సతి. ధాతూసు పరియాదానం గతాసు పచ్ఛిజ్జిస్సతి. ఏవం మహన్తం ఆనుభావం దస్సేత్వా ధాతుయో అన్తరధాయన్తి. తదా సన్నిపతితా దేవసఙ్ఘా బుద్ధానం పరినిబ్బుతదివసే వియ దిబ్బగన్ధమాలాతూరియాదీహి సక్కారం కత్వా తిక్ఖత్తుం పదక్ఖిణం కత్వా వన్దిత్వా ‘‘అనాగతే ఉప్పజ్జనకం బుద్ధం పస్సితుం లభిస్సామ భగవా’’తి వత్వా సకసకట్ఠానమేవ గచ్ఛన్తి. ఇదం ధాతుఅన్తరధానం నామ.

ఇమస్స పఞ్చవిధస్స అన్తరధానస్స పరియత్తిఅన్తరధానమేవ మూలం. పరియత్తియా హి అన్తరహితాయ పటిపత్తి అన్తరధాయతి, పరియత్తియా ఠితాయ పటిపత్తి పతిట్ఠాతి. తేనేవ ఇమస్మిం దీపే చణ్డాలతిస్సమహాభయే సక్కో దేవరాజా మహాఉళుమ్పం మాపేత్వా భిక్ఖూనం ఆరోచాపేసి ‘‘మహన్తం భయం భవిస్సతి, న సమ్మా దేవో వస్సిస్సతి, భిక్ఖూ పచ్చయేహి కిలమన్తా పరియత్తిం సన్ధారేతుం న సక్ఖిస్సన్తి, పరతీరం గన్త్వా అయ్యేహి జీవితం రక్ఖితుం వట్టతి. ఇమం మహాఉళుమ్పం ఆరుయ్హ గచ్ఛథ, భన్తే. యేసం ఏత్థ నిసజ్జట్ఠానం నప్పహోతి, తే కట్ఠఖణ్డేపి ఉరం ఠపేత్వా గచ్ఛన్తు, సబ్బేసమ్పి భయం న భవిస్సతీ’’తి. తదా సముద్దతీరం పత్వా సట్ఠి భిక్ఖూ కతికం కత్వా ‘‘అమ్హాకం ఏత్థ గమనకిచ్చం నత్థి, మయం ఇధేవ హుత్వా తేపిటకం రక్ఖిస్సామా’’తి తతో నివత్తిత్వా దక్ఖిణమలయజనపదం గన్త్వా కన్దమూలపణ్ణేహి జీవికం కప్పేన్తా వసింసు. కాయే వహన్తే నిసీదిత్వా సజ్ఝాయం కరోన్తి, అవహన్తే వాలికం ఉస్సారేత్వా పరివారేత్వా సీసాని ఏకట్ఠానే కత్వా పరియత్తిం సమ్మసన్తి. ఇమినా నియామేన ద్వాదస సంవచ్ఛరాని సాట్ఠకథం తేపిటకం పరిపుణ్ణం కత్వా ధారయింసు.

భయే వూపసన్తే సత్తసతా భిక్ఖూ అత్తనో గతట్ఠానే సాట్ఠకథే తేపిటకే ఏకక్ఖరమ్పి ఏకబ్యఞ్జనమ్పి అనాసేత్వా ఇమమేవ దీపమాగమ్మ కల్లగామజనపదే మణ్డలారామవిహారం పవిసింసు. థేరానం ఆగమనప్పవత్తిం సుత్వా ఇమస్మిం దీపే ఓహీనా సట్ఠి భిక్ఖూ ‘‘థేరే పస్సిస్సామా’’తి గన్త్వా థేరేహి సద్ధిం తేపిటకం సోధేన్తా ఏకక్ఖరమ్పి ఏకబ్యఞ్జనమ్పి అసమేన్తం నామ న పస్సింసు. తస్మిం ఠానే థేరానం అయం కథా ఉదపాది ‘‘పరియత్తి ను ఖో సాసనస్స మూలం, ఉదాహు పటిపత్తీ’’తి. పంసుకూలికత్థేరా ‘‘పటిపత్తిమూల’’న్తి ఆహంసు, ధమ్మకథికా ‘‘పరియత్తీ’’తి. అథ నే థేరా ‘‘తుమ్హాకం ద్విన్నమ్పి జనానం వచనమత్తేనేవ న కరోమ, జినభాసితం సుత్తం ఆహరథా’’తి ఆహంసు. సుత్తం ఆహరితుం న భారోతి ‘‘ఇమే చ, సుభద్ద, భిక్ఖూ సమ్మా విహరేయ్యుం, అసుఞ్ఞో లోకో అరహన్తేహి అస్సాతి (దీ. ని. ౨.౨౧౪). పటిపత్తిమూలకం, మహారాజ, సత్థుసాసనం పటిపత్తిసారకం. పటిపత్తియా ధరన్తాయ తిట్ఠతీ’’తి (మి. ప. ౪.౧.౭) సుత్తం ఆహరింసు. ఇమం సుత్తం సుత్వా ధమ్మకథికా అత్తనో వాదఠపనత్థాయ ఇమం సుత్తం ఆహరింసు –

‘‘యావ తిట్ఠన్తి సుత్తన్తా, వినయో యావ దిప్పతి;

తావ దక్ఖన్తి ఆలోకం, సూరియే అబ్భుట్ఠితే యథా.

‘‘సుత్తన్తేసు అసన్తేసు, పముట్ఠే వినయమ్హి చ;

తమో భవిస్సతి లోకే, సూరియే అత్థఙ్గతే యథా.

‘‘సుత్తన్తే రక్ఖితే సన్తే, పటిపత్తి హోతి రక్ఖితా;

పటిపత్తియం ఠితో ధీరో, యోగక్ఖేమా న ధంసతీ’’తి.

ఇమస్మిం సుత్తే ఆహటే పంసుకూలికత్థేరా తుణ్హీ అహేసుం, ధమ్మకథికత్థేరానంయేవ వచనం పురతో అహోసి. యథా హి గవసతస్స వా గవసహస్సస్స వా అన్తరే పవేణిపాలికాయ ధేనుయా అసతి సో వంసో సా పవేణి న ఘటీయతి, ఏవమేవం ఆరద్ధవిపస్సకానం భిక్ఖూనం సతేపి సహస్సేపి సంవిజ్జమానే పరియత్తియా అసతి అరియమగ్గపటివేధో నామ న హోతి. యథా చ నిధికుమ్భియా జాననత్థాయ పాసాణపిట్ఠే అక్ఖరేసు ఠపితేసు యావ అక్ఖరాని ధరన్తి, తావ నిధికుమ్భి నట్ఠా నామ న హోతి. ఏవమేవం పరియత్తియా ధరమానాయ సాసనం అన్తరహితం నామ న హోతీతి.

దుతియపమాదాదివగ్గవణ్ణనా.