౨౧. ఏకవీసతిమవగ్గో
(౨౦౦) ౧. సాసనకథా
౮౭౮. సాసనం నవం కతన్తి? ఆమన్తా. సతిపట్ఠానా నవం కతాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… సాసనం నవం కతన్తి? ఆమన్తా. సమ్మప్పధానా…పే… ఇద్ధిపాదా…పే… ఇన్ద్రియా…పే… బలా…పే… బోజ్ఝఙ్గా నవం కతాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… పుబ్బే అకుసలం పచ్ఛా కుసలం కతన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… పుబ్బే సాసవం…పే… సంయోజనియం గన్థనియం ఓఘనియం యోగనియం నీవరణియం పరామట్ఠం ఉపాదానియం…పే… సంకిలేసికం పచ్ఛా అసంకిలేసికం కతన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అత్థి కోచి తథాగతస్స సాసనం నవం కరోతీతి? ఆమన్తా. అత్థి కోచి సతిపట్ఠానే నవం కరోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… అత్థి కోచి సమ్మప్పధానే…పే… ఇద్ధిపాదే…పే… ఇన్ద్రియే…పే… బలే…పే… బోజ్ఝఙ్గే నవం కరోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… అత్థి కోచి పుబ్బే అకుసలం పచ్ఛా కుసలం కరోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… అత్థి కోచి పుబ్బే సాసవం…పే… సంకిలేసికం పచ్ఛా అసంకిలేసియం కరోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
లబ్భా తథాగతస్స సాసనం పున నవం కాతున్తి? ఆమన్తా. లబ్భా సతిపట్ఠానా పున నవం కాతున్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… లబ్భా సమ్మప్పధానా…పే… ఇద్ధిపాదా…పే… ఇన్ద్రియా…పే… బలా…పే… బోజ్ఝఙ్గా పున నవం కాతున్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… లబ్భా పుబ్బే అకుసలం పచ్ఛా కుసలం కాతున్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… లబ్భా పుబ్బే సాసవం…పే… సంకిలేసియం పచ్ఛా అసంకిలేసియం కాతున్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సాసనకథా నిట్ఠితా.
౨౧. ఏకవీసతిమవగ్గో
(౨౦౧) ౨. అవివిత్తకథా
౮౭౯. పుథుజ్జనో తేధాతుకేహి ధమ్మేహి అవివిత్తోతి? ఆమన్తా. పుథుజ్జనో తేధాతుకేహి ఫస్సేహి…పే… తేధాతుకాహి వేదనాహి… సఞ్ఞాహి … చేతనాహి… చిత్తేహి… సద్ధాహి… వీరియేహి… సతీహి… సమాధీహి…పే… తేధాతుకాహి పఞ్ఞాహి అవివిత్తోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
పుథుజ్జనో తేధాతుకేహి కమ్మేహి అవివిత్తోతి? ఆమన్తా. యస్మిం ఖణే పుథుజ్జనో చీవరం దేతి, తస్మిం ఖణే పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి…పే… ఆకాసానఞ్చాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… యస్మిం ఖణే పుథుజ్జనో పిణ్డపాతం దేతి…పే… సేనాసనం దేతి…పే… గిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారం దేతి, తస్మిం ఖణే చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి… నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౮౮౦. న వత్తబ్బం – ‘‘పుథుజ్జనో తేధాతుకేహి కమ్మేహి అవివిత్తో’’తి? ఆమన్తా. పుథుజ్జనస్స రూపధాతుఅరూపధాతూపగం కమ్మం పరిఞ్ఞాతన్తి? న హేవం వత్తబ్బే. తేన హి పుథుజ్జనో తేధాతుకేహి కమ్మేహి అవివిత్తోతి…పే….
అవివిత్తకథా నిట్ఠితా.
౨౧. ఏకవీసతిమవగ్గో
(౨౦౨) ౩. సంయోజనకథా
౮౮౧. అత్థి కిఞ్చి సంయోజనం అప్పహాయ అరహత్తప్పత్తీతి? ఆమన్తా. అత్థి కిఞ్చి సక్కాయదిట్ఠిం అప్పహాయ…పే… విచికిచ్ఛం అప్పహాయ…పే… సీలబ్బతపరామాసం అప్పహాయ… రాగం అప్పహాయ… దోసం అప్పహాయ… మోహం అప్పహాయ… అనోత్తప్పం అప్పహాయ అరహత్తప్పత్తీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అత్థి కిఞ్చి సంయోజనం అప్పహాయ అరహత్తప్పత్తీతి? ఆమన్తా. అరహా సరాగో సదోసో సమోహో సమానో సమక్ఖో సపళాసో సఉపాయాసో సకిలేసోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… నను అరహా నిరాగో నిద్దోసో నిమ్మోహో నిమ్మానో నిమ్మక్ఖో నిప్పళాసో నిరుపాయాసో నిక్కిలేసోతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అరహా నిరాగో…పే… నిక్కిలేసో, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అత్థి కిఞ్చి సంయోజనం అప్పహాయ అరహత్తప్పత్తీ’’తి.
౮౮౨. న వత్తబ్బం – ‘‘అత్థి కిఞ్చి సంయోజనం అప్పహాయ అరహత్తప్పత్తీ’’తి? ఆమన్తా. అరహా సబ్బం బుద్ధవిసయం జానాతీతి? న హేవం వత్తబ్బే. తేన హి అత్థి కిఞ్చి సంయోజనం అప్పహాయ అరహత్తప్పత్తీతి.
సంయోజనకథా నిట్ఠితా.
౨౧. ఏకవీసతిమవగ్గో
(౨౦౩) ౪. ఇద్ధికథా
౮౮౩. అత్థి అధిప్పాయఇద్ధి బుద్ధానం వా సావకానం వాతి? ఆమన్తా. ‘‘నిచ్చపణ్ణా రుక్ఖా హోన్తూ’’తి – అత్థి అధిప్పాయఇద్ధి బుద్ధానం వా సావకానం వాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… నిచ్చపుప్ఫా రుక్ఖా హోన్తు…పే… నిచ్చఫలికా రుక్ఖా హోన్తు… నిచ్చం జుణ్హం హోతు… నిచ్చం ఖేమం హోతు… నిచ్చం సుభిక్ఖం హోతు… ‘‘నిచ్చం సువత్థి [సువుట్ఠికం (స్యా.)] హోతూ’’తి – అత్థి అధిప్పాయఇద్ధి బుద్ధానం వా సావకానం వాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అత్థి అధిప్పాయఇద్ధి బుద్ధానం వా సావకానం వాతి? ఆమన్తా. ‘‘ఉప్పన్నో ఫస్సో మా నిరుజ్ఝీ’’తి – అత్థి అధిప్పాయఇద్ధి బుద్ధానం వా సావకానం వాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
ఉప్పన్నా వేదనా…పే… సఞ్ఞా… చేతనా… చిత్తం… సద్ధా… వీరియం… సతి… సమాధి…పే… పఞ్ఞా మా నిరుజ్ఝీతి – అత్థి అధిప్పాయఇద్ధి బుద్ధానం వా సావకానం వాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అత్థి అధిప్పాయఇద్ధి బుద్ధానం వా సావకానం వాతి? ఆమన్తా. ‘‘రూపం నిచ్చం హోతూ’’తి – అత్థి అధిప్పాయఇద్ధి… వేదనా…పే… సఞ్ఞా…పే… సఙ్ఖారా…పే… ‘‘విఞ్ఞాణం నిచ్చం హోతూ’’తి – అత్థి అధిప్పాయఇద్ధి బుద్ధానం వా సావకానం వాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
అత్థి అధిప్పాయఇద్ధి బుద్ధానం వా సావకానం వాతి? ఆమన్తా. ‘‘జాతిధమ్మా సత్తా మా జాయింసూ’’తి అత్థి…పే… ‘‘జరాధమ్మా సత్తా మా జీరింసూ’’తి…పే… ‘‘బ్యాధిధమ్మా సత్తా మా బ్యాధియింసూ’’తి…పే… ‘‘మరణధమ్మా సత్తా మా మీయింసూ’’తి – అత్థి అధిప్పాయఇద్ధి బుద్ధానం వా సావకానం వాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౮౮౪. న వత్తబ్బం – ‘‘అత్థి అధిప్పాయఇద్ధి బుద్ధానం వా సావకానం వా’’తి? ఆమన్తా. నను ఆయస్మా పిలిన్దవచ్ఛో రఞ్ఞో మాగధస్స సేనియస్స బిమ్బిసారస్స పాసాదం ‘‘సువణ్ణ’’న్త్వేవ అధిముచ్చి, సువణ్ణో చ పన ఆసీతి [పారా. ౬౨౧; మహావ. ౨౭౧]? ఆమన్తా. హఞ్చి ఆయస్మా పిలిన్దవచ్ఛో రఞ్ఞో మాగధస్స సేనియస్స బిమ్బిసారస్స పాసాదం సువణ్ణన్త్వేవ అధిముచ్చి, సువణ్ణో చ పన ఆసి, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘అత్థి అధిప్పాయఇద్ధి బుద్ధానం వా సావకానం వా’’తి.
ఇద్ధికథా నిట్ఠితా.
౨౧. ఏకవీసతిమవగ్గో
(౨౦౪) ౫. బుద్ధకథా
౮౮౫. అత్థి బుద్ధానం బుద్ధేహి హీనాతిరేకతాతి? ఆమన్తా. సతిపట్ఠానతోతి? న హేవం వత్తబ్బే …పే… సమ్మప్పధానతో…పే… ఇద్ధిపాదతో… ఇన్ద్రియతో… బలతో… బోజ్ఝఙ్గతో… వసిభావతో…పే… సబ్బఞ్ఞుతఞాణదస్సనతోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
బుద్ధకథా నిట్ఠితా.
౨౧. ఏకవీసతిమవగ్గో
(౨౦౫) ౬. సబ్బదిసాకథా
౮౮౬. సబ్బా దిసా బుద్ధా తిట్ఠన్తీతి? ఆమన్తా. పురత్థిమాయ దిసాయ బుద్ధో తిట్ఠతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… పురత్థిమాయ దిసాయ బుద్ధో తిట్ఠతీతి? ఆమన్తా. కిన్నామో సో భగవా, కింజచ్చో, కింగోత్తో, కిన్నామా తస్స భగవతో మాతాపితరో, కిన్నామం తస్స భగవతో సావకయుగం, కోనామో తస్స భగవతో ఉపట్ఠాకో, కీదిసం చీవరం ధారేతి, కీదిసం పత్తం ధారేతి, కతరస్మిం గామే వా నిగమే వా నగరే వా రట్ఠే వా జనపదే వాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
దక్ఖిణాయ దిసాయ…పే… పచ్ఛిమాయ దిసాయ…పే… ఉత్తరాయ దిసాయ…పే… హేట్ఠిమాయ దిసాయ బుద్ధో తిట్ఠతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… హేట్ఠిమాయ దిసాయ బుద్ధో తిట్ఠతీతి? ఆమన్తా. కిన్నామో సో భగవా…పే… జనపదే వాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
ఉపరిమాయ దిసాయ బుద్ధో తిట్ఠతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే…. ఉపరిమాయ దిసాయ బుద్ధో తిట్ఠతీతి? ఆమన్తా. చాతుమహారాజికే తిట్ఠతి…పే… తావతింసే తిట్ఠతి…పే… యామే తిట్ఠతి…పే… తుసితే తిట్ఠతి…పే… నిమ్మానరతియా తిట్ఠతి…పే… పరనిమ్మితవసవత్తియా తిట్ఠతి…పే… బ్రహ్మలోకే తిట్ఠతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
సబ్బదిసాకథా నిట్ఠితా.
౨౧. ఏకవీసతిమవగ్గో
(౨౦౬) ౭. ధమ్మకథా
౮౮౭. సబ్బే ధమ్మా నియతాతి? ఆమన్తా. మిచ్ఛత్తనియతాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… సమ్మత్తనియతాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… నత్థి అనియతో రాసీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… నను అత్థి అనియతో రాసీతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అత్థి అనియతో రాసి, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘సబ్బే ధమ్మా నియతా’’తి.
సబ్బే ధమ్మా నియతాతి? ఆమన్తా. నను తయో రాసీ వుత్తా భగవతా – మిచ్ఛత్తనియతో రాసి, సమ్మత్తనియతో రాసి, అనియతో రాసీతి [ధ. స. తికమాతికా ౧౫]? ఆమన్తా. హఞ్చి తయో రాసీ వుత్తా భగవతా – మిచ్ఛత్తనియతో రాసి, సమ్మత్తనియతో రాసి, అనియతో రాసి, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘సబ్బే ధమ్మా నియతా’’తి.
రూపం రూపట్ఠేన నియతన్తి? ఆమన్తా. మిచ్ఛత్తనియతన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… సమ్మత్తనియతన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… వేదనా…పే… సఞ్ఞా…పే… సఙ్ఖారా…పే… విఞ్ఞాణం విఞ్ఞాణట్ఠేన నియతన్తి? ఆమన్తా. మిచ్ఛత్తనియతన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… సమ్మత్తనియతన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౮౮౮. న వత్తబ్బం – రూపం రూపట్ఠేన నియతం…పే… వేదనా…పే… సఞ్ఞా…పే… సఙ్ఖారా…పే… విఞ్ఞాణం విఞ్ఞాణట్ఠేన నియతన్తి? ఆమన్తా. రూపం వేదనా హోతి…పే… సఞ్ఞా హోతి… సఙ్ఖారా హోన్తి… విఞ్ఞాణం హోతి… వేదనా…పే… సఞ్ఞా…పే… సఙ్ఖారా…పే… విఞ్ఞాణం రూపం హోతి…పే… వేదనా హోతి… సఞ్ఞా హోతి… సఙ్ఖారా హోన్తీతి? న హేవం వత్తబ్బే. తేన హి రూపం రూపట్ఠేన నియతం, వేదనా…పే… సఞ్ఞా…పే… సఙ్ఖారా…పే… విఞ్ఞాణం విఞ్ఞాణట్ఠేన నియతన్తి.
ధమ్మకథా నిట్ఠితా.
౨౧. ఏకవీసతిమవగ్గో
(౨౦౭) ౮. కమ్మకథా
౮౮౯. సబ్బే కమ్మా నియతాతి? ఆమన్తా. మిచ్ఛత్తనియతాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… సమ్మత్తనియతాతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… నత్థి అనియతో రాసీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… నను అత్థి అనియతో రాసీతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అత్థి అనియతో రాసి, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘సబ్బే కమ్మా నియతా’’తి.
సబ్బే కమ్మా నియతాతి? ఆమన్తా. నను తయో రాసీ వుత్తా భగవతా – మిచ్ఛత్తనియతో రాసి, సమ్మత్తనియతో రాసి, అనియతో రాసీతి? ఆమన్తా. హఞ్చి తయో రాసీ వుత్తా భగవతా – మిచ్ఛత్తనియతో రాసి, సమ్మత్తనియతో రాసి, అనియతో రాసి, నో చ వత రే వత్తబ్బే – ‘‘సబ్బే కమ్మా నియతా’’తి.
౮౯౦. దిట్ఠధమ్మవేదనీయం కమ్మం దిట్ఠధమ్మవేదనీయట్ఠేన నియతన్తి? ఆమన్తా. మిచ్ఛత్తనియతన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… సమ్మత్తనియతన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే…. ఉపపజ్జవేదనీయం కమ్మం…పే… అపరాపరియవేదనీయం కమ్మం అపరాపరియవేదనీయట్ఠేన నియతన్తి? ఆమన్తా. మిచ్ఛత్తనియతన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… సమ్మత్తనియతన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౮౯౧. న వత్తబ్బం – దిట్ఠధమ్మవేదనీయం కమ్మం దిట్ఠధమ్మవేదనీయట్ఠేన నియతం, ఉపపజ్జవేదనీయం కమ్మం…పే… అపరాపరియవేదనీయం కమ్మం అపరాపరియవేదనీయట్ఠేన నియతన్తి? ఆమన్తా. దిట్ఠధమ్మవేదనీయం కమ్మం ఉపపజ్జవేదనీయం హోతి, అపరాపరియవేదనీయం హోతి…పే… ఉపపజ్జవేదనీయం కమ్మం దిట్ఠధమ్మవేదనీయం హోతి, అపరాపరియవేదనీయం హోతి…పే… అపరాపరియవేదనీయం కమ్మం దిట్ఠధమ్మవేదనీయం హోతి, ఉపపజ్జవేదనీయం హోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే. తేన హి దిట్ఠధమ్మవేదనీయం కమ్మం దిట్ఠధమ్మవేదనీయట్ఠేన నియతం, ఉపపజ్జవేదనీయం కమ్మం…పే… అపరాపరియవేదనీయం కమ్మం అపరాపరియవేదనీయట్ఠేన నియతన్తి.
కమ్మకథా నిట్ఠితా.
ఏకవీసతిమవగ్గో.
తస్సుద్దానం –
సాసనం నవం కతం అత్థి కోచి తథాగతస్స సాసనం నవం కరోతి లబ్భా తథాగతస్స సాసనం పున నవం కాతుం, పుథుజ్జనో తేధాతుకేహి ధమ్మేహి అవివిత్తో, అత్థి కిఞ్చి సంయోజనం అప్పహాయ అరహత్తప్పత్తి, అత్థి అధిప్పాయిద్ధి బుద్ధానం వా సావకానం వా, అత్థి బుద్ధానం బుద్ధేహి హీనాతిరేకతా, సబ్బా దిసా బుద్ధా తిట్ఠన్తి, సబ్బే ధమ్మా నియతా, సబ్బే కమ్మా నియతాతి.