౨౧. సచ్చికట్ఠసభాగానుయోగో
౨౦౮. పుగ్గలో ఉపలబ్భతి సచ్చికట్ఠపరమత్థేనాతి? ఆమన్తా. పుగ్గలో సఙ్ఖతోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… పుగ్గలో అసఙ్ఖతోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… పుగ్గలో నేవ సఙ్ఖతో నాసఙ్ఖతోతి? న హేవం వత్తబ్బే.
౨౦౯. పుగ్గలో నేవ సఙ్ఖతో నాసఙ్ఖతోతి? ఆమన్తా. సఙ్ఖతఞ్చ అసఙ్ఖతఞ్చ ఠపేత్వా అత్థఞ్ఞా తతియా కోటీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౨౧౦. సఙ్ఖతఞ్చ అసఙ్ఖతఞ్చ ఠపేత్వా అత్థఞ్ఞా తతియా కోటీతి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా – ‘‘ద్వేమా, భిక్ఖవే, ధాతుయో. కతమా ద్వే? సఙ్ఖతా చ ధాతు అసఙ్ఖతా చ ధాతు. ఇమా ఖో, భిక్ఖవే, ద్వే ధాతుయో’’తి [మ. ని. ౧.౧౨౫, ఆలపనమత్తమేవ నానం]! అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి న వత్తబ్బం – ‘‘సఙ్ఖతఞ్చ అసఙ్ఖతఞ్చ ఠపేత్వా అత్థఞ్ఞా తతియా కోటీ’’తి.
౨౧౧. పుగ్గలో నేవ సఙ్ఖతో నాసఙ్ఖతోతి? ఆమన్తా. అఞ్ఞం సఙ్ఖతం, అఞ్ఞం అసఙ్ఖతం, అఞ్ఞో పుగ్గలోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౨౧౨. ఖన్ధా సఙ్ఖతా, నిబ్బానం అసఙ్ఖతం, పుగ్గలో నేవ సఙ్ఖతో నాసఙ్ఖతోతి? ఆమన్తా. అఞ్ఞే ఖన్ధా, అఞ్ఞం నిబ్బానం, అఞ్ఞో పుగ్గలోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౨౧౩. రూపం సఙ్ఖతం, నిబ్బానం అసఙ్ఖతం, పుగ్గలో నేవ సఙ్ఖతో నాసఙ్ఖతోతి? ఆమన్తా. అఞ్ఞం రూపం, అఞ్ఞం నిబ్బానం, అఞ్ఞో పుగ్గలోతి? న హేవం వత్తబ్బే. వేదనా… సఞ్ఞా… సఙ్ఖారా… విఞ్ఞాణం సఙ్ఖతం, నిబ్బానం అసఙ్ఖతం, పుగ్గలో నేవ సఙ్ఖతో నాసఙ్ఖతోతి? ఆమన్తా. అఞ్ఞం విఞ్ఞాణం, అఞ్ఞం నిబ్బానం, అఞ్ఞో పుగ్గలోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౨౧౪. పుగ్గలస్స ఉప్పాదో పఞ్ఞాయతి, వయో పఞ్ఞాయతి, ఠితస్స అఞ్ఞథత్తం పఞ్ఞాయతీతి? ఆమన్తా. పుగ్గలో సఙ్ఖతోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… వుత్తం భగవతా – ‘‘తీణిమాని, భిక్ఖవే, సఙ్ఖతస్స సఙ్ఖతలక్ఖణాని. సఙ్ఖతానం, భిక్ఖవే, ధమ్మానం [కతమాని తీణి (అ. ని. ౩.౪౭)] ఉప్పాదో పఞ్ఞాయతి, వయో పఞ్ఞాయతి, ఠితానం అఞ్ఞథత్తం పఞ్ఞాయతీ’’తి [అ. ని. ౩.౪౭]. పుగ్గలస్స ఉప్పాదో పఞ్ఞాయతి, వయో పఞ్ఞాయతి, ఠితస్స అఞ్ఞథత్తం పఞ్ఞాయతి; తేన హి పుగ్గలో సఙ్ఖతోతి.
౨౧౫. పుగ్గలస్స న ఉప్పాదో పఞ్ఞాయతి, న వయో పఞ్ఞాయతి, న ఠితస్స అఞ్ఞథత్తం పఞ్ఞాయతీతి? ఆమన్తా. పుగ్గలో అసఙ్ఖతోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… వుత్తం భగవతా – ‘‘తీణిమాని, భిక్ఖవే, అసఙ్ఖతస్స అసఙ్ఖతలక్ఖణాని. అసఙ్ఖతానం, భిక్ఖవే, ధమ్మానం న ఉప్పాదో పఞ్ఞాయతి, న వయో పఞ్ఞాయతి, న ఠితానం అఞ్ఞథత్తం పఞ్ఞాయతీ’’తి [అ. ని. ౩.౪౮]. పుగ్గలస్స న ఉప్పాదో పఞ్ఞాయతి, న వయో పఞ్ఞాయతి, న ఠితస్స అఞ్ఞథత్తం పఞ్ఞాయతి; తేన హి పుగ్గలో అసఙ్ఖతోతి.
౨౧౬. పరినిబ్బుతో పుగ్గలో అత్థత్థమ్హి, నత్థత్థమ్హీతి? అత్థత్థమ్హీతి. పరినిబ్బుతో పుగ్గలో సస్సతోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… నత్థత్థమ్హీతి. పరినిబ్బుతో పుగ్గలో ఉచ్ఛిన్నోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౨౧౭. పుగ్గలో కిం నిస్సాయ తిట్ఠతీతి? భవం నిస్సాయ తిట్ఠతీతి. భవో అనిచ్చో సఙ్ఖతో పటిచ్చసముప్పన్నో ఖయధమ్మో వయధమ్మో విరాగధమ్మో నిరోధధమ్మో విపరిణామధమ్మోతి? ఆమన్తా. పుగ్గలోపి అనిచ్చో సఙ్ఖతో పటిచ్చసముప్పన్నో ఖయధమ్మో వయధమ్మో విరాగధమ్మో నిరోధధమ్మో విపరిణామధమ్మోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౨౧౮. న వత్తబ్బం – ‘‘పుగ్గలో ఉపలబ్భతి సచ్చికట్ఠపరమత్థేనా’’తి? ఆమన్తా. నను అత్థి కోచి సుఖం వేదనం వేదియమానో ‘‘సుఖం వేదనం వేదియామీ’’తి పజానాతీతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అత్థి కోచి సుఖం వేదనం వేదియమానో ‘‘సుఖం వేదనం వేదియామీ’’తి పజానాతి, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘పుగ్గలో ఉపలబ్భతి సచ్చికట్ఠపరమత్థేనా’’తి.
౨౧౯. న వత్తబ్బం – ‘‘పుగ్గలో ఉపలబ్భతి సచ్చికట్ఠపరమత్థేనా’’తి? ఆమన్తా. నను అత్థి కోచి దుక్ఖం వేదనం వేదియమానో…పే… అదుక్ఖమసుఖం వేదనం వేదియమానో ‘‘అదుక్ఖమసుఖం వేదనం వేదియామీ’’తి పజానాతీతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అత్థి కోచి అదుక్ఖమసుఖం వేదనం వేదియమానో ‘‘అదుక్ఖమసుఖం వేదనం వేదియామీ’’తి పజానాతి, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘పుగ్గలో ఉపలబ్భతి సచ్చికట్ఠపరమత్థేనా’’తి.
౨౨౦. అత్థి కోచి సుఖం వేదనం వేదియమానో ‘‘సుఖం వేదనం వేదియామీ’’తి పజానాతీతి కత్వా తేన చ కారణేన పుగ్గలో ఉపలబ్భతి సచ్చికట్ఠపరమత్థేనాతి? ఆమన్తా. యో సుఖం వేదనం వేదియమానో ‘‘సుఖం వేదనం వేదియామీ’’తి పజానాతి, స్వేవ పుగ్గలో; యో సుఖం వేదనం వేదియమానో ‘‘సుఖం వేదనం వేదియామీ’’తి న పజానాతి, న సో పుగ్గలోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
యో దుక్ఖం వేదనం వేదియమానో…పే… యో అదుక్ఖమసుఖం వేదనం వేదియమానో ‘‘అదుక్ఖమసుఖం వేదనం వేదియామీ’’తి పజానాతి, స్వేవ పుగ్గలో; యో అదుక్ఖమసుఖం వేదనం వేదియమానో ‘‘అదుక్ఖమసుఖం వేదనం వేదియామీ’’తి న పజానాతి, న సో పుగ్గలోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౨౨౧. అత్థి కోచి సుఖం వేదనం వేదియమానో ‘‘సుఖం వేదనం వేదియామీ’’తి పజానాతీతి కత్వా తేన చ కారణేన పుగ్గలో ఉపలబ్భతి సచ్చికట్ఠపరమత్థేనాతి? ఆమన్తా. అఞ్ఞా సుఖా వేదనా, అఞ్ఞో సుఖం వేదనం వేదియమానో ‘‘సుఖం వేదనం వేదియామీ’’తి పజానాతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… అఞ్ఞా దుక్ఖా వేదనా…పే… అఞ్ఞా అదుక్ఖమసుఖా వేదనా, అఞ్ఞో అదుక్ఖమసుఖం వేదనం వేదియమానో ‘‘అదుక్ఖమసుఖం వేదనం వేదియామీ’’తి పజానాతీతి? న హేవం వత్తబ్బే …పే….
౨౨౨. న వత్తబ్బం – ‘‘పుగ్గలో ఉపలబ్భతి సచ్చికట్ఠపరమత్థేనా’’తి? ఆమన్తా. నను అత్థి కోచి కాయే కాయానుపస్సీ విహరతీతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అత్థి కోచి కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘పుగ్గలో ఉపలబ్భతి సచ్చికట్ఠపరమత్థేనా’’తి.
౨౨౩. న వత్తబ్బం – ‘‘పుగ్గలో ఉపలబ్భతి సచ్చికట్ఠపరమత్థేనా’’తి? ఆమన్తా. నను అత్థి కోచి వేదనాసు…పే… చిత్తే… ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతీతి? ఆమన్తా. హఞ్చి అత్థి కోచి ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి, తేన వత రే వత్తబ్బే – ‘‘పుగ్గలో ఉపలబ్భతి సచ్చికట్ఠపరమత్థేనా’’తి.
౨౨౪. అత్థి కోచి కాయే కాయానుపస్సీ విహరతీతి కత్వా తేన చ కారణేన పుగ్గలో ఉపలబ్భతి సచ్చికట్ఠపరమత్థేనాతి? ఆమన్తా. యో కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి, స్వేవ పుగ్గలో; యో న కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి, న సో పుగ్గలోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
యో వేదనాసు…పే… చిత్తే… ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి, స్వేవ పుగ్గలో; యో న ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి, న సో పుగ్గలోతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౨౨౫. అత్థి కోచి కాయే కాయానుపస్సీ విహరతీతి కత్వా తేన చ కారణేన పుగ్గలో ఉపలబ్భతి సచ్చికట్ఠపరమత్థేనాతి? ఆమన్తా. అఞ్ఞో కాయో, అఞ్ఞో కాయే కాయానుపస్సీ విహరతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… అఞ్ఞా వేదనా… అఞ్ఞం చిత్తం… అఞ్ఞే ధమ్మా, అఞ్ఞో ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౨౨౬. పుగ్గలో ఉపలబ్భతి సచ్చికట్ఠపరమత్థేనాతి? ఆమన్తా. నను వుత్తం భగవతా –
‘‘సుఞ్ఞతో లోకం అవేక్ఖస్సు, మోఘరాజ సదా సతో;
అత్తానుదిట్ఠిం ఊహచ్చ [ఓహచ్చ (స్యా.), ఉహచ్చ (క.)], ఏవం మచ్చుతరో సియా;
ఏవం లోకం అవేక్ఖన్తం, మచ్చురాజా న పస్సతీ’’తి [సు. ని. ౧౧౨౫; చూళని. ౮౮ మోఘరాజమాణవపుచ్ఛానిద్దేస].
అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి న వత్తబ్బం – ‘‘పుగ్గలో ఉపలబ్భతి సచ్చికట్ఠపరమత్థేనా’’తి.
౨౨౭. పుగ్గలో అవేక్ఖతీతి? ఆమన్తా. సహ రూపేన అవేక్ఖతి, వినా రూపేన అవేక్ఖతీతి? సహ రూపేన అవేక్ఖతీతి. తం జీవం తం సరీరన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… వినా రూపేన అవేక్ఖతీతి, అఞ్ఞం జీవం అఞ్ఞం సరీరన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౨౨౮. పుగ్గలో అవేక్ఖతీతి? ఆమన్తా. అబ్భన్తరగతో అవేక్ఖతి, బహిద్ధా నిక్ఖమిత్వా అవేక్ఖతీతి? అబ్భన్తరగతో అవేక్ఖతీతి. తం జీవం తం సరీరన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… బహిద్ధా నిక్ఖమిత్వా అవేక్ఖతీతి, అఞ్ఞం జీవం అఞ్ఞం సరీరన్తి? న హేవం వత్తబ్బే…పే….
౨౨౯. న వత్తబ్బం – ‘‘పుగ్గలో ఉపలబ్భతి సచ్చికట్ఠపరమత్థేనా’’తి? ఆమన్తా. నను భగవా సచ్చవాదీ కాలవాదీ భూతవాదీ తథవాదీ అవితథవాదీ అనఞ్ఞథవాదీతి? ఆమన్తా. వుత్తం భగవతా – ‘‘అత్థి పుగ్గలో అత్తహితాయ పటిపన్నో’’తి. అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి పుగ్గలో ఉపలబ్భతి సచ్చికట్ఠపరమత్థేనాతి.
౨౩౦. న వత్తబ్బం – ‘‘పుగ్గలో ఉపలబ్భతి సచ్చికట్ఠపరమత్థేనా’’తి? ఆమన్తా. నను భగవా సచ్చవాదీ కాలవాదీ భూతవాదీ తథవాదీ అవితథవాదీ అనఞ్ఞథవాదీతి? ఆమన్తా. వుత్తం భగవతా – ‘‘ఏకపుగ్గలో, భిక్ఖవే, లోకే ఉప్పజ్జమానో ఉప్పజ్జతి బహుజనహితాయ బహుజనసుఖాయ లోకానుకమ్పాయ అత్థాయ హితాయ సుఖాయ దేవమనుస్సాన’’న్తి [అ. ని. ౧.౧౬౨-౧౬౯]. అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి పుగ్గలో ఉపలబ్భతి సచ్చికట్ఠపరమత్థేనాతి.
౨౩౧. పుగ్గలో ఉపలబ్భతి సచ్చికట్ఠపరమత్థేనాతి? ఆమన్తా. నను భగవా సచ్చవాదీ కాలవాదీ భూతవాదీ తథవాదీ అవితథవాదీ అనఞ్ఞథవాదీతి? ఆమన్తా. వుత్తం భగవతా – ‘‘సబ్బే ధమ్మా అనత్తా’’తి [మ. ని. ౧.౩౫౬; ధ. ప. ౨౭౯ ధమ్మపదే]. అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి న వత్తబ్బం – ‘‘పుగ్గలో ఉపలబ్భతి సచ్చికట్ఠపరమత్థేనా’’తి.
౨౩౨. పుగ్గలో ఉపలబ్భతి సచ్చికట్ఠపరమత్థేనాతి? ఆమన్తా. నను భగవా సచ్చవాదీ కాలవాదీ భూతవాదీ తథవాదీ అవితథవాదీ అనఞ్ఞథవాదీతి? ఆమన్తా. వుత్తం భగవతా – ‘‘దుక్ఖమేవ ఉప్పజ్జమానం ఉప్పజ్జతి, దుక్ఖమేవ [దుక్ఖం (సం. ని. ౨.౧౫)] నిరుజ్ఝమానం నిరుజ్ఝతీతి న కఙ్ఖతి న విచికిచ్ఛతి, అపరప్పచ్చయఞ్ఞాణమేవస్స ఏత్థ హోతి. ఏత్తావతా ఖో, కచ్చాన, సమ్మాదిట్ఠి హోతీ’’తి [సం. ని. ౨.౧౫]. అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి న వత్తబ్బం – ‘‘పుగ్గలో ఉపలబ్భతి సచ్చికట్ఠపరమత్థేనా’’తి.
౨౩౩. పుగ్గలో ఉపలబ్భతి సచ్చికట్ఠపరమత్థేనాతి? ఆమన్తా. నను వజిరా భిక్ఖునీ మారం పాపిమన్తం ఏతదవోచ –
‘‘కిన్ను సత్తోతి పచ్చేసి, మార దిట్ఠిగతం ను తే;
సుద్ధసఙ్ఖారపుఞ్జోయం, నయిధ సత్తుపలబ్భతి.
‘‘యథా హి [యథాపి (బహూసు)] అఙ్గసమ్భారా, హోతి సద్దో రథో ఇతి;
ఏవం ఖన్ధేసు సన్తేసు, హోతి సత్తోతి సమ్ముతి [సమ్మతి (స్యా. కం.)].
‘‘దుక్ఖమేవ హి సమ్భోతి, దుక్ఖం తిట్ఠతి వేతి చ;
నాఞ్ఞత్ర దుక్ఖా సమ్భోతి, నాఞ్ఞం దుక్ఖా నిరుజ్ఝతీ’’తి [సం. ని. ౧.౧౭౧].
అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి న వత్తబ్బం – ‘‘పుగ్గలో ఉపలబ్భతి సచ్చికట్ఠపరమత్థేనా’’తి.
౨౩౪. పుగ్గలో ఉపలబ్భతి సచ్చికట్ఠపరమత్థేనాతి? ఆమన్తా. నను ఆయస్మా ఆనన్దో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘‘సుఞ్ఞో లోకో సుఞ్ఞో లోకో’తి, భన్తే, వుచ్చతి. కిత్తావతా ను ఖో, భన్తే, ‘సుఞ్ఞో లోకో’తి వుచ్చతీ’’తి? ‘‘యస్మా ఖో, ఆనన్ద, సుఞ్ఞం అత్తేన వా అత్తనియేన వా, తస్మా ‘సుఞ్ఞో లోకో’తి వుచ్చతి. కిఞ్చానన్ద, సుఞ్ఞం అత్తేన వా అత్తనియేన వా? చక్ఖుం ఖో, ఆనన్ద, సుఞ్ఞం అత్తేన వా అత్తనియేన వా, రూపా సుఞ్ఞా…పే… చక్ఖువిఞ్ఞాణం సుఞ్ఞం… చక్ఖుసమ్ఫస్సో సుఞ్ఞో… యమ్పిదం చక్ఖుసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా, తమ్పి సుఞ్ఞం అత్తేన వా అత్తనియేన వా, సోతం సుఞ్ఞం…పే… సద్దా సుఞ్ఞా… ఘానం సుఞ్ఞం… గన్ధా సుఞ్ఞా… జివ్హా సుఞ్ఞా… రసా సుఞ్ఞా… కాయో సుఞ్ఞో… ఫోట్ఠబ్బా సుఞ్ఞా… మనో సుఞ్ఞో… ధమ్మా సుఞ్ఞా… మనోవిఞ్ఞాణం సుఞ్ఞం… మనోసమ్ఫస్సో సుఞ్ఞో… యమ్పిదం మనోసమ్ఫస్సపచ్చయా ఉప్పజ్జతి వేదయితం సుఖం వా దుక్ఖం వా అదుక్ఖమసుఖం వా, తమ్పి సుఞ్ఞం అత్తేన వా అత్తనియేన వా. యస్మా ఖో, ఆనన్ద, సుఞ్ఞం అత్తేన వా అత్తనియేన వా, తస్మా ‘సుఞ్ఞో లోకో’తి వుచ్చతీ’’తి [సం. ని. ౪.౮౫]. అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి న వత్తబ్బం – ‘‘పుగ్గలో ఉపలబ్భతి సచ్చికట్ఠపరమత్థేనా’’తి.
౨౩౫. పుగ్గలో ఉపలబ్భతి సచ్చికట్ఠపరమత్థేనాతి? ఆమన్తా. నను భగవా సచ్చవాదీ కాలవాదీ భూతవాదీ తథవాదీ అవితథవాదీ అనఞ్ఞథవాదీతి? ఆమన్తా. వుత్తం భగవతా – ‘‘అత్తని వా, భిక్ఖవే, సతి ‘అత్తనియం మే’తి అస్సా’’తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’. ‘‘అత్తనియే వా, భిక్ఖవే, సతి ‘అత్తా మే’తి అస్సా’’తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’. ‘‘అత్తని చ, భిక్ఖవే, అత్తనియే చ సచ్చతో థేతతో అనుపలబ్భియమానే [అనుపలబ్భమానే (మ. ని. ౧.౨౪౪)] యమ్పిదం [యమిదం (స్యా.) యమ్పితం (మ. ని. ౧.౨౪౪)] దిట్ఠిట్ఠానం సో లోకో సో అత్తా సో పేచ్చ భవిస్సామి నిచ్చో ధువో సస్సతో అవిపరిణామధమ్మో, సస్సతిసమం తథేవ ఠస్సామీతి – ‘నన్వాయం, భిక్ఖవే, కేవలో పరిపూరో బాలధమ్మో’’’తి? ‘‘కిఞ్హి నో సియా, భన్తే, కేవలో హి, భన్తే, పరిపూరో బాలధమ్మో’’తి [మ. ని. ౧.౨౪౪]. అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి న వత్తబ్బం – ‘‘పుగ్గలో ఉపలబ్భతి సచ్చికట్ఠపరమత్థేనా’’తి.
౨౩౬. పుగ్గలో ఉపలబ్భతి సచ్చికట్ఠపరమత్థేనాతి? ఆమన్తా. నను భగవా సచ్చవాదీ కాలవాదీ భూతవాదీ తథవాదీ అవితథవాదీ అనఞ్ఞథవాదీతి? ఆమన్తా. వుత్తం భగవతా – ‘‘తయో మే, సేనియ, సత్థారో సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మిం. కతమే తయో? ఇధ, సేనియ, ఏకచ్చో సత్థా దిట్ఠేవ ధమ్మే అత్తానం సచ్చతో థేతతో పఞ్ఞాపేతి, అభిసమ్పరాయఞ్చ అత్తానం సచ్చతో థేతతో పఞ్ఞాపేతి.
‘‘ఇధ పన, సేనియ, ఏకచ్చో సత్థా దిట్ఠేవ హి ఖో ధమ్మే అత్తానం సచ్చతో థేతతో పఞ్ఞాపేతి, నో చ ఖో అభిసమ్పరాయం అత్తానం సచ్చతో థేతతో పఞ్ఞాపేతి.
‘‘ఇధ పన, సేనియ, ఏకచ్చో సత్థా దిట్ఠే చేవ ధమ్మే అత్తానం సచ్చతో థేతతో న పఞ్ఞాపేతి, అభిసమ్పరాయఞ్చ అత్తానం సచ్చతో థేతతో న పఞ్ఞాపేతి.
‘‘తత్ర, సేనియ, య్వాయం సత్థా దిట్ఠే చేవ ధమ్మే అత్తానం సచ్చతో థేతతో పఞ్ఞాపేతి, అభిసమ్పరాయఞ్చ అత్తానం సచ్చతో థేతతో పఞ్ఞాపేతి – అయం వుచ్చతి, సేనియ, సత్థా సస్సతవాదో.
‘‘తత్ర, సేనియ, య్వాయం సత్థా దిట్ఠేవ హి ఖో ధమ్మే అత్తానం సచ్చతో థేతతో పఞ్ఞాపేతి, నో చ ఖో అభిసమ్పరాయం అత్తానం సచ్చతో థేతతో పఞ్ఞాపేతి – అయం వుచ్చతి, సేనియ, సత్థా ఉచ్ఛేదవాదో.
‘‘తత్ర, సేనియ, య్వాయం సత్థా దిట్ఠే చేవ ధమ్మే అత్తానం సచ్చతో థేతతో న పఞ్ఞాపేతి, అభిసమ్పరాయఞ్చ అత్తానం సచ్చతో థేతతో న పఞ్ఞాపేతి – అయం వుచ్చతి, సేనియ, సత్థా సమ్మాసమ్బుద్ధో. ఇమే ఖో, సేనియ, తయో సత్థారో సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మి’’న్తి [పు. ప. ౧౩౧ పుగ్గలపఞ్ఞత్తియం, అత్థతో ఏకం]. అత్థేవ సుత్తన్తోతి? ఆమన్తా. తేన హి న వత్తబ్బం – ‘‘పుగ్గలో ఉపలబ్భతి సచ్చికట్ఠపరమత్థేనా’’తి.
౨౩౭. పుగ్గలో ఉపలబ్భతి సచ్చికట్ఠపరమత్థేనాతి? ఆమన్తా. నను భగవా సచ్చవాదీ కాలవాదీ భూతవాదీ తథవాదీ అవితథవాదీ అనఞ్ఞథవాదీతి? ఆమన్తా. వుత్తం భగవతా – ‘‘సప్పికుమ్భో’’తి? ఆమన్తా. అత్థి కోచి సప్పిస్స కుమ్భం కరోతీతి? న హేవం వత్తబ్బే…పే… తేన హి న వత్తబ్బం – ‘‘పుగ్గలో ఉపలబ్భతి సచ్చికట్ఠపరమత్థేనా’’తి.
౨౩౮. పుగ్గలో ఉపలబ్భతి సచ్చికట్ఠపరమత్థేనాతి? ఆమన్తా. నను భగవా సచ్చవాదీ కాలవాదీ భూతవాదీ తథవాదీ అవితథవాదీ అనఞ్ఞథవాదీతి? ఆమన్తా. వుత్తం భగవతా – ‘‘తేలకుమ్భో… మధుకుమ్భో… ఫాణితకుమ్భో… ఖీరకుమ్భో… ఉదకకుమ్భో… పానీయథాలకం… పానీయకోసకం… పానీయసరావకం… నిచ్చభత్తం… ధువయాగూ’’తి? ఆమన్తా. అత్థి కాచి యాగు నిచ్చా ధువా సస్సతా అవిపరిణామధమ్మాతి? న హేవం వత్తబ్బే.…పే…. తేన హి న వత్తబ్బం – ‘‘పుగ్గలో ఉపలబ్భతి సచ్చికట్ఠపరమత్థేనా’’తి. (సంఖిత్తం)
అట్ఠకనిగ్గహపేయ్యాలా, సన్ధావనియా ఉపాదాయ;
చిత్తేన పఞ్చమం కల్యాణం, ఇద్ధిసుత్తాహరణేన అట్ఠమం.
సచ్చికట్ఠసభాగానుయోగో.
పుగ్గలకథా నిట్ఠితా.