అట్ఠకథా
సంగాయనస్స పుచ్ఛా-విస్సజ్జనా
సదేవకోపి చే లోకో, ఆగన్త్వా తాసయేయ్య మం;
న మే పటిబలో అస్స, జనేతుం భయభేరవం.
సచేపి త్వం మహిం సబ్బం, ససముద్దం సపబ్బతం;
ఉక్ఖిపిత్వా మహానాగ, ఖిపేయ్యాసి మమూపరి;
నేవ మే సక్కుణేయ్యాసి, జనేతుం భయభేరవం;
అఞ్ఞదత్థు తవేవస్స, విఘాతో ఉరగాధిప.
మా దాని కోధం జనయిత్థ, ఇతో ఉద్ధం యథా పురే;
సస్సఘాతఞ్చ మాకత్థ, సుఖకామా హి పాణినో;
కరోథ మేత్తం సత్తేసు, వసన్తు మనుజా సుఖం.
చత్తారో ఆసీవిసా ఉగ్గతేజా ఘోరవిసాతి ఖో భిక్ఖవే చతున్నేతం మహాభూతానం అధివచనం.
పఞ్చ వధకా పచ్చత్థికాతి ఖో భిక్ఖవే పఞ్చన్నేతం ఉపాదానక్ఖన్ధానం అధివచనం.
ఛట్ఠో అన్తరచరో వధకో ఉక్ఖిత్తాసికోతి ఖో భిక్ఖవే నన్దీరాగస్సేతం అధివచనం.
సుఞ్ఞో గామోతి ఖో భిక్ఖవే ఛన్నేతం అజ్ఝత్తికానం ఆయతనానం అధివచనం.
చోరా గామఘాతకాతి ఖో భిక్ఖవే ఛన్నేతం బాహిరానం ఆయతనానం అధివచనం.
మహాఉదకణ్ణవో ఖో భిక్ఖవే చతున్నేతం ఓఘానం అధివచనం.
ఓరిమం తీరం సాసఙ్కం సప్పటిభయన్తి ఖో భిక్ఖవే సక్కాయస్సేతం అధివచనం.
పారిమం తీరం ఖేమం అప్పటిభయన్తి ఖో భిక్ఖవే నిబ్బానస్సేతం అధివచనం.
వీరియారమ్భస్సేతం అధివచనం.
గన్త్వా కస్మీరగన్ధారం, ఇసి మజ్ఝన్తికా తదా;
దుట్ఠం నాగం పసాదేత్వా, మోచేసి బన్ధనా బహూ.
పునపి భన్తే దక్ఖేము సఙ్గతి చే భవిస్సతి.
అజ్జాపి సన్తానమయం, మాలం గన్థేన్తి నన్దనే;
దేవపుత్తో జవో నామ, యో మే మాలం పటిచ్ఛతి.
ముహుత్తోవియ సో దిబ్బో, ఇధ వస్సాని సోళస;
రత్తిన్దివో చ సో దిబ్బో, మానుసిం సరదో సతం.
ఇతి కమ్మాని అన్వేన్తి, అసఙ్ఖేయ్యాపి జాతియో;
కల్యాణం యది వా పాపం, న హి కమ్మం వినస్సతి.
యో ఇచ్ఛే పురిసో హోతుం, జాతి జాతి పునప్పునం;
పరదారం వివజ్జేయ్య, ధోతపాదోవ కద్దమం.
యా ఇచ్ఛే పురిసో హోతుం, జాతి జాతి పునప్పునం;
సామికం అపచాయేయ్య, ఇన్దంవ పరిచారికా.
యో ఇచ్ఛే దిబ్బభోగఞ్చ, దిబ్బమాయుం యసం సుఖం;
పాపాని పరివజ్జేత్వా, తివిధం ధమ్మమాచరే.
యం భిక్ఖవే సదేవకస్స లోకస్స సమారకస్స సబ్రహ్మకస్స సస్సమణబ్రాహ్మణియా పజాయ సదేవమనుస్సాయ దిట్ఠం సుతం ముతం విఞ్ఞాతం పత్తం పరియేసితం అనువిచరితం మనసా, తమహం జానామి తమహం అభిఞ్ఞాసిం, తం తథాగతస్స విదితం, తం తథాగతో న ఉపట్ఠాతి.
ఇతి ఖో భిక్ఖవే తథాగతో దిట్ఠసుతముతవిఞ్ఞాతబ్బేసు ధమ్మేసు తాదీయేవ తాదీ, తుమ్హా చ పన తాదిమ్హా అఞ్ఞో తాదీ ఉత్తరితరో వా పణీతతరో వా నత్థీతి వదామి.
సువణ్ణభూమిం గన్త్వాన, సోణుత్తరా మహిద్ధికా;
పిసాచే నిద్ధమేత్వాన, బ్రహ్మజాలమదేసిసుం.
సమణా మయం మహారాజ, ధమ్మరాజస్స సావకా;
తవేవ అనుకమ్పాయ, జమ్బుదీపా ఇధాగతా.
అహం బుద్ధఞ్చ ధమ్మఞ్చ, సఙ్ఘఞ్చ సరణం గతో,
ఉపాసకత్తం దేసేసిం, సక్యపుత్తస్స సాసనే.
తేన సమయేన బుద్ధో భగవా వేరఞ్జాయం విహరతి నళేరుపుచి మన్దమూలే.
సగ్గారోహణసోపాణం, అఞ్ఞం సీలసమం కుతో;
ద్వారం వా పన నిబ్బాన, నగరస్స పవేసనే.
అలమేవ కాతుం కల్యాణం, దానం దాతుం యథారహం;
పాణిం కామదదం దిస్వా, కో పుఞ్ఞం నకరిస్సతి.
దస్సామన్నఞ్చ పానఞ్చ, వత్థసేనాసనాని చ;
పపఞ్చ ఉదపానఞ్చ, దుగ్గే సఙ్కమనాని చ.
మహాఅట్ఠకథఞ్చేవ, మహాపచ్చరిమేవచ;
కురున్దిఞ్చాతి తిస్సోపి, సీహళట్ఠకథా ఇమా;
బుద్ధమిత్తోతి నామేన, విసుతస్స యసస్సినో;
వినయఞ్ఞుస్స ధీరస్స, సుత్వా థేరస్స సన్తికే.
ఉపద్దవాకులే లోకే, నిరుపద్దవతో అయం;
ఏకసంవచ్ఛరేనేవ, యథా నిట్ఠం ఉపాగతా;
ఏవం సబ్బస్స లోకస్స, నిట్ఠం ధమ్మూపసంహితా;
సీఘం గచ్ఛన్తు ఆరమ్భా, సబ్బేపి నిరుపద్దవా.
చిరట్ఠితత్థం ధమ్మస్స, కరోన్తేన మయా ఇమం;
సద్ధమ్మబహుమానేన, యఞ్చ పుఞ్ఞం సమాచితం;
సబ్బస్స ఆనుభావేన, తస్స సబ్బేపి పాణినో;
భవన్తు ధమ్మరాజస్స, సద్ధమ్మరససేవినో.
చిరం తిట్ఠతు సద్ధమ్మో, కాలే వస్సం చిరం పజం;
తప్పేతు దేవో ధమ్మేన, రాజా రక్ఖతు మేదినిం.
తావ తిట్ఠతు లోకస్మిం, లోకనిత్థరణేసినం;
దస్సేన్తీ కులపుత్తానం, నయం సీలవిసుద్ధియా;
యావ బుద్ధోతి నామమ్పి, సుద్ధచిత్తస్స తాదినో;
లోకమ్హి లోకజేట్ఠస్స, పవత్తతి మహేసినో.
కరుణాసీతలహదయం, పఞ్ఞాపజ్జోతవిహతమోహతమం;
సనరామరలోకగరుం, వన్దే సుగతం గతివిముత్తం.
బుద్ధోపి బుద్ధభావం, భావేత్వా చేవ సచ్ఛికత్వాచ;
యం ఉపగతో గతమలం, వన్దే తమనుత్తరం ధమ్మం.
సుగతస్స ఓరసానం, పుత్తానం మారసేనమథనానం;
అట్ఠన్నమ్పి సమూహం, సిరసా వన్దే అరియసఙ్ఘం.
దీఘస్స దీఘసుత్తఙ్కితస్స, నిపుణస్స ఆగమవరస్స;
బుద్ధానుబుద్ధసంవణ్ణితస్స, సద్ధావహగుణస్స.
సమ్మాసమ్బుద్ధేనేవ హి తిణ్ణమ్పి పిటకానం అత్థవణ్ణనాక్కమో భాసితో, యాపకిణ్ణకదేసనాతి వుచ్చతి, తతో సంగాయనాదివసేన సావకేహీతి ఆచరియా వదన్తి.
అత్థప్పకాసనత్థం, అట్ఠకథా ఆదితో వసిసతేహి;
పఞ్చహి యాసఙ్గీతా, అనుసఙ్గీతా చ పచ్ఛాపి.
మజ్ఝే విసుద్ధిమగ్గా, ఏస చతున్నమ్పి ఆగమానఞ్హి;
ఠత్వా పకాసయిస్సతి, తత్థ యథా భాసితమత్థం;
ఇచ్చేవ కతో తస్మా, తమ్పి గహేత్వాన సద్ధిమేతాయ;
అట్ఠకథాయ విజానాథ, దీఘాగమనిస్సితం అత్థం.
అత్థానం సూచనతో, సువుత్తతో సవనతోథసూదనతో,
సుత్తాణా సుత్తసభాగతోచ, సుత్తన్తి అక్ఖాతం.
సుదుద్దసం సునిపుణం, యత్థకామనిపాతినం;
చిత్తం రక్ఖేథ మేధావీ, చిత్తం గుత్తం సుఖావహం.
సో ఏవం సమాహితే చిత్తే పరిసుద్ధే పరియోదాతే అనఙ్గణే విగతూపక్కిలేసే ముదుభూతే కమ్మనియే ఠితే ఆనఞ్జప్పత్తే ఞాణదస్సనాయ చిత్తం అభినీహరతి అభినిన్నామేతి –
యంహితం భిక్ఖవే సమ్మావదమానే వదేయ్య సమన్తపాసో మారస్సాతి, మాతుగామంయేవ సమ్మా వదమానో వదేయ్య సమన్తపాసో మారస్సాతి.
యో భిక్ఖు దివసం చఙ్కమేన నిసజ్జాయ చ ఆవరణీయేహి ధమ్మేహి చిత్తం పరిసోధేత్వా.
ఇతి చిత్తకిరియవాయోధాతువిప్ఫారవసేన అయం కాయసమ్మతో అట్ఠిసఙ్ఘాతో అభిక్కమతి.
కరుణా వియ సత్తేసు, పఞ్ఞా యస్స మహేసినో;
ఞేయ్యధమ్మేసు సబ్బేసు, పవత్తిత్థ యథారుచి.
దసాయ తాయ సత్తేసు, సముస్సాహితమానసో;
పాటిహీరావసానమ్హి, వసన్తో తిదసాలయే;
పారిచ్ఛత్తకమూలమ్హి, పణ్డుకమ్బలనామకే;
సిలాసనే సన్నిసిన్నో, ఆదిచ్చోవ యుగన్ధరే.
చక్కవాళసహస్సేహి, దసాహాగమ్మ సబ్బసో;
సన్నిసిన్నేన దేవానం, గణేన పరివారితో;
మాతరం పముఖం కత్వా, తస్సా పఞ్ఞాయ తేజసా;
అభిధమ్మకథామగ్గం, దేవానం సమ్పవత్తయి.
తస్స పాదే నమస్సిత్వా, సమ్బుద్ధస్స సిరీమతో;
సద్ధమ్మఞ్చస్స పూజేత్వా, కత్వా సఙ్ఘస్స చఞ్జలిం.
యం దేవదేవో దేవానం, దేసేత్వా నయతో పున;
థేరస్స సారిపుత్తస్స, సమాచిక్ఖి వినాయకో.
అనోతత్తదహే కత్వా, ఉపట్ఠానం మహేసినో;
యఞ్చ సుత్వాన సో థేరో, ఆహరిత్వా మహీతలం.
భిక్ఖూనం పరిరుదాహాసి, ఇతి భిక్ఖూహి ధారితో;
సఙ్గీతికాలే సంఙ్గీతో, వేదేహమునినా పున.
యం కరోమసి బ్రహ్మునో, సమం దేవేహి మారిస;
తదజ్జ తుయ్హం కస్సామ, హన్ద సామం కరోమ తే.
అత్థం పకాసయిస్సామి, ఆగమట్ఠకథాసుపి;
గహేతబ్బం గహేత్వాన, తోసయన్తో విచక్ఖణే.
ఇతిమే భాసమానస్స, అభిధమ్మకథం ఇమం;
అవిక్ఖిత్తా నిసామేథ, దుల్లభాహిఅయంకథా.
ఏత్థేతే పాపకా అకుసలా ధమ్మా అపరిసేసా నిరుజ్ఝన్తి.
చక్ఖుం చావుసో పటిచ్చ రూపేచ ఉప్పజ్జతి చక్ఖువిఞ్ఞాణం, తిణ్ణం సఙ్గతి ఫస్సో, ఫస్సపచ్చయా వేదనా, యం వేదేతి, తం సఞ్జానాతి. యం సఞ్జానాతి, తం వితక్కేతి, యం వితక్కేతి, తం పపఞ్చేతి, యం పపఞ్చేతి, తతో నిదానం పురిసం పపఞ్చసఞ్ఞాసఙ్ఖా సముదాచరన్తి అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నేసు చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యసు రూపేసు –
పురిమా భిక్ఖవే కోటి న పఞ్ఞాయతి అవిజ్జాయ.
అత్థేవ గమ్భీరగతం సుదుబ్బుధం,
సయం అభిఞ్ఞాయ సహేతుసమ్భవం;
యథానుపుబ్బం నిఖిలేన దేసితం,
మహేసినా రూపగతంవ పస్సతి.
అభిక్కమిస్సామి పటిక్కమిస్సామీతి హి చిత్తం ఉప్పజ్జమానం రూపం సముట్ఠాపేతి.
న అన్తలిక్ఖేన న సముద్దమజ్ఝే,
న పబ్బతానం వివరం పవిస్స;
న విజ్జతే సో జగతిప్పదేసో,
యత్థట్ఠితో ముచ్చేయ్య పాపకమ్మా.
యం పత్తం కుసలం తస్స, ఆనుభావేన పాణినో;
సబ్బే సద్ధమ్మరాజస్స, ఞత్వా ధమ్మం సుఖావహం;
పాపుణన్తు విసుద్ధాయ, సుఖాయ పటిపత్తియా;
అసోకమనుపాయాసం, నిబ్బానసుఖముత్తమం.
చిరం తిట్ఠతు సద్ధమ్మో, ధమ్మే హోన్తు సగారవా;
సబ్బేపి సత్తా కాలేన, సమ్మా దేవో పవస్సతు;
యథా రక్ఖింసు పోరాణా, సురాజానో తథేవిమం;
రాజా రక్ఖతు ధమ్మేన, అత్తనోవ పజంపజం.
తావ తిట్ఠతు లోకస్మిం, లోకనిత్థరణేసినం;
దస్సేన్తీ కులపుత్తానం, నయం పఞ్ఞావిసుద్ధియా;
యావ బుద్ధోతి నామమ్పి, సుద్ధచిత్తస్స తాదినో;
లోకమ్హి లోకజేట్ఠస్స, పవత్తతి మహేసినో.
దుతియసన్నిపాత
మహాపదానసుత్త అట్ఠకథా
పుచ్ఛా – అట్ఠకథా సంగీతియా ఆవుసో పఠమే సన్నిపాతే సకలా చ వినయసంవణ్ణనా దీఘనికాయే చ సీలక్ఖన్ధవగ్గవణ్ణనా అభిధమ్మే చ ధమ్మసఙ్గహసంవణ్ణనా సంగీతా థేరేహి ఛట్ఠసంగీతికారేహి. ఇదాని పన దుతియే సన్నిపాతే దీఘనికాయే మహావగ్గవణ్ణనాతో పట్ఠాయ తదవసేసానం యథావవత్థితసంవణ్ణనానం సంగాయనోకాసో అనుప్పత్తో. తస్మా ఇమిస్సా దుతియసన్నిపాతసంగీతియా పుబ్బకిచ్చవసేన యథానుప్పత్తాయ మహావగ్గే మహాపదానసుత్తసంవణ్ణనాయ పుచ్ఛావిస్సజ్జనం కాతుం సమారభామ. మహాపదానసుత్తస్స ఆవుసో నిదానే పరియాపన్నస్స ‘‘కరేరికుటికాయ’’న్తిపదస్స అత్థో కథం అట్ఠకథాచరియేన కథితో.
విస్సజ్జనా – మహాపదానసుత్తస్స భన్తే నిదానే పరియాపన్నస్స కరేరికుటికాయన్తిపదస్స అత్థో ‘‘కరేరికుటికాయ’’న్తి కరేరీతి వరుణరుక్ఖస్స నామం. కరేరిమణ్డపో తస్సా కుటికాయ ద్వారే ఠితో, తస్మా కరేరికుటికాతి వుచ్చతి. యథా కోసమ్బరుక్ఖస్స ద్వారేఠితత్తా కోసమ్బకుటికాతి ఏవమాదినా భన్తే అట్ఠకథాచరియేన కథితో.
కరేరికుటికాయన్తి కరేరీతి వరుణరుక్ఖస్స నామం.
కరేరిమణ్డపో తస్సా కుటికాయ ద్వారే ఠితో, తస్మా కరేరికుటికాతి వుచ్చతి. యథా కోసమ్బరుక్ఖస్స ద్వారే ఠితత్తా ఏకాసమ్బకుటికాతి.
అన్తోజేతవనే కిర కరేరికుటి కోసమ్బకుటి గన్ధకుటి సలళాగారన్తి చత్తారి మహాగేహాని –
ఏకేకం సతసహస్సపరిచ్చాగేన నిప్ఫన్నం.
తేసు సలళాగారం రఞ్ఞా పసేనదినా కారితం.
పుబ్బేనివాస
పుచ్ఛా – తత్థేవ ఆవుసో నిదానే పుబ్బేనివాసపటిసంయుత్తా ధమ్మీకథా ఉదపాదీతివచనస్స అత్థో కథం అట్ఠకథాచరియేన కథితో.