నమో తస్స భగవతో అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స

అభిధమ్మపిటక

సంగాయనస్స పుచ్ఛా విస్సజ్జనా

పుచ్ఛా – పఠమమహాసంగీతికాలే ఆవుసో ధమ్మసంగాహకా మహాకస్సపాదయో మహాథేరవరా పోరాణసంగీతికారా పఠమం వినయపిటకం సంగాయిత్వా సుత్తన్తపిటకే చ దీఘమజ్ఝిమసంయుత్తఅఙ్గుత్తరసంఖాతే చత్తారో మహానికాయే సంగాయిత్వా తదనన్తరం కిం నామ పావచనం సంగాయింసు.

విస్సజ్జనా – పఠమమహాసంగీతికాలే భన్తే ధమ్మసంగాహకా మహాకస్సపాదయో మహాథేరవరా పోరాణసంగీతికారా పఠమం వినయపిటకం సంగాయిత్వా సుత్తన్తపిటకే చ దీఘమజ్ఝిమసంయుత్తఅఙ్గుత్తరసంఖాతే చత్తారో నికాయే సంగాయిత్వా తదనన్తరం అభిధమ్మపిటకం నామ పావచనం సంగాయింసు.

పుచ్ఛా – ఇమిస్సమ్పి ఆవుసో ఛట్ఠసంగీతియం సకలఞ్చేవ వినయపిటకం సంగీతం, తే చ చత్తారో మహానికాయా. కాలో దాని ఆవుసో సమ్పత్తో అభిధమ్మపిటకం సంగాయితుం, తస్మాహం తం తత్థ పుచ్ఛితబ్బాని పుచ్ఛిస్సామి. అభిధమ్మో నామేస ఆవుసో కేనట్ఠేన అభిధమ్మోతి వుచ్చతి.

విస్సజ్జనా – ధమ్మాతిరేక ధమ్మవిసేసట్ఠేన భన్తే అభిధమ్మోతి వుచ్చతి.

పుచ్ఛా – సో పనేస ఆవుసో అభిధమ్మో కేన కత్థ కదా చ అధిగతో.

విస్సజ్జనా – సో ఖో భన్తే అభిధమ్మో సబ్బఞ్ఞుబుద్ధేన మహాబోధిమణ్డమూలే వేసాఖపుణ్ణమియం యథాభూతం అధిగతో.

పుచ్ఛా – కత్థ పనేస ఆవుసో అభిధమ్మో భగవతా కదా చ విచితో.

విస్సజ్జనా – సో ఖో భన్తే అభిధమ్మో భగవతా మహాబోధిమణ్డే రతనఘరసత్తాహే విచితో.

పుచ్ఛా – కత్థ పనేస ఆవుసో అభిధమ్మో భగవతా కదా కస్సత్థాయ చ దేసితో.

విస్సజ్జనా – సో ఖో భన్తే అభిధమ్మో భగవతా దేవేసు తావతింసేసు పారిచ్ఛత్తకమూలమ్హి పణ్డుకమ్బలసిలాయం అభిసమ్బోధితో సత్తమే వస్సే మాతరం పముఖం కత్వా దసహి చక్కవాళసహస్సేహి ఆగమ్మ సన్నిసిన్నానం దేవతానం చతురోఘనిత్థరణత్థాయ అన్తో వస్సం దేసితో.

పుచ్ఛా – కేనేస ఆవుసో అభిధమ్మో పఠమం మనుస్సలోకే పతిగ్గహితో, కస్స చ పున తేన దేసితో.

విస్సజ్జనా – ఆయస్మతా భన్తే సారిపుత్తత్థేరేన ధమ్మసేనాపతినా ఏస అభిధమ్మో పఠమం మనుస్సలోకే పతిగ్గహితో, తేనేవ భన్తే ఆయస్మతా సారిపుత్తత్థేరేన అత్తనో సద్ధివిహారికానం పఞ్చన్నం భిక్ఖుసతానం దేసితో.

పుచ్ఛా – కే ఆవుసో సిక్ఖన్తి.

విస్సజ్జనా – సేఖా చ భన్తే పుథుజ్జనా కల్యాణకా చ సిక్ఖన్తి.

పుచ్ఛా – కే ఆవుసో సిక్ఖితసిక్ఖా.

విస్సజ్జనా – అరహన్తో భన్తే సిక్ఖితసిక్ఖా.

పుచ్ఛా – కే ఆవుసో ధారేన్తి.

విస్సజ్జనా – యేసం భన్తే వత్తతి, తే ధారేన్తి.

పుచ్ఛా – కస్స ఆవుసో వచనం.

విస్సజ్జనా – భగవతో భన్తే వచనం అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స.

పుచ్ఛా – కేనావుసో ఆభతం.

విస్సజ్జనా – పరంపరాయ భన్తే ఆభతం.

ధమ్మసఙ్గణీ

పుచ్ఛా – సో పనేస ఆవుసో అభిధమ్మో ధమ్మసఙ్గణివిభఙ్గాదిపకరణపరిచ్ఛేదవసేన సత్తవిధో. తేసు పఠమం భగవతా కతరం పకరణం దేసితం.

విస్సజ్జనా – పఠమం భన్తే ధమ్మసఙ్గణిపకరణం భగవతా దేసితం.

పుచ్ఛా – ధమ్మసఙ్గణియం ఆవుసో అత్థి మాతికా, అత్థి పదభాజనీయం. తేసు మాతికం నిక్ఖిపన్తేన భగవతా కతం నిక్ఖిత్తా.

విస్సజ్జనా – మాతికం భన్తే నిక్ఖిపన్తేన భగవతా ‘‘కుసలా ధమ్మా అకుసలా ధమ్మా అబ్యాకతా ధమ్మా. సుఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్తా ధమ్మా దుక్ఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్తా ధమ్మా అదుక్ఖమసుఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్తా ధమ్మా. విపాకా ధమ్మా విపాకధమ్మధమ్మా నేవవిపాకనవిపాకధమ్మధమ్మా’’తి ఏవమాదినా ద్వావీసతియా తికానం వసేన. ‘‘హేతూ ధమ్మా న హేతూ ధమ్మా. సహేతుకా ధమ్మా అహేతుకా ధమ్మా.

హేతుసమ్పయుత్తా ధమ్మా హేతువిప్పయుత్తా ధమ్మా. హేతూ చేవ ధమ్మా సహేతుకా చ సహేతుకా చేవ ధమ్మా న చ హేతూ. హేతూ చేవ ధమ్మా హేతుసమ్పయుత్తా చ హేతుసమ్పయుత్తా చేవ ధమ్మా న చ హేతూ. న హేతూ ఖో పన ధమ్మా సహేతుకాపి అహేతుకాపీ’’తి ఏవమాదినా దుకసతానఞ్చ వసేన మాతికా నిక్ఖిత్తా.

కామావచరకుసల

పుచ్ఛా – అభిధమ్మపిటకే ఆవుసో ధమ్మసఙ్గణియం పదభాజనీయే చిత్తుప్పాదకణ్డే కుసలా ధమ్మాతిపదస్స అత్థం విభజన్తేన భగవతా కథం కామావచరకుసలం విత్థారతో విభజిత్వా దేసితం.

విస్సజ్జనా – అభిధమ్మపిటకే భన్తే ధమ్మసఙ్గణిపకరణే చిత్తుప్పాదకణ్డే కుసలా ధమ్మాతి పదస్స అత్థం విభజన్తేన భగవతా ‘‘కతమే ధమ్మా కుసలా. యస్మిం సమయే కామావచరం కుసలం చిత్తం ఉప్పన్నం హోతి సోమనస్ససహగతం ఞాణసమ్పయుత్తం రూపారమ్మణం వా సద్దారమ్మణం వా గన్ధారమ్మణం వా రసారమ్మణం వా ఫోట్ఠబ్బారమ్మణం వా ధమ్మారమ్మణం వా యం యం వా పనారబ్భ. తస్మిం సమయే ఫస్సో హోతి వేదనా హోతి సఞ్ఞా హోతి చేతనా హోతి చిత్తం హోతి వితక్కో హోతి విచారో హోతి పీతి హోతి సుఖం హోతి చిత్తస్సేకగ్గతా హోతీ’’తి ఏవమాదినా కామావచరకుసలం తీహి మహావారేహి విభజిత్వా దేసితం.

రూపావచరకుసల

పుచ్ఛా – అభిధమ్మపిటకే ఆవుసో ధమ్మసఙ్గణీపాళియం చిత్తుప్పాదకణ్డే కుసలా ధమ్మాతి పదస్స అత్థం విభజన్తేన భగవతా కథం రూపావచరకుసలఞ్చ అరూపావచరకుసలఞ్చ విత్థారతో విభజిత్వా దేసితం.

విస్సజ్జనా – రూపావచరకుసలఞ్చ అరూపావచరకుసలఞ్చ భన్తే ‘‘కతమే ధమ్మా కుసలా. యస్మిం సమయే రూపూపపత్తియా మగ్గం భావేతి వివిచ్చేవ కామేహి వివిచ్చ అకుసలేహి ధమ్మేహి సవితక్కం సవితక్కం వివేకజం పీతిసుఖం పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి పథవీకసిణ’’న్తి ఏవమాదినా భగవతా విత్థారతో దేసితం.

లోకుత్తరాకుసల

పుచ్ఛా – అభిధమ్మపిటకే ఆవుసో ధమ్మసఙ్గణీపాళియం చిత్తుప్పాదకణ్డే కుసలా ధమ్మాతి పదస్స అత్థం విభజన్తేన భగవతా కథం లోకుత్తరకుసలం విత్థారతో విభజిత్వా దేసితం.

విస్సజ్జనా – అభిధమ్మపిటకే భన్తే ధమ్మసఙ్గణియం చిత్తుప్పాదకణ్డే కుసలా ధమ్మాతి పదస్స అత్థం విభజన్తేన భగవతా ‘‘కతమే ధమ్మా కుసలా. యస్మిం సమయే లోకుత్తరం ఝానం భావేతి నియ్యానికం అపచయగామిం దిట్ఠిగతానం పహానాయ పఠమాయ భూమియా పత్తియా వివిచ్చేవ కామేహి…పే… పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి దుక్ఖపటిపదం దన్ధాభిఞ్ఞ’’న్తి ఏవమాదినా భగవతా లోకుత్తరకుసలం విత్థారతో విభజిత్వా దేసితం.

అకుసల

పుచ్ఛా – తత్థేవ ఆవుసో అకుసలా ధమ్మాతి మాతికాపదస్స అత్థం విభజన్తేన భగవతా కథం అకుసలం విత్థారతో విభజిత్వా దేసితం.

విస్సజ్జనా – తత్థేవ భన్తే అకుసలా ధమ్మాతి మాతికాపదస్స అత్థం విభజన్తేన భగవతా ‘‘కతమే ధమ్మా అకుసలా. యస్మిం సమయే అకుసలం చిత్తం ఉప్పన్నం హోతి సోమనస్ససహగతం దిట్ఠిగతసమ్పయుత్తం రూపారమ్మణం వా సద్ధారమ్మణం వా గన్ధారమ్మణం వా రసారమ్మణం వా ఫోట్ఠబ్బారమ్మణం వా ధమ్మారమ్మణం వా యం యం వా పనారబ్భ. తస్మిం సమయే ఫస్సో హోతి వేదనా హోతి సఞ్ఞా హోతి చేతనా హోతి చిత్తం హోతీ’’తి ఏవమాదినా అకుసలం విత్థారతో విభజిత్వా దేసితం.

అబ్యాకత

పుచ్ఛా – అభిధమ్మపిటకే ఆవుసో ధమ్మసఙ్గణీపాళియం చిత్తుప్పాదకణ్డరూపకణ్డేసు అబ్యాకతా ధమ్మాతి మాతికాపదస్స అత్థం విభజన్తేన భగవతా కథం అబ్యాకతా ధమ్మా విత్థారతో విభజిత్వా దేసితా.

విస్సజ్జనా – అభిధమ్మపిటకే భన్తే ధమ్మసఙ్గణియం అబ్యాకతా ధమ్మాతి పదస్స అత్థం విభజన్తేన భగవతా ‘‘కతమే ధమ్మా అబ్యాకతా. యస్మిం సమయే కామావచరస్స కుసలస్స కమ్మస్స కతత్తా ఉపచితత్తా విపాకం చక్ఖువిఞ్ఞాణం ఉప్పన్నం హోతి ఉపేక్ఖాసహగతం రూపారమ్మణం. తస్మిం సమయే ఫస్సో హోతి వేదనా హోతి సఞ్ఞా హోతి చేతనా హోతి చిత్తం హోతీ’’తి ఏవమాదినా చ చిత్తుప్పాదకణ్డే, రూపకణ్డే చ ‘‘కతమే ధమ్మా అబ్యాకతా. కుసలాకుసలానం ధమ్మానం విపాకా కామావచరా రూపావచరా అరూపావచరా అపరియాపన్నా వేదనాక్ఖన్ధో సఞ్ఞాక్ఖన్ధో సఙ్ఖారక్ఖన్ధో విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో. యే చ ధమ్మా కిరియా నేవ కుసలా నాకుసలా న చ కమ్మవిపాకా. సబ్బఞ్చ రూపం అసఙ్ఖతా చ ధాతు. ఇమే ధమ్మా అబ్యాకతా’’తి ఏవమాదినా చ అబ్యాకతా ధమ్మా విత్థారతో విభజిత్వా దేసితా.

విభఙ్గ

పుచ్ఛా – సత్తసు ఆవుసో అభిధమ్మప్పకరణేసు విభఙ్గప్పకరణే భగవతా కతి విభఙ్గా దేసితా.

విస్సజ్జనా – అభిధమ్మపిటకే భన్తే సత్తసు పకరణేసు దుతియే విభఙ్గప్పకరణే ఖన్ధవిభఙ్గో ఆయతనవిభఙ్గో ధాతువిభఙ్గో సచ్చవిభఙ్గో ఇన్ద్రియవిభఙ్గో పటిచ్చసముప్పాదవిభఙ్గో సతిపట్ఠానవిభఙ్గో సమ్మప్పధానవిభఙ్గో ఇద్ధిపాదవిభఙ్గో బోజ్ఝఙ్గవిభఙ్గో మగ్గఙ్గవిభఙ్గో ఝానవిభఙ్గో అప్పమఞ్ఞావిభఙ్గో సిక్ఖాపదవిభఙ్గో పటిసమ్భిదావిభఙ్గో ఞాణవిభఙ్గో ఖుద్దకవత్థువిభఙ్గో ధమ్మహదయవిభఙ్గోతి భగవతా అట్ఠారస విభఙ్గా దేసితా.

ఖన్ధవిభఙ్గ

పుచ్ఛా – తేసు ఆవుసో అట్ఠారససు విభఙ్గేసు పఠమే ఖన్ధవిభఙ్గే భగవతా కథం ఖన్ధా విత్థారతో విభజిత్వా దేసితా.

విస్సజ్జనా – తేసు భన్తే అట్ఠారససు విభఙ్గేసు పఠమే ఖన్ధవిభఙ్గే ‘‘పఞ్చక్ఖన్ధా రూపక్ఖన్ధో వేదనాక్ఖన్ధో సఞ్ఞాక్ఖన్ధో సఙ్ఖారక్ఖన్ధో విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో. తత్థ కతమో రూపక్ఖన్ధో, యంకిఞ్చి రూపం అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నం అజ్ఝత్తం వా బహిద్ధా వా ఓళారికం వా సుఖుమం వా హీనం వా పణీతం వా యం దూరే సన్తికే వా, తదేకజ్ఝం అభిసఞ్ఞూహిత్వా అభిసఙ్ఖిపిత్వా అయం వుచ్చతి రూపక్ఖన్ధో’’తి ఏవమాదినా సుత్తన్తభాజనీయఅభిధమ్మభాజనీయపఞ్హాపుచ్ఛకసఙ్ఖాతేహి తీహి మహానయేహి భగవతా ఖన్ధా విత్థారతో విభజిత్వా దేసితా.

ఆయతనవిభఙ్గ

పుచ్ఛా – దుతియే పన ఆవుసో ఆయతనవిభఙ్గే భగవతా కథం ఆయతనాని విత్థారతో విభజిత్వా దేసితాని.

విస్సజ్జనా – దుతియే భన్తే ఆయతనవిభఙ్గే ‘‘ద్వాదసాయతనాని చక్ఖాయతనం రూపాయతనం సోతాయతనం సద్దాయతనం ఘానాయతనం గన్ధాయతనం జివ్హాయతనం రసాయతనం కాయాయతనం ఫోట్ఠబ్బాయతనం మనాయతనం ధమ్మాయతనం. చక్ఖుం అనిచ్చం దుక్ఖం అనత్తా విపరిణామధమ్మం, రూపా అనిచ్చా దుక్ఖా అనత్తా విపరిణామధమ్మా’’తి ఏవమాదినా భగవతా సుత్తన్తభాజనీయఅభిధమ్మభాజనీయపఞ్హాపుచ్ఛకసఙ్ఖాతేహి తీహేవ ఆయతనాని విత్థారతో విభజిత్వా దేసితాని.

ధాతువిభఙ్గ

పుచ్ఛా – అభిధమ్మపిటకే ఆవుసో విభఙ్గప్పకరణే తతియే ధాతువిభఙ్గే భగవతా కథం ధాతుయో విత్థారేన విభజిత్వా దేసితా.

విస్సజ్జనా – తతియే భన్తే ధాతువిభఙ్గే ‘‘ఛ ధాతుయో పథవీధాతు ఆపోధాతు తేజోధాతు వాయోధాతు ఆకాసధాతు విఞ్ఞాణధాతూ’’తి భన్తే సుత్తన్తభాజనీయఅభిధమ్మభాజనీయపఞ్హాపుచ్ఛకసఙ్ఖాతేహి తీహి మహానయేహి భగవతా ధాతుయో విత్థారతో విభజిత్వా దేసితా.

సచ్చవిభఙ్గ

పుచ్ఛా – చతుత్థే పన ఆవుసో సచ్చవిభఙ్గే భగవతా కథం సచ్చాని విత్థారతో విభజిత్వా దేసితాని.

విస్సజ్జనా – చతుత్థే భన్తే సచ్చవిభఙ్గే ‘‘చత్తారి అరియసచ్చాని దుక్ఖం అరియసచ్చం, దుక్ఖసముదయం అరియసచ్చం, దుక్ఖనిరోధం అరియసచ్చం, దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా అరియసచ్చం. తత్థ కతమం దుక్ఖం అరియసచ్చం, జాతిపి దుక్ఖా, జరాపి దుక్ఖా, మరణమ్పి దుక్ఖం, సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసాపి దుక్ఖా, అప్పియేహి సమ్పయోగో దుక్ఖో, పియేహి విప్పయోగో దుక్ఖో, యమ్పిచ్ఛం న లభతి, తమ్పి దుక్ఖం, సంఖిత్తేన పఞ్చుపాదానక్ఖన్ధా దుక్ఖా’’తి ఏవమాదినా సుత్తన్తభాజనీయఅభిధమ్మభాజనీయపఞ్హాపుచ్ఛకసఙ్ఖాతేహి తీహి మహానయేహి భగవతా సచ్చాని విత్థారతో విభజిత్వా దేసితాని.

ఇన్ద్రియవిభఙ్గ

పుచ్ఛా – పఞ్చమే పన ఆవుసో ఇన్ద్రియవిభఙ్గే భగవతా కథం ఇన్ద్రియాని విత్థారతో విభజిత్వా దేసితాని.

విస్సజ్జనా – పఞ్చమే పన భన్తే ఇన్ద్రియవిభఙ్గే ‘‘బావీసతిన్ద్రియాని చక్ఖున్ద్రియం సోతిన్ద్రియం ఘానిన్ద్రియం జివ్హిన్ద్రియం కాయిన్ద్రియం మనిన్ద్రియం…పే… అఞ్ఞాతావిన్ద్రియ’’న్తి ఏవమాదినా అభిధమ్మభాజనీయపఞ్హాపుచ్ఛకసఙ్ఖాతేహి ద్వీహి మహానయేహి భగవతా ఇన్ద్రియాని విత్థారతో విభజిత్వా దేసితాని.

పటిచ్చసముప్పాద విభఙ్గ

పుచ్ఛా – అభిధమ్మపిటకే ఆవుసో విభఙ్గప్పకరణే ఛట్ఠే పటిచ్చసముప్పాదవిభఙ్గే భగవతా కథం పటిచ్చసముప్పాదో విత్థారేన విభజిత్వా దేసితో.

విస్సజ్జనా – ఛట్ఠే భన్తే పటిచ్చసముప్పాదవిభఙ్గే ‘‘అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారా…పే… సముదయో హోతీ’’తి ఏవమాదినా భగవతా పటిచ్చసముప్పాదో సుత్తన్తభాజనీయఅభిధమ్మభాజనీయసఙ్ఖాతేహి ద్వీహి మహానయేహి విత్థారతో విభజిత్వా దేసితో.

సతిపట్ఠానవిభఙ్గ

పుచ్ఛా – సత్తమే పన ఆవుసో సతిపట్ఠానవిభఙ్గే భగవతా కథం సతిపట్ఠానా విత్థారతో విభజిత్వా దేసితా.

విస్సజ్జనా – సత్తమే భన్తే సతిపట్ఠానవిభఙ్గే ‘‘చత్తారో సతిపట్ఠానా ఇధ భిక్ఖు అజ్ఝత్తం కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి, బహిద్ధా కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి, అజ్ఝత్తబహిద్ధా కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్స’’న్తి ఏవమాదినా సుత్తన్తభాజనీయఅభిధమ్మభాజనీయపఞ్హాపుచ్ఛకసఙ్ఖాతేహి తీహి మహానయేహి భగవతా సతిపట్ఠానా విత్థారతో విభజిత్వా దేసితా.

సమ్మప్పధానవిభఙ్గ

పుచ్ఛా – అట్ఠమే పన ఆవుసో సమ్మప్పధానవిభఙ్గే భగవతా కథం సమ్మప్పధానా విత్థారతో విభజిత్వా దేసితా.

విస్సజ్జనా – అట్ఠమే భన్తే సమ్మప్పధానవిభఙ్గే ‘‘చత్తారో సమ్మప్పధానా ఇధ భిక్ఖు అనుప్పన్నానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం అనుప్పాదాయ ఛన్దం జనేతి వాయమతి వీరియం ఆరభతి చిత్తం పగ్గణ్హాతి పదహతి, ఉప్పన్నానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం పహానాయ ఛన్దం జనేతి వాయమతి వీరియం ఆరభతి చిత్తం పగ్గణ్హాతి పదహతి, అనుప్పన్నానం కుసలానం ధమ్మానం ఉప్పాదాయ ఛన్దం జనేతి వాయమతి వీరియం ఆరభతి చిత్తం పగ్గణ్హాతి పదహతి, ఉప్పన్నానం కుసలానం ధమ్మానం ఠితియా అసమ్మోసాయ భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ భావనాయ పారిపూరియా ఛన్దం జనేతి వాయమతి వీరియం ఆరభతి చిత్తం పగ్గణ్హాతి పదహతీ’’తి ఏవమాదినా భగవతా సమ్మప్పధానా విత్థారతో విభజిత్వా దేసితా.

ఇద్ధిపాదవిభఙ్గ

పుచ్ఛా – నవమే పన ఆవుసో ఇద్ధిపాదవిభఙ్గే భగవతా కథం ఇద్ధిపాదా విత్థారతో విభజిత్వా దేసితా.

విస్సజ్జనా – నవమే భన్తే ఇద్ధిపాదవిభఙ్గే ‘‘చత్తారో ఇద్ధిపాదా ఇధ భిక్ఖు ఛన్దసమాధిపధానసఙ్ఖారసమన్నాగతం ఇద్ధిపాదం భావేతి…పే… వీమంసాసమాధిపధానసఙ్ఖారసమన్నాగతం ఇద్ధిపాదం భావేతీ’’తి ఏవమాదినా తీహి మహానయేహి భగవతా ఇద్ధిపాదా విత్థారతో విభజిత్వా దేసితా.

బోజ్ఝఙ్గవిభఙ్గ

పుచ్ఛా – అభిధమ్మపిటకే ఆవుసో విభఙ్గప్పకరణే దసమే బోజ్ఝఙ్గవిభఙ్గే భగవతా కథం బోజ్ఝఙ్గా విత్థారతో విభజిత్వా దేసితా.

విస్సజ్జనా – దసమే భన్తే బోజ్ఝఙ్గవిభఙ్గే ‘‘సత్త బోజ్ఝఙ్గా సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో ధమ్మవిచయసమ్బోజ్ఝఙ్గో వీరియసమ్బోజ్ఝఙ్గో పీతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో పస్సద్ధిసమ్బోజ్ఝఙ్గో సమాధిసమ్బోజ్ఝఙ్గో ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గో. తత్థ కతమో సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో, ఇధ భిక్ఖు సతిమా హోతి పరమేన సతినేపక్కేన సమన్నాగతో చిరకతమ్పి చిరభాసితమ్పి సరితా హోతి అనుస్సరితా, అయం వుచ్చతి సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో’’తి ఏవమాదినా భగవతా సుత్తన్తభాజనీయఅభిధమ్మభాజనీయపఞ్హాపుచ్ఛకసఙ్ఖాతేహి తీహి నయేహి బోజ్ఝఙ్గా విత్థారతో విభజిత్వా దేసితా.

మగ్గఙ్గవిభఙ్గ

పుచ్ఛా – ఏకాదసమే పన ఆవుసో మగ్గఙ్గవిభఙ్గే భగవతా కథం మగ్గఙ్గా విత్థారతో విభజిత్వా దేసితా.

విస్సజ్జనా – ఏకాదసమే భన్తే మగ్గఙ్గవిభఙ్గే ‘‘అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో. సేయ్యథిదం, సమ్మాదిట్ఠి సమ్మాసఙ్కప్పో సమ్మావాచా సమ్మాకమ్మన్తో సమ్మాఆజీవో సమ్మావాయామో సమ్మాసతి సమ్మాసమాధీ’’తి ఏవమాదినా భగవతా సుత్తన్తభాజనీయఅభిధమ్మభాజనీయపఞ్హాపుచ్ఛకసఙ్ఖాతేహి తీహి మహానయేహి మగ్గఙ్గా విత్థారతో విభజిత్వా దేసితా.

ఝానవిభఙ్గ

పుచ్ఛా – ద్వాదసమో పన ఆవుసో ఝానవిభఙ్గో భగవతా కథం విత్థారేన విభజిత్వా దేసితో.

విస్సజ్జనా – ద్వాదసమో భన్తే ఝానవిభఙ్గో ‘‘ఇధ భిక్ఖు పాతిమోక్ఖసంవరసంవుతో విహరతి ఆచారగోచరసమ్పన్నో అణుమత్తేసు వజ్జేసు భయదస్సావీ సమాదాయ సిక్ఖతి సిక్ఖాపదేసు ఇన్ద్రియేసు గుత్తద్వారో భోజనే మత్తఞ్ఞూ పుబ్బరత్తాపరరత్తం జాగరియానుయోగమనుయుత్తో’’తి ఏవమాదినా భగవతా విత్థారతో విభజిత్వా దేసితో.

అప్పమఞ్ఞావిభఙ్గ

పుచ్ఛా – తేరసమే పన ఆవుసో అప్పమఞ్ఞావిభఙ్గే భగవతా కథం అప్పమఞ్ఞాయో విత్థారతో విభజిత్వా దేసితా.

విస్సజ్జనా – తేరసమే భన్తే అప్పమఞ్ఞావిభఙ్గే ‘‘చతస్సో అప్పమఞ్ఞాయో ఇధ భిక్ఖు మేత్తాసహగతేన చేతసా ఏకం దిసం ఫరిత్వా విహరతి, తథా దుతియం. తథా తతియం. తథా చతుత్థం. ఇతి ఉద్ధమధో తిరియం సబ్బధి సబ్బత్తతాయ సబ్బావన్తం లోకం మేత్తాసహగతేన చేతసా విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాపజ్జేన ఫరిత్వా విహరతీ’’తి ఏవమాదినా భగవతా సుత్తన్తభాజనీయఅభిధమ్మభాజనీయపఞ్హాపుచ్ఛకసఙ్ఖాతేహి తీహి మహానయేహి అప్పమఞ్ఞాయో విత్థారతో విభజిత్వా దేసితా.

సిక్ఖాపదవిభఙ్గ

పుచ్ఛా – అభిధమ్మపిటకే ఆవుసో విభఙ్గప్పకరణే చుద్దసమే సిక్ఖాపదవిభఙ్గే భగవతా కథం సిక్ఖాపదాని విత్థారతో విభజిత్వా దేసితాని.

విస్సజ్జనా – చుద్దసమే భన్తే సిక్ఖాపదవిభఙ్గే ‘‘పఞ్చ సిక్ఖాపదాని పాణాతిపాతా వేరమణీ సిక్ఖాపదం, అదిన్నాదానా వేరమణీ సిక్ఖాపదం, కామేసుమిచ్ఛాచారా వేరమణీ సిక్ఖాపదం, ముసావాదా వేరమణీ సిక్ఖాపదం, సురామేరయమజ్జపమాదట్ఠానా వేరమణీ సిక్ఖాపదం. తత్థ కతమం పాణాతిపాతా వేరమణీ సిక్ఖాపదం, యస్మిం సమయే కామావచరం కుసలం చిత్తం ఉప్పన్నం హోతి సోమనస్ససహగతం ఞాణసమ్పయుత్తం పాణాతిపాతా విరమన్తస్సా’’తి ఏవమాదినా అభిధమ్మభాజనీయపఞ్హాపుచ్ఛకసఙ్ఖాతేహి ద్వీహి మహానయేహి భగవతా సిక్ఖాపదాని విత్థారతో విభజిత్వా దేసితాని.

పటిసమ్భిదావిభఙ్గ

పుచ్ఛా – పన్నరసమే పన ఆవుసో పటిసమ్భిదావిభఙ్గే భగవతా కథం పటిసమ్భిదాయో విత్థారతో విభజిత్వా దేసితా.

విస్సజ్జనా – పన్నరసమే భన్తే పటిసమ్భిదావిభఙ్గే ‘‘చతస్సో పటిసమ్భిదా అత్థపటిసమ్భిదా ధమ్మపటిసమ్భిదా నిరుత్తిపటిసమ్భిదా పటిభానపటిసమ్భిదా. అత్థే ఞాణం అత్థపటిసమ్భిదా, ధమ్మే ఞాణం ధమ్మపటిసమ్భిదా, తత్ర ధమ్మనిరుత్తాభిలాపే ఞాణం నిరుత్తిపటిసమ్భిదా, ఞాణేసు ఞాణం పటిభానపటిసమ్భిదా’’తి ఏవమాదినా భగవతా చతస్సో పటిసమ్భిదాయో సుత్తన్తభాజనీయఅభిధమ్మభాజనీయపఞ్హాపుచ్ఛకసఙ్ఖాతేహి తీహి మహానయేహి విత్థారతో విభజిత్వా దేసితా.

ఞాణవిభఙ్గ

పుచ్ఛా – సోళసమే పన ఆవుసో ఞాణవిభఙ్గే భగవతా కథం ఞాణాని విత్థారతో విభజిత్వా దేసితాని.

విస్సజ్జనా – సోళసమే భన్తే ఞాణవిభఙ్గే ‘‘ఏకవిధేన ఞాణవత్థు పఞ్చవిఞ్ఞాణా న హేతూ, అహేతుకా, హేతువిప్పయుత్తా, సప్పచ్చయా, సఙ్ఖతా, అరూపా, లోకియా, సాసవా’’తి ఏవమాదినా ఏకకతో పట్ఠాయ యావ దసకా భగవతా ఞాణాని విత్థారతో విభజిత్వా దేసితాని.

ఖుద్దకవత్థువిభఙ్గ

పుచ్ఛా – అభిధమ్మపిటకే ఆవుసో విభఙ్గప్పకరణే సత్తరసమో ఖుద్దకవత్థువిభఙ్గో భగవతా కథం దేసితో.

విస్సజ్జనా – అభిధమ్మపిటకే భన్తే దుతియే విభఙ్గప్పకరణే సత్తరసమో ఖుద్దకవత్థువిభఙ్గో ‘‘జాతిమదో, గోత్తమదో, ఆరోగ్యమదో, యోబ్బనమదో, జీవితమదో’’తి ఏవమాదినా ఏకకతో పట్ఠాయ యావ అట్ఠసతతణ్హావిచరితం భగవతా విత్థారతో విభజిత్వా దేసితో.

ధమ్మహదయవిభఙ్గ

పుచ్ఛా – తత్థ ఆవుసో అట్ఠారసమో ధమ్మహదయవిభఙ్గో భగవతా కథం విభజిత్వా దేసితో.

విస్సజ్జనా – అట్ఠారసమో భన్తే ధమ్మహదయవిభఙ్గో ‘‘కతి ఖన్ధా, కతి ఆయతనాని, కతి ధాతుయో, కతి సచ్చాని, కతి ఇన్ద్రియాని, కతి హేతూ, కతి ఆహారా, కతి ఫస్సా, కతి వేదనా, కతి సఞ్ఞా, కతి చేతనా, కతి చిత్తాని. పఞ్చక్ఖన్ధా, ద్వాదసాయతనాని, అట్ఠారస ధాతుయో, చత్తారి సచ్చాని, బావీసతిన్ద్రియాని, నవ హేతూ, చత్తారో ఆహారా, సత్త ఫస్సా, సత్త వేదనా, సత్త సఞ్ఞా, సత్త చేతనా, సత్త చిత్తానీ’’తి ఏవమాదినా సబ్బసఙ్గాహకాదీహి దసహి వారేహి భగవతా విత్థారేన విభజిత్వా దేసితో.

పుచ్ఛా – కథఞ్చావుసో తత్థ భగవతా ఉప్పాదకకమ్మఆయుప్పమాణవారో విత్థారేన విభజిత్వా దేసితో.

విస్సజ్జనా – దానం దత్వా సీలం సమాదియిత్వా ఉపోసథకమ్మం కత్వా కత్థ ఉపపజ్జన్తి. దానం దత్వా, సీలం సమాదియిత్వా ఉపోసథకమ్మం కత్వా అప్పేకచ్చే ఖత్తియమహాసాలానం సహబ్యతం ఉపపజ్జన్తి, అప్పేకచ్చే బ్రాహ్మణమహాసాలానం, అప్పేకచ్చే గహపతిమహాసాలానం, అప్పేకచ్చే చాతుమహారాజికానం దేవానం, అప్పేకచ్చే తావతింసానం దేవానం, అప్పేకచ్చే యామానం దేవానం, అప్పేకచ్చే తుసితానం దేవానం సహబ్యతం ఉపపజ్జన్తీతి ఏవమాదినా భన్తే తత్థ భగవతా ఉప్పాదకకమ్మఆయుప్పమాణవారో విత్థారేన విభజిత్వా దేసితో.

ఉక్ఖిత్తా పుఞ్ఞతేజేన, కామరూపగతిం గతా;

భవగ్గతమ్పి సమ్పత్తా, పునాగచ్ఛన్తి దుగ్గతిం –

ధాతుకథా

పుచ్ఛా – తేనావుసో భగవతా అట్ఠారసహి బుద్ధధమ్మేహి సమన్నాగతేన అభిధమ్మే అట్ఠారసహి విభఙ్గేహి పటిమణ్డితం దుతియం విభఙ్గప్పకరణం దేసేత్వా తదనన్తరం ధాతుకథం నామ తతియం పకరణం కథం విభజిత్వా దేసితం.

విస్సజ్జనా – తతియం భన్తే ధాతుకథం నామ అభిధమ్మపిటకం ‘‘సఙ్గహో అసఙ్గహో, సఙ్గహితేన అసఙ్గహితం, అసఙ్గహితేన సఙ్గహితం, సఙ్గహితేన సఙ్గహితం, అసఙ్గహితేన అసఙ్గహితం. సమ్పయోగో విప్పయోగో, సమ్పయుత్తేన విప్పయుత్తం, విప్పయుత్తేన సమ్పయుత్తం, సమ్పయుత్తేన సమ్పయుత్తం, విప్పయుత్తేన విప్పయుత్తం. సఙ్గహితేన సమ్పయుత్తం విప్పయుత్తం, సమ్పయుత్తేన సఙ్గహితం అసఙ్గహితం, అసఙ్గహితేన సమ్పయుత్తం విప్పయుత్తం, విప్పయుత్తేన సఙ్గహితం అసఙ్గహిత’’న్తి ఏవమాదినా పఞ్చ మాతికాయో పఠమం నిక్ఖిపిత్వా సఙ్గహాసఙ్గహాదీహి చుద్దసహి నయేహి భగవతా విత్థారతో విభజిత్వా దేసితం.

పుగ్గలపఞ్ఞత్తి

పుచ్ఛా – తేనావుసో భగవతా సబ్బధాతుకుసలేన అభిధమ్మపిటకే తతియం ధాతుకథాపకరణం దేసేత్వా తదనన్తరం చతుత్థం పుగ్గలపఞ్ఞత్తిప్పకరణం కథం విభజిత్వా దేసితం.

విస్సజ్జనా – అభిధమ్మపిటకే భన్తే చతుత్థం పుగ్గలపఞ్ఞత్తిప్పకరణం ‘‘ఛ పఞ్ఞత్తియో ఖన్ధపఞ్ఞత్తి ఆయతనపఞ్ఞత్తి ధాతుపఞ్ఞత్తి సచ్చపఞ్ఞత్తి ఇన్ద్రియపఞ్ఞత్తి పుగ్గలపఞ్ఞత్తి. కిత్తావతా ఖన్ధానం ఖన్ధపఞ్ఞత్తి, యావతా పఞ్చక్ఖన్ధా, రూపక్ఖన్ధో వేదనాక్ఖన్ధో సఞ్ఞాక్ఖన్ధో సఙ్ఖారక్ఖన్ధో విఞ్ఞాణక్ఖన్ధో. ఏత్తావతా ఖన్ధానం ఖన్ధపఞ్ఞత్తీ’’తి ఏవమాదినా ఖన్ధాయతనధాతుసచ్చఇన్ద్రియపఞ్ఞత్తియో సంఖిత్తేన ఉద్దిసిత్వా పుగ్గలపఞ్ఞత్తిం చ ఏకకదుకతికచతుక్కపఞ్చకఛక్కసత్తకఅట్ఠకనవకదసకవసేన విత్థారతో విభజిత్వా భగవతా దేసితా.

కథావత్థు

పుచ్ఛా – తేనావుసో భగవతా సబ్బపరమత్థపఞ్ఞత్తిధమ్మకుసలేన అభిధమ్మపిటకే చతుత్థం పుగ్గలపఞ్ఞత్తిప్పకరణం దేసేత్వా తదనన్తరం పఞ్చమం కథావత్థుప్పకరణం కథం దేసితం.

విస్సజ్జనా – సబ్బపరమత్థపఞ్ఞత్తిధమ్మకుసలేన భన్తే భగవతా లోకే అగ్గపుగ్గలేన అభిధమ్మపిటకే చతుత్థం పుగ్గలపఞ్ఞత్తిప్పకరణం దేసేత్వా తదనన్తరం కథావత్థుదేసనాయ వారే సమ్పత్తే ‘‘అనాగతే మమ సావకో మోగ్గలిపుత్తతిస్సత్థేరో నామ ఉప్పన్నం సాసనమలం సోధేత్వా తతియసఙ్గీతిం కరోన్తో భిక్ఖుసఙ్ఘస్స మజ్ఝే నిసిన్నో సకవాదే పఞ్చ సుత్తసతాని పరవాదే పఞ్చాతి సుత్తసహస్సం సమోధానేత్వా, ఇమం పకరణం భాజేస్సతీ’’తి తస్సోకాసం కరోన్తేన పుగ్గలవారే అట్ఠముఖా వాదయుత్తిం ఆదిం కత్వా సబ్బకథామగ్గేసు అసమ్పుణ్ణభాణవారత్థాయ తన్తియా మాతికా నిక్ఖేపమత్తేన పఞ్చమం కథావత్థుప్పకరణం సంఖేపతో దేసితం.

పుచ్ఛా – అధునా పాకటం పనావుసో విత్థారం కథావత్థుప్పకరణం కదా కేన కత్థ కథఞ్చ విత్థారతో విభజిత్వా దేసితం.

విస్సజ్జనా – తం ఖో భన్తే భగవతో నయముఖం నిస్సాయ ఆయస్మతా మహామోగ్గలిపుత్తతిస్సత్థేరేన తతియసంగీతికాలే పాటలిపుత్తే అసోకారామే సట్ఠిభిక్ఖుసతసహస్సానం సమాగమే భగవతా దిన్ననయవసేన తథాగతేన ఠపితమాతికం విభజన్తేన సకవాదే పఞ్చసుత్తసతాని పరవాదే పఞ్చాతి సుత్తసహస్సం ఆహరిత్వా ఇదం పరవాదమథనం అధునా పాకటం కథావత్థుప్పకరణం విత్థారతో విభజిత్వా దేసితం.

పుచ్ఛా – కతి ఆవుసో తత్థ కథాయో తేన ఆయస్మతా మహామోగ్గలిపుత్తతిస్సత్థేరేన విత్థారతో విభజిత్వా కథితా.

విస్సజ్జనా – తత్థ భన్తే వాచనామగ్గతో ద్వే చ సతాని సత్తవీసతి చ కథాయో ఆయస్మతా మహామోగ్గలిపుత్తతిస్సత్థేరేన విత్థారతో విభజిత్వా కథితా.

పుగ్గలకథా

పుచ్ఛా – కథఞ్చావుసో తత్థ పఠమా పుగ్గలకథా ఆయస్మతా మహామోగ్గలిపుత్తతిస్సత్థేరేన విత్థారతో విభజిత్వా కథితా.

విస్సజ్జనా – పుగ్గలో ఉపలబ్భతి సచ్చికట్ఠపరమత్థేనాతి, ఆమన్తా. యో సచ్చికట్ఠో పరమత్థో, తతో సో పుగ్గలో ఉపలబ్భతి సచ్చికట్ఠపరమత్థేనాతి, న హేవం వత్తబ్బే. ఆజానాహి నిగ్గహం హఞ్చి పుగ్గలో ఉపలబ్భతి సచ్చికట్ఠపరమత్థేన, తేన వత రే వత్తబ్బే ‘‘యో సచ్చికట్ఠో పరమత్థో, తతో సో పుగ్గలో ఉపలబ్భతి సచ్చికట్ఠపరమత్థేనా’’తి. యం తత్థ వదేసి ‘‘వత్తబ్బే ఖో ‘పుగ్గలో ఉపలబ్భతి సచ్చికట్ఠపరమత్థేన’, నో చ వత్తబ్బే ‘యో సచ్చికట్ఠో పరమత్థో, తతో సో పుగ్గలో ఉపలబ్భతి సచ్చికట్ఠపరమత్థేనా’’తి, మిచ్ఛాతి ఏవమాదినా భన్తే తత్థ పఠమా పుగ్గలకథా పఞ్చ భాణవారమత్తాయ తన్తియా ఆయస్మతా మహామోగ్గలిపుత్తతిస్సత్థేరేన విత్థారతో విభజిత్వా కథితా.

అఞ్ఞాణకథా

పుచ్ఛా – అభిధమ్మపిటకే ఆవుసో కథావత్థుప్పకరణే దుతియవగ్గే దుతియా అఞ్ఞాణకథా ఆయస్మతా మహామోగ్గలిపుత్తతిస్సత్థేరేన కథం విత్థారతో విభజిత్వా కథితా.

విస్సజ్జనా – అభిధమ్మపిటకే భన్తే పఞ్చమే కథావత్థుప్పకరణే దుతియవగ్గే దుతియా అఞ్ఞాణకథా ‘‘అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణన్తి, ఆమన్తా. అత్థి అరహతో అవిజ్జా అవిజ్జోఘో అవిజ్జాయోగో అవిజ్జానుసయో అవిజ్జాపరియుట్ఠానం అవిజ్జాసంయోజనం అవిజ్జానీవరణన్తి, న హేవం వత్తబ్బే. నత్థి అరహతో అవిజ్జా అవిజ్జోఘో అవిజ్జాయోగో అవిజ్జానుసయో అవిజ్జాపరియుట్ఠానం అవిజ్జాసంయోజనం అవిజ్జానివరణన్తి, ఆమన్తా. హఞ్చి నత్థి అరహతో అవిజ్జా అవిజ్జోఘో అవిజ్జాయోగో అవిజ్జానుసయో అవిజ్జాపరియుట్ఠానం అవిజ్జాసంయోజనం అవిజ్జానీవరణం, నో చ వత రే వత్తబ్బే ‘‘అత్థి అరహతో అఞ్ఞాణ’’న్తి ఏవమాదినా ఆయస్మతా మహామోగ్గలిపుత్తతిస్సత్థేరేన విత్థారతో విభజిత్వా భాసితా.

అసఞ్ఞకథా

పుచ్ఛా – అభిధమ్మపిటకే ఆవుసో పఞ్చమే కథావత్థుప్పకరణే తతియవగ్గే ఏకాదసమా అసఞ్ఞకథా ఆయస్మతా మహామోగ్గలిపుత్తతిస్సత్థేరేన కథం విత్థారతో విభజిత్వా కథితా.

విస్సజ్జనా – అభిధమ్మపిటకే భన్తే పఞ్చమే కథావత్థుప్పకరణే తతియవగ్గే ఏకాదసమా అసఞ్ఞకథా ‘‘అసఞ్ఞసత్తేసు సఞ్ఞా అత్థీతి, ఆమన్తా. సఞ్ఞాభవో సఞ్ఞాగతి సఞ్ఞాసత్తావాసో సఞ్ఞాసంసారో సఞ్ఞాయోని సఞ్ఞత్తభావపటిలాభోతి, న హేవం వత్తబ్బే’’తి ఏవమాదినా ఆయస్మతా మహామోగ్గలిపుత్తతిస్సత్థేరేన విత్థారతో విభజిత్వా కథితా.

అసఞ్ఞసత్తేసు సఞ్ఞా అత్థి.

సఞ్ఞాభవో సఞ్ఞాగతి సఞ్ఞాసత్తావాసో సఞ్ఞాసంసారో సఞ్ఞాయోని సఞ్ఞత్తభావపటిలాభో.

న హేవం వత్తబ్బే.

నను అసఞ్ఞభవో అసఞ్ఞగతి అసఞ్ఞసత్తావాసో అసఞ్ఞసంసారో అసఞ్ఞయోని అసఞ్ఞత్తభావపటిలాభో.

హఞ్చి అసఞ్ఞభవో అసఞ్ఞగతి అసఞ్ఞసత్తావాసో అసఞ్ఞసంసారో అసఞ్ఞయోని అసఞ్ఞత్తభావపటిలాభో, నో చ వత రే వత్తబ్బే అసఞ్ఞసత్తేసు సఞ్ఞా అత్థి.

అసఞ్ఞసత్తేసు సఞ్ఞా అత్థి.

పఞ్చవోకారభవో గతి సత్తావాసో సంసారో యోని అత్తభావపటిలాభో.

నను ఏకవోకారభవో గతి సత్తావాసో సంసారో యోని అత్తభావపటిలాభో.

హఞ్చి ఏకవోకారభవో గతి సత్తావాసో సంసారో యోని అత్తభావపటిలాభో, నో చ వత రే వత్తబ్బే అసఞ్ఞసత్తేసు సఞ్ఞా అత్థి.

ఛట్ఠవగ్గ

పథవీధాతుసనిదస్సనాతిఆదికథా

పుచ్ఛా – ఛట్ఠవగ్గే పన ఆవుసో అట్ఠమా పథవీధాతు సనిదస్సనాతిఆదికథా ఆయస్మతా మహామోగ్గలిపుత్తతిస్సత్థేరేన కథం విత్థారతో విభజిత్వా కథితా.

విస్సజ్జనా – ఛట్ఠవగ్గే భన్తే అట్ఠమా పథవీధాతు సనిదస్సనాతిఆదికథా ‘‘పథవీధాతు సనిదస్సనాతి ఆమన్తా. రూపం రూపాయతనం రూపధాతు నీలం పీతకం లోహితకం ఓదాతం చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యం చక్ఖుస్మిం పటిహఞ్ఞతి చక్ఖుస్స ఆపాథం ఆగచ్ఛతీతి, న హేవం వత్తబ్బే’’తి ఏవమాదినా ఆయస్మతా మహామోగ్గలి పుత్తతిస్సత్థేరేన విత్థారతో విభజిత్వా కథితా.

పథవీధాతు సనిదస్సనా.

చక్ఖుఞ్చ పటిచ్చ పథవీధాతుఞ్చ ఉప్పజ్జతి చక్ఖువిఞ్ఞాణం.

తేన హి న వత్తబ్బం చక్ఖుఞ్చ పటిచ్చ పథవీధాతుఞ్చ ఉప్పజ్జతి చక్ఖువిఞ్ఞాణం.

అన్తరాభవకథా

పుచ్ఛా – అభిధమ్మపిటకే ఆవుసో పఞ్చమే కథావత్థుప్పకరణే అట్ఠమవగ్గే దుతియా అన్తరాభవకథా ఆయస్మతా మహామోగ్గలిపుత్తతిస్సత్థేరేన కథం విత్థారతో విభజిత్వా కథితా.

విస్సజ్జనా – అభిధమ్మపిటకే భన్తే పఞ్చమే కథావత్థుప్పకరణే అట్ఠమవగ్గే దుతియా అన్తరాభవకథా ‘‘అత్థి అన్తరాభవోతి, ఆమన్తా. కామభవోతి, న హేవం వత్తబ్బే…పే… అత్థి అన్తరాభవోతి, ఆమన్తా. రూపభవోతి, న హేవం వత్తబ్బే…పే… అత్థి అన్తరాభవోతి, ఆమన్తా. అరూపభవోతి, న హేవం వత్తబ్బే’’తి ఏవమాదినా ఆయస్మతా మహామోగ్గలిపుత్తతిస్సత్థేరేన విత్థారతో విభజిత్వా కథితా.

అత్థి అన్తరాభవో.

న హేవం వత్తబ్బే.