౭. సత్తమో కణ్డో (ణ్వాది)
‘‘బహులం’’ (౧.౫౮) ‘‘క్రియత్థా’’తి (౫.౧౪) చ సబ్బత్థ వత్థతే.
౧. చర దర కర రహ జన సన తల సాద సాధ కసాస చటాయ వాహి ణు.
చర-గతిభక్ఖణేసు, దర-దరణే, కర-కరణే, రహ-చాగే, జన-జననే, సన-సమ్భత్తియం, తల-పతిట్ఠాయం, సాద-అస్సాదనే, సాధ-సంసిద్ధియం, కస-విలేఖనే, అస-ఖేపనే, చట-భేదనే, అయ-ఇతి గమనత్థో దణ్డకో ధాతు, వా-గతిగన్ధనేసు, ఏతేహి క్రియత్థేహి బహులం ణు హోతి. ‘‘అస్సా ణానుబన్ధే’’తి (౫.౮౪) ఉపన్తస్స అస్స ఆ, చరతి హదయే మనుఞ్ఞభావేనాతి చారు=సోభనం. దరీయతీతి దార=కట్ఠం. కరోతీతి కారు=సిప్పీ, మఘ వా, విసుకమ్మో చ. రహతి చన్దాదీనం సోభావిసేసం నాసేతీతి రాహు=అసురిన్దో. జాయతి గమనాగమనం అనేనాతిజాను=జఙ్ఘోరూనం సన్ధి. సనేతి అత్తని భత్తిం ఉప్పాదేతీతి సాను=గిరిప్పదేసో. తలన్తి పతిట్ఠహన్తి ఏత్థ దన్తాతి తాలు=వదనేకదేసో. సా దీయతి అస్సాదీయతీతి సాదు=మధురం. సాధేతి అత్తపరహితన్తి సాధు=సజ్జనో. కసీయతీతి కాసు=ఆవాటో, అసతి సీఘభావేన పవత్తతీతి ఆసు=సీఘం. చటతి భిన్దతి అమనుఞ్ఞభావన్తి చాటు=మనుఞ్ఞో. అయన్తి పవత్తన్తి సత్తా ఏతేనాతి ఆయు=జీవితం. ‘‘అస్సా ణాపిమ్హి యుక’’ ఇతి (౫.౯౧) యుక- వాతి గచ్ఛతీతి వాయు-వాతో.
౨. భర మర చర తర అర గర హన తన మన భమ కిత ధన బంహ కమ్బమ్బ చక్ఖ భిక్ఖ సంకిన్దన్ద యజ పటాణాస వస పస పంస బన్ధా ఉ.
భర-భరణే, మర-పాణచాగే, చర-గతిభక్ఖణేసు, తర తరణే, అర-గమనే, గర ఘర-సేచనే, గిరాతి వా నిపాతనా అకారో, హన-హిం సాయం, తన-విత్తారే, మన-ఞాణే, భమ-అనవట్ఠానే, కిత-నివాసే, ధన-సద్దే, బంహ బ్రహ బ్రూహ-వుద్ధియం, కమ్బ-సంవరణే, అమ్బ-సద్దే, చక్ఖ ఇక్ఖ దస్సనే, భిక్ఖ-యాచనే, సంకసఙ్కాయం, ఇన్ద-పరమిస్సరియే, అన్ద-బన్ధనే, యజ-దేవపూజాయం, అట పట-గమనథా, అణ-సద్దత్థో, అస-ఖేపనే, వస-నివాసే, పసబాధనే, పంస-నాసనే, బన్ధ-బన్ధనే, ఏతేహి క్రియత్థేహి ఉ హోతి. భరతీతి భర=భత్తా. మరతి రూపకాయేన సహేవాతి మరు=దేవో, నిజ్జలదేసో చ. చరీయతి భక్ఖీయతీతి చరు=హబ్యపా కో. తరన్తి అనేనాతి తరు=రుక్ఖో. అరతి సూనభావేన ఉద్ధం గచ్ఛతీతి అరు=వణో. గరతి సిఞ్చతి, గిరతి వమతి వా సిస్సేసు సినేహన్తి గరు=ఆచరియో. హనతి ఓదనాదీసు వణ్ణవిసేసం నాసేతీతి హను=వదనేకదేసో. తనోతి సంసార దుక్ఖన్తి తను-సరీరం. మఞ్ఞతి సత్తానం హితాహితన్తి మను=పజాపతి. భమతి చలతీతి భము=నయనో పతిట్ఠానం. కేతతి ఉద్ధం గచ్ఛతి, ఉపరి నివసతీతి వా కేతు=ధజో. ధనతి సద్దం కరోతీతి ధను=చాపో. బంహ ఇతి నిద్దేసా ఉమ్హి నిచ్చం నిగ్గహీతలోపో, బంహతి వుద్ధిం గచ్ఛతీతి బహు=అనప్పకం. కమ్బతి సంవరం కరోతీథి కమ్బు=వలయో, సఙ్ఖో చ. అమ్బతి నాదంకరోతీతి అమ్బు=వారి. చక్ఖతి రూపన్తి చక్ఖు=నయనం. భిక్ఖతీతి భిక్ఖు=సమణో. సంకిరతీతి సంకు=సూలం. ఇన్దతి నక్ఖత్తానం పరమిస్సరియం పవత్తేతీతి ఇన్దు=చన్దో. అన్దన్తి బన్ధన్తి సత్తా ఏతాయాతి అన్దు=సఙ్ఖలికా. యజన్తి అనేనాతి యజు=వేదో. పటతి బ్యత్తభావం గచ్ఛతీతి పటు=విచక్ఖణో. అణతి సుఖుమభావేన పవత్తతీతి అణు=సుఖుమో, వీహిభేదో చ. అసన్తి పవత్తన్తి సత్తా ఏతేహీతి అసవో=పాణా. సుఖం వసన్త్యనేనాతి వసు=ధనం. పసీయతి బాధీయతి సామికేహీతి పసు. చతుప్పదో. పంసతి సోభావిసేసం నాసేతీతి పంసు=రేణు. బన్ధీయతి సినేహభావేనాతి బన్ధు=ఞాతి.
౩. బన్ధా ఊ వధో చ.
బన్ధ-బన్ధనే తిమస్మా ఊ హోతి, బన్ధస్స వధాదేసో చ. పఞ్చహి కామగుణేహి అత్తని సత్థే బన్ధతీతి వధూ-సుణిసా, ఇత్థీచ.
౪. జమ్బాదయో.
జమ్బూఆదయో సద్దాఊపచ్చయన్తా నిపచ్చన్తే, నిపాతనం అప్పత్తస్స పాపనం పత్తస్స పటిసేధో చ. జనిస్మా ఊ, బుకాగమో, ‘‘మనానం నిగ్గహీత’’న్తి (౫.౯౬) నస్స నిగ్గహీతం, ‘‘వగ్గే వగ్గన్తో’’తి (౧.౪౧) నిగ్గహీతస్స మో, జాయతి, జనీయతీ వా జమ్బూ=రుక్ఖో. భమిస్స అమలోపో, భమతి కమ్పతీతి భూ=భము. కరోతిస్మా ఊ, తస్స కన్ధుఞ చ, ‘‘పరరూపమయకారే బ్యఞ్జనే’’తి (౫.౯౫) ధాత్వన్తస్స బ్యఞ్జనస్స పరరూపత్తం, రుధిరుప్పాదం కరోతీతి కక్కన్ధూ=బదరీ. లమ్బ-అవసంసనే, ఆపుబ్బో, సంయోగాదిలోపదీఘరస్సా, ఆలమ్బతి అవసంసతీతి అలాబూ=తుమ్బి. సర-గతి హింసాచిన్తాసు, ఊమ్హి అభుక అబుక చ, సరతి గచ్ఛతీతి సరభూ=ఏకా మహానదీ. సరతి పాణే హింసతీతి సరబూ=ఖుద్దజన్తుకవిసేసో. చమఅదనే, చమతి భక్ఖతి నివాపన్తి చమూ=సేనా. తన-విత్థారే, తనోతి సంసారదుక్ఖన్తి తను=సరీరం, ఏవమఞ్ఞేపి పయోగతో దట్ఠబ్బా.
౫. తపుస వి ధ కుర పుథ ముదా కు.
తప-సన్తాపే, ఉస-దాహే, విధ-వేధనే, కుర-సద్దే, పుథ పథ-విత్థారే, ముద-తోసే, ఏతేహి కు, హోతి. కకారోనుబన్ధో ‘‘న తే కానుబన్ధనాగమేసూ’’తి (౫.౮౫) ఏఓనమభావత్థో. తప ఇతి నిద్దేసతోవ అస్స ఇత్తం, తాపీయతీతి తిపు=లోహవిసేసో. ఉసతి దాహం కరోతీతి ఉసు=సరో. వేధతి రంసీహి తిమిరన్తి విధు=చన్దో. కురతి కిచ్చాకిచ్చం వదతీతి కురు=రాజా, కురవో=జనపదో. పుథతి మహన్థభావేన పత్థిరతీతి పుథు=విత్థిణ్ణో, మోదనం, ముదీయతీతి వా ముదు=అథద్ధో.
౬. సిన్ధాదయో.
సిన్ధు ఆదయో కుపచ్చయన్తా నిపచ్చన్తే. సన్ద-పస్సవనే, అస్స ఇత్తం, ధోచాన్తా దేసో నిపాతనా, సన్దతి పస్సవతీతి సిన్ధు=నది, వహిసుపన్తస్స దీఘాదిబత్తే, బాధిస్స వాన్తహత్తే చ, వహన్త్యనేనాతి బాహు, బాధతి ఉపద్దవే వారేతీ తి వా బాహు=భుజో. రంఘ-గమనే, నిగ్గహీతలోపో, రఙ్ఘతి పవత్తహి రాజధమ్మేతి రఘు=రాజా. విద-లాభే, నకారాగమో, వస్స బో, విన్దత్యనేన నన్దనన్తి బిన్దు=కణికా. మన-ఞాణే, నస్స ధో, మఞ్ఞతి ఞాయతి మధురన్తి మధు=మధుకరీహి కతమధు, రప లప జప జప్ప-వచనే, అస్సఇత్తం, రపతి జప్పతి మన్తన్తీ రిపు=పచ్చామిత్తో. సస-గతి హిం సాపాణనేసు, అస్స ఉత్తం, ససతి జీవతీతి సుసు=యువా. అర గమనే, అస్సఉత్త మూత్తఞ్చ, అరతి మహన్తభావం గచ్ఛతీతి ఉరు=మహా, అరతినేనాతి ఊరు-సత్థి. ఖణ-అవదారణే, ఆ పుబ్బో అనలోపో, ఆఖనతీతి ఆఖు=ఉన్దూరో. తరతరణే, తస్స థో, తరతీతి థరు=ఖగ్గావయవో. లంఘ-గతి సోసనేసు ఘస్స వా హత్తం, నిగ్గహీతలోపో చ, లఙ్ఘతి పవత్తతి లఘుభావేనాతి లఘు లహూ ఏకత్థా, (భంజ-ఓమద్దనే, ప-పుబ్బో, జస్స గత్తం, పభఞ్జతి విసేసేనాతి పభఙ్గు=భఙ్గురో.) ఠా-గతినివత్తియం, సుపుబ్బో, ఠాతి పవత్తతి సున్దరభావేనాతి సుట్ఠు=సోభనం, దుపుబ్బో ఠాతి పవత్తతి అసున్దరభావేనాతి దుట్ఠు=అసోభనం. ఏవమఞ్ఞేపి విఞ్ఞేయ్యా.
౭. ఇ.
క్రియత్థా బహులం ఇ హోతి, అభ-ఖేపనే, అసీయతి ఖిపీయతీతి అసి=ఖగ్గో. కస-విలేఖనే, కసీయతే కసి=కసనం. మస-ఆమసనే, మసీయతీతి మసి=మేళా. కు-సద్దే ఓ అవాదేసా, కవతి కథేభీతి కవి=కబ్బకారో. రుసద్దే, రవతి గజ్జతీతి రవి=ఆదిచ్చో. సప్ప-గమనే, సప్పతి పవత్తతీతి సప్పి=ఘతం. గన్థ-గన్థనే, ‘‘త థ న రానం ట ఠ ణలా’’తి (౧.౨౫) నథానం ణఠా, గన్థేతీతి గణ్ఠి=పబ్బో, గణ్ఠిచ. రాజ-దిత్తియం, రాజతి పవత్తతీతి రాజి=పాళి. కల-సఙ్ఖ్యానే, కలీయతి పరిమీయతీతి కలి=పాపం. బల-పాణనే, బలన్తి జీవన్తి అనేనాతి బలి=కరో. ధన-సద్దే, ధనతి నదతీతి ధని=సద్దో. అచ్చ అఞ్చ-పూజాయం, అచ్చీయతి పూజీయతీతి అచ్చి=జాలా. వల వల్ల-సంవరణే, వలనం సంకోచనం వలి=ఉదరాదీసు పలి, వల్లీయన్తి సంవరీయన్తి సత్తా ఏతాయాతి వల్లి=లతా. విమ్హి వలీ వల్లీతిపి హోతి, సోయేవత్థో, ఏవమఞ్ఞేపి.
౮. దఝాదయో.
దధిఆదయో సద్దా ఇపచ్చయన్తా నిపచ్చన్తే. ధా-ధారణే, ద్విభావో నిపాతనా, ఘతమాదధాతీతి దధి=గోర సవిసేసో. అంహ-గమనే, నిగ్గహీతలోపో, అంహతి గచ్ఛతీతి అహి=సప్పో. కమ్ప చలనే, సంయోగాదిలోపో, కమ్పతి చలతీతి కపి=వానరో. మన-ఞాణే, అస్స ఉత్తం, మనతి జానాతీతి ముని=సమణో. నస్స ణత్తం, మనతి మహగ్ఘభావం గచ్ఛతీతీ మణి=రతనం. ఇక్ఖ చక్ఖ-దస్సనే, ఇస్స అత్తం ఇక్ఖతి అనేనాతి అక్ఖి=నయనం. కమపవిక్ఖేపే, అస్స ఇత్తం, కమతి యాతీతి కిమి=ఖుద్దజన్తుకవిసేసో. తర తరణే, తిత్తిరాదేసో, తురితో తరతి యాతీతి తిత్తిరి=పక్ఖివిసేసో. కీళ-విహారే, ఈస్స ఏత్తం, కీళనం కేళి=కీళా. ఉసిస్మా ఇస్స ఖలుఞ, ఉసతి దహతీ ఉక్ఖలి=భాజనం, ఏవమఞ్ఞేపి.
౯. యువణ్ణుపన్తా కి.
ఇవణ్ణుపన్తేహి చ ఉవణ్ణుపన్తేహి చ క్రియత్థేహి బహులం కి హోతి. కకారో-నుబన్ధో, ఇస సిస-ఇచ్ఛాయం, సివం ఇచ్ఛతీతి ఇసి=తపస్సీ. గిర-నిగిరణే, గిరతి పసవతి ఛవిమంససారభూతం భేసజ్జాదిన్తి గిరి=సేలో. సుచ-సోచనే. సోచనం సుచి=సోచేయ్యం, రుచ-అభిలాసే రుచన్తి ఏతాయాతి రుచి=ఆభిలాసో, ఏవమఞ్ఞేపి.
౧౦. వప వర వస రస నభ హర హన పణా ఇణ.
వప-బీజనిక్ఖేపే, వర-వరణసమ్భత్తీసు, వస-నివాసే, రస-అస్సాదనే, నభ-హింసాయం, హర హరణే, హన హింసాయం, పణ-బ్యవహారథుతిసు, ఏతేహి ఇణ హోతి. వపన్తి ఏతాయాతి వాపి=జలాసయో. వారేన్తి ఏతేనాతి వారి=జలం. వసన్తి ఏతాయాతి వాసి=తచ్ఛక భణ్డం. రసీయతి అస్సాదనవసేన సమో సరీయతీతి రాసి=సమూహో. నభతి హింసతీతి నాభి=సరీరావయవో. హారేతీతి హారి=మనుఞ్ఞం. ‘‘హనస్స ఘాతో ణానుబన్ధే’’ (౫.౯౯) తి హనస్స ఘాతో, హనన్తి ఏతేనాతి ఘాతి=పహరణం, పణతి వోహరతీతి పాణి, పణతి వోహరతి ఏతేనాతి వా పాణి=కరో.
౧౧. భూగమా ఈణ.
భూ-సత్తాయం, అమ గమ-గమనే ఏతేహి ఈణ హోతి భవిస్సతి కాలే. భవిస్సతీతి భావీ=భవిస్సమానో. గమిస్సతీతి గామీ=గమిస్సామానో.
౧౨. తన్దలక్ఖా ఈ.
తన్ద-ఆలసియే, లక్ఖ-దస్సనఙ్కేసు, ఏతేహి ఈ హోతి. తన్దనం తన్దీ=ఆలస్యం, లక్ఖీయన్తి సత్తా ఏతాయాతి లక్ఖీ=సిరీ.
౧౩. గమా రో.
గమిస్మా రో హోతి. ‘‘రానుబన్ధేన్తసరాదిస్సా’’తి (౪.౧౩౨) అమలోపో, గచ్ఛతీతి గో=పసు.
(ఇతి సరపచ్చయవిధానం).
౧౪. ఇ భీ కా కరార వక సక వాహి కో.
ఇ-అజ్ఝేన గతీసు, భీ-భయే, కా గా-సద్దే, కర-కరణే, అర-గమనే, కుక వక-ఆదానే, సక-సత్తియం, వా-గతిబన్ధనేసు, ఏతేహి కపచ్చయో హోతి. ఏతి పవత్తతీతి ఏతో=అసహాయో. భాయన్తి ఏతస్మాతి భేకో=మణ్డూకో. కాయతి సద్దం కరోతీతి కాకో=వాయసో. కరోతి వణ్ణకన్తి కక్కో=వణ్ణవిసేసో, పిసితదబ్బఞ్చ. అరతి యాతీతి అక్కో=సూరో, విటపివిసేసో చ. వకతి ఓదనం ఆదదాతీతి వక్కం=దేహకోట్ఠాసవిసేసో, సక్కతీతి సక్కో-దేవిన్దో, సమత్థో చ. వాతి బన్ధతి ఏతేనాతి వాకో=వక్కలం.
౧౫. ఞుకాదయో.
ఞుకాదయో కపచ్చయన్తా నిపచ్చన్తే. ఊహ-వితక్కే, హలోపో నిపాతనా ఊహీయతి విచినీయతీతి ఊకా-ఓకోదనీ. ఉన్ద కిలేదనే, సంయోగాది లోపో, అక చ. ఉన్దతి ద్రవం కరోతీతి ఉదకం=జలం. భీ-భయే, ఏత్తాభావో, భాయన్తి ఏతస్మాతి భీకో=భీరు. సక-సత్తియం, ఉపన్తస్సి, సక్కోతి ధారేతున్తి సిక్కా=ఉపకరణవిసేసో. హా-చాగే, హీయతి సాధూహి జహీయతీతి హాకో=కోధో. సమ్బ-మణ్డనే, కస్స ఉఞ, సమ్బతి ఉదకం మణ్డేతీతి సమ్బుకో=జలజన్తువిసేభో. పుథ పథ-విత్థారే, ఓత్తాభావో, కస్స ఉఞ, పుథతి పత్థరతి అత్తనో బాలభావన్తి పుథుకో=బాలో. సుచ-సోకే, సోచన్తి ఏతేనాతి సుక్కం=సమ్భవో, సేతఞ్చ. చి-చయే, ఉపపుబ్బో, ఏత్తాభావో, ఉపచినన్తీతి ఉపచికా=వమ్మిక కారా. కమ్ప-చలనే, కమ్పిస్స పం, కమ్పతి చలతీతి పఙ్కో=కద్దమో. ఉస-దాహే, ఉసతీతి ఉక్కా=జాలా. కస్స ముఞ, ఉసతి దహతీభి ఉమ్ముకం=అలాతం. వమ-ఉగ్గిరణే, కస్స మిఞ, వమీయతీతి వమ్మికో=ఉపచికాకతో చయో, మస-ఆమసనే, సస్స త్థఙ, మసీయతి పేమేనాతి మత్థకం=సీసం, ఏవమఞ్ఞేపి.
౧౬. భీత్వా నకో.
భీ-భయే తీమస్మా ఆనకో హోతి. భాయన్తి ఏతస్మాకి భయానకో=భయజనకో.
౧౭. సిఙ్ఘా ఆణికాటకా.
సిఙ్ఘ-ఘాయనేతీమస్మా ఆణిక ఆటకా హోన్తి. ‘‘ఇత్థియమత్వా’’తి ౯౩.౨౬౦ ఆ, సిఙ్ఘయతి పస్సవతీతి సిఙ్ఘాణికా=నాసాస్సవో. సిఙ్ఘతి ఏకీభావం యాతీతి సిఙ్ఘాటకం=వీథిచతుక్కం.
౧౮. కరాదిత్వకో.
కర-కరణే, సర-గతిహింసాచిన్తాసు, నర-నయే, తరతరణే, వర-వరణ సమ్భత్తీసు, జన-జననే, కర-దిత్తి గతికన్తీసు, కట-మన్దనే, కుర-సద్దే, థు-అభిత్థవే, ఏవమాదీహి అకో హోతి. కరీయతీతి కరకో=కమణ్డలు. కరోతీతి కరకా=వస్సోపలా. సరతి ఉదకమేత్థాతి సరకో=పానభాజనం. నరన్తి పాపుణన్తి సత్తా ఏత్థాతి నరకో=నిరయో. తరన్త్యనేనాతి తరకో=తరణం. వారేతీతివరకో=వరణో, ధఞ్ఞవిసేసో చ. జనేతీతి జనకో=పితా. కనతి దిబ్బతీతి కనకం=సువణ్ణం. కటతి మద్దతి రిపవోతి కటకం=నగరం. కురతీతి కోరకో=కలికా. థవీయతీతి థవకో-గుచ్ఛో.
౧౯. బల పతేహ్యాకో.
బల-పాణనే, పత పథ-గమనే, ఏతేహి ఆకో హోతి. బలతి జీవతీతి బలాకా=పక్ఖివిసేసో. పతతి యాతీతి పతాకా=ధజో.
౨౦. సామాకాదయో.
సామాకఆదయో ఆకన్తా నిపచ్చన్తే. సా-తను కరణావసానేసు, సాస్స ముక, సాతి దేహం త నుం కరోతీతి సామాకో=తిణధఞ్ఞం. పా-పానే, ఇనఙ, పివతి రత్తన్తి పినాకో=మహిస్సరధను. గు-సద్దే, ‘‘యువణ్ణాన మియఙువఙ సరే’’తి (౫.౧౩౬) ఉవఙ, గవతి నదతి ఏతేనాతి గువకో=పూగఫలం. అట పట-గమనత్థా, పటతి యాతీతి పటాకా=వేజయన్తీ. సల పిల పల హుల-గమనత్థా, సలతి యాతీతి సలాకా=వేజ్జోపకరణదబ్బం. విద-ఞాణే, విదతి జానాతీతి విదాకో=విద్వా. పణబ్యవహారథుతీసు అస్స ఇత్తం, ఊక చ, పణీయతి వోహరీయతీతి పిఞ్ఞాకో=తిలకక్కో, ఏవమఞ్ఞేపి.
౨౧. విచ్ఛాలగమముసా కికో.
విచ్ఛా-గమనే, అల=బన్ధనే, అమ గమ-గమనే, ముస-థేయ్యే, ఏతేహి కికో హోతి. విచ్ఛతి యాతీతి విచ్ఛికో=కీటో. అలతి బన్ధతి ఏతేనాతి అలికం=అసచ్చం. గచ్ఛతీతి గమికో=గన్తా. ముసాతి నిద్దేసా దీఘో, ముసతి థేనేతీతి మూసికో=ఉన్దూరో.
౨౨. కింకణికాదయో.
కింకణికాదయో సద్దా కికన్తా నిపచ్చన్తే. కణఇతి దణ్డకో ధాతు సద్దత్థో, కస్స ద్విత్తం, అస్స ఇత్తం, నిగ్గహీతాగమో చ, కణతి సద్దం కరోతీ కింకణికా=ఘణ్డికా. ముద-తోసే, దస్స ద్విత్తం, ముదన్తి ఏతమయాతి ముద్దికా=అఙ్గులియావేట్ఠనం, ఫలవిసేసో అ. మహీయతి పూజీయతీతి మహికా=హిమం. కల-సఙ్ఖ్యానే, కలీయతి పరిమీతయతీతి కలికా=కోరకో. సప్ప-గమనే, అస్స ఇత్తం. సప్పతి గచ్ఛతీతి సిప్పికా=జలజన్తువిసేసో, ఏవమఞ్ఞేపి.
౨౩. ఇసా కీకో.
ఇస సింస-ఇచ్ఛాయం, ఇచ్చస్మా కీకో హోతి. ఇచ్ఛీయతీతి ఇసీకా=తూలనిస్సయో.
౨౪. కమపదా ణుకో.
కమ-ఇచ్ఛాయం, పద-గమనే, ఏతేహి ణుకో హోతి. ‘‘ణిణాపీన’’న్తి (౫.౧౬౦) యోగవిభాగా ణిలోపో. కామేతీతి కాముకో=కామయితా. పజ్జతి యాతి ఏతాయాతి పాదుకా=పాదోపకరణం.
౨౫. మణ్డసలా ణూకో.
మణ్డ-భూసనే, సల-గమనత్థో దణ్డకో ధాతు, ఏతేహి ణూకో హోతి. మణ్డేతి జలం భూసేతీతి మణ్డూకో=భేకో, సలతి గోచరత్త ముపయాతీతి సాలూకం=ఉప్పలకణ్డో.
౨౬. ఉలూకాదయో.
ఉలూకాదయో సద్దా ణూకన్తా నిపచ్చన్తే. ఉల-గవేసనే, ఓత్తాభావో నిపాతనా, ఉలతి గవేసతీతి ఉలూకో=కోసియో. మన=ఞాణే, నస్స ధత్తం, మఞ్ఞతీతి మధూకో=రుక్ఖో. జల-దిత్తియం, జలతీతి జలూకా=లోహితపో, ఏవమఞ్ఞేపి.
౨౭. కసా సకో.
కస-విలేఖనేతీమస్మా సకో హోతి. కసతీతి కస్సకో=కసికమ్మకారో.
౨౮. కరా తికో.
కరోతిస్మా తికో హోతి. కరోన్తి కీళం ఏత్థాతి కత్తికో=బాహులో.
౨౯. ఇసా ఠకన.
ఇస సింస-ఇచ్ఛాయం, ఇచ్చస్మా ఠకన హోతి. ఇచ్ఛీయతీతి ఇట్ఠకా=మత్తికావికారో.
౩౦. సమా ఖో.
సమ-ఉపసమఖేదేసు, ఏతస్మా ఖో హోతి. సమేతి ఉపసమేతీతి సఙ్ఖో=కమ్బు.
౩౧. ముఖా దయో.
ముఖ ఆదయో ఖన్తా నిపచ్చన్తే. ము-బన్ధనే, ఓత్తాభావో నిపాతనా, మునన్తి బన్ధన్తి ఏతేనాతి ముఖం=లపనం. సి-సేవాయం, ఏత్తా భావో నిపాతనా, సయన్తి ఏత్థ ఊకా కుసుమ-దయో చాతి సిఖా=చూళా. విపుబ్బస్స సిస్స, విసతిస్స వా, విసేసేన సయన్తి ఏత్థ, పవిసన్తీతి విసిఖా=రచ్ఛా. కన-దీత్తి గతి కన్తీసు, నిపుబ్బో, అనభాగలోపో, కనతి దిబ్బతీతి నిక్ఖో=సువణ్ణవికారో. మయఇతి గమనత్థో దణ్డకో ధాతు, ఖస్స ఊఞ, మయతి యాతీతి మయూఖో-కిరణో. లూ-ఛేదనే, ఓత్థాభావో, లునాతి ఛిన్దతి సోభన్తి లూఖో=అసినిద్ధో. అర-గమనే, అరన్తి యన్తి ఏతేనాతి అక్ఖో=సకటావయవా, పాసకో చ. యస-పయతనే, యస్సతి పయతతి బలిమాహరణత్థాయాతి యక్ఖో=అమనుస్సో, రుహ-జననే, రుహతి జాయతీతి రుక్ఖో=పాదపో, ఉస-దాహే, ఉసతి దహతి కామగ్గినాతి ఉక్ఖో=బలీబద్దో. సహ-మరిసనే ‘హలోపో, సహతి అత్తని కతాపరాధం ఖమతీతి సఖా=సహాయో, ఏవమఞ్ఞేపి.
౩౨. అజ వజ ముద గద గమా గక.
అజ వజ-గమనే, ముద-తోసే, గద-వచనే, అమ గమ-గమనే, ఏతేహి గక హోతి. అజతి గచ్ఛతి సేట్ఠభావన్తి అగ్గో-సేట్ఠో. వజతి సమూహత్తం గచ్ఛతీతి వగ్గో=సమూహో. ముదన్తి ఏతేనాతి ముగ్గో=ధఞ్ఞవిసేసో. గదతీతి గగ్గో=ఇసి. ‘‘మనానం నిగ్గహీత’’న్తి (౫.౯౬) మస్స నిగ్గహీతం, గచ్ఛతీతి గఙ్గా=సురాపగా.
౩౩. సిఙ్గాదయో.
సిఙ్గఆదయో సద్దా గకఅన్తా నిపచ్చన్తే. సీ-సయే, నిగ్గహీతాగమో, రస్సత్తఞ్చ, సయతి పవత్తతి మత్థకేతి సిఙ్గం=విసాణం. ఫుర-చలనే, లిముఙ, ఫురతి చలతీతి పులిఙ్గో=జలితఙ్గా రావయవో. చల-కమ్పనే, ఉపుబ్బో, చలస్స చాలిం, ఉచ్చలతి కమ్పతీతి ఉచ్చాలిఙ్గో=సుక్కకీటో, కల-సద్దే, ఇముక, కలతి అభినాదం కరోతి బహురజ్జతాయా తి కలిఙ్గో=దక్ఖిణాపథో. భమ-అనవట్ఠానే, అస్స ఇత్తం, భమతీతి భిఙ్గో=భమరో. పట అట-గమనే, పటిస్స అముక, అక చ. పటతి పతన్తో గచ్ఛతీతి పటఙ్గో, పటగో=సలభో, ఏవమఞ్ఞేపి.
౩౪. అగా గి.
అగ-కుటిలగమనేతీమస్మా గి హోతి. అగతి కుటిలో హుత్వా గచ్ఛతీతి అగ్గి=పావకో.
౩౫. యావలా గు.
యా-పాపుణనే, వల వల్ల-సంవరణే, ఏతేహి గు హోతి. యాతీతి యాగు=పేయ్యా. వలీయతి సంవరీయతీతి వగ్గు=మనుఞ్ఞో.
౩౬. ఫేగ్గాదయో.
ఫేగ్గు ఆదయో గుఅన్తా నిపచ్చన్తే. ఫల-నిప్ఫత్తియం, అస్స ఏత్తం, ఫలతి నిట్ఠానం గచ్ఛతీతి ఫేగ్గు=అసారో. భర-భరణే, రలోపో. భరతీతి భగు=ఇసి. హి-గతీయం, నిగ్గహీతాగమో, హినో తి పవత్తతీతి హిఙ్గు=రామఠజం. కమ-ఇచ్ఛాయం, కామీయతీతి కఙ్గు=ధఞ్ఞవిసేసో, ఏవమఞ్ఞేపి.
౩౭. జనా ఘో.
జన-జననేతీమస్మా ఘో హోతి. ‘‘మనానం నిగ్గహీత’’న్తి (౫.౯౬) నస్స నిగ్గహీతం, జాయతి గమనమేతాయాతి జఙ్ఘా=పాణ్యఙ్గవిసేసో.
౩౮. మేఘాదయో.
మేఘఆదయో ఘన్తా నిపచ్చన్తే. మిహ-సేచనే, హలోపో, మేహతి సిఞ్చతీతి మేఘో=అమ్బుదో. ముహ-ముచ్ఛాయం, హలోపో, ముయ్హన్తి సత్తా ఏత్థాతి మోఘో=తుచ్ఛో. సీ-సయే, ఏత్తాభావో, సేతి లహు హుత్వా పవత్తతీతి సీఘం=ఆసు. అహ-భస్మీకరణే, నిపుబ్బో, హలోపదీఘా, నిదహతీతి నిదాఘో=గిమ్హో. మహీస్స హలోపో, మహీయతి పూజీయతీతి మఘా=నక్ఖత్తం, ఏవమఞ్ఞేపి.
(ఇతి కవగ్గపచ్చయవిధానం).
౩౯. చుసరవరా చో.
చు-చవనే, సర-గతి హింసా చిన్తాసు, వర-వరణ సమ్భత్తీసు, ఏయేహి చో హోతి. చవతి రుక్ఖాతి చోచం=ఉపభుత్తఫల- విసేసో. సరతి ఆయతిం దుక్ఖం హింసతీతి సచ్చం=అవితథం. వారేతి సుఖన్తి వచ్చం=గూథో.
౪౦. మరా చుఈచీ చ.
మర-పాణచాగే తీమస్మా చుఈచీ హోన్తి చో చ. మరణం మచ్చు=మరణం. మారేతి అన్ధకారం వినాసేతీతి మరీచి=రంసి, మిగతణ్హికా చ. మరతీతి మచ్చో=సత్తో.
౪౧. కుస పసా ఛిక.
కుస-అక్కోసే, పస-బాధనే, ఏతేహి ఛిక హోతి. కుసీయతి అక్కోసీయతీతి కుచ్ఛి=ఉదరం. పసీయతి బాధీయతి ఏత్థాతి పచ్ఛి=భాజనవిసేసో.
౪౨. కస ఉసా ఛుక.
కస-విలేఖనే, ఉస-దాహే, ఏతేహి ఛుక హోతి. కసన్తి విలేఖన్తి ఏత్థాతి కచ్ఛు=పామం. ఉసతి దహతి సన్తాపన్తి ఉచ్ఛు=రసాలో.
౪౩. అస మస వద కుచ కచా ఛో.
అస-ఖిపనే, మస-ఆమసనే, వద-వచనే, కుచ-సంకోచనే, కచ-బన్ధనే, ఏతేహి ఛో హోతి. అసతి ఛిపతీతి అచ్ఛో=భల్లూకో. మసతి జలన్తి మచ్ఛో=మీనో. వదతీతి వచ్ఛో=నేలకో. కుచీయతి సంకోచీయతీతి కోచ్ఛో=భద్దపీట్ఠం. కచీయతి బన్ధీయతీతి కచ్ఛో=తనుపదేసో, అనూపో చ.
౪౪. గుచ్ఛాదయో.
గుచ్ఛఆదయో ఛన్తా నిపచ్చన్తే. గుప-గోపనే, ఓత్తాభావో, గోపీయతీతి గుచ్ఛో=థవకో. తుస-తుట్ఠిమ్హీ, తుసన్తి ఏతేనాతి తుచ్ఛం=ముసా. పుస-పోసనే, పోసన్తి తనుమనేనాతి పుచ్ఛో=వాలధి, ఏవమఞ్ఞేపి.
౪౫. అరా జు ఞట చ.
అర-గమనేతీమస్మా జు హోతి, అరిస్స ఉట చ. టకారో సబ్బాదేసత్థో, అరతి అకుటిలభావేన పవత్తతీతి ఉజు=అవఙ్కో.
౪౬. రజ్జాదయో.
రజ్జుఆదయో జుఅన్తా నిపచ్చన్తే. రుధ-ఆవరణే, ఉస్స అత్తం, రున్ధన్తి ఏతేనాతి రుజ్జు-యోత్తం. మన-ఞాణే, అమఞ్ఞిత్థాతి మఞ్జు=మఞ్జులం, ఏవమఞ్ఞేపి.
౪౭. గిధా ఝక.
గిధ-అభికఙ్ఖాయమిచ్చస్మా ఝక హోతి. గేధతీతి గిజ్ఝో=పక్ఖివిసేసో.
౪౮. వఞ్ఝాదయో.
వఞ్చ్యాదయో ఝక అన్తా నిపచ్చన్తే. వన-యాచనే, వనోతి అత్తానం అనుభవితుం యాచతీతి వఞ్ఝో=అఫలరుక్ఖో, వఞ్ఝా=అపసవా ఇత్థీ, అస్స ఇత్తం విఞ్ఝో=పబ్బతో, సంజ-సఙ్గే, నిగ్గహీతలోపో, సఞ్జియతీతి సజ్ఝం=రజతం, ఏవమఞ్ఞేపి.
౪౯. కమయజా ఞో.
కమ-ఇచ్ఛాయం, యజ-దేవపూజాసఙ్గతికరణదానేసు, ఏతేహి ఞో హోతి, మస్స నిగ్గహీతవగ్గన్తా, కామీయతీతి కఞ్ఞా=కుమారీ. జస్స పరరూపత్తం, యజన్త్యనేనాతి యఞ్ఞో=యాగో.
౫౦. పుఞ్ఞం.
పునాతి పుణతిస్మా వా ఞోఓత్తాభావో చ నిపచ్చన్తే. పునాతి, పుణతి సున్దరత్తం కరోతీతి వా పుఞ్ఞం=కుసలం.
౫౧. అర హాఞ్ఞో హాస్స హిర చ.
అర-గమనే, వా-చాగే, ఏతేహి అఞ్ఞో హోతి, హాస్స హిరఞ్చాదేసో. అరీయతే గమ్యతేతి అరఞ్ఞం=వనం. జహాతి సత్తానం హీనత్తన్తి హిరఞ్ఞం=ధనం, సువణ్ణఞ్చ.
(ఇతి చవగ్గపచ్చయవిధానం).
౫౨. కిర తరా కీటో.
కిర-వికిరణే, తర-తరణే, ఏతేహి, కీటో హోతి. సోభేతుమేత్థ రతనాని వికిరీయన్తీతి కిరీటం=మకుటం. తరఇతి నిద్దేసా అస్స ఇత్తం, తరన్తి యన్తి సురూపత్త మనేనాతి తిరీటం=వేట్ఠనం.
౫౩. సకాదీహ్యటో.
సక-సత్తియం, కస-గమనే, కర-కరణే, మక్క ఇతి సుత్తియో ధాతు, దేవ-దేవనే, కమ-ఇచ్ఛాయం, ఏవమాదిహి అటో హోతి. సణ్ణోతి భారం వహితున్తి సకటో=యానం. అకసి నిరోజత్తం అగమీతి కసటం=నిరోజం. కరోతి అమనాపన్తి కరటో=కాకో. మక్కతి చలతీతి మక్కటో=వానరో. దేవీయతి పూజీయతీతి దేవటో=ఇసి. కమతి ఇచ్ఛతి ఆరోహత్థన్తి కమటో=వామనో.
౫౪. మకుటావాట కవాట కుక్కుటా.
ఏతే సద్దా నిపచ్చన్తే. మంకిస్మా ఉటో, నిగ్గహీతలోపో చ, మంకేతి సోభేతీతి మకుటం=కిరీటం. అవతిస్మా ఆటణ, అవ్యతే ఖఞ్ఞతేతి ఆవాటో=కాసు. కు-సద్దేతీమస్మా ఆటో, ఓఅవాదేసా యథాయోగం, కవతి రవతీతి కవాటం=ద్వారపిధానం. కుక వక-ఆదానేతీమస్మా కుటక, కుకతి గోచరమాదదాతీతి కుక్కుటో=తమ్బచూళో.
౫౫. కముస కుస కసా ఠో.
కమ-ఇచ్ఛాయం, ఉస-దాహే, కుస-అక్కోసే, కస-గమనే, ఏతేహిఠో హోతి, నిగ్గహీతవగ్గన్తా, ఓదనాదీని కామేతీతి కణ్ఠో=గలో. ఓక్కపరరూపాదీని, ఓదనాదీసు ఉణ్హేన ఉసీయతీ తి ఓట్ఠో=దన్తచ్ఛదో, కరభో చ. కుసీయతి అక్కోసీయతీతి కోట్ఠో=ధఞ్ఞనిలయో. కసతి యాతి వినాసన్తి కట్ఠం=దారు.
౫౬. కుట్ఠాదయో.
కుట్ఠఆదయో సద్దా ఠన్తా నిపచ్చన్తే. కుసిస్మా ఠో, ఓత్తాభావో చ, కుసీయతి అక్కోసీయతీతి కుట్ఠం=ఛవిరోగో. కుణ-సద్దే, పరరూపాభావో ఓత్తాభావో చ, కుణతి నదతీతి కుణ్ఠో=అతిఖిణో, కుణీయతి అక్కోసీయతీతి కుణ్ఠో= ఛిన్నహత్థపాదాదికో. దంసిస్స దా, దంసతి ఏతాయాతి దాఠా=దన్తవిసేసో. కమిస్స అక చ. కామీయాతి దీనేతీతి కమఠో=భిక్ఖాభాజనం, వామనో, కుమ్మో చ. ఫస్సిస్స ఫుటో, ఫస్సీయతీతి ఫుట్ఠో=ఫస్సో, ఏవమఞ్ఞేపి.
౫౭. వర కరా అణ్డో.
వర-వరణే, కర-కరణే, ఏతేహి అణ్డో హోతి. అత్తని పేఫం వారయతీతి వరణ్డో=ముఖరోగో. కరీయతీతి కరణ్డో=భణ్డవిసేసో.
౫౮. మనన్తా డో.
మకార నకారన్తేహి క్రియత్థేహి బహులం డప్పచ్చయో హోతి. సమ-ఉపసమే, సమనం సణ్డం=సమూహో. కమ-పదవిక్ఖేపే, కమతి యాతీతి కణ్డో=సరో, పరిచ్ఛేదో చ, దమ-దమనే, దమన్త్వ్యనేనాతి దణ్డో=నిగ్గహో. అమ గమ-గమనే, అమన్తి ఉప్పజ్జన్తి ఏత్థాతి అణ్డో=పక్ఖిపసవో, కోసో చ. గచ్ఛతి సూనభావన్తి గణ్డో=బ్యాధి, వదనేకదేసో చ. రము-కీళాయం, రమన్తి ఏత్థాతి రుణ్డా=విధవా. మన-ఞాణే, మఞ్ఞన్తి ఏతేనాతి మణ్డో=ఓదనాదినిస్సావో. ఖన ఖణ=అవదారణే, ఖఞ్ఞతీతి ఖణ్డో=ఉచ్ఛువికార విసేసో. లమ-హింసాయం, లమతి హింసతి సుచిభావన్తి లణ్డో=వచ్చం, ఏవమఞ్ఞేపి.
౫౯. కుణ్డా దయో.
కుణ్డఆదయో డన్తా నిపచ్చన్తే. కమ మన తనానం అస్స ఉత్తం, కామీయతీతి కుణ్డం=భాజనం. మఞ్ఞతి హితాహితన్తి ముణ్డో= ఛిన్నకేసో. తనోతి ఏతేనాతి తుణ్డం=లపనం. ఈర-ఖేపే, ఏరంఆదేసో. ఈరతి కమ్పతీతి ఏరణ్డో=బ్యగ్ఘపుచ్ఛో, సి-సేవాయం, సిస్స ఖముక, సుగన్ధం సేవతీతి సిఖణ్డో=చూళా, ఏవమఞ్ఞేపి.
౬౦. తిజ కస తస దక్ఖా కిణో జస్స ఖో చ.
తిజ-నిసానే, కస-గమనే, తస-పిపాసాయం, దక్ఖ-వుద్ధియం, ఏతేహి కిణో హోతి, జస్స ఖో చ, తేజయిత్థాతి తిఖిణం=నిసితం. కసతి పవత్తతీతి కసిణం=అసేసం. తసనం తసిణా=తణ్హా. దక్ఖతి వుద్ధిం గచ్ఛతి ఏతాయాతి దక్ఖీణా=కుసలం.
౬౧. వీఆదితో ణి.
వీ-తన్తసన్తానే, సి-సేవాసం, సూ-పస్సవనే, దు-గమనే, కీ-దబ్బవినీమయే, సా-తనుకరణావసానేసు, ఏవమాదీహి ణి హోతి. వీయతీతి వేణి=కేసకలాపో. సేవనం సేణి=సజాతీనం కారూనం సమూహో. నిపుబ్బో, నిసేవీయతీతి నిసేణి=సోపానం. సవతి పస్సవతీతి సోణి=కటి. దవతి వహతీతి దోణి=కట్ఠమ్బువాహనీ, నావా చ. నదాదిపాఠా విమ్హి సోణీ దోణీ తిపి హోతి. కయనం, కీయతే ఏతాయాతి వా కేణి=కయో సాతి దుక్ఖం తనుం కరోతీతి సాణి=తిరోకరణీ, ఏవమఞ్ఞేపి.
౬౨. గహాదీహ్యణి.
గహ-ఉపాదానే, అర-గమనే, ధర-ధారణే, సర-గతియింసా చిన్తాసు, తర-తరణే, ఏవమాదీహి అణిప్పచ్చయో హోతి. గణ్హాతీతి గహణి=అసితాదిపాచకో అగ్గి. అరీయతి గమీయతీతి అరణి=అగ్గిమన్థనకట్ఠం. ధారేతీతి ధరణి=మహీ. సరీయతి గమీయతీతి భరణి=మగ్గో. తరన్త్యనేనాతి తరణి=నావా, సూరియో చ.
౬౩. రీవీభాహి ణు.
రీ-పస్సవనే, వీ వా-గమనే, భా-దిత్తియం, ఏతేహిణు హోతి. రీయతి పస్సవతీతి రేణు=రజో. వేతి పవత్తతీతి వేణు=వేళు. భాతి దిబ్బతీతి భాణు=రంసి.
౬౪. ఖాణ్వా దయో.
ఖాణుఆదయో ణుఅన్తా నిపచ్చన్తే. ఖణ ఖన-అవదారణే, ణస్స ఆ, ఖఞ్ఞతి అవదారీయతీతి ఖాణు=ఛిన్నసాఖో రుక్ఖో. జన-జననే, నస్స వా ఆత్తం, జాయతి గమన మనేనాతి జాణు, జణ్ణు=జఙ్ఘోరూనం సన్ధి. హర-హరణే, ఏక, హరీయతీతి హరేణు=గన్ధదబ్బ, ఏవమఞ్ఞేపి.
౬౫. క్వాదితో ణో.
కు-సద్దే, సు-సవనే, దు-గమనే, వర-వరణే, కర-కరణే, పణ-బ్యవహారథుతిసు, తా-పాలనే, లీ-నిలీయనే, ఏవమాదీహి ణో హోతి. కవతి నదతి ఏత్థాతి కోణో=అస్సి, వీణాదివాదనదణ్డో చ. సుణోతీతి సోణో=సునఖో, నరో చ. దవతి పవత్తతీతి దోణో=పరిమాణవిసేసో. విరూపత్త వారేతీతి వణ్ణో=నీలాది. సవనం కరోతీతి కణ్ణో=సవనం. పణీయతి వోహరీయతీతి పణ్ణో=పలాసో. లాయతీతి తాణం=రక్ఖా. నిలీయన్తి ఏత్థాతి లేణం=నిలీయనట్ఠానం.
౬౬. సువీహి ణక.
సు-సవనే, వీ-తన్తసన్తానే, ఏతేహి ణక హోతి. సుణోతీతి సుణో=సునఖో. వీయతీతి వీణా=వల్లకీ.
౬౭. తిణాదయో.
తిణఆదయో ణకన్తా నిపచ్చన్తే. తిజ-తేజనే, జలోపో, తేజేతి ఏతేనాతి తిణం=బీరణాది. లీ లిహ సాద క్లేదానం లో లవా, లీయతి రసతో సబ్బత్థ అల్లీయతీతి లోణం లవణం, లేహీయతీతి లోణం లవణం, సాదీయతీతి లోణం లవణం, క్లేదయతీతి లోణం లవణం, గమిస్స ఓ, గచ్ఛతీతి గోణో=గో. హర-హరణే, ణస్సఞ్జి, హరీయతీతి హరిణో=మిగో. ఈర-కమ్పనే, రస్సత్తం, ణస్స ఞిచ, అత్తనో లూఖభావే సమ్పత్తే ఈరతి కమ్పతీతి ఇరిణం=ఊసరం. థు-అభిత్థవే, దీఘో, అభిత్థవీయతీతి థూణం=నగరం, థూణో=ఘరత్థమ్భో, ఏవమఞ్ఞేపి.
౬౮. రవణ వరణ పూరణా దయో.
రవణ వరణ పూరణా దయో అణప్పచ్చయేన సిద్ధా. రవతీతి రవణో=కోకిలో. వారేతీతి వరణో=పాకారో. పూరీయతే అనేనాతి పూరణో=పరిపూరీ.
(ఇతి టవగ్గపచ్చయవిధానం).
౬౯. పావసా అతి.
పా-రక్ఖణే, వస-నివాసే, ఏతేతి అతి హోతి. పుబ్బసరలోపో, పాతి రక్ఖతీతి పతి=సామీ, వసన్తి ఏత్థాతి వసతి=గేహం.
౭౦. ధా హి సి తన జన జర గమ సచా తు.
ధా-ధారణే, హి-గతియం, తన-విత్థారే, జన-జననే, జర-వయో-హానియం, అమ గమ-గమనే, సచ-సమవాయే, ఏతేహి తు హోతి. ధారేతీతి ధాతు=గేరుకాది. హినోతి పవత్తాతి ఫలం ఏతేనాతి హేతు=కారణం, సేవీయతి జనేహీతి సేతు=బన్ధతి (పద్ధతి). తఞ్ఞతేతి తన్తు=సుత్తం. జనీయతే కమ్మకిలేసేహీతి జన్తు, జాయతి కమ్మకిలేహీతి వా జన్తు=సత్తో. జీరతీతి జత్తు=అంససన్ధి. గచ్ఛతీతి గన్తు=గమికో, సచతి సమేతీతి సత్తు=యవాదిచుణ్ణం.
౭౧. అరిస్సుట చ.
అర-గమనేతీమస్మా తు హోతి, అరిస్స ఉట ఆదేసోచ. అరతి పవత్తతీతి ఉతు=హేమన్తాది,
౭౨. పిత్వాదయో.
పితుఆదయో సద్దా తుఅన్తా నిపచ్చన్తే. పా-రక్ఖణే, ఆస్స ఇత్తం, పాతి రక్ఖతీతి పితా=జనకో. పాతిస్సేవాదిస్స మో, పాయేతీతి మాతా=జననీ. భా-దిత్తియం, భాతీతి భాతా=సోదరియో. ధా-ధారణే, ఆస్స ఈత్తం, ధారీయతీతి ధీతా=పుత్తీ. దుహ-పపూరణే, ఓత్తాభావో, తుస్స ఞ్ఛిచ. దుహతి పసవే పపూరేతీతి దుహితా=పుత్తీ. జన-జననే, అస్స ఆత్తం, మా చాన్తాదేసో. పపుత్తే జనేతీతి జామాతా=దుహితుపతి. నహ-బన్ధనే, నహీయతి బన్ధీయతి పేమేనాతి నత్తా-పపుత్తో. హు-హవనే, హవతి పూజేతీతి హోతా=యఞ్ఞకో. పూ-పవనే, పునాతి ఆయతిం భవం పవిత్తం కరోతీతి పోతా=సోయేవ.