నమో తస్స భగవతో అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స

చాణక్యనీతిపాళి

౧. నానాసత్థో ద్ధతం వక్ఖే,

రాజ నీతి సముచ్చయం;

సబ్బ బీజ మిదం సత్థం,

చాణక్యం సారసఙ్గహం.

౨. మూలసుత్తం పవక్ఖామి,

చాణక్యేన యథోదితం;

యస్స విఞ్ఞాన మత్తేన,

మూళ్హో భవతి పణ్డితో.

౩. విదుత్తం నరపచ్చఞ్చ,

నేవతుల్యం కుదాచనం;

సదేసే పుజ్జతే రాజా,

విదూ సబ్బత్థ పుజ్జతే.

౪. పణ్డితే చ గుణా సబ్బే,

మూళ్హే దోసా హి కేవలం;

తస్మా మూళ్హసహస్సేసు,

పఞ్ఞో ఏకో విసిస్యతే.

౫. మాతరివ పరదారేసు,

పరదబ్బేసు లేట్టువ;

అత్తనివ సబ్బభూతేసు,

యో పస్సతి సపణ్డితో.

౬. కింకులేన విసాలేన,

గుణహీనో తు యోనరో;

అకులినోపి సత్థఞ్ఞో,

దేవతాహిపి పుజ్జతే.

౭. రూపయోబ్బనసమ్పన్నా,

విసాలకులసమ్భవా;

విజ్జాహీనా నసోభన్తే,

నిగ్గన్ధా ఇవ కింసుకా.

౮. తారానం భూసణం చన్దో,

నారీనం భూసణం పతి;

పుథబ్యా భూసణం రాజా,

విజ్జా సబ్బస్స భూసణం.

౯. మాతా సత్తు పితా వేరీ,

యేన బాలో నపాట్ఠితో;

న సోభతే సభామజ్ఝే,

హంసమజ్ఝే బకోయథా.

౧౦. వరమేకో గుణీ పుత్తో,

న చ మూళ్హసతేహిపి;

ఏకో చన్దో తమో హన్తి,

న చ తారగణేహిపి.

౧౧. లాలయే పఞ్చవస్సాని,

దసవస్సాని తాలయే;

పత్తే తు సోళసే వస్సే,

పుత్తం మిత్తంవ ఆచరే.

౧౨. లాలనే బహవో దోసా,

తాలనే బహవో గుణా;

తస్మా పుత్తఞ్చ సిస్సఞ్చ,

తాలయే న తు లాలయే.

౧౩. ఏకేనాపి సువక్ఖేన,

పుప్ఫితేన సుగన్ధినా;

వాసితస్స వనం సబ్బం,

సుపుత్తేన కులంయథా.

౧౪. ఏకస్సాపి కువక్ఖస్స,

కోటరట్ఠేన అగ్గినా;

దయ్హతే హి వనం సబ్బం,

కుపుత్తేన కులం యథా.

౧౫. దూరతో సోభతే మూళ్హో,

లమ్బమాన పటావుతో;

తావఞ్చ సోభతే మూళ్హో,

యావ కిఞ్చి నభాసతే.

౧౬. విసతో అమతం గాయ్హం,

అమేజ్ఝాఅపి కఞ్చనం;

నీచతో ఉత్తమా విజ్జా,

థీరత్నం దుక్కులాఅపి.

౧౭. ఉస్సవే బ్యసనేచేవ,

దుబ్భిక్ఖే సత్తువిగ్గహే;

రాజద్వారే సుసానేచ,

యో తిట్ఠతి సబన్ధవో.

౧౮. పరోక్ఖే కిచ్చహన్తారం,

పచ్చక్ఖే పియవాదినం;

వజ్జయే తాదిసం మిత్తం,

విసకుమ్భం పయోముఖం.

౧౯. సకిం దుట్ఠఞ్చ మిత్తం యో,

పున సన్ధాతు మిచ్ఛతి;

సమచ్చు ముపగణ్హాతి,

గబ్భ మస్సతరీ యథా.

౨౦. న విస్ససే అవిస్సత్థం,

మిత్తఞ్చాపి న విస్ససే;

కదాచి కుపితం మిత్తం,

సబ్బదోసం పకాసయే.

౨౧. జానియా పేసనే భచ్చే,

బన్ధవే బ్యసనాగమే;

మిత్తఞ్చా పదికాలేచ,

భరియఞ్చ విభవక్ఖయే.

౨౨. ఉపకారగ్గహితేన,

సత్తునాసత్తుముద్ధరే;

పాదలగ్గం కరట్ఠేన,

కణ్టకేనేవ కణ్టకం.

౨౩. న మిత్తం కోచి కస్సచి,

న కోచి రిపు కస్సచి;

కారణేన హి ఞాయతి,

మిత్తాని చ రిపూ తథా.

౨౪. దుజ్జనో పియవాదీ చ,

నేతం విస్సాసకారణం;

మధు తిట్ఠతి జివ్హగ్గే,

హదయే తు హలాహలం.

౨౫. దుజ్జనో పరిహన్తబ్బో,

విజ్జాయా లఙ్కతోపి సం;

మణినా భూసితో సప్పో,

కిమే సో నభయం కరో.

౨౬. సప్పో కూరో ఖలో కూరో,

సప్పా కూరతరో ఖలో;

మన్తో సధివసో సప్పో,

ఖలో కేన నివాయ్యతే.

౨౭. నఖీనఞ్చ నదీనఞ్చ,

సిఙ్గీనం సత్థపాణినం;

విస్సాసో నేవకాతబ్బో,

థీసు రాజకులేసు చ.

౨౮. హత్థీ హత్థసహస్సేన,

సతహత్థేన వాజినో;

సిఙ్గినో దసహత్థేన,

ఠానచాగేన దుజ్జనో.

౨౯. ఆపదత్థం ధనం రక్ఖే,

దారం రక్ఖే ధనేహిపి;

అత్తానం సతతం రక్ఖే,

దారేహిపి ధనేహిపి.

౩౦. పరదారం పరదబ్బం,

పరివాదం పరస్స చ;

పరిహాసం గురుట్ఠానే,

చాపల్యఞ్చ వివజ్జయే.

౩౧. చజే ఏకం కులస్సత్థే,

గామస్సత్థే కులం చజే;

గామ జనపదస్సత్థే,

అత్తత్థే పథవిం చజే.

౩౨. చలత్యేకేన పాదేన,

తిట్ఠ త్యేకేన బుద్ధిమా;

నాసమిక్ఖ్య పరం ఠానం,

పుబ్బమాయతనం చజే.

౩౩. లుద్ధ మత్థేన గణ్హేయ్య,

థద్ధ మఞ్జలీ కమ్మునా;

మూళ్హం ఛన్దో నువత్తేన,

తథా తథేన పణ్డితం.

౩౪. అత్థనాసం మనోతాపం,

గేహే దుచ్చరితాని చ;

వఞ్చనఞ్చ పమాణఞ్చ,

మతిమా న పకాసయే.

౩౫. ధనధఞ్ఞప్పయోగేసు,

తథా విజ్జాగమేసు చ;

ఆహారే బ్యవహారే చ,

చత్తలజ్జో సదా భవే.

౩౬. ధనినో సోత్థియో రాజా,

నదీ వేజ్జో తు పఞ్చమో;

పఞ్చ యత్ర నవిజ్జన్తే,

తత్ర వాసం నకారయే.

౩౭. యస్మిందేసే న సమ్మానం,

న పీతి నచ బన్ధవా;

న చ విజ్జాగమో కోచి,

తందేసం పరివజ్జయే.