నమో తస్స భగవతో అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స

అఙ్గుత్తరనికాయో

ఏకకనిపాతపాళి

౧. రూపాదివగ్గో

౧. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘భిక్ఖవో’’తి. ‘‘భదన్తే’’తి తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకరూపమ్పి సమనుపస్సామి యం ఏవం పురిసస్స చిత్తం పరియాదాయ తిట్ఠతి యథయిదం, భిక్ఖవే, ఇత్థిరూపం. ఇత్థిరూపం, భిక్ఖవే, పురిసస్స చిత్తం పరియాదాయ తిట్ఠతీ’’తి. పఠమం.

౨. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకసద్దమ్పి సమనుపస్సామి యం ఏవం పురిసస్స చిత్తం పరియాదాయ తిట్ఠతి యథయిదం, భిక్ఖవే, ఇత్థిసద్దో. ఇత్థిసద్దో, భిక్ఖవే, పురిసస్స చిత్తం పరియాదాయ తిట్ఠతీ’’తి. దుతియం.

౩. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకగన్ధమ్పి సమనుపస్సామి యం ఏవం పురిసస్స చిత్తం పరియాదాయ తిట్ఠతి యథయిదం, భిక్ఖవే, ఇత్థిగన్ధో. ఇత్థిగన్ధో, భిక్ఖవే, పురిసస్స చిత్తం పరియాదాయ తిట్ఠతీ’’తి. తతియం.

౪. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకరసమ్పి సమనుపస్సామి యం ఏవం పురిసస్స చిత్తం పరియాదాయ తిట్ఠతి యథయిదం, భిక్ఖవే, ఇత్థిరసో. ఇత్థిరసో, భిక్ఖవే, పురిసస్స చిత్తం పరియాదాయ తిట్ఠతీ’’తి. చతుత్థం.

౫. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకఫోట్ఠబ్బమ్పి సమనుపస్సామి యం ఏవం పురిసస్స చిత్తం పరియాదాయ తిట్ఠతి యథయిదం, భిక్ఖవే, ఇత్థిఫోట్ఠబ్బో. ఇత్థిఫోట్ఠబ్బో, భిక్ఖవే, పురిసస్స చిత్తం పరియాదాయ తిట్ఠతీ’’తి. పఞ్చమం.

౬. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకరూపమ్పి సమనుపస్సామి యం ఏవం ఇత్థియా చిత్తం పరియాదాయ తిట్ఠతి యథయిదం, భిక్ఖవే, పురిసరూపం. పురిసరూపం, భిక్ఖవే, ఇత్థియా చిత్తం పరియాదాయ తిట్ఠతీ’’తి. ఛట్ఠం.

౭. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకసద్దమ్పి సమనుపస్సామి యం ఏవం ఇత్థియా చిత్తం పరియాదాయ తిట్ఠతి యథయిదం, భిక్ఖవే, పురిససద్దో. పురిససద్దో, భిక్ఖవే, ఇత్థియా చిత్తం పరియాదాయ తిట్ఠతీ’’తి. సత్తమం.

౮. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకగన్ధమ్పి సమనుపస్సామి యం ఏవం ఇత్థియా చిత్తం పరియాదాయ తిట్ఠతి యథయిదం, భిక్ఖవే, పురిసగన్ధో. పురిసగన్ధో, భిక్ఖవే, ఇత్థియా చిత్తం పరియాదాయ తిట్ఠతీ’’తి. అట్ఠమం.

౯. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకరసమ్పి సమనుపస్సామి యం ఏవం ఇత్థియా చిత్తం పరియాదాయ తిట్ఠతి యథయిదం, భిక్ఖవే, పురిసరసో. పురిసరసో, భిక్ఖవే, ఇత్థియా చిత్తం పరియాదాయ తిట్ఠతీ’’తి. నవమం.

౧౦. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకఫోట్ఠబ్బమ్పి సమనుపస్సామి యం ఏవం ఇత్థియా చిత్తం పరియాదాయ తిట్ఠతి యథయిదం, భిక్ఖవే, పురిసఫోట్ఠబ్బో. పురిసఫోట్ఠబ్బో, భిక్ఖవే, ఇత్థియా చిత్తం పరియాదాయ తిట్ఠతీ’’తి. దసమం.

రూపాదివగ్గో పఠమో.

౨. నీవరణప్పహానవగ్గో

౧౧. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యేన అనుప్పన్నో వా కామచ్ఛన్దో ఉప్పజ్జతి ఉప్పన్నో వా కామచ్ఛన్దో భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, సుభనిమిత్తం. సుభనిమిత్తం, భిక్ఖవే, అయోనిసో మనసి కరోతో అనుప్పన్నో చేవ కామచ్ఛన్దో ఉప్పజ్జతి ఉప్పన్నో చ కామచ్ఛన్దో భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ సంవత్తతీ’’తి. పఠమం.

౧౨. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యేన అనుప్పన్నో వా బ్యాపాదో ఉప్పజ్జతి ఉప్పన్నో వా బ్యాపాదో భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, పటిఘనిమిత్తం. పటిఘనిమిత్తం, భిక్ఖవే, అయోనిసో మనసి కరోతో అనుప్పన్నో చేవ బ్యాపాదో ఉప్పజ్జతి ఉప్పన్నో చ బ్యాపాదో భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ సంవత్తతీ’’తి. దుతియం.

౧౩. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యేన అనుప్పన్నం వా థినమిద్ధం [థీనమిద్ధం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] ఉప్పజ్జతి ఉప్పన్నం వా థినమిద్ధం భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, అరతి తన్దీ [తన్ది (క.)] విజమ్భితా [విజమ్భికా (సీ. స్యా. కం. పీ.)] భత్తసమ్మదో చేతసో చ లీనత్తం. లీనచిత్తస్స, భిక్ఖవే, అనుప్పన్నఞ్చేవ థినమిద్ధం ఉప్పజ్జతి ఉప్పన్నఞ్చ థినమిద్ధం భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ సంవత్తతీ’’తి. తతియం.

౧౪. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యేన అనుప్పన్నం వా ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చం ఉప్పజ్జతి ఉప్పన్నం వా ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చం భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, చేతసో అవూపసమో. అవూపసన్తచిత్తస్స, భిక్ఖవే, అనుప్పన్నఞ్చేవ ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చం ఉప్పజ్జతి ఉప్పన్నఞ్చ ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చం భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ సంవత్తతీ’’తి. చతుత్థం.

౧౫. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యేన అనుప్పన్నా వా విచికిచ్ఛా ఉప్పజ్జతి ఉప్పన్నా వా విచికిచ్ఛా భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, అయోనిసోమనసికారో. అయోనిసో, భిక్ఖవే, మనసి కరోతో అనుప్పన్నా చేవ విచికిచ్ఛా ఉప్పజ్జతి ఉప్పన్నా చ విచికిచ్ఛా భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ సంవత్తతీ’’తి. పఞ్చమం.

౧౬. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యేన అనుప్పన్నో వా కామచ్ఛన్దో నుప్పజ్జతి ఉప్పన్నో వా కామచ్ఛన్దో పహీయతి యథయిదం, భిక్ఖవే, అసుభనిమిత్తం. అసుభనిమిత్తం, భిక్ఖవే, యోనిసో మనసి కరోతో అనుప్పన్నో చేవ కామచ్ఛన్దో నుప్పజ్జతి ఉప్పన్నో చ కామచ్ఛన్దో పహీయతీ’’తి. ఛట్ఠం.

౧౭. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యేన అనుప్పన్నో వా బ్యాపాదో నుప్పజ్జతి ఉప్పన్నో వా బ్యాపాదో పహీయతి యథయిదం, భిక్ఖవే, మేత్తా చేతోవిముత్తి. మేత్తం, భిక్ఖవే, చేతోవిముత్తిం యోనిసో మనసి కరోతో అనుప్పన్నో చేవ బ్యాపాదో నుప్పజ్జతి ఉప్పన్నో చ బ్యాపాదో పహీయతీ’’తి. సత్తమం.

౧౮. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యేన అనుప్పన్నం వా థినమిద్ధం నుప్పజ్జతి ఉప్పన్నం వా థినమిద్ధం పహీయతి యథయిదం, భిక్ఖవే, ఆరమ్భధాతు నిక్కమధాతు పరక్కమధాతు. ఆరద్ధవీరియస్స, భిక్ఖవే, అనుప్పన్నఞ్చేవ థినమిద్ధం నుప్పజ్జతి ఉప్పన్నఞ్చ థినమిద్ధం పహీయతీ’’తి. అట్ఠమం.

౧౯. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యేన అనుప్పన్నం వా ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చం నుప్పజ్జతి ఉప్పన్నం వా ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చం పహీయతి యథయిదం, భిక్ఖవే, చేతసో వూపసమో. వూపసన్తచిత్తస్స, భిక్ఖవే, అనుప్పన్నఞ్చేవ ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చం నుప్పజ్జతి ఉప్పన్నఞ్చ ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చం పహీయతీ’’తి. నవమం.

౨౦. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యేన అనుప్పన్నా వా విచికిచ్ఛా నుప్పజ్జతి ఉప్పన్నా వా విచికిచ్ఛా పహీయతి యథయిదం, భిక్ఖవే, యోనిసోమనసికారో. యోనిసో, భిక్ఖవే, మనసి కరోతో అనుప్పన్నా చేవ విచికిచ్ఛా నుప్పజ్జతి ఉప్పన్నా చ విచికిచ్ఛా పహీయతీ’’తి. దసమం.

నీవరణప్పహానవగ్గో దుతియో.

౩. అకమ్మనియవగ్గో

౨౧. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యం ఏవం అభావితం అకమ్మనియం హోతి యథయిదం, భిక్ఖవే, చిత్తం [యథయిదం చిత్తం (సీ. పీ.) ఏవముపరిపి]. చిత్తం, భిక్ఖవే, అభావితం అకమ్మనియం హోతీ’’తి. పఠమం.

౨౨. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యం ఏవం భావితం కమ్మనియం హోతి యథయిదం, భిక్ఖవే, చిత్తం. చిత్తం, భిక్ఖవే, భావితం కమ్మనియం హోతీ’’తి. దుతియం.

౨౩. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యం ఏవం అభావితం మహతో అనత్థాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, చిత్తం. చిత్తం, భిక్ఖవే, అభావితం మహతో అనత్థాయ సంవత్తతీ’’తి. తతియం.

౨౪. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యం ఏవం భావితం మహతో అత్థాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, చిత్తం. చిత్తం, భిక్ఖవే, భావితం మహతో అత్థాయ సంవత్తతీ’’తి. చతుత్థం.

౨౫. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యం ఏవం అభావితం అపాతుభూతం మహతో అనత్థాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, చిత్తం. చిత్తం, భిక్ఖవే, అభావితం అపాతుభూతం మహతో అనత్థాయ సంవత్తతీ’’తి. పఞ్చమం.

౨౬. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యం ఏవం భావితం పాతుభూతం మహతో అత్థాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, చిత్తం. చిత్తం, భిక్ఖవే, భావితం పాతుభూతం మహతో అత్థాయ సంవత్తతీ’’తి. ఛట్ఠం.

౨౭. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యం ఏవం అభావితం అబహులీకతం మహతో అనత్థాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, చిత్తం. చిత్తం, భిక్ఖవే, అభావితం అబహులీకతం మహతో అనత్థాయ సంవత్తతీ’’తి. సత్తమం.

౨౮. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యం ఏవం భావితం బహులీకతం మహతో అత్థాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, చిత్తం. చిత్తం, భిక్ఖవే, భావితం బహులీకతం మహతో అత్థాయ సంవత్తతీ’’తి. అట్ఠమం.

౨౯. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యం ఏవం అభావితం అబహులీకతం దుక్ఖాధివహం హోతి యథయిదం, భిక్ఖవే, చిత్తం. చిత్తం, భిక్ఖవే, అభావితం అబహులీకతం దుక్ఖాధివహం హోతీ’’తి. నవమం.

౩౦. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యం ఏవం భావితం బహులీకతం సుఖాధివహం హోతి యథయిదం, భిక్ఖవే, చిత్తం. చిత్తం, భిక్ఖవే, భావితం బహులీకతం సుఖాధివహం హోతీ’’తి. దసమం.

అకమ్మనియవగ్గో తతియో.

౪. అదన్తవగ్గో

౩౧. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యం ఏవం అదన్తం మహతో అనత్థాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, చిత్తం. చిత్తం, భిక్ఖవే, అదన్తం మహతో అనత్థాయ సంవత్తతీ’’తి. పఠమం.

౩౨. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యం ఏవం దన్తం మహతో అత్థాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, చిత్తం. చిత్తం, భిక్ఖవే, దన్తం మహతో అత్థాయ సంవత్తతీ’’తి. దుతియం.

౩౩. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యం ఏవం అగుత్తం మహతో అనత్థాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, చిత్తం. చిత్తం, భిక్ఖవే, అగుత్తం మహతో అనత్థాయ సంవత్తతీ’’తి. తతియం.

౩౪. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యం ఏవం గుత్తం మహతో అత్థాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, చిత్తం. చిత్తం, భిక్ఖవే, గుత్తం మహతో అత్థాయ సంవత్తతీ’’తి. చతుత్థం.

౩౫. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యం ఏవం అరక్ఖితం మహతో అనత్థాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, చిత్తం. చిత్తం, భిక్ఖవే, అరక్ఖితం మహతో అనత్థాయ సంవత్తతీ’’తి. పఞ్చమం.

౩౬. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యం ఏవం రక్ఖితం మహతో అత్థాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, చిత్తం. చిత్తం, భిక్ఖవే, రక్ఖితం మహతో అత్థాయ సంవత్తతీ’’తి. ఛట్ఠం.

౩౭. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యం ఏవం అసంవుతం మహతో అనత్థాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, చిత్తం. చిత్తం, భిక్ఖవే, అసంవుతం మహతో అనత్థాయ సంవత్తతీ’’తి. సత్తమం.

౩౮. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యం ఏవం సంవుతం మహతో అత్థాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, చిత్తం. చిత్తం, భిక్ఖవే, సంవుతం మహతో అత్థాయ సంవత్తతీ’’తి. అట్ఠమం.

౩౯. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యం ఏవం అదన్తం అగుత్తం అరక్ఖితం అసంవుతం మహతో అనత్థాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, చిత్తం. చిత్తం, భిక్ఖవే, అదన్తం అగుత్తం అరక్ఖితం అసంవుతం మహతో అనత్థాయ సంవత్తతీ’’తి. నవమం.

౪౦. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యం ఏవం దన్తం గుత్తం రక్ఖితం సంవుతం మహతో అత్థాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, చిత్తం. చిత్తం, భిక్ఖవే, దన్తం గుత్తం రక్ఖితం సంవుతం మహతో అత్థాయ సంవత్తతీ’’తి. దసమం.

అదన్తవగ్గో చతుత్థో.

౫. పణిహితఅచ్ఛవగ్గో

౪౧. ‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, సాలిసూకం వా యవసూకం వా మిచ్ఛాపణిహితం హత్థేన వా పాదేన వా అక్కన్తం హత్థం వా పాదం వా భేచ్ఛతి [భిజ్జిస్సతి (స్యా. కం. క.), భేజ్జతి (సీ.) మోగ్గల్లానబ్యాకరణం పస్సితబ్బం] లోహితం వా ఉప్పాదేస్సతీతి నేతం ఠానం విజ్జతి. తం కిస్స హేతు? మిచ్ఛాపణిహితత్తా, భిక్ఖవే, సూకస్స. ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, సో వత భిక్ఖు మిచ్ఛాపణిహితేన చిత్తేన అవిజ్జం భేచ్ఛతి, విజ్జం ఉప్పాదేస్సతి, నిబ్బానం సచ్ఛికరిస్సతీతి నేతం ఠానం విజ్జతి. తం కిస్స హేతు? మిచ్ఛాపణిహితత్తా, భిక్ఖవే, చిత్తస్సా’’తి. పఠమం.

౪౨. ‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, సాలిసూకం వా యవసూకం వా సమ్మాపణిహితం హత్థేన వా పాదేన వా అక్కన్తం హత్థం వా పాదం వా భేచ్ఛతి లోహితం వా ఉప్పాదేస్సతీతి ఠానమేతం విజ్జతి. తం కిస్స హేతు? సమ్మాపణిహితత్తా, భిక్ఖవే, సూకస్స. ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, సో వత భిక్ఖు సమ్మాపణిహితేన చిత్తేన అవిజ్జం భేచ్ఛతి, విజ్జం ఉప్పాదేస్సతి, నిబ్బానం సచ్ఛికరిస్సతీతి ఠానమేతం విజ్జతి. తం కిస్స హేతు? సమ్మాపణిహితత్తా, భిక్ఖవే, చిత్తస్సా’’తి. దుతియం.

౪౩. ‘‘ఇధాహం [ఇదాహం (సీ.)], భిక్ఖవే, ఏకచ్చం పుగ్గలం పదుట్ఠచిత్తం ఏవం చేతసా చేతో పరిచ్చ పజానామి – ‘ఇమమ్హి చే అయం సమయే పుగ్గలో కాలం కరేయ్య, యథాభతం నిక్ఖిత్తో ఏవం నిరయే’. తం కిస్స హేతు? చిత్తం హిస్స, భిక్ఖవే, పదుట్ఠం. ‘‘చేతోపదోసహేతు పన, భిక్ఖవే, ఏవమిధేకచ్చే సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జన్తీ’’తి. తతియం.

౪౪. ‘‘ఇధాహం, భిక్ఖవే, ఏకచ్చం పుగ్గలం పసన్నచిత్తం ఏవం చేతసా చేతో పరిచ్చ పజానామి – ‘ఇమమ్హి చే అయం సమయే పుగ్గలో కాలం కరేయ్య, యథాభతం నిక్ఖిత్తో ఏవం సగ్గే’. తం కిస్స హేతు? చిత్తం హిస్స, భిక్ఖవే, పసన్నం. ‘‘చేతోపసాదహేతు పన, భిక్ఖవే, ఏవమిధేకచ్చే సత్తా కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జన్తీ’’తి. చతుత్థం.

౪౫. ‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, ఉదకరహదో ఆవిలో లుళితో కలలీభూతో తత్థ చక్ఖుమా పురిసో తీరే ఠితో న పస్సేయ్య సిప్పిసమ్బుకమ్పి [సిప్పికసమ్బుకమ్పి (క.)] సక్ఖరకఠలమ్పి మచ్ఛగుమ్బమ్పి చరన్తమ్పి తిట్ఠన్తమ్పి. తం కిస్స హేతు? ఆవిలత్తా, భిక్ఖవే, ఉదకస్స. ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, సో వత భిక్ఖు ఆవిలేన చిత్తేన అత్తత్థం వా ఞస్సతి పరత్థం వా ఞస్సతి ఉభయత్థం వా ఞస్సతి ఉత్తరిం వా మనుస్సధమ్మా అలమరియఞాణదస్సనవిసేసం సచ్ఛికరిస్సతీతి నేతం ఠానం విజ్జతి. తం కిస్స హేతు? ఆవిలత్తా, భిక్ఖవే, చిత్తస్సా’’తి. పఞ్చమం.

౪౬. ‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, ఉదకరహదో అచ్ఛో విప్పసన్నో అనావిలో తత్థ చక్ఖుమా పురిసో తీరే ఠితో పస్సేయ్య సిప్పిసమ్బుకమ్పి సక్ఖరకఠలమ్పి మచ్ఛగుమ్బమ్పి చరన్తమ్పి తిట్ఠన్తమ్పి. తం కిస్స హేతు? అనావిలత్తా, భిక్ఖవే, ఉదకస్స. ఏవమేవం ఖో, భిక్ఖవే, సో వత భిక్ఖు అనావిలేన చిత్తేన అత్తత్థం వా ఞస్సతి పరత్థం వా ఞస్సతి ఉభయత్థం వా ఞస్సతి ఉత్తరిం వా మనుస్సధమ్మా అలమరియఞాణదస్సనవిసేసం సచ్ఛికరిస్సతీతి ఠానమేతం విజ్జతి. తం కిస్స హేతు? అనావిలత్తా, భిక్ఖవే, చిత్తస్సా’’తి. ఛట్ఠం.

౪౭. ‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, యాని కానిచి రుక్ఖజాతానం ఫన్దనో తేసం అగ్గమక్ఖాయతి యదిదం ముదుతాయ చేవ కమ్మఞ్ఞతాయ చ. ఏవమేవం ఖో అహం, భిక్ఖవే, నాఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యం ఏవం భావితం బహులీకతం ముదు చ హోతి కమ్మఞ్ఞఞ్చ యథయిదం చిత్తం. చిత్తం, భిక్ఖవే, భావితం బహులీకతం ముదు చ హోతి కమ్మఞ్ఞఞ్చ హోతీ’’తి. సత్తమం.

౪౮. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యం ఏవం లహుపరివత్తం యథయిదం చిత్తం. యావఞ్చిదం, భిక్ఖవే, ఉపమాపి న సుకరా యావ లహుపరివత్తం చిత్త’’న్తి. అట్ఠమం.

౪౯. ‘‘పభస్సరమిదం, భిక్ఖవే, చిత్తం. తఞ్చ ఖో ఆగన్తుకేహి ఉపక్కిలేసేహి ఉపక్కిలిట్ఠ’’న్తి. నవమం.

౫౦. ‘‘పభస్సరమిదం, భిక్ఖవే, చిత్తం. తఞ్చ ఖో ఆగన్తుకేహి ఉపక్కిలేసేహి విప్పముత్త’’న్తి. దసమం.

పణిహితఅచ్ఛవగ్గో పఞ్చమో.

౬. అచ్ఛరాసఙ్ఘాతవగ్గో

౫౧. ‘‘పభస్సరమిదం, భిక్ఖవే, చిత్తం. తఞ్చ ఖో ఆగన్తుకేహి ఉపక్కిలేసేహి ఉపక్కిలిట్ఠం. తం అస్సుతవా పుథుజ్జనో యథాభూతం నప్పజానాతి. తస్మా ‘అస్సుతవతో పుథుజ్జనస్స చిత్తభావనా నత్థీ’తి వదామీ’’తి. పఠమం.

౫౨. ‘‘పభస్సరమిదం, భిక్ఖవే, చిత్తం. తఞ్చ ఖో ఆగన్తుకేహి ఉపక్కిలేసేహి విప్పముత్తం. తం సుతవా అరియసావకో యథాభూతం పజానాతి. తస్మా ‘సుతవతో అరియసావకస్స చిత్తభావనా అత్థీ’తి వదామీ’’తి. దుతియం.

౫౩. ‘‘అచ్ఛరాసఙ్ఘాతమత్తమ్పి చే, భిక్ఖవే, భిక్ఖు మేత్తాచిత్తం [మేత్తం చిత్తం (సీ.), మేత్తచిత్తం (స్యా. కం. పీ. క.)] ఆసేవతి; అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే – ‘భిక్ఖు అరిత్తజ్ఝానో విహరతి సత్థుసాసనకరో ఓవాదపతికరో, అమోఘం రట్ఠపిణ్డం భుఞ్జతి’. కో పన వాదో యే నం బహులీకరోన్తీ’’తి! తతియం.

౫౪. ‘‘అచ్ఛరాసఙ్ఘాతమత్తమ్పి చే, భిక్ఖవే, భిక్ఖు మేత్తాచిత్తం భావేతి; అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే – ‘భిక్ఖు అరిత్తజ్ఝానో విహరతి సత్థుసాసనకరో ఓవాదపతికరో, అమోఘం రట్ఠపిణ్డం భుఞ్జతి’. కో పన వాదో యే నం బహులీకరోన్తీ’’తి! చతుత్థం.

౫౫. ‘‘అచ్ఛరాసఙ్ఘాతమత్తమ్పి చే, భిక్ఖవే, భిక్ఖు మేత్తాచిత్తం మనసి కరోతి; అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే – ‘భిక్ఖు అరిత్తజ్ఝానో విహరతి సత్థుసాసనకరో ఓవాదపతికరో అమోఘం రట్ఠపిణ్డం భుఞ్జతి’. కో పన వాదో యే నం బహులీకరోన్తీ’’తి! పఞ్చమం.

౫౬. ‘‘యే కేచి, భిక్ఖవే, ధమ్మా అకుసలా అకుసలభాగియా అకుసలపక్ఖికా, సబ్బే తే మనోపుబ్బఙ్గమా. మనో తేసం ధమ్మానం పఠమం ఉప్పజ్జతి, అన్వదేవ అకుసలా ధమ్మా’’తి. ఛట్ఠం.

౫౭. ‘‘యే కేచి, భిక్ఖవే, ధమ్మా కుసలా కుసలభాగియా కుసలపక్ఖికా, సబ్బే తే మనోపుబ్బఙ్గమా. మనో తేసం ధమ్మానం పఠమం ఉప్పజ్జతి, అన్వదేవ కుసలా ధమ్మా’’తి. సత్తమం.

౫౮. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యేన అనుప్పన్నా వా అకుసలా ధమ్మా ఉప్పజ్జన్తి ఉప్పన్నా వా కుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తి యథయిదం, భిక్ఖవే, పమాదో. పమత్తస్స, భిక్ఖవే, అనుప్పన్నా చేవ అకుసలా ధమ్మా ఉప్పజ్జన్తి ఉప్పన్నా చ కుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తీ’’తి. అట్ఠమం.

౫౯. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యేన అనుప్పన్నా వా కుసలా ధమ్మా ఉప్పజ్జన్తి ఉప్పన్నా వా అకుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తి యథయిదం, భిక్ఖవే, అప్పమాదో. అప్పమత్తస్స, భిక్ఖవే, అనుప్పన్నా చేవ కుసలా ధమ్మా ఉప్పజ్జన్తి ఉప్పన్నా చ అకుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తీ’’తి. నవమం.

౬౦. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యేన అనుప్పన్నా వా అకుసలా ధమ్మా ఉప్పజ్జన్తి ఉప్పన్నా వా కుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తి యథయిదం, భిక్ఖవే, కోసజ్జం. కుసీతస్స, భిక్ఖవే, అనుప్పన్నా చేవ అకుసలా ధమ్మా ఉప్పజ్జన్తి ఉప్పన్నా చ కుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తీ’’తి. దసమం.

అచ్ఛరాసఙ్ఘాతవగ్గో ఛట్ఠో.

౭. వీరియారమ్భాదివగ్గో

౬౧. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యేన అనుప్పన్నా వా కుసలా ధమ్మా ఉప్పజ్జన్తి ఉప్పన్నా వా అకుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తి యథయిదం, భిక్ఖవే, వీరియారమ్భో [విరియారమ్భో (సీ. స్యా. కం. పీ.)]. ఆరద్ధవీరియస్స, భిక్ఖవే, అనుప్పన్నా చేవ కుసలా ధమ్మా ఉప్పజ్జన్తి ఉప్పన్నా చ అకుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తీ’’తి. పఠమం.

౬౨. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యేన అనుప్పన్నా వా అకుసలా ధమ్మా ఉప్పజ్జన్తి ఉప్పన్నా వా కుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తి యథయిదం, భిక్ఖవే, మహిచ్ఛతా. మహిచ్ఛస్స, భిక్ఖవే, అనుప్పన్నా చేవ అకుసలా ధమ్మా ఉప్పజ్జన్తి ఉప్పన్నా చ కుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తీ’’తి. దుతియం.

౬౩. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యేన అనుప్పన్నా వా కుసలా ధమ్మా ఉప్పజ్జన్తి ఉప్పన్నా వా అకుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తి యథయిదం, భిక్ఖవే, అప్పిచ్ఛతా. అప్పిచ్ఛస్స, భిక్ఖవే, అనుప్పన్నా చేవ కుసలా ధమ్మా ఉప్పజ్జన్తి ఉప్పన్నా చ అకుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తీ’’తి. తతియం.

౬౪. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యేన అనుప్పన్నా వా అకుసలా ధమ్మా ఉప్పజ్జన్తి ఉప్పన్నా వా కుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తి యథయిదం, భిక్ఖవే, అసన్తుట్ఠితా. అసన్తుట్ఠస్స, భిక్ఖవే, అనుప్పన్నా చేవ అకుసలా ధమ్మా ఉప్పజ్జన్తి ఉప్పన్నా చ కుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తీ’’తి. చతుత్థం.

౬౫. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యేన అనుప్పన్నా వా కుసలా ధమ్మా ఉప్పజ్జన్తి ఉప్పన్నా వా అకుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తి యథయిదం, భిక్ఖవే, సన్తుట్ఠితా. సన్తుట్ఠస్స, భిక్ఖవే, అనుప్పన్నా చేవ కుసలా ధమ్మా ఉప్పజ్జన్తి ఉప్పన్నా చ అకుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తీ’’తి. పఞ్చమం.

౬౬. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యేన అనుప్పన్నా వా అకుసలా ధమ్మా ఉప్పజ్జన్తి ఉప్పన్నా వా కుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తి యథయిదం, భిక్ఖవే, అయోనిసోమనసికారో. అయోనిసో, భిక్ఖవే, మనసి కరోతో అనుప్పన్నా చేవ అకుసలా ధమ్మా ఉప్పజ్జన్తి ఉప్పన్నా చ కుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తీ’’తి. ఛట్ఠం.

౬౭. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యేన అనుప్పన్నా వా కుసలా ధమ్మా ఉప్పజ్జన్తి ఉప్పన్నా వా అకుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తి యథయిదం, భిక్ఖవే, యోనిసోమనసికారో. యోనిసో, భిక్ఖవే, మనసి కరోతో అనుప్పన్నా చేవ కుసలా ధమ్మా ఉప్పజ్జన్తి ఉప్పన్నా చ అకుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తీ’’తి. సత్తమం.

౬౮. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యేన అనుప్పన్నా వా అకుసలా ధమ్మా ఉప్పజ్జన్తి ఉప్పన్నా వా కుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తి యథయిదం, భిక్ఖవే, అసమ్పజఞ్ఞం. అసమ్పజానస్స, భిక్ఖవే, అనుప్పన్నా చేవ అకుసలా ధమ్మా ఉప్పజ్జన్తి ఉప్పన్నా చ కుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తీ’’తి. అట్ఠమం.

౬౯. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యేన అనుప్పన్నా వా కుసలా ధమ్మా ఉప్పజ్జన్తి ఉప్పన్నా వా అకుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తి యథయిదం, భిక్ఖవే, సమ్పజఞ్ఞం. సమ్పజానస్స, భిక్ఖవే, అనుప్పన్నా చేవ కుసలా ధమ్మా ఉప్పజ్జన్తి ఉప్పన్నా చ అకుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తీ’’తి. నవమం.

౭౦. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యేన అనుప్పన్నా వా అకుసలా ధమ్మా ఉప్పజ్జన్తి ఉప్పన్నా వా కుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తి యథయిదం, భిక్ఖవే, పాపమిత్తతా. పాపమిత్తస్స, భిక్ఖవే, అనుప్పన్నా చేవ అకుసలా ధమ్మా ఉప్పజ్జన్తి ఉప్పన్నా చ కుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తీ’’తి. దసమం.

వీరియారమ్భాదివగ్గో సత్తమో.

౮. కల్యాణమిత్తాదివగ్గో

౭౧. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యేన అనుప్పన్నా వా కుసలా ధమ్మా ఉప్పజ్జన్తి ఉప్పన్నా వా అకుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తి యథయిదం, భిక్ఖవే, కల్యాణమిత్తతా. కల్యాణమిత్తస్స, భిక్ఖవే, అనుప్పన్నా చేవ కుసలా ధమ్మా ఉప్పజ్జన్తి ఉప్పన్నా చ అకుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తీ’’తి. పఠమం.

౭౨. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యేన అనుప్పన్నా వా అకుసలా ధమ్మా ఉప్పజ్జన్తి ఉప్పన్నా వా కుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తి యథయిదం, భిక్ఖవే, అనుయోగో అకుసలానం ధమ్మానం, అననుయోగో కుసలానం ధమ్మానం. అనుయోగా, భిక్ఖవే, అకుసలానం ధమ్మానం, అననుయోగా కుసలానం ధమ్మానం అనుప్పన్నా చేవ అకుసలా ధమ్మా ఉప్పజ్జన్తి ఉప్పన్నా చ కుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తీ’’తి. దుతియం.

౭౩. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యేన అనుప్పన్నా వా కుసలా ధమ్మా ఉప్పజ్జన్తి ఉప్పన్నా వా అకుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తి యథయిదం, భిక్ఖవే, అనుయోగో కుసలానం ధమ్మానం, అననుయోగో అకుసలానం ధమ్మానం. అనుయోగా, భిక్ఖవే, కుసలానం ధమ్మానం, అననుయోగా అకుసలానం ధమ్మానం అనుప్పన్నా చేవ కుసలా ధమ్మా ఉప్పజ్జన్తి ఉప్పన్నా చ అకుసలా ధమ్మా పరిహాయన్తీ’’తి. తతియం.

౭౪. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యేన అనుప్పన్నా వా బోజ్ఝఙ్గా నుప్పజ్జన్తి ఉప్పన్నా వా బోజ్ఝఙ్గా న భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి యథయిదం, భిక్ఖవే, అయోనిసోమనసికారో. అయోనిసో, భిక్ఖవే, మనసి కరోతో అనుప్పన్నా చేవ బోజ్ఝఙ్గా నుప్పజ్జన్తి ఉప్పన్నా చ బోజ్ఝఙ్గా న భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తీ’’తి. చతుత్థం.

౭౫. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యేన అనుప్పన్నా వా బోజ్ఝఙ్గా ఉప్పజ్జన్తి ఉప్పన్నా వా బోజ్ఝఙ్గా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి యథయిదం, భిక్ఖవే, యోనిసోమనసికారో. యోనిసో, భిక్ఖవే, మనసి కరోతో అనుప్పన్నా చేవ బోజ్ఝఙ్గా ఉప్పజ్జన్తి ఉప్పన్నా చ బోజ్ఝఙ్గా భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తీ’’తి. పఞ్చమం.

౭౬. ‘‘అప్పమత్తికా ఏసా, భిక్ఖవే, పరిహాని యదిదం ఞాతిపరిహాని. ఏతం పతికిట్ఠం, భిక్ఖవే, పరిహానీనం యదిదం పఞ్ఞాపరిహానీ’’తి. ఛట్ఠం.

౭౭. ‘‘అప్పమత్తికా ఏసా, భిక్ఖవే, వుద్ధి యదిదం ఞాతివుద్ధి. ఏతదగ్గం, భిక్ఖవే, వుద్ధీనం యదిదం పఞ్ఞావుద్ధి. తస్మాతిహ, భిక్ఖవే, ఏవం సిక్ఖితబ్బం – ‘పఞ్ఞావుద్ధియా వద్ధిస్సామా’తి. ఏవఞ్హి వో, భిక్ఖవే, సిక్ఖితబ్బ’’న్తి. సత్తమం.

౭౮. ‘‘అప్పమత్తికా ఏసా, భిక్ఖవే, పరిహాని యదిదం భోగపరిహాని. ఏతం పతికిట్ఠం, భిక్ఖవే, పరిహానీనం యదిదం పఞ్ఞాపరిహానీ’’తి. అట్ఠమం.

౭౯. ‘‘అప్పమత్తికా ఏసా, భిక్ఖవే, వుద్ధి యదిదం భోగవుద్ధి. ఏతదగ్గం, భిక్ఖవే, వుద్ధీనం యదిదం పఞ్ఞావుద్ధి. తస్మాతిహ, భిక్ఖవే, ఏవం సిక్ఖితబ్బం – ‘పఞ్ఞావుద్ధియా వద్ధిస్సామా’తి. ఏవఞ్హి వో, భిక్ఖవే, సిక్ఖితబ్బ’’న్తి. నవమం.

౮౦. ‘‘అప్పమత్తికా ఏసా, భిక్ఖవే, పరిహాని యదిదం యసోపరిహాని. ఏతం పతికిట్ఠం, భిక్ఖవే, పరిహానీనం యదిదం పఞ్ఞాపరిహానీ’’తి. దసమం.

కల్యాణమిత్తాదివగ్గో అట్ఠమో.

౯. పమాదాదివగ్గో

౮౧. ‘‘అప్పమత్తికా ఏసా, భిక్ఖవే, వుద్ధి యదిదం యసోవుద్ధి. ఏతదగ్గం, భిక్ఖవే, వుద్ధీనం యదిదం పఞ్ఞావుద్ధి. తస్మాతిహ, భిక్ఖవే, ఏవం సిక్ఖితబ్బం – ‘పఞ్ఞావుద్ధియా వద్ధిస్సామా’తి. ఏవఞ్హి వో, భిక్ఖవే, సిక్ఖితబ్బ’’న్తి. పఠమం.

౮౨. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యో ఏవం మహతో అనత్థాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, పమాదో. పమాదో, భిక్ఖవే, మహతో అనత్థాయ సంవత్తతీ’’తి. దుతియం.

౮౩. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యో ఏవం మహతో అత్థాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, అప్పమాదో. అప్పమాదో, భిక్ఖవే, మహతో అత్థాయ సంవత్తతీ’’తి. తతియం.

౮౪. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యో ఏవం మహతో అనత్థాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, కోసజ్జం. కోసజ్జం, భిక్ఖవే, మహతో అనత్థాయ సంవత్తతీ’’తి. చతుత్థం.

౮౫. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యో ఏవం మహతో అత్థాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, వీరియారమ్భో. వీరియారమ్భో, భిక్ఖవే, మహతో అత్థాయ సంవత్తతీ’’తి. పఞ్చమం.

౮౬. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యో ఏవం మహతో అనత్థాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, మహిచ్ఛతా. మహిచ్ఛతా, భిక్ఖవే, మహతో అనత్థాయ సంవత్తతీ’’తి. ఛట్ఠం.

౮౭. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యో ఏవం మహతో అత్థాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, అప్పిచ్ఛతా. అప్పిచ్ఛతా, భిక్ఖవే, మహతో అత్థాయ సంవత్తతీ’’తి. సత్తమం.

౮౮. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యో ఏవం మహతో అనత్థాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, అసన్తుట్ఠితా. అసన్తుట్ఠితా, భిక్ఖవే, మహతో అనత్థాయ సంవత్తతీ’’తి. అట్ఠమం.

౮౯. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యో ఏవం మహతో అత్థాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, సన్తుట్ఠితా. సన్తుట్ఠితా, భిక్ఖవే, మహతో అత్థాయ సంవత్తతీ’’తి. నవమం.

౯౦. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యో ఏవం మహతో అనత్థాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, అయోనిసో మనసికారో. అయోనిసోమనసికారో, భిక్ఖవే, మహతో అనత్థాయ సంవత్తతీ’’తి. దసమం.

౯౧. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యో ఏవం మహతో అత్థాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, యోనిసో మనసికారో. యోనిసోమనసికారో, భిక్ఖవే, మహతో అత్థాయ సంవత్తతీ’’తి. ఏకాదసమం.

౯౨. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యో ఏవం మహతో అనత్థాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, అసమ్పజఞ్ఞం. అసమ్పజఞ్ఞం, భిక్ఖవే, మహతో అనత్థాయ సంవత్తతీ’’తి. ద్వాదసమం.

౯౩. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యో ఏవం మహతో అత్థాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, సమ్పజఞ్ఞం. సమ్పజఞ్ఞం, భిక్ఖవే, మహతో అత్థాయ సంవత్తతీ’’తి. తేరసమం.

౯౪. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యో ఏవం మహతో అనత్థాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, పాపమిత్తతా. పాపమిత్తతా, భిక్ఖవే, మహతో అనత్థాయ సంవత్తతీ’’తి. చుద్దసమం.

౯౫. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యో ఏవం మహతో అత్థాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, కల్యాణమిత్తతా. కల్యాణమిత్తతా, భిక్ఖవే, మహతో అత్థాయ సంవత్తతీ’’తి. పన్నరసమం.

౯౬. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యో ఏవం మహతో అనత్థాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, అనుయోగో అకుసలానం ధమ్మానం, అననుయోగో కుసలానం ధమ్మానం. అనుయోగో, భిక్ఖవే, అకుసలానం ధమ్మానం, అననుయోగో కుసలానం ధమ్మానం మహతో అనత్థాయ సంవత్తతీ’’తి. సోళసమం.

౯౭. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యో ఏవం మహతో అత్థాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, అనుయోగో కుసలానం ధమ్మానం, అననుయోగో అకుసలానం ధమ్మానం. అనుయోగో, భిక్ఖవే, కుసలానం ధమ్మానం, అననుయోగో అకుసలానం ధమ్మానం మహతో అత్థాయ సంవత్తతీ’’తి. సత్తరసమం.

పమాదాదివగ్గో నవమో.

౧౦. దుతియపమాదాదివగ్గో

౯౮. ‘‘అజ్ఝత్తికం, భిక్ఖవే, అఙ్గన్తి కరిత్వా నాఞ్ఞం ఏకఙ్గమ్పి సమనుపస్సామి యం ఏవం మహతో అనత్థాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, పమాదో. పమాదో, భిక్ఖవే, మహతో అనత్థాయ సంవత్తతీ’’తి. పఠమం.

౯౯. ‘‘అజ్ఝత్తికం, భిక్ఖవే, అఙ్గన్తి కరిత్వా నాఞ్ఞం ఏకఙ్గమ్పి సమనుపస్సామి యం ఏవం మహతో అత్థాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, అప్పమాదో. అప్పమాదో, భిక్ఖవే, మహతో అత్థాయ సంవత్తతీ’’తి. దుతియం.

౧౦౦. ‘‘అజ్ఝత్తికం, భిక్ఖవే, అఙ్గన్తి కరిత్వా నాఞ్ఞం ఏకఙ్గమ్పి సమనుపస్సామి యం ఏవం మహతో అనత్థాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, కోసజ్జం. కోసజ్జం, భిక్ఖవే, మహతో అనత్థాయ సంవత్తతీ’’తి. తతియం.

౧౦౧. ‘‘అజ్ఝత్తికం, భిక్ఖవే, అఙ్గన్తి కరిత్వా నాఞ్ఞం ఏకఙ్గమ్పి సమనుపస్సామి యం ఏవం మహతో అత్థాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, వీరియారమ్భో. వీరియారమ్భో, భిక్ఖవే, మహతో అత్థాయ సంవత్తతీ’’తి. చతుత్థం.

౧౦౨-౧౦౯. ‘‘అజ్ఝత్తికం, భిక్ఖవే, అఙ్గన్తి కరిత్వా నాఞ్ఞం ఏకఙ్గమ్పి సమనుపస్సామి యం ఏవం మహతో అనత్థాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, మహిచ్ఛతా…పే… అప్పిచ్ఛతా… అసన్తుట్ఠితా… సన్తుట్ఠితా… అయోనిసోమనసికారో… యోనిసోమనసికారో… అసమ్పజఞ్ఞం… సమ్పజఞ్ఞం… ద్వాదసమం.

౧౧౦. ‘‘బాహిరం, భిక్ఖవే, అఙ్గన్తి కరిత్వా నాఞ్ఞం ఏకఙ్గమ్పి సమనుపస్సామి యం ఏవం మహతో అనత్థాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, పాపమిత్తతా. పాపమిత్తతా, భిక్ఖవే, మహతో అనత్థాయ సంవత్తతీ’’తి. తేరసమం.

౧౧౧. ‘‘బాహిరం, భిక్ఖవే, అఙ్గన్తి కరిత్వా నాఞ్ఞం ఏకఙ్గమ్పి సమనుపస్సామి యం ఏవం మహతో అత్థాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, కల్యాణమిత్తతా. కల్యాణమిత్తతా, భిక్ఖవే, మహతో అత్థాయ సంవత్తతీ’’తి. చుద్దసమం.

౧౧౨. ‘‘అజ్ఝత్తికం, భిక్ఖవే, అఙ్గన్తి కరిత్వా నాఞ్ఞం ఏకఙ్గమ్పి సమనుపస్సామి యం ఏవం మహతో అనత్థాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, అనుయోగో అకుసలానం ధమ్మానం, అననుయోగో కుసలానం ధమ్మానం. అనుయోగో, భిక్ఖవే, అకుసలానం ధమ్మానం, అననుయోగో కుసలానం ధమ్మానం మహతో అనత్థాయ సంవత్తతీ’’తి. పన్నరసమం.

౧౧౩. ‘‘అజ్ఝత్తికం, భిక్ఖవే, అఙ్గన్తి కరిత్వా నాఞ్ఞం ఏకఙ్గమ్పి సమనుపస్సామి యం ఏవం మహతో అత్థాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, అనుయోగో కుసలానం ధమ్మానం, అననుయోగో అకుసలానం ధమ్మానం. అనుయోగో, భిక్ఖవే, కుసలానం ధమ్మానం, అననుయోగో అకుసలానం ధమ్మానం మహతో అత్థాయ సంవత్తతీ’’తి. సోళసమం.

౧౧౪. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యో ఏవం సద్ధమ్మస్స సమ్మోసాయ అన్తరధానాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, పమాదో. పమాదో, భిక్ఖవే, సద్ధమ్మస్స సమ్మోసాయ అన్తరధానాయ సంవత్తతీ’’తి. సత్తరసమం.

౧౧౫. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యో ఏవం సద్ధమ్మస్స ఠితియా అసమ్మోసాయ అనన్తరధానాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, అప్పమాదో. అప్పమాదో, భిక్ఖవే, సద్ధమ్మస్స ఠితియా అసమ్మోసాయ అనన్తరధానాయ సంవత్తతీ’’తి. అట్ఠారసమం.

౧౧౬. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యో ఏవం సద్ధమ్మస్స సమ్మోసాయ అన్తరధానాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, కోసజ్జం. కోసజ్జం, భిక్ఖవే, సద్ధమ్మస్స సమ్మోసాయ అన్తరధానాయ సంవత్తతీ’’తి. ఏకూనవీసతిమం.

౧౧౭. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యో ఏవం సద్ధమ్మస్స ఠితియా అసమ్మోసాయ అనన్తరధానాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, వీరియారమ్భో. వీరియారమ్భో, భిక్ఖవే, సద్ధమ్మస్స ఠితియా అసమ్మోసాయ అనన్తరధానాయ సంవత్తతీ’’తి. వీసతిమం.

౧౧౮-౧౨౮. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యో ఏవం సద్ధమ్మస్స సమ్మోసాయ అన్తరధానాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, మహిచ్ఛతా…పే… అప్పిచ్ఛతా… అసన్తుట్ఠితా… సన్తుట్ఠితా… అయోనిసోమనసికారో… యోనిసోమనసికారో… అసమ్పజఞ్ఞం… సమ్పజఞ్ఞం … పాపమిత్తతా… కల్యాణమిత్తతా… అనుయోగో అకుసలానం ధమ్మానం, అననుయోగో కుసలానం ధమ్మానం. అనుయోగో, భిక్ఖవే, అకుసలానం ధమ్మానం, అననుయోగో కుసలానం ధమ్మానం సద్ధమ్మస్స సమ్మోసాయ అన్తరధానాయ సంవత్తతీ’’తి. ఏకత్తింసతిమం.

౧౨౯. ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞం ఏకధమ్మమ్పి సమనుపస్సామి యో ఏవం సద్ధమ్మస్స ఠితియా అసమ్మోసాయ అనన్తరధానాయ సంవత్తతి యథయిదం, భిక్ఖవే, అనుయోగో కుసలానం ధమ్మానం, అననుయోగో అకుసలానం ధమ్మానం. అనుయోగో, భిక్ఖవే, కుసలానం ధమ్మానం, అననుయోగో అకుసలానం ధమ్మానం సద్ధమ్మస్స ఠితియా అసమ్మోసాయ అనన్తరధానాయ సంవత్తతీ’’తి. చతుక్కోటికం నిట్ఠితం. బాత్తింసతిమం.

౧౩౦. ‘‘యే తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ అధమ్మం ధమ్మోతి దీపేన్తి తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ బహుజనఅహితాయ పటిపన్నా బహుజనఅసుఖాయ, బహునో జనస్స అనత్థాయ అహితాయ దుక్ఖాయ దేవమనుస్సానం. బహుఞ్చ తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ అపుఞ్ఞం పసవన్తి, తే చిమం [తేపిమం (సీ.)] సద్ధమ్మం అన్తరధాపేన్తీ’’తి. తేత్తింసతిమం.

౧౩౧. ‘‘యే తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ ధమ్మం అధమ్మోతి దీపేన్తి తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ బహుజనఅహితాయ పటిపన్నా బహుజనఅసుఖాయ, బహునో జనస్స అనత్థాయ అహితాయ దుక్ఖాయ దేవమనుస్సానం. బహుఞ్చ తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ అపుఞ్ఞం పసవన్తి, తే చిమం సద్ధమ్మం అన్తరధాపేన్తీ’’తి. చతుత్తింసతిమం.

౧౩౨-౧౩౯. ‘‘యే తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ అవినయం వినయోతి దీపేన్తి…పే… వినయం అవినయోతి దీపేన్తి…పే… అభాసితం అలపితం తథాగతేన భాసితం లపితం తథాగతేనాతి దీపేన్తి…పే… భాసితం లపితం తథాగతేన అభాసితం అలపితం తథాగతేనాతి దీపేన్తి…పే… అనాచిణ్ణం తథాగతేన ఆచిణ్ణం తథాగతేనాతి దీపేన్తి…పే… ఆచిణ్ణం తథాగతేన అనాచిణ్ణం తథాగతేనాతి దీపేన్తి…పే… అపఞ్ఞత్తం తథాగతేన పఞ్ఞత్తం తథాగతేనాతి దీపేన్తి…పే… పఞ్ఞత్తం తథాగతేన అపఞ్ఞత్తం తథాగతేనాతి దీపేన్తి తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ బహుజనఅహితాయ పటిపన్నా బహుజనఅసుఖాయ, బహునో జనస్స అనత్థాయ అహితాయ దుక్ఖాయ దేవమనుస్సానం. బహుఞ్చ తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ అపుఞ్ఞం పసవన్తి, తే చిమం సద్ధమ్మం అన్తరధాపేన్తీ’’తి. ద్వాచత్తాలీసతిమం.

దుతియపమాదాదివగ్గో దసమో.

౧౧. అధమ్మవగ్గో

౧౪౦. ‘‘యే తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ అధమ్మం అధమ్మోతి దీపేన్తి తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ బహుజనహితాయ పటిపన్నా బహుజనసుఖాయ, బహునో జనస్స అత్థాయ హితాయ సుఖాయ దేవమనుస్సానం. బహుఞ్చ తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ పుఞ్ఞం పసవన్తి, తే చిమం సద్ధమ్మం ఠపేన్తీ’’తి [థపేన్తీతి (క.)]. పఠమం.

౧౪౧. ‘‘యే తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ ధమ్మం ధమ్మోతి దీపేన్తి తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ బహుజనహితాయ పటిపన్నా బహుజనసుఖాయ, బహునో జనస్స అత్థాయ హితాయ సుఖాయ దేవమనుస్సానం. బహుఞ్చ తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ పుఞ్ఞం పసవన్తి, తే చిమం సద్ధమ్మం ఠపేన్తీ’’తి. దుతియం.

౧౪౨-౧౪౯. ‘‘యే తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ అవినయం అవినయోతి దీపేన్తి…పే… వినయం వినయోతి దీపేన్తి…పే… అభాసితం అలపితం తథాగతేన అభాసితం అలపితం తథాగతేనాతి దీపేన్తి…పే… భాసితం లపితం తథాగతేన భాసితం లపితం తథాగతేనాతి దీపేన్తి…పే… అనాచిణ్ణం తథాగతేన అనాచిణ్ణం తథాగతేనాతి దీపేన్తి…పే… ఆచిణ్ణం తథాగతేన ఆచిణ్ణం తథాగతేనాతి దీపేన్తి…పే… అపఞ్ఞత్తం తథాగతేన అపఞ్ఞత్తం తథాగతేనాతి దీపేన్తి…పే… పఞ్ఞత్తం తథాగతేన పఞ్ఞత్తం తథాగతేనాతి దీపేన్తి తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ బహుజనహితాయ పటిపన్నా బహుజనసుఖాయ, బహునో జనస్స అత్థాయ హితాయ సుఖాయ దేవమనుస్సానం. బహుఞ్చ తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ పుఞ్ఞం పసవన్తి, తే చిమం సద్ధమ్మం ఠపేన్తీ’’తి. దసమం.

అధమ్మవగ్గో ఏకాదసమో.

౧౨. అనాపత్తివగ్గో

౧౫౦. ‘‘యే తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ అనాపత్తిం ఆపత్తీతి దీపేన్తి తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ బహుజనఅహితాయ పటిపన్నా బహుజనఅసుఖాయ, బహునో జనస్స అనత్థాయ అహితాయ దుక్ఖాయ దేవమనుస్సానం. బహుఞ్చ తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ అపుఞ్ఞం పసవన్తి, తే చిమం సద్ధమ్మం అన్తరధాపేన్తీ’’తి. పఠమం.

౧౫౧. ‘‘యే తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ ఆపత్తిం అనాపత్తీతి దీపేన్తి తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ బహుజనఅహితాయ పటిపన్నా బహుజనఅసుఖాయ, బహునో జనస్స అనత్థాయ అహితాయ దుక్ఖాయ దేవమనుస్సానం. బహుఞ్చ తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ అపుఞ్ఞం పసవన్తి, తే చిమం సద్ధమ్మం అన్తరధాపేన్తీ’’తి. దుతియం.

౧౫౨-౧౫౯. ‘‘యే తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ లహుకం ఆపత్తిం గరుకా ఆపత్తీతి దీపేన్తి…పే… గరుకం ఆపత్తిం లహుకా ఆపత్తీతి దీపేన్తి…పే… దుట్ఠుల్లం ఆపత్తిం అదుట్ఠుల్లా ఆపత్తీతి దీపేన్తి…పే… అదుట్ఠుల్లం ఆపత్తిం దుట్ఠుల్లా ఆపత్తీతి దీపేన్తి…పే… సావసేసం ఆపత్తిం అనవసేసా ఆపత్తీతి దీపేన్తి…పే… అనవసేసం ఆపత్తిం సావసేసా ఆపత్తీతి దీపేన్తి…పే… సప్పటికమ్మం ఆపత్తిం అప్పటికమ్మా ఆపత్తీతి దీపేన్తి…పే… అప్పటికమ్మం ఆపత్తిం సప్పటికమ్మా ఆపత్తీతి దీపేన్తి తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ బహుజనఅహితాయ పటిపన్నా బహుజనఅసుఖాయ, బహునో జనస్స అనత్థాయ అహితాయ దుక్ఖాయ దేవమనుస్సానం. బహుఞ్చ తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ అపుఞ్ఞం పసవన్తి, తే చిమం సద్ధమ్మం అన్తరధాపేన్తీ’’తి. దసమం.

౧౬౦. ‘‘యే తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ అనాపత్తిం అనాపత్తీతి దీపేన్తి తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ బహుజనహితాయ పటిపన్నా బహుజనసుఖాయ, బహునో జనస్స అత్థాయ హితాయ సుఖాయ దేవమనుస్సానం. బహుఞ్చ తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ పుఞ్ఞం పసవన్తి, తే చిమం సద్ధమ్మం ఠపేన్తీ’’తి. ఏకాదసమం.

౧౬౧. ‘‘యే తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ ఆపత్తిం ఆపత్తీతి దీపేన్తి తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ బహుజనహితాయ పటిపన్నా బహుజనసుఖాయ, బహునో జనస్స అత్థాయ హితాయ సుఖాయ దేవమనుస్సానం. బహుఞ్చ తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ పుఞ్ఞం పసవన్తి, తే చిమం సద్ధమ్మం ఠపేన్తీ’’తి. ద్వాదసమం.