3. யுத்திஹாரவிப⁴ங்க³விபா⁴வனா

18. யேன யேன ஸம்வண்ணனாவிஸேஸபூ⁴தேன விசயஹாரவிப⁴ங்கே³ன பத³பஞ்ஹாத³யோ விசிதா, ஸோ ஸம்வண்ணனாவிஸேஸபூ⁴தோ விசயஹாரவிப⁴ங்கோ³ பரிபுண்ணோ, ‘‘கதமோ யுத்திஹாரவிப⁴ங்கோ³’’தி புச்சி²தப்³ப³த்தா ‘‘தத்த² கதமோ யுத்திஹாரோ’’திஆதி³ வுத்தம். தத்த² தத்தா²தி தேஸு நித்³தி³ட்டே²ஸு ஸோளஸஸு ஹாரேஸு கதமோ ஸம்வண்ணனாவிஸேஸோ யுத்திஹாரோ யுத்திஹாரவிப⁴ங்கோ³தி புச்சி². ‘‘ஸப்³பே³ஸம் ஹாரான’’ந்திஆதி³னித்³தே³ஸஸ்ஸ இதா³னி வுச்சமானோ ‘‘அயம் யுத்திஹாரோ’’திஆதி³கோ வித்தா²ரஸம்வண்ணனாவிஸேஸோ யுத்திஹாரவிப⁴ங்கோ³ நாமாதி விஞ்ஞேய்யோ. தேன வுத்தம் ‘‘தத்த² கதமோ யுத்திஹாரோதிஆதி³ யுத்திஹாரவிப⁴ங்கோ³’’தி (நேத்தி. அட்ட². 18). அயம் யுத்திஹாரோ கிம் நாம ஸுத்தத்த²ம் யுத்தாயுத்திவஸேன யோஜயதீதி யுஞ்ஜிதப்³ப³ம் ஸுத்தத்த²ம் புச்ச²தி. ஸுத்தத்தோ² பன து³விதோ⁴ அததா²காரேன க³ய்ஹமானோ, ததா²காரேன க³ய்ஹமானோ அத்தோ²தி. தத்த² அததா²காரேன க³ய்ஹமானோவ அத்தோ² யாதா²வதோ யுத்தினித்³தா⁴ரணேன யோஜேதப்³போ³, இதரோ பன பூ⁴தகத²னமத்தேன யோஜேதப்³போ³. யஸ்மா பனாயம் யுத்திக³வேஸனா நாம ஸம்வண்ணனா மஹாபதே³ஸேஹி வினா ந ஸம்ப⁴வதி, தஸ்மா யுத்திஹாரம் விப⁴ஜந்தோ தஸ்ஸ யுத்திஹாரஸ்ஸ லக்க²ணம் பட²மம் உபதி³ஸிதும் ‘‘சத்தாரோ மஹாபதே³ஸா’’திஆதி³மாஹ. தத்த² மஹாபதே³ஸாதி மஹந்தே பு³த்³தா⁴த³யோ அபதி³ஸித்வா வுத்தானி காரணானி, மஹந்தானி வா த⁴ம்மஸ்ஸ அபதே³ஸானி பதிட்டா²னானி. அபதி³ஸீயதேதி அபதே³ஸோ, பு³த்³தோ⁴ அபதே³ஸோ ஏதஸ்ஸ காரணஸ்ஸாதி பு³த்³தா⁴பதே³ஸோ. ஸேஸேஸுபி ஏஸேவ நயோ நேதப்³போ³. ‘‘பு³த்³த⁴ஸ்ஸ ஸம்முகா² ஏதம் ஸுத்தம் மயா ஸுத’’ந்தி வத்வா ஆப⁴தஸ்ஸ க³ந்த²ஸ்ஸ ஸுத்தவினயேஹி ஸம்ஸந்த³னம் த⁴ம்மோ, அஸம்ஸந்த³னம் அத⁴ம்மோதி வினிச்ச²யகாரணம் மஹாபதே³ஸோதி அதி⁴ப்பாயோ. ‘‘பு³த்³த⁴ஸ்ஸ ஸம்முகா² மயா ஆப⁴தம், ஸங்க⁴ஸ்ஸ ஸம்முகா² மயா ஆப⁴தம், ஸம்ப³ஹுலத்தே²ரானம் ஸம்முகா² மயா ஆப⁴தம், ஏகத்தே²ரஸ்ஸ ஸம்முகா² மயா ஆப⁴த’’ந்தி வத்வா ஆப⁴தஸ்ஸ க³ந்த²ஸ்ஸ யானி ப்³யஞ்ஜனபத³அத்த²பதா³னி ஸந்தி, தானி பத³ப்³யஞ்ஜனானி ப⁴க³வதா தே³ஸிதே ஸுத்தே ஓதரயிதப்³பா³னி அனுப்பவேஸிதானி, வினயே ராகா³தி³வினயே ஸந்த³ஸ்ஸயிதப்³பா³னி ஸம்ஸந்தே³தப்³பா³னி. த⁴ம்மதாயம் உபனிக்கி²பிதப்³பா³னி பக்கி²பிதப்³பா³னி. யதி³ ஸுத்தத்தே²ன, வினயத்தே²ன, த⁴ம்மதாய ச அவிருத்³தா⁴னி ஹோந்தி, ஏவம் ஸதி தவ ஆப⁴தபத³ப்³யஞ்ஜனானி யுத்தானீதி வினிச்ச²யந்தேஹி வத்வா க³ஹேதப்³பா³னீதி அதி⁴ப்பாயோ.

ஸுத்தவினயத⁴ம்மதாஸு ஓதரயிதப்³பா³னி ஸந்த³ஸ்ஸயிதப்³பா³னி உபனிக்கி²பிதப்³பா³னீதி ஆசரியேன வுத்தானி, ‘‘கத்த² ஸுத்தே, கத்த² வினயே, கத்த² த⁴ம்மதாய’’ந்தி வத்தப்³ப³த்தா ‘‘கதமஸ்மிம் ஸுத்தே’’திஆதி³ வுத்தம். தத்த² சதூஸு அரியஸச்சேஸூதி சதுன்னம் அரியஸச்சானம் த³ஸ்ஸனகேஸு ஸுத்தேஸு. ராகோ³ வினஸ்ஸதி வூபஸமதி ஏதேன அஸுபா⁴தி³னாதி ராக³வினயம், கிம் தம்? அஸுபா⁴தி³னிமித்தம், தம் அஸ்ஸ அத்தீ²தி ராக³வினயோ, கோ ஸோ? அஸுபா⁴தி³னிமித்தத³ஸ்ஸனகோ ஸுத்தந்தவிஸேஸோ. ஏஸ நயோ தோ³ஸவினயோதிஆதீ³ஸுபி. படிச்சஸமுப்பாதோ³ நாம ஸஸ்ஸததி³ட்டி²உச்சே²த³தி³ட்டி²ம் விவஜ்ஜேத்வா ஏகத்தனயாதீ³னம் தீ³பனேன அவிஜ்ஜாதி³ஸங்கா²ராதி³ஸபா⁴வத⁴ம்மானம் பச்சயபச்சயுப்பன்னபா⁴வதீ³பகோதி வுத்தம் ‘‘கதமிஸ்ஸம் த⁴ம்மதாயம் உபனிக்கி²பிதப்³பா³னி? படிச்சஸமுப்பாதே³’’தி.

‘‘ஸுத்தாதீ³ஸு அவதரந்தே ஸந்தி³ஸ்ஸந்தே அவிலோமேந்தே கிம் ந ஜனேதீ’’தி வத்தப்³ப³தோ ‘‘சதூஸூ’’திஆதி³ வுத்தம். தத்த² ‘‘பு³த்³தா⁴தீ³னம் ஸம்முகா² மயா ஆப⁴த’’ந்தி வத்வா ஆப⁴தக³ந்தோ² சதூஸு அரியஸச்சேஸு யதி³ அவதரதி, ஏவம் ஸதி ஆப⁴தக³ந்தோ² ஆஸவே ந ஜனேதி. ராகா³தி³கிலேஸவினயே யதி³ ஸந்தி³ஸ்ஸதி, ஏவம் ஸதி ஆப⁴தக³ந்தோ² ஆஸவே ந ஜனேதி. த⁴ம்மதஞ்ச யதி³ ந விலோமேதி, ஏவம் ஸதி ஆப⁴தக³ந்தோ² ஆஸவே ந ஜனேதீதி அத்தோ² த³ட்ட²ப்³போ³.

‘‘கிமத்த²ம் யுத்திஹாரவிப⁴ங்கே³ சத்தாரோ மஹாபதே³ஸா ஆப⁴தா’’தி வத்தப்³ப³த்தா ‘‘சதூஹி மஹாபதே³ஸேஹீ’’திஆதி³மாஹ. தத்த² ஆப⁴தக³ந்தே² யம் யம் அத்த²ஜாதம், யம் யம் த⁴ம்மஜாதம் வா சதூஹி மஹாபதே³ஸேஹி யுஜ்ஜதி, தம் தம் அத்த²ஜாதம் வா தம் தம் த⁴ம்மஜாதம் வா ஸம்வண்ணேதப்³ப³ஸுத்தே க³ஹேதப்³ப³ம். யேன யேன காரணேன ச சதூஹி மஹாபதே³ஸேஹி யுஜ்ஜதி, தம் தம் காரணம் ஸம்வண்ணனாவஸேன ஸம்வண்ணேதப்³ப³ஸுத்தே க³ஹேதப்³ப³ம். யதா² யதா² பகாரேன சதூஹி மஹாபதே³ஸேஹி யுஜ்ஜதி, ஸோ ஸோ பகாரோ ஸம்வண்ணனாவஸேன ஸம்வண்ணேதப்³ப³ஸுத்தே க³ஹேதப்³போ³. ஏவம் கா³ஹணத்த²ம் சத்தாரோ மஹாபதே³ஸா ஆப⁴தாதி அத்தோ².

19. சதூஹி மஹாபதே³ஸேஹி யுத்தம் அவிருத்³த⁴ம் தம் தம் அத்த²ஜாதம் க³ஹேதப்³ப³ந்தி ஆசரியேன வுத்தம், ‘‘கத்த² கேன யுத்தினித்³தா⁴ரணம் காதப்³ப³’’ந்தி வத்தப்³ப³த்தா ‘‘பஞ்ஹம் புச்சி²தேனா’’திஆதி³ வுத்தம். பஞ்ஹே பஞ்ஹம் புச்சி²தேன புக்³க³லேன யுத்தினித்³தா⁴ரணம் காதப்³ப³ந்தி. தத்த² பஞ்ஹந்தி பஞ்ஹிதப்³ப³ம் ஸபா⁴வத⁴ம்மம். புச்சி²தேனாதி விஸ்ஸஜ்ஜேதும் ஸமத்தே²ன பண்டி³தபுக்³க³லேன. பஞ்ஹேதி புச்சா²வஸேன பவத்தபாடே². பதா³னி கதி கித்தகானி ஹோந்தீதி பத³ஸோ பட²மம் பரியோகா³ஹிதப்³ப³ம் யுத்திஹாரேன விசேதப்³ப³ம் வீமம்ஸிதப்³ப³ம். ‘‘கத²ம் விசேதப்³ப³’’ந்தி புச்சி²தப்³ப³த்தா ‘‘யதி³ ஸப்³பா³னீ’’திஆதி³ வுத்தம். தத்த² ஸப்³பா³னி பதா³னீதி புச்சி²தபாடே² நிரவஸேஸானி பதா³னி ஏகம் ஸமானம் அத்த²ம் யதி³ அபி⁴வத³ந்தி, ஏவம் ஸதி அத்த²வஸேன ஏகோ பஞ்ஹோ. ஏஸ நயோ ஸேஸேஸுபி. தேன வுத்தம் ‘‘தத³த்த²ஸ்ஸேகஸ்ஸ ஞாதும் இச்சி²தத்தா’’தி (நேத்தி. அட்ட². 19).

ஏகந்தி அத்த²வஸேன ஏகவித⁴ம் பஞ்ஹம். உபபரிக்க²மானேன புக்³க³லேன அஞ்ஞாதப்³ப³ம் த³ள்ஹம் ஜானிதப்³ப³ம். ‘‘கோ ஆஜானனாகாரோ’’தி புச்சி²தப்³ப³த்தா ஆஜானனாகாரம் த³ஸ்ஸேந்தோ ‘‘கிம் இமே த⁴ம்மா’’திஆதி³மாஹ. தத்த² ‘‘யே ஹி பரியத்தித⁴ம்மா ஸம்வண்ணேதப்³பா³, இமே பரியத்தித⁴ம்மா நானத்தா² ஹோந்தி கிம், நானாப்³யஞ்ஜனா ஹோந்தி கிம், உதா³ஹு இமேஸம் பரியத்தித⁴ம்மானம் ஏகோ அத்தோ² ஹோதி, ப்³யஞ்ஜனமேவ நானம் ஹோதி கி’’ந்தி யுத்திதோ விசேத்வா அஞ்ஞாதப்³ப³ந்தி யோஜனா. ‘‘யதா²வுத்தோ பஞ்ஹோ கிம் ப⁴வே’’தி புச்சி²தப்³ப³த்தா யதா²வுத்தம் பஞ்ஹம் ஏகதே³ஸம் த³ஸ்ஸேதும் ‘‘யதா² கிம் ப⁴வே’’தி புச்சி²த்வா ‘‘யதா² ஸா’’திஆதி³மாஹ.

தஸ்ஸம் புச்சா²கா³தா²யம் – சோரகா⁴தகேன மனுஸ்ஸேன சோரோ அப்³பா⁴ஹதோ விய கேன த⁴ம்மேன ஸத்தலோகோ ஸதா³ அப்³பா⁴ஹதோ, மாலுவலதாய அத்தனோ நிஸ்ஸிதருக்கோ² பரிவாரிதோ அஜ்ஜோ²த்த²டோ விய கேன த⁴ம்மேன ஸத்தலோகோ ஸதா³ பரிவாரிதோ அஜ்ஜோ²த்த²டோ, விஸப்பீதகு²ரப்பேன ஸல்லேன ஓதிண்ணோ அனுபவிட்டோ² விய கேன ஸல்லேன ஸத்தலோகோ ஸதா³ ஓதிண்ணோ அனுபவிட்டோ², கிஸ்ஸ கேன காரணேன ஸத்தலோகோ ஸதா³ தூ⁴பாயிதோ ஸந்தாபிதோதி யோஜனா.

‘‘இமாய புச்சா²கா³தா²ய கித்தகானி பதா³னீ’’தி புச்சி²தப்³ப³த்தா ‘‘இமானீ’’திஆதி³ வுத்தம். தத்த² புச்சி²தானீதி புச்சி²தத்தா²னி பதா³னி சத்தாரி ஹோந்தி. ‘‘கித்தகா பஞ்ஹா’’தி புச்சி²தப்³ப³த்தா ‘‘தே தயோ பஞ்ஹா’’தி வுத்தம்.

ப⁴க³வா தே³வதாய ஹி யஸ்மா விஸ்ஸஜ்ஜேதி, இதி தஸ்மா விஸ்ஸஜ்ஜனதோ ‘‘தயோபஞ்ஹா’’தி விஞ்ஞாயதி. ‘‘கதமா விஸ்ஸஜ்ஜனகா³தா²’’தி புச்சி²தப்³ப³த்தா –

‘‘மச்சுனாப்³பா⁴ஹதோ லோகோ, ஜராய பரிவாரிதோ;

தண்ஹாஸல்லேன ஓதிண்ணோ, இச்சா²தூ⁴பாயிதோ ஸதா³’’தி. –

வுத்தம். தஸ்ஸம் விஸ்ஸஜ்ஜனகா³தா²யம் – சோரகா⁴தகேன மனுஸ்ஸேன சோரோ அப்³பா⁴ஹதோ விய மச்சுனா ஸத்தலோகோ ஸதா³ அப்³பா⁴ஹதோ, மாலுவலதாய அத்தனோ நிஸ்ஸிதருக்கோ² பரிவாரிதோ அஜ்ஜோ²த்த²டோ விய ஜராய ஸத்தலோகோ ஸதா³ பரிவாரிதோ அஜ்ஜோ²த்த²டோ, விஸப்பீதகு²ரப்பேன ஸல்லேன ஓதிண்ணோ அனுபவிட்டோ² விய தண்ஹாஸல்லேன ஸத்தலோகோ ஸதா³ ஓதிண்ணோ அனுபவிட்டோ², இச்சா²ய ஸத்தலோகோ ஸதா³ தூ⁴பாயிதோ ஸந்தாபிதோதி யோஜனா.

20. ‘‘கதமம் மச்சு, கதமா ஜரா’’தி புச்சி²தப்³ப³த்தா ‘‘தத்த² ஜரா’’திஆதி³ வுத்தம். தத்த² தத்தா²தி திஸ்ஸம் விஸ்ஸஜ்ஜனகா³தா²யம். து³தியபதே³ வுத்தா ஜரா ச பட²மபதே³ வுத்தம் மரணஞ்ச இமானி த்³வே ஸங்க²தஸ்ஸ க²ந்த⁴பஞ்சகஸ்ஸ ஸங்க²தலக்க²ணானி ஹோந்தி, ஸங்க²தம் க²ந்த⁴பஞ்சகம் முஞ்சித்வா விஸும் ந உபலப்³ப⁴தீதி அத்தோ². ‘‘ஸங்க²தலக்க²ணானம் ஜராமரணானம் கத²ம் பே⁴தோ³ ஜானிதப்³போ³’’தி வத்தப்³ப³த்தா ‘‘ஜராயம் டி²தஸ்ஸா’’திஆதி³ வுத்தம். தத்த² ஜராயம் டி²தஸ்ஸ அஞ்ஞத²த்தந்தி டி²தஸ்ஸ க²ந்த⁴ப்பப³ந்த⁴ஸ்ஸ யம் அஞ்ஞத²த்தம், அயம் பாகடஜரா நாம, ந க²ணட்டி²திஜரா. மரணம் வயோதி ஸம்முதிமரணம் சுதியேவ ஹோதி, ந க²ணிகமரணம், ந ஸமுச்சே²த³மரணம். தேன வுத்தம் ‘‘உப்பாதோ³ பஞ்ஞாயதி, வயோ பஞ்ஞாயதி, டி²தஸ்ஸ அஞ்ஞத²த்தம் பஞ்ஞாயதீ’’தி (ஸம். நி. 3.38; அ. நி. 3.47; கதா². 214).

யதி³ டி²தஸ்ஸேவ மரணம் ஸியா, ஏவம் ஸதி ஜராமரணானம் நானத்தம் யுத்தம் ந ஸியா, அயுத்தே ஸதி ‘‘தே தயோ பஞ்ஹா’’தி வசனம்பி அயுத்தமேவாதி வத்தப்³ப³தோ ‘‘தத்த² ஜராய சா’’திஆதி³ வுத்தம். தத்த² தத்தா²தி திஸ்ஸம் விஸ்ஸஜ்ஜனகா³தா²யம் வுத்தாய ஜராய ச வுத்தஸ்ஸ மரணஸ்ஸ ச அத்த²தோ நானத்தம் யுத்தம்.

‘‘கேன காரணேன யுத்தம், கத²ம் காரணேன நானத்தம் ஸம்படிச்சி²தப்³ப³’’ந்தி வத்தப்³ப³த்தா ‘‘க³ப்³ப⁴க³தாபி ஹி மீயந்தீ’’தி வுத்தம். ஜரம் அப்பத்தா க³ப்³ப⁴க³தாபி ஸத்தா ஹி யஸ்மா மீயந்தி, தஸ்மா நானத்தம் ஸம்படிச்சி²தப்³ப³ம். ‘‘க³ப்³ப⁴க³தாபி ஜரப்பத்தா ப⁴வேய்யு’’ந்தி வத்தப்³ப³த்தா ‘‘ந ச தே ஜிண்ணா ப⁴வந்தீ’’தி வுத்தம். ஜரப்பத்தாபி அஜிண்ணத்தா ஜிண்ணஜரம் அப்பத்தாவ மீயந்தி, ஏவம் இதா⁴தி⁴ப்பேதஸ்ஸ ஜிண்ணஜராவிரஹிதஸ்ஸ மரணஸ்ஸ ஸம்ப⁴வதோ அஞ்ஞா ஜரா, அஞ்ஞம் மரணந்தி ஞாதப்³ப³ந்தி வுத்தம் ஹோதி. ‘‘ந க³ப்³ப⁴க³தானம்யேவ ஜிண்ணஜரம் அப்பத்தம் மரணம் அத்தி², அஞ்ஞேஸம்பி அத்தீ²’’தி வத்தப்³ப³பா⁴வதோ ‘‘அத்தி² ச தே³வானம் மரண’’ந்தி வுத்தம். ‘‘தே³வாபி சிரகாலஸம்ப⁴வதோ ஜரம் பத்தா ப⁴வேய்யு’’ந்தி வத்தப்³ப³த்தா ‘‘ந ச தேஸம் ஸரீரானி ஜீரந்தீ’’தி வுத்தம். ‘‘ஜராமரணானம் நானத்தே காரணம் ஏத்தகமேவா’’தி வத்தப்³ப³த்தா அஞ்ஞம்பி அத்தீ²தி த³ஸ்ஸேதும் ‘‘ஸக்கதே வா’’திஆதி³ வுத்தம். தத்த² ஜிண்ணஜராய படிகம்மம் காதும் ஸக்கதேவ, மரணஸ்ஸ பன படிகம்மஸ்ஸ காதும் ந ஸக்கதேவ, இமினாபி காரணேன ஜராமரணானம் நானத்தம் ஸம்படிச்சி²தப்³ப³மேவாதி அத்தோ². ‘‘ந ஸக்கதே மரணஸ்ஸ படிகம்மம் காது’’ந்தி கஸ்மா வுத்தம், நனு இத்³தி⁴பாத³பா⁴வனாய வஸீபா⁴வே ஸதி ஸக்கா மரணஸ்ஸாபி படிகம்மம் காதுந்தி சோத³னம் மனஸி கத்வா ‘‘அஞ்ஞத்ரேவ இத்³தி⁴மந்தானம் இத்³தி⁴விஸயா’’தி வுத்தம்.

ஜராமரணானம் அஞ்ஞமஞ்ஞம் நானாபா⁴வோ ஆசரியேன த³ஸ்ஸிதோ, அம்ஹேஹி ச ஞாதோ, ‘‘கத²ம் பன தண்ஹாய ஜராமரணேஹி நானாபா⁴வோ’’தி வத்தப்³ப³தோ தேஹி தண்ஹாய நானத்தம் த³ஸ்ஸேதும் ‘‘யம் பனாஹா’’திஆதி³ வுத்தம். தண்ஹாய அவிஜ்ஜமானாயபி ஜீரந்தாபி மீயந்தாபி வீதராகா³ யஸ்மா தி³ஸ்ஸந்தி, தஸ்மா தண்ஹாய ஜராமரணேஹி நானாபா⁴வோ ஸம்படிச்சி²தப்³போ³.

‘‘தண்ஹாய ஜீரணபி⁴ஜ்ஜனலக்க²ணம் அத்தீ²தி தேஹி தண்ஹாய அனஞ்ஞத்தே கோ நாம தோ³ஸோ ஸியா’’தி வத்தப்³ப³தோ தோ³ஸம் த³ஸ்ஸேதும் ‘‘யதி³ சா’’திஆதி³ வுத்தம். ஜராமரணம் யதா² யேன ஜீரணபி⁴ஜ்ஜனலக்க²ணேன பாகடம், ஏவம் ஜீரணபி⁴ஜ்ஜனலக்க²ணேன தண்ஹாபி பாகடா. யதி³ ச ஸியா; ஏவம் ஸந்தே யோப்³ப³னட்டா²பி ஸப்³பே³ மாணவா விக³ததண்ஹா ஸியும், ந ச விக³ததண்ஹா, தஸ்மா நானாபா⁴வோ ஸம்படிச்சி²தப்³போ³. ததோ அஞ்ஞோபி தோ³ஸோ ஆபஜ்ஜேய்யாதி த³ஸ்ஸேதும் ‘‘யதா² ச தண்ஹா து³க்க²ஸ்ஸா’’திஆதி³ வுத்தம். தத்த² ஜராமரணானம் தண்ஹாய அனஞ்ஞத்தே ஸதி தண்ஹாய ப⁴வதண்ஹாய து³க்க²ஸமுத³யோ ஹோதி, ஏவம் ஜராமரணம்பி து³க்க²ஸமுத³யோ ஸியா. யஸ்மா ந ஜராமரணம் து³க்க²ஸமுத³யோ, தஸ்மா ஜராமரணேஹி தண்ஹாய நானத்தம் வேதி³தப்³ப³ம்.

தேஹி தாய அனஞ்ஞத்தே ஸதி ஏவம்பி தோ³ஸோ ஆபஜ்ஜேய்யாதி த³ஸ்ஸேதும் ‘‘யதா² ச தண்ஹா மக்³க³வஜ்ஜா²’’திஆதி³ வுத்தம். தத்த² தேஹி தாய அனஞ்ஞத்தே ஸதி யதா² தண்ஹா மக்³க³வஜ்ஜா² ஹோதி, ஏவம் ஜராமரணம்பி மக்³க³வஜ்ஜ²ம் ஸியா. யதா² ஜராமரணம் மக்³க³வஜ்ஜ²ம் ந ஹோதி, ஏவம் தண்ஹாபி மக்³க³வஜ்ஜா² ந ஸியா, ததா² ச ந ஹோதி பஹாதப்³பா³பஹாதப்³ப³பா⁴வதோ, தஸ்மாபி ஜராமரணேஹி தண்ஹாய நானத்தம் வேதி³தப்³ப³ம்.

‘‘யதி³ சாதிஆதி³னா வுத்தாய யுத்தியா உபபத்தியா ஏவ ஜராமரணேஹி தண்ஹாய அஞ்ஞத்தம் க³வேஸிதப்³ப³’’ந்தி வத்தப்³ப³த்தா அஞ்ஞேஹிபி காரணேஹி க³வேஸிதப்³ப³ந்தி த³ஸ்ஸேதும் ‘‘இமாய யுத்தியா’’திஆதி³ வுத்தம். தத்த² இமாய யுத்தியாதி யா யுத்தி ‘‘யதி³ சா’’திஆதி³னா வுத்தாய இமாய யுத்தியா உபபத்தியா. அஞ்ஞமஞ்ஞேஹி காரணேஹி அஞ்ஞேஹி அஞ்ஞேஹி காரணபூ⁴தேஹி உபபத்தீஹி ஜராமரணேஹி தண்ஹாய அஞ்ஞத்தம் க³வேஸிதப்³ப³ந்தி அத்தோ². ‘‘அஞ்ஞமஞ்ஞேஹி காரணேஹி க³வேஸிதப்³ப³’’ந்தி கஸ்மா வுத்தம், நனு யுத்தியா, அத்த²தோ ச அஞ்ஞத்தம் ஸந்தி³ஸ்ஸதீதி சோத³னம் மனஸி கத்வா ‘‘யதி³ ச ஸந்தி³ஸ்ஸதீ’’திஆதி³மாஹ. தத்த² யுத்திஸமாருள்ஹம் அத்த²தோ ச மரணேஹி தண்ஹாய ச அஞ்ஞத்தம் யதி³ ச ஸந்தி³ஸ்ஸதி, ப்³யஞ்ஜனதோபி அஞ்ஞத்தம் க³வேஸிதப்³ப³மேவாதி அத்தோ².

‘‘கத²ம் ப்³யஞ்ஜனதோ அஞ்ஞத்தம் க³வேஸிதப்³ப³’’ந்தி வத்தப்³ப³த்தா ‘‘ஸல்லோதி வா’’திஆதி³ வுத்தம். தத்த² ‘‘ஸல்லோ’’தி வா ‘‘தூ⁴பாயன’’ந்தி வா த்³வீஹி ப்³யஞ்ஜனேஹி வுச்சமானானம் இமேஸம் இச்சா²தண்ஹாஸங்கா²தானம் த⁴ம்மானம் அத்த²தோ ஏகத்தம் ஸமானத்தம் யுஜ்ஜதி, ந அஞ்ஞத்தம். ‘‘ஸல்லோ’’தி வா ‘‘தூ⁴பாயன’’ந்தி வா த்³வீஹி ப்³யஞ்ஜனேஹி அவுச்சமானானம் ஜராமரணானம் தண்ஹாய ஏகத்தம் ந யுஜ்ஜதி. தமேவத்த²ம் விவரிதும் ‘‘ந ஹீ’’திஆதி³ வுத்தம். தத்த² இச்சா²ய ச தண்ஹாய ச அத்த²தோ அஞ்ஞத்தம் ந யுஜ்ஜதி, ஏகத்தமேவ யுஜ்ஜதீதி யோஜனா. இச்சா²ய ச தண்ஹாய ச ஜீரணபி⁴ஜ்ஜனஸம்ப⁴வதோ ஜராமரணேஹி தண்ஹாய ஏகத்தம் ஸியா, ‘‘கஸ்மா அஞ்ஞத்தம் யுத்த’’ந்தி வத்தப்³ப³தோ ‘‘தண்ஹாய அதி⁴ப்பாயே’’திஆதி³ வுத்தம். தத்த² தண்ஹாய அதி⁴ப்பாயே அபரிபூரமானே நவஸு ஆகா⁴தவத்தூ²ஸு கோதோ⁴ ச உப்பஜ்ஜதி, உபனாஹோ ச உப்பஜ்ஜதி. ஜராமரணேஸு அபரிபூரமானேஸு நவஸு ஆகா⁴தவத்தூ²ஸு கோதோ⁴ ச ந உப்பஜ்ஜதி, உபனாஹோ ச ந உப்பஜ்ஜதி. இதி இமாய யுத்தியா ஜராய ச மரணஸ்ஸ ச தண்ஹாய ச அத்த²தோ அஞ்ஞத்தம் யுஜ்ஜதியேவாதி த³ட்ட²ப்³ப³ம்.

யதி³ இச்சா² தண்ஹாய அத்த²தோ ஏகத்தம் யுத்தம், ஏவம் ஸதி கஸ்மா ப⁴க³வதா ‘‘மச்சுனாப்³பா⁴ஹதோ லோகோ’’திஆதி³கா³தா²யம் ‘‘தண்ஹாஸல்லேன ஓதிண்ணோ, இச்சா²தூ⁴பாயிதோ ஸதா³’’தி த்³விதா⁴ வுத்தாதி சோத³னம் பரிஹரந்தோ ‘‘யம் பனித³ம் ப⁴க³வதா’’திஆதி³மாஹ. தத்த² ‘‘இச்சா²’’திபி ‘‘தண்ஹா’’திபி த்³வீஹி நாமேஹி யம் பனித³ம் அபி⁴லபிதம் யம் பனித³ம் அபி⁴லபனம் கதம், இத³ம் அபி⁴லபனம் ப⁴க³வதா பா³ஹிரானம் இச்சி²தப்³ப³தஸிதப்³பா³னம் வத்தூ²னம் ரூபாதி³ஆரம்மணானம் பே⁴தா³னம் வஸேன ‘‘இச்சா²’’திபி ‘‘தண்ஹா’’திபி த்³வீஹி நாமேஹி அபி⁴லபிதம் அபி⁴லபனவஸேன கதந்தி ஏகத்தம் யுத்தமேவ, ந நானத்தந்தி அத்தோ² த³ட்ட²ப்³போ³.

‘‘நாமவஸேன த்³விதா⁴ வுத்தானம் இச்சா²தண்ஹாதீ³னம் கேன ஏகத்தம் யுத்தந்தி ஸத்³த³ஹிதப்³ப³’’ந்தி வத்தப்³ப³த்தா ‘‘ஸப்³பா³ஹீ’’திஆதி³ வுத்தம். தத்த² நானானாமவஸேன பபே⁴தா³ ஸப்³பா³ இச்சா²தி³கா தண்ஹா அஜ்ஜோ²ஸானலக்க²ணேன ஏகலக்க²ணா ஹி யஸ்மா யுத்தா, தஸ்மா நாமவஸேன பி⁴ன்னானம்பி ஏகலக்க²ணேன ஏகத்தம் யுத்தந்தி ஸத்³த³ஹிதப்³ப³ந்தி த³ட்ட²ப்³ப³ம். ‘‘கிமிவ யுத்த’’ந்தி புச்சி²தப்³ப³த்தா ‘‘யதா² ஸப்³போ³’’திஆதி³ வுத்தம். தத்த² கட்ட²க்³கி³ஆதி³வஸேன அனேகோ ஸப்³போ³அக்³கி³ உண்ஹத்தலக்க²ணேன ஏகலக்க²ணோ யதா², ஏவம் அஜ்ஜோ²ஸானலக்க²ணேன ஏகலக்க²ணாதி யோஜனா. ஸப்³ப³ஸ்ஸ அக்³கி³னோ உபாதா³னவஸேன அனேகானி நாமானி ஸரூபதோ த³ஸ்ஸேதும் ‘‘அபிசா’’திஆதி³ வுத்தம். தஸ்ஸத்தோ² பாகடோ. ஆரம்மணவஸேன தண்ஹா அஞ்ஞேஹி அஞ்ஞேஹி நாமேஹி ப⁴க³வதா அபி⁴லபிதா, உபாதா³னவஸேன அக்³கி³ அஞ்ஞேஹி அஞ்ஞேஹி நாமேஹி அபி⁴லபிதோதி யோஜனா காதப்³பா³.

‘‘விஸ்ஸஜ்ஜனகா³தா²யம் ஆக³தனாமேஹி ஏவ தண்ஹா அபி⁴லபிதா’’தி புச்சி²தப்³ப³த்தா அனேகேஹி நாமேஹி அபி⁴லபிதாதி த³ஸ்ஸேதும் ‘‘இச்சா²இதிபீ’’திஆதி³ வுத்தம். தத்த² இச்சி²தப்³பா³னி அத்தா²னி ரூபாதீ³னி ஆரம்மணானி ஸத்தா இச்ச²ந்தி ஏதாயாதி இச்சா². தஸந்தி ஏதாயாதி தண்ஹா. ஸல்லதி பவிஸதி விஸப்பீதம் ஸல்லம் வியாதி ஸல்லா, ஸந்தாபம் லாதி ஆத³தா³தீதி வா ஸல்லா, ஸந்தாபம் லாதி பவத்தேதீதி வா ஸல்லா. தூ⁴பாயதி ஸந்தாபேதி பரித³ஹதீதி தூ⁴பாயனா. ஸரதி ஆகட்³ட⁴தி அவஹரதி ஸீக⁴ஸோதா ஸரிதா வியாதி ஸரிதா, ஸரதி ஸல்லதீதி வா ஸரிதா. விஸரதீதி விஸத்திகா. பீதிவஸேன ஸினேஹதீதி ஸினேஹோ. தாஸு தாஸு க³தீஸு கிலமத²ம் உப்பாதே³தீதி கிலமதோ². ஸத்தா ரூபாதி³ஆரம்மணானி மஞ்ஞந்தி ஏதாயாதி மஞ்ஞனா. ப⁴வம் ப³ந்த⁴தீதி ப³ந்தோ⁴. ஆஸீயதே பத்தீ²யதேதி ஆஸா. ஆஸியதி பத்தே²தீதி வா ஆஸா. பிபாஸீயதேதி பிபாஸா, ஆரம்மணரஸம் பிபாஸதீதி வா பிபாஸா. அபி⁴னந்தீ³யதேதி அபி⁴னந்த³னா, அபி⁴னந்த³தீதி வா அபி⁴னந்த³னா. வித்தா²ரதோ அட்ட²கதா²வஸேன (நேத்தி. அட்ட². 20) வேதி³தப்³போ³.

‘‘தண்ஹாய இச்சா²தி³ப்பகாரவஸேன ஆலபிதபா⁴வோ கேன ஸத்³த³ஹிதப்³போ³’’தி வத்தப்³ப³த்தா ‘‘யதா² ச வேவசனே’’திஆதி³ வுத்தம். வேவசனஹாரவிப⁴ங்கே³ ‘‘ஆஸா ச பீஹா…பே… வேவசன’’ந்தி (நேத்தி. 37) யா தண்ஹா யதா² யேன பகாரேன வுத்தா, ததா² தேன பகாரேன வுத்தாய தண்ஹாய இச்சா²தி³ப்பகாரவஸேன ஆலபிதபா⁴வோ ஸத்³த³ஹிதப்³போ³. ‘‘வேவசனவிப⁴ங்கே³ ஆசரியேன வுத்தோபி ப⁴க³வதா அவுத்தே கேன ஸத்³த³ஹிதப்³போ³’’தி வத்தப்³ப³த்தா ‘‘யதா²ஹ ப⁴க³வா’’திஆதி³ வுத்தம். யதா² யேன பகாரேன ப⁴க³வா ‘‘ரூபே திஸ்ஸா’’திஆதி³கம் யம் வசனமாஹ, ததா² தேன பகாரேன வுத்தேன தேன வசனேன ஸத்³த³ஹிதப்³போ³ வாதி. ஏவம் யுஜ்ஜதீதி ஏவம் வுத்தனயேன இச்சா²தண்ஹானம் அத்த²தோ ஏகத்தா, ஜராய ச மரணஸ்ஸ ச தண்ஹாய ச அத்த²தோ அஞ்ஞத்தா ச ‘‘தயோ பஞ்ஹா’’தி யம் வசனம் வுத்தம், தம் வசனம் யுஜ்ஜதீதி அத்தோ² க³ஹேதப்³போ³.

21. ‘‘கேனஸ்ஸுப்³பா⁴ஹதோ லோகோதிஆதி³கா³தா²ய தயோ பஞ்ஹா வுத்தா’’தி பஞ்ஹத்தயபா⁴வே யுத்தி ஆசரியேன விப⁴த்தா, அம்ஹேஹி ச ஞாதா. ‘‘ததோ அஞ்ஞேஹி பகாரேஹி யுத்தி கத²ம் ஞாதப்³பா³’’தி வத்தப்³ப³பா⁴வதோ அஞ்ஞேஹி பகாரேஹிபி யுத்திக³வேஸனம் த³ஸ்ஸேந்தோ ‘‘ஸப்³போ³ து³க்கூ²பசாரோ’’திஆதி³மாஹ. தத்த² ஸப்³போ³ து³க்கூ²பசாரோ காமதண்ஹாஸங்கா²ரமூலகோதி யுஜ்ஜதி, ஸப்³போ³ நிப்³பி³தூ³பசாரோ காமதண்ஹாபரிக்கா²ரமூலகோதி ந யுஜ்ஜதி. வசனத்த²தோ பன து³க்க²ஸ்ஸ உபசாரோ பவத்தீதி து³க்கூ²பசாரோ. காமதண்ஹாபச்சயா பவத்தோ ஸங்கா²ரோ மூலம் ஏதஸ்ஸாதி காமதண்ஹாஸங்கா²ரமூலகோ. நிப்³பி³தா³ய உபசாரோ பவத்தீதி நிப்³பி³தூ³பசாரோ. காமதண்ஹாய பரிக்கா²ரபூ⁴தோ வத்து²காமோ மூலம் ஏதஸ்ஸாதி காமதண்ஹாபரிக்கா²ரமூலகோதி. தத்த² அனபி⁴ரதிஸங்கா²தா உக்கண்டா² நிப்³பி³தா³ காமதண்ஹாபரிக்கா²ரமூலிகா யுஜ்ஜதி, ஞாணனிப்³பி³தா³ காமதண்ஹாபரிக்கா²ரமூலிகா ந யுஜ்ஜதி, தஸ்மா ஸப்³போ³ நிப்³பி³தூ³பசாரோ காமதண்ஹாபரிக்கா²ரமூலகோதி ந பன யுஜ்ஜதீதி வுத்தம்.

‘‘பஞ்ஹத்தயபா⁴வே சேவ து³க்கூ²பசாரனிப்³பி³தூ³பசாரே ச யா யுத்தி ஆசரியேன விப⁴த்தா, ஸாவ யுத்தி ஸல்லக்கே²தப்³பா³ கிம், உதா³ஹு இமாய யுத்தியா அஞ்ஞாபி யுத்தி க³வேஸிதப்³பா³ கி’’ந்தி வத்தப்³ப³தோ நயம் த³ஸ்ஸேதும் ‘‘இமாயா’’திஆதி³மாஹ. இத³ம் வுத்தம் ஹோதி – பஞ்ஹத்தயபா⁴வே சேவ து³க்கூ²பசாரனிப்³பி³தூ³பசாரே ச யா யுத்தி மயா விப⁴த்தா, இமாய யுத்தியா அனுஸாரேன அஞ்ஞமஞ்ஞேஹி காரணேஹி தேஸு தேஸு பாளிப்பதே³ஸேஸு யுத்திபி க³வேஸிதப்³பா³தி.

‘‘இத³ம் நயத³ஸ்ஸனம் ஸம்கி²த்தம், ந ஸக்கா வித்தா²ரதோ க³வேஸிது’’ந்தி வத்தப்³ப³தோ தம் நயத³ஸ்ஸனம் வித்தா²ரதோ விப⁴ஜித்வா த³ஸ்ஸேதும் ‘‘யதா² ஹி ப⁴க³வா’’திஆதி³ ஆரத்³த⁴ம். அஸுப⁴ஸ்ஸ ஜிகு³ச்ச²னீயபா⁴வதோ ராகு³ப்பாதோ³ ந யுத்தோ, தஸ்மா ராக³சரிதஸ்ஸ புக்³க³லஸ்ஸ அஸுப⁴தே³ஸனா ராக³வினயாய யுத்தா. மேத்தாய தோ³ஸபடிபக்க²த்தா தோ³ஸசரிதஸ்ஸ புக்³க³லஸ்ஸ மேத்தாதே³ஸனா தோ³ஸவினயாய யுத்தா. படிச்சஸமுப்பாத³ஸ்ஸ பஞ்ஞாவிஸயத்தா மோஹசரிதஸ்ஸ புக்³க³லஸ்ஸ படிச்சஸமுப்பாத³தே³ஸனா மோஹவினயாய யுத்தா. ‘‘ராக³சரிதஸ்ஸாபி மேத்தாதி³தே³ஸனா யுஜ்ஜேய்ய ஸப்³ப³ஸத்தஸாதா⁴ரணத்தா’’தி வத்தப்³ப³த்தா ‘‘யதி³ ஹி ப⁴க³வா’’திஆதி³ வுத்தம். திப்³ப³கிலேஸஸ்ஸ ராக³சரிதஸ்ஸ அதி⁴ப்பேதத்தா தாதி³ஸஸ்ஸ புக்³க³லஸ்ஸ மேத்தம் சேதோவிமுத்திம் யதி³ தே³ஸேய்ய, ஏவம் ஸதி மேத்தாவஸேனபி ராகு³ப்பஜ்ஜனதோ தே³ஸனா ந யுஜ்ஜதி. ஸுக²ம் படிபத³ம் வா யதி³ தே³ஸேய்ய, ஏவம் ஸதி ராக³சரிதஸ்ஸ து³க்கா²படிபதா³யுஜ்ஜனதோ தே³ஸனா ந யுஜ்ஜதி. விபஸ்ஸனாபுப்³ப³ங்க³மம் பஹானம் வா யதி³பி தே³ஸேய்ய, ஏவம் ஸதி ராக³சரிதஸ்ஸ அஸுபா⁴னுபஸ்ஸனம் வஜ்ஜேத்வா விபஸ்ஸனாபுப்³ப³ங்க³மஸ்ஸ பஹானஸ்ஸ து³க்கரதோ தே³ஸனா ந யுஜ்ஜதீதி யோஜனா.

‘‘ப⁴க³வா ராக³சரிதஸ்ஸா’’திஆதி³னா நிரவஸேஸவஸேன யுத்தி ந விப⁴த்தா, நயத³ஸ்ஸனமேவாதி யோ நயோ த³ஸ்ஸிதோ, தேன நயேன அஞ்ஞாபி க³வேஸிதப்³பா³தி த³ஸ்ஸேதும் ‘‘ஏவம் யம் கிஞ்சீ’’திஆதி³ வுத்தம். ராக³ஸ்ஸ யம் கிஞ்சி அனுலோமப்பஹானம், தோ³ஸஸ்ஸ யம் கிஞ்சி அனுலோமப்பஹானம், மோஹஸ்ஸ யம் கிஞ்சி அனுலோமப்பஹானம் தே³ஸிதம், தம் ஸப்³ப³ம் அனுலோமப்பஹானம் யத்தகா பாளிப்பதே³ஸா ஞாணஸ்ஸ பூ⁴மி, தத்தகேஸு விசயேன ஹாரேன விசினித்வா யுத்திஹாரேன யோஜேதப்³ப³ந்தி யோஜனா.

‘‘ராகா³தி³ப்பஹானவஸேன யுத்தி க³வேஸிதப்³பா³’’தி வத்தப்³ப³பா⁴வதோ அஞ்ஞேஹிபி மேத்தாதி³ப்³ரஹ்மவிஹாரப²லஸமாபத்தினவானுபுப்³ப³ஸமாபத்திவஸீபா⁴வேஹி விப⁴ஜித்வா யுத்திக³வேஸனம் த³ஸ்ஸேதும் ‘‘மேத்தாவிஹாரிஸ்ஸா’’திஆதி³ ஆரத்³த⁴ம். தத்த² மேத்தாவிஹாரிஸ்ஸ மேத்தாவிஹாரலாபி⁴னோ ஸதோ ஸம்விஜ்ஜமானஸ்ஸ புக்³க³லஸ்ஸ மேத்தாய ப்³யாபாத³படிபக்க²த்தா ப்³யாபாதோ³ சித்தம் பரியாதா³ய ட²ஸ்ஸதீதி தே³ஸனா ந யுஜ்ஜதீதி ச, மேத்தாவிஹாரிஸ்ஸ ஸதோ ப்³யாபாதோ³ பஹானம் அப்³ப⁴த்த²ம் க³ச்ச²தீதி தே³ஸனா யுஜ்ஜதி. கருணாவிஹாரிஸ்ஸ கருணாவிஹாரலாபி⁴னோ ஸதோ ஸம்விஜ்ஜமானஸ்ஸ புக்³க³லஸ்ஸ கருணாய விஹேஸாய படிபக்க²த்தா விஹேஸா சித்தம் பரியாதா³ய ட²ஸ்ஸதீதி தே³ஸனா ந யுஜ்ஜதி, கருணாவிஹாரிஸ்ஸ ஸதோ விஹேஸா பஹானம் அப்³ப⁴த்த²ம் க³ச்ச²தீதி தே³ஸனா யுஜ்ஜதி. முதி³தாவிஹாரிஸ்ஸ முதி³தாவிஹாரலாபி⁴னோ ஸதோ ஸம்விஜ்ஜமானஸ்ஸ புக்³க³லஸ்ஸ முதி³தாய அரதியா படிபக்க²த்தா அரதி சித்தம் பரியாதா³ய ட²ஸ்ஸதீதி தே³ஸனா ந யுஜ்ஜதி, முதி³தாவிஹாரிஸ்ஸ ஸதோ அரதி பஹானம் அப்³ப⁴த்த²ம் க³ச்ச²தீதி தே³ஸனா யுஜ்ஜதி. உபேக்கா²விஹாரிஸ்ஸ உபேக்கா²விஹாரலாபி⁴னோ ஸதோ ஸம்விஜ்ஜமானஸ்ஸ புக்³க³லஸ்ஸ உபேக்கா²ய ராக³ஸ்ஸ படிபக்க²த்தா ராகோ³ சித்தம் பரியாதா³ய ட²ஸ்ஸதீதி தே³ஸனா ந யுஜ்ஜதி, உபேக்கா²விஹாரிஸ்ஸ ஸதோ ராகோ³ பஹானம் அப்³ப⁴த்த²ம் க³ச்ச²தீதி தே³ஸனா யுஜ்ஜதி.

அனிமித்தவிஹாரிஸ்ஸ அனிச்சானுபஸ்ஸனாமுகே²ன படிலத்³த⁴ப²லஸமாபத்திவிஹாரலாபி⁴னோ ஸதோ ஸம்விஜ்ஜமானஸ்ஸ புக்³க³லஸ்ஸ நிமித்தானுஸாரி தேன தேனேவ ஸங்கா²ரனிமித்தானுஸாரேனேவ நிச்சாதீ³ஸு பஹீனேன நிமித்தேன விஞ்ஞாணம் பவத்ததீதி தே³ஸனா ந யுஜ்ஜதி, அனிமித்தானுபஸ்ஸனாய நிச்சாதி³விபல்லாஸபடிபக்க²த்தா அனிமித்தவிஹாரிஸ்ஸ ஸதோ நிமித்தம் பஹானம் அப்³ப⁴த்த²ம் க³ச்ச²தீதி தே³ஸனா யுஜ்ஜதி. ‘‘அஸ்மீ’’தி மஞ்ஞிதம் க²ந்த⁴பஞ்சகம் அத்தவிக³தம் ‘‘அயம் க²ந்த⁴பஞ்சகோ அஹம் அஸ்மீ’’தி ந ஸமனுபஸ்ஸாமி, அத² ச பன அஸமனுபஸ்ஸனே ஸதிபி ‘‘மே கிம் அஸ்மீ’’தி ‘‘கத²ம் அஸ்மீ’’தி விசிகிச்சா² கத²ம்கதா²ஸல்லம் சித்தம் பரியாதா³ய ட²ஸ்ஸதீதி தே³ஸனா ந யுஜ்ஜதி, விசிகிச்சா²ய பஹானேகட்ட²பா⁴வதோ ‘‘அயம் க²ந்த⁴பஞ்சகோ அஹம் அஸ்மீ’’தி அஸமனுபஸ்ஸந்தஸ்ஸ விசிகிச்சா² கத²ம்கதா²ஸல்லம் பஹானம் அப்³ப⁴த்த²ம் க³ச்ச²தீதி தே³ஸனா யுஜ்ஜதி.

‘‘ப²லஸமாபத்திவஸேனேவ யுத்தி க³வேஸிதப்³பா³ கி’’ந்தி வத்தப்³ப³த்தா ஜா²னஸமாபத்திவஸேனபி யுத்தி க³வேஸிதப்³பா³தி த³ஸ்ஸேதும் ‘‘யதா² வா பன பட²மம் ஜா²ன’’ந்திஆதி³ ஆரத்³த⁴ம். அத² வா ‘‘ப²லஸமாபத்திவிஹாரிஸ்ஸேவ யுத்தி க³வேஸிதப்³பா³ கி’’ந்தி வத்தப்³ப³த்தா ஜா²னஸமாபத்திவஸேனபி யுத்தி க³வேஸிதப்³பா³தி த³ஸ்ஸேதும் ‘‘யதா² வா பன பட²மம் ஜா²ன’’ந்திஆதி³ ஆரத்³த⁴ம். தத்த² யதா² பட²மம் ஜா²னம் ஸமாபன்னஸ்ஸ ப²லஸமாபத்திவிஹாரிஸ்ஸ யுத்தி க³வேஸிதப்³பா³, ஏவம் ஜா²னஸமாபத்திவிஹாரிஸ்ஸபி யுத்தி க³வேஸிதப்³பா³. கத²ம்? பட²மம் ஜா²னம் ஸமாபன்னஸ்ஸ பட²மஜ்ஜா²னஸமங்கி³னோ ஸதோ ஸம்விஜ்ஜமானஸ்ஸ புக்³க³லஸ்ஸ நீவரணவிக்க²ம்ப⁴னதோ காமராக³ப்³யாபாதா³ விஸேஸாய து³தியஜ்ஜா²னாய ஸம்வத்தந்தீதி தே³ஸனா ந யுஜ்ஜதி, காமராக³ப்³யாபாதா³ ஜா²னஸ்ஸ ஹானாய ஸம்வத்தந்தீதி தே³ஸனா யுஜ்ஜதி. விதக்கஸஹக³தா ஸஞ்ஞாமனஸிகாரா உபசாரத⁴ம்மேன ஸஹ து³தியஜ்ஜா²னத⁴ம்மா ஜா²னஸ்ஸ ஹானாய ஸம்வத்தந்தீதி தே³ஸனா ந யுஜ்ஜதி, விதக்கஸஹக³தா ஸஞ்ஞாமனஸிகாரா விஸேஸாய உபரிஜா²னத்தா²ய ஸம்வத்தந்தீதி தே³ஸனா யுஜ்ஜதி.

து³தியம் ஜா²னம் ஸமாபன்னஸ்ஸ ஸதோ ஸம்விஜ்ஜமானஸ்ஸ புக்³க³லஸ்ஸ விதக்கவிசாரஸஹக³தா வா ஸஞ்ஞாமனஸிகாரா உபசாரத⁴ம்மேன ஸஹ பட²மஜ்ஜா²னத⁴ம்மா விஸேஸாய உபரிஜா²னத்தா²ய ஸம்வத்தந்தீதி தே³ஸனா ந யுஜ்ஜதி, விதக்கவிசாரஸஹக³தா ஸஞ்ஞாமனஸிகாரா அவிதக்கஜா²னஸ்ஸ ஹானாய ஸம்வத்தந்தீதி தே³ஸனா யுஜ்ஜதி. உபேக்கா²ஸஹக³தா வா ஸஞ்ஞாமனஸிகாரா உபசாரத⁴ம்மேன ஸஹ சதுத்த²ஜ்ஜா²னத⁴ம்மா ஜா²னஸ்ஸ ஹானாய ஸம்வத்தந்தீதி தே³ஸனா ந யுஜ்ஜதி, உபேக்கா²ஸஹக³தா ஸஞ்ஞாமனஸிகாரா விஸேஸாய உபரிஜா²னத்தா²ய ஸம்வத்தந்தீதி தே³ஸனா யுஜ்ஜதி. ஸேஸேஸுபி அத்தா²னுரூபம் யோஜனா காதப்³பா³. யதா²வுத்தஸமாபத்தீஸு வஸீபா⁴வேன பரிசிதம் கல்லதாபரிசிதம் சித்தம் நாம.

ஏத்தகமேவ யுத்திக³வேஸனம் ந காதப்³ப³ம், நவவித⁴ஸுத்தந்தேஸு யதா²லத்³த⁴யுத்திக³வேஸனம்பி காதப்³ப³ந்தி த³ஸ்ஸேதும் ‘‘ஏவம் ஸப்³பே³’’திஆதி³ வுத்தம். ‘‘ஸப்³பே³ஸம் ஹாரானம் யதா²வுத்தபூ⁴மிகோ³சரானம் விசயஹாரேன விசினித்வா யுத்திஹாரேன யோஜேதப்³ப³பா⁴வோ கேன ஸத்³த³ஹிதப்³போ³’’தி வத்தப்³ப³த்தா ‘‘தேனாஹா’’திஆதி³ வுத்தம். தத்த² தேன யோஜேதப்³ப³பா⁴வேன ஆயஸ்மா மஹாகச்சானோ ‘‘ஸப்³பே³ஸ’’ந்திஆதி³கம் யம் வசனம் ஆஹ, தேன வசனேன ஸத்³த³ஹிதப்³போ³தி வுத்தம் ஹோதி.

இதி யுத்திஹாரவிப⁴ங்கே³ ஸத்திப³லானுரூபா ரசிதா

விபா⁴வனா நிட்டி²தா.

பண்டி³தேஹி பன அட்ட²கதா²டீகானுஸாரேன க³ம்பீ⁴ரத்தோ² வித்தா²ரதோ விப⁴ஜித்வா க³ஹேதப்³போ³தி.