நமோ தஸ்ஸ ப⁴க³வதோ அரஹதோ ஸம்மாஸம்பு³த்³த⁴ஸ்ஸ

தீ³க⁴னிகாயே

ஸீலக்க²ந்த⁴வக்³க³அபி⁴னவடீகா

க³ந்தா²ரம்ப⁴கதா²

யோ தே³ஸேத்வான ஸத்³த⁴ம்மம், க³ம்பீ⁴ரம் து³த்³த³ஸம் வரம்;

தீ³க⁴த³ஸ்ஸீ சிரம் காலம், பதிட்டா²பேஸி ஸாஸனம்.1.

வினேய்யஜ்ஜா²ஸயே சே²கம், மஹாமதிம் மஹாத³யம்;

நத்வான தம் ஸஸத்³த⁴ம்மக³ணம் கா³ரவபா⁴ஜனம்.2.

ஸங்கீ³தித்தயமாருள்ஹா, தீ³கா⁴க³மவரஸ்ஸ யா;

ஸம்வண்ணனா யா ச தஸ்ஸா, வண்ணனா ஸாது⁴வண்ணிதா. 3.

ஆசரியத⁴ம்மபால- த்தே²ரேனேவாபி⁴ஸங்க²தா;

ஸம்மா நிபுணக³ம்பீ⁴ர-து³த்³த³ஸத்த²ப்பகாஸனா.4.

காமஞ்ச ஸா ததா²பூ⁴தா, பரம்பராப⁴தா பன;

பாட²தோ அத்த²தோ சாபி, ப³ஹுப்பமாத³லேக²னா.5.

ஸங்கே²பத்தா ச ஸோதூஹி, ஸம்மா ஞாதும் ஸுது³க்கரா;

தஸ்மா ஸப்³ரஹ்மசாரீனம், யாசனம் ஸமனுஸ்ஸரம்.6.

யோ’நேகஸேதனாகி³ந்தோ³, ராஜா நானாரட்டி²ஸ்ஸரோ;

ஸாஸனஸோத⁴னே த³ள்ஹம், ஸதா³ உஸ்ஸாஹமானஸோ.7.

தம் நிஸ்ஸாய ‘‘மமேஸோபி, ஸத்து²ஸாஸனஜோதனே;

அப்பேவ நாமுபத்த²ம்போ⁴, ப⁴வேய்யா’’தி விசிந்தயம்.8.

வண்ணனம் ஆரபி⁴ஸ்ஸாமி, ஸாதி⁴ப்பாயமஹாபயம்;

அத்த²ம் தமுபனிஸ்ஸாய, அஞ்ஞஞ்சாபி யதா²ரஹம்.9.

சக்காபி⁴வுட்³டி⁴காமானம், தீ⁴ரானம் சித்ததோஸனம்;

ஸாது⁴விலாஸினிம் நாம, தம் ஸுணாத² ஸமாஹிதாதி. 10.

க³ந்தா²ரம்ப⁴கதா²வண்ணனா

நானானயனிபுணக³ம்பீ⁴ரவிசித்ரஸிக்க²த்தயஸங்க³ஹஸ்ஸ பு³த்³தா⁴னுபு³த்³த⁴ஸம்வண்ணிதஸ்ஸ ஸத்³தா⁴வஹகு³ணஸம்பன்னஸ்ஸ தீ³கா⁴க³மவரஸ்ஸ க³ம்பீ⁴ரது³ரனுபோ³த⁴த்த²தீ³பகம் ஸம்வண்ணனமிமம் கரோந்தோ ஸகஸமயஸமயந்தரக³ஹனஜ்ஜோ²கா³ஹனஸமத்தோ² மஹாவேய்யாகரணோயமாசரியோ ஸம்வண்ணனாரம்பே⁴ ரதனத்தயபணாமபயோஜனாதி³விதா⁴னானி கரோந்தோ பட²மம் தாவ ரதனத்தயபணாமம் காதும் ‘‘கருணாஸீதலஹத³ய’’ந்திஆதி³மாஹ. ஏத்த² ச ஸம்வண்ணனாரம்பே⁴ ரதனத்தயபணாமகரணப்பயோஜனம் தத்த² தத்த² ப³ஹுதா⁴ பபஞ்சேந்தி ஆசரியா. ததா² ஹி வண்ணயந்தி –

‘‘ஸம்வண்ணனாரம்பே⁴ ஸத்த²ரி பணாமகரணம் த⁴ம்மஸ்ஸ ஸ்வாக்கா²தபா⁴வேன ஸத்த²ரி பஸாத³ஜனனத்த²ம், ஸத்து² ச அவிதத²தே³ஸனபா⁴வப்பகாஸனேன த⁴ம்மே பஸாத³ஜனனத்த²ம். தது³ப⁴யப்பஸாதா³ ஹி மஹதோ அத்த²ஸ்ஸ ஸித்³தி⁴ ஹோதீ’’தி (த⁴. ஸ. டீ. 1-1).

அத² வா ‘‘ரதனத்தயபணாமவசனம் அத்தனோ ரதனத்தயப்பஸாத³ஸ்ஸ விஞ்ஞாபனத்த²ம், தம் பன விஞ்ஞூனம் சித்தாராத⁴னத்த²ம், தம் அட்ட²கதா²ய கா³ஹணத்த²ம், தம் ஸப்³ப³ஸம்பத்தினிப்பா²த³னத்த²’’ந்தி. அத² வா ‘‘ஸம்வண்ணனாரம்பே⁴ ரதனத்தயவந்த³னா ஸம்வண்ணேதப்³ப³ஸ்ஸ த⁴ம்மஸ்ஸ பப⁴வனிஸ்ஸயவிஸுத்³தி⁴படிவேத³னத்த²ம், தம் பன த⁴ம்மஸம்வண்ணனாஸு விஞ்ஞூனம் ப³ஹுமானுப்பாத³னத்த²ம், தம் ஸம்மதே³வ தேஸம் உக்³க³ஹணதா⁴ரணாதி³க்கமலத்³த⁴ப்³பா³ய ஸம்மாபடிபத்தியா ஸப்³ப³ஹிதஸுக²னிப்பா²த³னத்த²’’ந்தி. அத² வா ‘‘மங்க³லபா⁴வதோ, ஸப்³ப³கிரியாஸு புப்³ப³கிச்சபா⁴வதோ, பண்டி³தேஹி ஸமாசரிதபா⁴வதோ, ஆயதிம் பரேஸம் தி³ட்டா²னுக³திஆபஜ்ஜனதோ ச ஸம்வண்ணனாயம் ரதனத்தயபணாமகிரியா’’தி. அத² வா ‘‘சதுக³ம்பீ⁴ரபா⁴வயுத்தம் த⁴ம்மவினயம் ஸம்வண்ணேதுகாமஸ்ஸ மஹாஸமுத்³த³ம் ஓகா³ஹந்தஸ்ஸ விய பஞ்ஞாவேய்யத்தியஸமன்னாக³தஸ்ஸாபி மஹந்தம் ப⁴யம் ஸம்ப⁴வதி, ப⁴யக்க²யாவஹஞ்சேதம் ரதனத்தயகு³ணானுஸ்ஸரணஜனிதம் பணாமபூஜாவிதா⁴னம், ததோ ச ஸம்வண்ணனாயம் ரதனத்தயபணாமகிரியா’’தி. அத² வா ‘‘அஸத்த²ரிபி ஸத்தா²பி⁴னிவேஸஸ்ஸ லோகஸ்ஸ யதா²பூ⁴தம் ஸத்த²ரி ஏவ ஸம்மாஸம்பு³த்³தே⁴ ஸத்து²ஸம்பா⁴வனத்த²ம், அஸத்த²ரி ச ஸத்து²ஸம்பா⁴வனபரிச்சஜாபனத்த²ம், ‘ததா²க³தப்பவேதி³தம் த⁴ம்மவினயம் பரியாபுணித்வா அத்தனோ த³ஹதீ’தி (பாரா. 195) ச வுத்ததோ³ஸபரிஹரணத்த²ம் ஸம்வண்ணனாயம் பணாமகிரியா’’தி. அத² வா ‘‘பு³த்³த⁴ஸ்ஸ ப⁴க³வதோ பணாமவிதா⁴னேன ஸம்மாஸம்பு³த்³த⁴பா⁴வாதி⁴க³மாய பு³த்³த⁴யானம் படிபஜ்ஜந்தானம் உஸ்ஸாஹஜனனத்த²ம், ஸத்³த⁴ம்மஸ்ஸ ச பணாமவிதா⁴னேன பச்சேகபு³த்³த⁴பா⁴வாதி⁴க³மாய பச்சேகபு³த்³த⁴யானம் படிபஜ்ஜந்தானம் உஸ்ஸாஹஜனனத்த²ம், ஸங்க⁴ஸ்ஸ ச பணாமவிதா⁴னேன பரமத்த²ஸங்க⁴பா⁴வாதி⁴க³மாய ஸாவகயானம் படிபஜ்ஜந்தானம் உஸ்ஸாஹஜனனத்த²ம் ஸம்வண்ணனாயம் பணாமகிரியா’’தி. அத² வா ‘‘மங்க³லாதி³கானி ஸத்தா²னி அனந்தராயானி, சிரட்டி²திகானி, ப³ஹுமதானி ச ப⁴வந்தீதி ஏவம்லத்³தி⁴கானம் சித்தபரிதோஸனத்த²ம் ஸம்வண்ணனாயம் பணாமகிரியா’’தி. அத² வா ‘‘ஸோதுஜனானம் யதா²வுத்தபணாமேன அனந்தராயேன உக்³க³ஹணதா⁴ரணாதி³னிப்பா²த³னத்த²ம் ஸம்வண்ணனாயம் பணாமகிரியா. ஸோதுஜனானுக்³க³ஹமேவ ஹி பதா⁴னம் கத்வா ஆசரியேஹி ஸம்வண்ணனாரம்பே⁴ து²திபணாமபரிதீ³பகானி வாக்யானி நிக்கி²பீயந்தி, இதரதா² வினாபி தம் நிக்கே²பம் காயமனோபணாமேனேவ யதா²தி⁴ப்பேதப்பயோஜனஸித்³தி⁴தோ கிமேதேன க³ந்த²கா³ரவகரணேனா’’தி ச ஏவமாதி³னா. மயம் பன இதா⁴தி⁴ப்பேதமேவ பயோஜனம் த³ஸ்ஸயிஸ்ஸாம, தஸ்மா ஸம்வண்ணனாரம்பே⁴ ரதனத்தயபணாமகரணம் யதா²படிஞ்ஞாதஸம்வண்ணனாய அனந்தராயேன பரிஸமாபனத்த²ந்தி வேதி³தப்³ப³ம். இத³மேவ ச பயோஜனம் ஆசரியேன இதா⁴தி⁴ப்பேதம். ததா² ஹி வக்க²தி ‘‘இதி மே பஸன்னமதினோ …பே… தஸ்ஸானுபா⁴வேனா’’தி. ரதனத்தயபணாமகரணஞ்ஹி யதா²படிஞ்ஞாதஸம்வண்ணனாய அனந்தராயேன பரிஸமாபனத்த²ம் ரதனத்தயபூஜாய பஞ்ஞாபாடவபா⁴வதோ, தாய ச பஞ்ஞாபாடவம் ராகா³தி³மலவித⁴மனதோ. வுத்தஞ்ஹேதம் –

‘‘யஸ்மிம் மஹானாம ஸமயே அரியஸாவகோ ததா²க³தம் அனுஸ்ஸரதி, நேவஸ்ஸ தஸ்மிம் ஸமயே ராக³பரியுட்டி²தம் சித்தம் ஹோதி, ந தோ³ஸபரியுட்டி²தம் சித்தம் ஹோதி, ந மோஹபரியுட்டி²தம் சித்தம் ஹோதி, உஜுக³தமேவஸ்ஸ தஸ்மிம் ஸமயே சித்தம் ஹோதீ’’திஆதி³ (அ. நி. 6.10; அ. நி. 11.11).

தஸ்மா ரதனத்தயபூஜாய விக்கா²லிதமலாய பஞ்ஞாய பாடவஸித்³தி⁴. அத² வா ரதனத்தயபூஜாய பஞ்ஞாபத³ட்டா²னஸமாதி⁴ஹேதுத்தா பஞ்ஞாபாடவம். வுத்தஞ்ஹேதம் –

‘‘உஜுக³தசித்தோ கோ² பன மஹானாம அரியஸாவகோ லப⁴தி அத்த²வேத³ம், லப⁴தி த⁴ம்மவேத³ம், லப⁴தி த⁴ம்மோபஸம்ஹிதம் பாமோஜ்ஜம், பமுதி³தஸ்ஸ பீதி ஜாயதி, பீதிமனஸ்ஸ காயோ பஸ்ஸம்ப⁴தி, பஸ்ஸத்³த⁴காயோ ஸுக²ம் வேத³யதி, ஸுகி²னோ சித்தம் ஸமாதி⁴யதீ’’தி (அ. நி. 6.10; அ. நி. 11.11).

ஸமாதி⁴ஸ்ஸ ச பஞ்ஞாய பத³ட்டா²னபா⁴வோ ‘‘ஸமாஹிதோ யதா²பூ⁴தம் பஜானாதீ’’தி (ஸம். நி. 3.5; 4.99; 5.1071; நேத்தி. 40; பேடகோ. 66; மி. ப. 14) வுத்தோயேவ. ததோ ஏவம் படுபூ⁴தாய பஞ்ஞாய கே²த³மபி⁴பு⁴ய்ய படிஞ்ஞாதம் ஸம்வண்ணனம் ஸமாபயிஸ்ஸதி. தேன வுத்தம் ‘‘ரதனத்தயபணாமகரணஞ்ஹி…பே… பஞ்ஞாபாடவபா⁴வதோ’’தி. அத² வா ரதனத்தயபூஜாய ஆயுவண்ணஸுக²ப³லவட்³ட⁴னதோ அனந்தராயேன பரிஸமாபனம் வேதி³தப்³ப³ம். ரதனத்தயபணாமேன ஹி ஆயுவண்ணஸுக²ப³லானி வட்³ட⁴ந்தி. வுத்தஞ்ஹேதம் –

‘‘அபி⁴வாத³னஸீலிஸ்ஸ, நிச்சம் வுட்³டா⁴பசாயினோ;

சத்தாரோ த⁴ம்மா வட்³ட⁴ந்தி, ஆயு வண்ணோ ஸுக²ம் ப³ல’’ந்தி. (த⁴. ப. 109);

ததோ ஆயுவண்ணஸுக²ப³லவுத்³தி⁴யா ஹோத்வேவ காரியனிட்டா²னந்தி வுத்தம் ‘‘ரதனத்தயபூஜாய ஆயு…பே… வேதி³தப்³ப³’’ந்தி. அத² வா ரதனத்தயபூஜாய படிபா⁴னாபரிஹானாவஹத்தா அனந்தராயேன பரிஸமாபனம் வேதி³தப்³ப³ம். அபரிஹானாவஹா ஹி ரதனத்தயபூஜா. வுத்தஞ்ஹேதம் –

‘‘ஸத்திமே பி⁴க்க²வே, அபரிஹானீயா த⁴ம்மா, கதமே ஸத்த? ஸத்து²கா³ரவதா, த⁴ம்மகா³ரவதா, ஸங்க⁴கா³ரவதா, ஸிக்கா²கா³ரவதா, ஸமாதி⁴கா³ரவதா, கல்யாணமித்ததா, ஸோவசஸ்ஸதா’’தி (அ. நி. 7.34) ததோ படிபா⁴னாபரிஹானேன ஹோத்வேவ யதா²படிஞ்ஞாதபரிஸமாபனந்தி வுத்தம் ‘‘ரதனத்தய…பே… வேதி³தப்³ப³’’ந்தி. அத² வா பஸாத³வத்தூ²ஸு பூஜாய புஞ்ஞாதிஸயபா⁴வதோ அனந்தராயேன பரிஸமாபனம் வேதி³தப்³ப³ம். புஞ்ஞாதிஸயா ஹி பஸாத³வத்தூ²ஸு பூஜா. வுத்தஞ்ஹேதம் –

‘‘பூஜாரஹே பூஜயதோ, பு³த்³தே⁴ யதி³வ ஸாவகே;

பபஞ்சஸமதிக்கந்தே, திண்ணஸோகபரித்³த³வே.

தே தாதி³ஸே பூஜயதோ, நிப்³பு³தே அகுதோப⁴யே;

ந ஸக்கா புஞ்ஞம் ஸங்கா²தும், இமேத்தமபி கேனசீ’’தி. (கு². பா. 196; அப. 1.10.2);

புஞ்ஞாதிஸயோ ச யதா²தி⁴ப்பேதபரிஸமாபனுபாயோ. யதா²ஹ –

‘‘ஏஸ தே³வமனுஸ்ஸானம், ஸப்³ப³காமத³தோ³ நிதி⁴;

யம் யதே³வாபி⁴பத்தே²ந்தி, ஸப்³ப³மேதேன லப்³ப⁴தீ’’தி. (கு². பா. 8.10);

உபாயேஸு ச படிபன்னஸ்ஸ ஹோத்வேவ காரியனிட்டா²னந்தி வுத்தம் ‘‘பஸாத³வத்தூ²ஸு…பே… வேதி³தப்³ப³’’ந்தி. ஏவம் ரதனத்தயபூஜா நிரதிஸயபுஞ்ஞக்கே²த்தஸம்பு³த்³தி⁴யா அபரிமேய்யப்பபா⁴வோ புஞ்ஞாதிஸயோதி ப³ஹுவித⁴ந்தராயேபி லோகஸன்னிவாஸே அந்தராயனிப³ந்த⁴னஸகலஸம்கிலேஸவித்³த⁴ம்ஸனாய பஹோதி, ப⁴யாதி³உபத்³த³வஞ்ச நிவாரேதி. தஸ்மா ஸுவுத்தம் ‘‘ஸம்வண்ணனாரம்பே⁴ ரதனத்தயபணாமகரணம் யதா²படிஞ்ஞாதஸம்வண்ணனாய அனந்தராயேன பரிஸமாபனத்த²ந்தி வேதி³தப்³ப³’’ந்தி.

ஏவம் பன ஸபயோஜனம் ரதனத்தயபணாமம் கத்துகாமோ பு³த்³த⁴ரதனமூலகத்தா ஸேஸரதனானம் பட²மம் தஸ்ஸ பணாமம் காதுமாஹ – ‘‘கருணாஸீதலஹத³யம்…பே… க³திவிமுத்த’’ந்தி. பு³த்³த⁴ரதனமூலகானி ஹி த⁴ம்மஸங்க⁴ரதனானி, தேஸு ச த⁴ம்மரதனமூலகம் ஸங்க⁴ரதனம், ததா²பா⁴வோ ச ‘‘புண்ணசந்தோ³ விய ப⁴க³வா, சந்த³கிரணனிகரோ விய தேன தே³ஸிதோ த⁴ம்மோ, சந்த³கிரணஸமுப்பாதி³தபீணிதோ லோகோ விய ஸங்கோ⁴’’தி ஏவமாதீ³ஹி அட்ட²கதா²யமாக³தஉபமாஹி விபா⁴வேதப்³போ³. அத² வா ஸப்³ப³ஸத்தானம் அக்³கோ³தி கத்வா பட²மம் பு³த்³தோ⁴, தப்பப⁴வதோ, தது³பதே³ஸிததோ ச தத³னந்தரம் த⁴ம்மோ, தஸ்ஸ த⁴ம்மஸ்ஸ ஸாதா⁴ரணதோ, ததா³ஸேவனதோ ச தத³னந்தரம் ஸங்கோ⁴ வுத்தோ. ‘‘ஸப்³ப³ஸத்தானம் வா ஹிதே வினியோஜகோதி கத்வா பட²மம் பு³த்³தோ⁴, ஸப்³ப³ஸத்தஹிதத்தா தத³னந்தரம் த⁴ம்மோ, ஹிதாதி⁴க³மாய படிபன்னோ அதி⁴க³தஹிதோ சாதி கத்வா தத³னந்தரம் ஸங்கோ⁴ வுத்தோ’’தி அட்ட²கதா²க³தனயேன அனுபுப்³ப³தா வேதி³தப்³பா³.

பு³த்³த⁴ரதனபணாமஞ்ச கரோந்தோ கேவலபணாமதோ தோ²மனாபுப்³ப³ங்க³மோவஸாதிஸயோதி ‘‘கருணாஸீதலஹத³ய’’ந்திஆதி³பதே³ஹி தோ²மனாபுப்³ப³ங்க³மதம் த³ஸ்ஸேதி. தோ²மனாபுப்³ப³ங்க³மேன ஹி பணாமேன ஸத்து² கு³ணாதிஸயயோகோ³, ததோ சஸ்ஸ அனுத்தரவந்த³னீயபா⁴வோ, தேன ச அத்தனோ பணாமஸ்ஸ கே²த்தங்க³தபா⁴வோ, தேன சஸ்ஸ கே²த்தங்க³தஸ்ஸ பணாமஸ்ஸ யதா²தி⁴ப்பேதனிப்ப²த்திஹேதுபா⁴வோ த³ஸ்ஸிதோதி. தோ²மனாபுப்³ப³ங்க³மதஞ்ச த³ஸ்ஸேந்தோ யஸ்ஸா ஸம்வண்ணனம் கத்துகாமோ, ஸா ஸுத்தந்ததே³ஸனா கருணாபஞ்ஞாப்பதா⁴னாயேவ, ந வினயதே³ஸனா விய கருணாப்பதா⁴னா, நாபி அபி⁴த⁴ம்மதே³ஸனா விய பஞ்ஞாப்பதா⁴னாதி தது³ப⁴யப்பதா⁴னமேவ தோ²மனமாரப⁴தி. ஏஸா ஹி ஆசரியஸ்ஸ பகதி, யதி³த³ம் ஆரம்பா⁴னுரூபதோ²மனா. தேனேவ ச வினயதே³ஸனாய ஸம்வண்ணனாரம்பே⁴ ‘‘யோ கப்பகோடீஹிபி…பே… மஹாகாருணிகஸ்ஸ தஸ்ஸா’’தி (பாரா. அட்ட². க³ந்தா²ரம்ப⁴கதா²) கருணாப்பதா⁴னம், அபி⁴த⁴ம்மதே³ஸனாய ஸம்வண்ணனாரம்பே⁴ ‘‘கருணா விய…பே… யதா²ருசீ’’தி (த⁴. ஸ. அட்ட². 1) பஞ்ஞாப்பதா⁴னஞ்ச தோ²மனமாரத்³த⁴ம். வினயதே³ஸனா ஹி ஆஸயாதி³னிரபேக்க²கேவலகருணாய பாகதிகஸத்தேனாபி அஸோதப்³பா³ரஹம் ஸுணந்தோ, அபுச்சி²தப்³பா³ரஹம் புச்ச²ந்தோ, அவத்தப்³பா³ரஹஞ்ச வத³ந்தோ ஸிக்கா²பத³ம் பஞ்ஞபேஸீதி கருணாப்பதா⁴னா. ததா² ஹி உக்கம்ஸபரியந்தக³தஹிரோத்தப்போபி ப⁴க³வா லோகியஸாது⁴ஜனேஹிபி பரிஹரிதப்³பா³னி ‘‘ஸிக²ரணீ, ஸம்பி⁴ன்னா’’திஆதி³வசனானி, (பாரா. 185) யதா²பராத⁴ஞ்ச க³ரஹவசனானி மஹாகருணாஸஞ்சோதி³தமானஸோ மஹாபரிஸமஜ்ஜே² அபா⁴ஸி, தம்தம்ஸிக்கா²பத³பஞ்ஞத்தி காரணாபேக்கா²ய ச வேரஞ்ஜாதீ³ஸு ஸாரீரிகம் கே²த³மனுபோ⁴ஸி. தஸ்மா கிஞ்சாபி பூ⁴மந்தரபச்சயாகாரஸமயந்தரகதா²னம் விய வினயபஞ்ஞத்தியாபி ஸமுட்டா²பிகா பஞ்ஞா அனஞ்ஞஸாதா⁴ரணதாய அதிஸயகிச்சவதீ, கருணாய கிச்சம் பன ததோபி அதி⁴கந்தி வினயதே³ஸனாய கருணாப்பதா⁴னதா வுத்தா. கருணாப்³யாபாராதி⁴கதாய ஹி தே³ஸனாய கருணாபதா⁴னதா, அபி⁴த⁴ம்மதே³ஸனா பன கேவலபஞ்ஞாப்பதா⁴னா பரமத்த²த⁴ம்மானம் யதா²ஸபா⁴வபடிவேத⁴ஸமத்தா²ய பஞ்ஞாய தத்த² ஸாதிஸயப்பவத்திதோ. ஸுத்தந்ததே³ஸனா பன கருணாபஞ்ஞாப்பதா⁴னா தேஸம் தேஸம் ஸத்தானம் ஆஸயானுஸயாதி⁴முத்திசரிதாதி³பே⁴த³பரிச்சி²ந்த³னஸமத்தா²ய பஞ்ஞாய ஸத்தேஸு ச மஹாகருணாய தத்த² ஸாதிஸயப்பவத்திதோ. ஸுத்தந்ததே³ஸனாய ஹி மஹாகருணாய ஸமாபத்திப³ஹுலோ வினேய்யஸந்தானே தத³ஜ்ஜா²ஸயானுலோமேன க³ம்பீ⁴ரமத்த²பத³ம் பதிட்ட²பேஸி. தஸ்மா ஆரம்பா⁴னுரூபம் கருணாபஞ்ஞாப்பதா⁴னமேவ தோ²மனம் கதந்தி வேதி³தப்³ப³ம், அயமேத்த² ஸமுதா³யத்தோ².

அயம் பன அவயவத்தோ² – கிரதீதி கருணா, பரது³க்க²ம் விக்கி²பதி பச்சயவேகல்லகரணேன அபனேதீதி அத்தோ². து³க்கி²தேஸு வா கிரியதி பஸாரியதீதி கருணா. அத² வா கிணாதீதி கருணா, பரது³க்கே² ஸதி காருணிகம் ஹிம்ஸதி விபா³த⁴தி, பரது³க்க²ம் வா வினாஸேதீதி அத்தோ². பரது³க்கே² ஸதி ஸாதூ⁴னம் கம்பனம் ஹத³யகே²த³ம் கரோதீதி வா கருணா. அத² வா கமிதி ஸுக²ம், தம் ருந்த⁴தீதி கருணா. ஏஸா ஹி பரது³க்கா²பனயனகாமதாலக்க²ணா அத்தஸுக²னிரபேக்க²தாய காருணிகானம் ஸுக²ம் ருந்த⁴தி விப³ந்த⁴தீதி, ஸப்³ப³த்த² ஸத்³த³ஸத்தா²னுஸாரேன பத³னிப்ப²த்தி வேதி³தப்³பா³. உண்ஹாபி⁴தத்தேஹி ஸேவீயதீதி ஸீதம், உண்ஹாபி⁴ஸமனம். தம் லாதி க³ண்ஹாதீதி ஸீதலம், ‘‘சித்தம் வா தே கி²பிஸ்ஸாமி, ஹத³யம் வா தே பா²லேஸ்ஸாமீ’’தி (ஸம். நி. 1.246; ஸு. நி. ஆளவகஸுத்த) ஏத்த² உரோ ‘‘ஹத³ய’’ந்தி வுத்தம், ‘‘வக்கம் ஹத³ய’’ந்தி (ம. நி. 1.110; 2.114; 3.154) ஏத்த² ஹத³யவத்து², ‘‘ஹத³யா ஹத³யம் மஞ்ஞே அஞ்ஞாய தச்ச²தீ’’தி (ம. நி. 1.63) ஏத்த² சித்தம், இதா⁴பி சித்தமேவ அப்³ப⁴ந்தரட்டே²ன ஹத³யம். அத்தனோ ஸபா⁴வம் வா ஹரதீதி ஹத³யம், ர-காரஸ்ஸ த³-காரம் கத்வாதி நேருத்திகா. கருணாய ஸீதலம் ஹத³யமஸ்ஸாதி கருணாஸீதலஹத³யோ, தம் கருணாஸீதலஹத³யம்.

காமஞ்சேத்த² பரேஸம் ஹிதோபஸம்ஹாரஸுகா²தி³அபரிஹானிஜ்ஜா²னஸபா⁴வதாய, ப்³யாபாதா³தீ³னம் உஜுவிபச்சனீகதாய ச ஸத்தஸந்தானக³தஸந்தாபவிச்சே²த³னாகாரப்பவத்தியா மேத்தாமுதி³தானம்பி சித்தஸீதலபா⁴வகாரணதா உபலப்³ப⁴தி, ததா²பி பரது³க்கா²பனயனாகாரப்பவத்தியா பரூபதாபாஸஹனரஸா அவிஹிம்ஸாபூ⁴தா கருணாவ விஸேஸேன ப⁴க³வதோ சித்தஸ்ஸ சித்தபஸ்ஸத்³தி⁴ விய ஸீதிபா⁴வனிமித்தந்தி தஸ்ஸாயேவ சித்தஸீதலபா⁴வகாரணதா வுத்தா. கருணாமுகே²ன வா மேத்தாமுதி³தானம்பி ஹத³யஸீதலபா⁴வகாரணதா வுத்தாதி த³ட்ட²ப்³ப³ம். ந ஹி ஸப்³ப³த்த² நிரவஸேஸத்தோ² உபதி³ஸீயதி, பதா⁴னஸஹசரணாவினாபா⁴வாதி³னயேஹிபி யதா²லப்³ப⁴மானம் க³ய்ஹமானத்தா. அபிசேத்த² தம்ஸம்பயுத்தஞாணஸ்ஸ ச²அஸாதா⁴ரணஞாணபரியாபன்னதாய அஸாதா⁴ரணஞாணவிஸேஸனிப³ந்த⁴னபூ⁴தா ஸாதிஸயம், நிரவஸேஸஞ்ச ஸப்³ப³ஞ்ஞுதஞ்ஞாணம் விய ஸவிஸயப்³யாபிதாய மஹாகருணாபா⁴வமுபக³தா அனஞ்ஞஸாதா⁴ரணஸாதிஸயபா⁴வப்பத்தா கருணாவ ஹத³யஸீதலத்தஹேதுபா⁴வேன வுத்தா. அத² வா ஸதிபி மேத்தாமுதி³தானம் பரேஸம் ஹிதோபஸம்ஹாரஸுகா²தி³அபரிஹானிஜ்ஜா²னஸபா⁴வதாய ஸாதிஸயே ஹத³யஸீதலபா⁴வனிப³ந்த⁴னத்தே ஸகலபு³த்³த⁴கு³ணவிஸேஸகாரணதாய தாஸம்பி காரணந்தி கருணாய ஏவ ஹத³யஸீதலபா⁴வகாரணதா வுத்தா. கருணானிதா³னா ஹி ஸப்³பே³பி பு³த்³த⁴கு³ணா. கருணானுபா⁴வனிப்³பா³பியமானஸம்ஸாரது³க்க²ஸந்தாபஸ்ஸ ஹி ப⁴க³வதோ பரது³க்கா²பனயனகாமதாய அனேகானிபி கப்பானமஸங்க்²யேய்யானி அகிலந்தரூபஸ்ஸேவ நிரவஸேஸபு³த்³த⁴கரத⁴ம்மஸம்ப⁴ரணனிரதஸ்ஸ ஸமதி⁴க³தத⁴ம்மாதி⁴பதேய்யஸ்ஸ ச ஸன்னிஹிதேஸுபி ஸத்தஸங்கா⁴தஸமுபனீதஹத³யூபதாபனிமித்தேஸு ந ஈஸகம்பி சித்தஸீதிபா⁴வஸ்ஸ அஞ்ஞத²த்தமஹோஸீதி. தீஸு சேத்த² விகப்பேஸு பட²மே விகப்பே அவிஸேஸபூ⁴தா பு³த்³த⁴பூ⁴மிக³தா, து³தியே ததே²வ மஹாகருணாபா⁴வூபக³தா, ததியே பட²மாபி⁴னீஹாரதோ பட்டா²ய தீஸுபி அவத்தா²ஸு பவத்தா ப⁴க³வதோ கருணா ஸங்க³ஹிதாதி த³ட்ட²ப்³ப³ம்.

பஜானாதீதி பஞ்ஞா, யதா²ஸபா⁴வம் பகாரேஹி படிவிஜ்ஜ²தீதி அத்தோ². பஞ்ஞபேதீதி வா பஞ்ஞா, தம் தத³த்த²ம் பாகடம் கரோதீதி அத்தோ². ஸாயேவ ஞேய்யாவரணப்பஹானதோ பகாரேஹி த⁴ம்மஸபா⁴வஜோதனட்டே²ன பஜ்ஜோதோதி பஞ்ஞாபஜ்ஜோதோ. பஞ்ஞவதோ ஹி ஏகபல்லங்கேனபி நிஸின்னஸ்ஸ த³ஸஸஹஸ்ஸிலோகதா⁴து ஏகபஜ்ஜோதா ஹோதி. வுத்தஞ்ஹேதம் ப⁴க³வதா ‘‘சத்தாரோமே பி⁴க்க²வே, பஜ்ஜோதா. கதமே சத்தாரோ? சந்த³பஜ்ஜோதோ, ஸூரியபஜ்ஜோதோ, அக்³கி³பஜ்ஜோதோ, பஞ்ஞாபஜ்ஜோதோ, இமே கோ² பி⁴க்க²வே, சத்தாரோ பஜ்ஜோதா. ஏதத³க்³க³ம் பி⁴க்க²வே, இமேஸம் சதுன்னம் பஜ்ஜோதானம் யதி³த³ம் பஞ்ஞாபஜ்ஜோதோ’’தி (அ. நி. 4.145). தேன விஹதோ விஸேஸேன ஸமுக்³கா⁴டிதோதி பஞ்ஞாபஜ்ஜோதவிஹதோ, விஸேஸதா சேத்த² உபரி ஆவி ப⁴விஸ்ஸதி. முய்ஹந்தி தேன, ஸயம் வா முய்ஹதி, முய்ஹனமத்தமேவ வா தந்தி மோஹோ, அவிஜ்ஜா. ஸ்வேவ விஸயஸபா⁴வபடிச்சா²த³னதோ அந்த⁴காரஸரிக்க²தாய தமோ வியாதி மோஹதமோ. ஸதிபி தமஸத்³த³ஸ்ஸ ஸதி³ஸகப்பனமந்தரேன அவிஜ்ஜாவாசகத்தே மோஹஸத்³த³ஸன்னிதா⁴னேன தப்³பி³ஸேஸகதாவேத்த² யுத்தாதி ஸதி³ஸகப்பனா. பஞ்ஞாபஜ்ஜோதவிஹதோ மோஹதமோ யஸ்ஸாதி பஞ்ஞாபஜ்ஜோதவிஹதமோஹதமோ, தம் பஞ்ஞாபஜ்ஜோதவிஹதமோஹதமம்.

நனு ச ஸப்³பே³ஸம்பி கீ²ணாஸவானம் பஞ்ஞாபஜ்ஜோதேன அவிஜ்ஜந்த⁴காரஹததா ஸம்ப⁴வதி, அத² கஸ்மா அஞ்ஞஸாதா⁴ரணாவிஸேஸகு³ணேன ப⁴க³வதோ தோ²மனா வுத்தாதி? ஸவாஸனப்பஹானேன அனஞ்ஞஸாதா⁴ரணவிஸேஸதாஸம்ப⁴வதோ. ஸப்³பே³ஸம்பி ஹி கீ²ணாஸவானம் பஞ்ஞாபஜ்ஜோதஹதாவிஜ்ஜந்த⁴காரத்தேபி ஸதி ஸத்³தா⁴தி⁴முத்தேஹி விய தி³ட்டி²ப்பத்தானம் ஸாவகபச்சேகபு³த்³தே⁴ஹி ஸம்மாஸம்பு³த்³தா⁴னம் ஸவாஸனப்பஹானேன கிலேஸப்பஹானஸ்ஸ விஸேஸோ விஜ்ஜதேவாதி. அத² வா பரோபதே³ஸமந்தரேன அத்தனோ ஸந்தானே அச்சந்தம் அவிஜ்ஜந்த⁴காரவிக³மஸ்ஸ நிப்பா²தி³தத்தா (நிப்³ப³த்திதத்தா ம. நி. டீ. 1.1), தத்த² ச ஸப்³ப³ஞ்ஞுதாய ப³லேஸு ச வஸீபா⁴வஸ்ஸ ஸமதி⁴க³தத்தா, பரஸந்ததியஞ்ச த⁴ம்மதே³ஸனாதிஸயானுபா⁴வேன ஸம்மதே³வ தஸ்ஸ பவத்திதத்தா, ப⁴க³வாயேவ விஸேஸதோ பஞ்ஞாபஜ்ஜோதவிஹதமோஹதமபா⁴வேன தோ²மேதப்³போ³தி. இமஸ்மிஞ்ச அத்த²விகப்பே பஞ்ஞாபஜ்ஜோதபதே³ன ஸஸந்தானக³தமோஹவித⁴மனா படிவேத⁴பஞ்ஞா சேவ பரஸந்தானக³தமோஹவித⁴மனா தே³ஸனாபஞ்ஞா ச ஸாமஞ்ஞனித்³தே³ஸேன, ஏகஸேஸனயேன வா ஸங்க³ஹிதா. ந து புரிமஸ்மிம் அத்த²விகப்பே விய படிவேத⁴பஞ்ஞாயேவாதி வேதி³தப்³ப³ம்.

அபரோ நயோ – ப⁴க³வதோ ஞாணஸ்ஸ ஞேய்யபரியந்திகத்தா ஸகலஞேய்யத⁴ம்மஸபா⁴வாவபோ³த⁴னஸமத்தே²ன அனாவரணஞாணஸங்கா²தேன பஞ்ஞாபஜ்ஜோதேன ஸகலஞேய்யத⁴ம்மஸபா⁴வச்சா²த³கமோஹதமஸ்ஸ விஹதத்தா அனாவரணஞாணபூ⁴தேன அனஞ்ஞஸாதா⁴ரணபஞ்ஞாபஜ்ஜோதவிஹதமோஹதமபா⁴வேன ப⁴க³வதோ தோ²மனா வேதி³தப்³பா³. இமஸ்மிம் பன அத்த²விகப்பே மோஹதமவித⁴மனந்தே அதி⁴க³தத்தா அனாவரணஞாணம் காரணூபசாரேன ஸகஸந்தானே மோஹதமவித⁴மனந்தி வேதி³தப்³ப³ம். அபி⁴னீஹாரஸம்பத்தியா ஸவாஸனப்பஹானமேவ ஹி கிலேஸானம் ஞேய்யாவரணப்பஹானந்தி, பரஸந்தானே பன மோஹதமவித⁴மனஸ்ஸ காரணபா⁴வதோ ப²லூபசாரேன அனாவரணஞாணமேவ மோஹதமவித⁴மனந்தி வுச்சதி. அனாவரணஞாணந்தி ச ஸப்³ப³ஞ்ஞுதஞ்ஞாணமேவ, யேன த⁴ம்மதே³ஸனாபச்சவேக்க²ணானி கரோதி. ததி³த³ஞ்ஹி ஞாணத்³வயம் அத்த²தோ ஏகமேவ. அனவஸேஸஸங்க²தாஸங்க²தஸம்முதித⁴ம்மாரம்மணதாய ஸப்³ப³ஞ்ஞுதஞ்ஞாணம் தத்தா²வரணாபா⁴வதோ நிஸ்ஸங்க³சாரமுபாதா³ய அனாவரணஞாணந்தி, விஸயப்பவத்திமுகே²ன பன அஞ்ஞேஹி அஸாதா⁴ரணபா⁴வத³ஸ்ஸனத்த²ம் த்³விதா⁴ கத்வா ச²ளாஸாதா⁴ரணஞாணபே⁴தே³ வுத்தம்.

கிம் பனேத்த² காரணம் அவிஜ்ஜாஸமுக்³கா⁴தோயேவேகோ பஹானஸம்பத்திவஸேன ப⁴க³வதோ தோ²மனாய க³ய்ஹதி, ந பன ஸாதிஸயம் நிரவஸேஸகிலேஸப்பஹானந்தி? வுச்சதே – தப்பஹானவசனேனேவ ஹி ததே³கட்ட²தாய ஸகலஸம்கிலேஸஸமுக்³கா⁴தஸ்ஸ ஜோதிதபா⁴வதோ நிரவஸேஸகிலேஸப்பஹானமேத்த² க³ய்ஹதி. ந ஹி ஸோ ஸம்கிலேஸோ அத்தி², யோ நிரவஸேஸாவிஜ்ஜாஸமுக்³கா⁴தனேன ந பஹீயதீதி. அத² வா ஸகலகுஸலத⁴ம்முப்பத்தியா, ஸம்ஸாரனிவத்தியா ச விஜ்ஜா விய நிரவஸேஸாகுஸலத⁴ம்முப்பத்தியா, ஸம்ஸாரப்பவத்தியா ச அவிஜ்ஜாயேவ பதா⁴னகாரணந்தி தப்³பி³கா⁴தவசனேனேவ ஸகலஸம்கிலேஸஸமுக்³கா⁴தவசனஸித்³தி⁴தோ ஸோயேவேகோ க³ய்ஹதீதி. அத² வா ஸகலஸம்கிலேஸத⁴ம்மானம் முத்³த⁴பூ⁴தத்தா அவிஜ்ஜாய தம் ஸமுக்³கா⁴தோயேவேகோ க³ய்ஹதி. யதா²ஹ –

‘‘அவிஜ்ஜா முத்³தா⁴தி ஜானாஹி, விஜ்ஜா முத்³தா⁴தி⁴பாதினீ;

ஸத்³தா⁴ஸதிஸமாதீ⁴ஹி, ச²ந்த³வீரியேன ஸம்யுதா’’தி. (ஸு. நி. 1032; சூள. நி. 51);

ஸனராமரலோகக³ருந்தி ஏத்த² பன பட²மபகதியா அவிபா⁴கே³ன ஸத்தோபி நரோதி வுச்சதி, இத⁴ பன து³தியபகதியா மனுஜபுரிஸோயேவ, இதரதா² லோகஸத்³த³ஸ்ஸ அவத்தப்³ப³தா ஸியா. ‘‘யதா² ஹி பட²மபகதிபூ⁴தோ ஸத்தோ இதராய பகதியா ஸேட்ட²ட்டே²ன புரே உச்சட்டா²னே ஸேதி பவத்ததீதி புரிஸோதி வுச்சதி, ஏவம் ஜேட்ட²பா⁴வம் நேதீதி நரோதி. புத்தபா⁴துபூ⁴தோபி ஹி புக்³க³லோ மாதுஜேட்ட²ப⁴கி³னீனம் பிதுட்டா²னே திட்ட²தி, பகே³வ ப⁴த்துபூ⁴தோ இதராஸ’’ந்தி (வி. அட்ட². 43-46) நாவாவிமானவண்ணனாயம் வுத்தம். ஏகஸேஸப்பகப்பனேன புது²வசனந்தவிக்³க³ஹேன வா நரா, மரணம் மரோ, ஸோ நத்தி² யேஸந்தி அமரா, ஸஹ நரேஹி, அமரேஹி சாதி ஸனராமரோ.க³ரதி உக்³க³ச்ச²தி உக்³க³தோ பாகடோ ப⁴வதீதி க³ரு, க³ரஸத்³தோ³ ஹி உக்³க³மே. அபிச பாஸாணச்ச²த்தம் விய பா⁴ரியட்டே²ன ‘‘க³ரூ’’தி வுச்சதி.

மாதாபிதாசரியேஸு, து³ஜ்ஜரே அலஹும்ஹி ச;

மஹந்தே சுக்³க³தே சேவ, நிசே²காதி³கரேஸு ச;

ததா² வண்ணவிஸேஸேஸு, க³ருஸத்³தோ³ பவத்ததி.

இத⁴ பன ஸப்³ப³லோகாசரியே ததா²க³தே. கேசி பன ‘‘க³ரு, கு³ரூதி ச த்³விதா⁴ க³ஹேத்வா பா⁴ரியவாசகத்தே க³ருஸத்³தோ³, ஆசரியவாசகத்தே து கு³ருஸத்³தோ³’’தி வத³ந்தி, தம் ந க³ஹேதப்³ப³ம். பாளிவிஸயே ஹி ஸப்³பே³ஸம்பி யதா²வுத்தானமத்தா²னம் வாசகத்தே க³ருஸத்³தோ³யேவிச்சி²தப்³போ³ அகாரஸ்ஸ ஆகாரபா⁴வேன ‘‘கா³ரவ’’ந்தி தத்³தி⁴தந்தபத³ஸ்ஸ ஸவுத்³தி⁴கஸ்ஸ த³ஸ்ஸனதோ. ஸக்கதபா⁴ஸாவிஸயே பன கு³ருஸத்³தோ³யேவிச்சி²தப்³போ³ உகாரஸ்ஸ வுத்³தி⁴பா⁴வேன அஞ்ஞதா² தத்³தி⁴தந்தபத³ஸ்ஸ த³ஸ்ஸனதோதி. ஸனராமரோ ச ஸோ லோகோ சாதி ஸனராமரலோகோ, தஸ்ஸ க³ரூதி ததா², தம் ஸனராமரலோகக³ரும்.‘‘ஸனரமரூலோகக³ரு’’ந்திபி பட²ந்தி, தத³பி அரியாகா³த²த்தா வுத்திலக்க²ணதோ, அத்த²தோ ச யுத்தமேவ. அத்த²தோ ஹி தீ³கா⁴யுகாபி ஸமானா யதா²பரிச்சே²த³ம் மரணஸபா⁴வத்தா மரூதி தே³வா வுச்சந்தி. ஏதேன தே³வமனுஸ்ஸானம் விய தத³வஸிட்ட²ஸத்தானம்பி யதா²ரஹம் கு³ணவிஸேஸாவஹதாய ப⁴க³வதோ உபகாரகதம் த³ஸ்ஸேதி. நனு சேத்த² தே³வமனுஸ்ஸா பதா⁴னபூ⁴தா, அத² கஸ்மா தேஸம் அப்பதா⁴னதா நித்³தி³ஸீயதீதி? அத்த²தோ பதா⁴னதாய க³ஹேதப்³ப³த்தா. அஞ்ஞோ ஹி ஸத்³த³க்கமோ, அஞ்ஞோ அத்த²க்கமோதி ஸத்³த³க்கமானுஸாரேன பதா⁴னாபதா⁴னபா⁴வோ ந சோதே³தப்³போ³. ஏதி³ஸேஸு ஹி ஸமாஸபதே³ஸு பதா⁴னம்பி அப்பதா⁴னம் விய நித்³தி³ஸீயதி யதா² தம் ‘‘ஸராஜிகாய பரிஸாயா’’தி, தஸ்மா ஸப்³ப³த்த² அத்த²தோவ அதி⁴ப்பாயோ க³வேஸிதப்³போ³, ந ப்³யஞ்ஜனமத்தேன. யதா²ஹு போராணா –

‘‘அத்த²ஞ்ஹி நாதோ² ஸரணம் அவோச,

ந ப்³யஞ்ஜனம் லோகஹிதோ மஹேஸி.

தஸ்மா அகத்வா ரதிமக்க²ரேஸு,

அத்தே² நிவேஸேய்ய மதிம் மதிமா’’தி. (கங்கா². அட்ட². பட²மபாராஜிககண்ட³வண்ணனா);

காமஞ்சேத்த² ஸத்தஸங்கா²ரபா⁴ஜனவஸேன திவிதோ⁴ லோகோ, க³ருபா⁴வஸ்ஸ பன அதி⁴ப்பேதத்தா க³ருகரணஸமத்த²ஸ்ஸேவ யுஜ்ஜனதோ ஸத்தலோகவஸேன அத்தோ² க³ஹேதப்³போ³. ஸோ ஹி லோகீயந்தி ஏத்த² புஞ்ஞாபுஞ்ஞானி, தப்³பி³பாகோ சாதி லோகோ, த³ஸ்ஸனத்தே² ச லோகஸத்³த³மிச்ச²ந்தி ஸத்³த³விதூ³. அமரக்³க³ஹணேன சேத்த² உபபத்திதே³வா அதி⁴ப்பேதா. அபரோ நயோ – ஸமூஹத்தோ² ஏத்த² லோகஸத்³தோ³ ஸமுதா³யவஸேன லோகீயதி பஞ்ஞாபீயதீதி கத்வா. ஸஹ நரேஹீதி ஸனரா, தேயேவ அமராதி ஸனராமரா, தேஸம் லோகோ ததா², புரிமனயேனேவ யோஜேதப்³ப³ம். அமரஸத்³தே³ன சேத்த² உபபத்திதே³வா விய விஸுத்³தி⁴தே³வாபி ஸங்க³ய்ஹந்தி. தேபி ஹி பரமத்த²தோ மரணாபா⁴வதோ அமரா. இமஸ்மிம் பன அத்த²விகப்பே நராமரானமேவ க³ஹணம் உக்கட்ட²னித்³தே³ஸவஸேன யதா² ‘‘ஸத்தா² தே³வமனுஸ்ஸான’’ந்தி (தீ³. நி. 1.157, 255). ததா² ஹி ஸப்³பா³னத்த²பரிஹானபுப்³ப³ங்க³மாய நிரவஸேஸஹிதஸுக²விதா⁴னதப்பராய நிரதிஸயாய பயோக³ஸம்பத்தியா, ஸதே³வமனுஸ்ஸாய பஜாய அச்சந்தமுபகாரிதாய அபரிமிதனிருபமப்பபா⁴வகு³ணஸமங்கி³தாய ச ஸப்³ப³ஸத்துத்தமோ ப⁴க³வா அபரிமாணாஸு லோகதா⁴தூஸு அபரிமாணானம் ஸத்தானம் உத்தமமனஞ்ஞஸாதா⁴ரணம் கா³ரவட்டா²னந்தி. காமஞ்ச இத்தீ²னம்பி ததா²உபகாரத்தா ப⁴க³வா க³ருயேவ, பதா⁴னபூ⁴தம் பன லோகம் த³ஸ்ஸேதும் புரிஸலிங்கே³ன வுத்தந்தி த³ட்ட²ப்³ப³ம். நேருத்திகா பன அவிஸேஸனிச்சி²தட்டா²னே ததா² நித்³தி³ட்ட²மிச்ச²ந்தி யதா² ‘‘நரா நாகா³ ச க³ந்த⁴ப்³பா³, அபி⁴வாதே³த்வான பக்கமு’’ந்தி (அப. 1.1.48). ததா² சாஹு –

‘‘நபும்ஸகேன லிங்கே³ன, ஸத்³தோ³தா³ஹு புமேன வா;

நித்³தி³ஸ்ஸதீதி ஞாதப்³ப³மவிஸேஸவினிச்சி²தே’’தி.

வந்தே³தி ஏத்த² பன –

வத்தமானாய பஞ்சம்யம், ஸத்தம்யஞ்ச விப⁴த்தியம்;

ஏதேஸு தீஸு டா²னேஸு, வந்தே³ஸத்³தோ³ பவத்ததி.

இத⁴ பன வத்தமானாயம் அஞ்ஞாஸமஸம்ப⁴வதோ. தத்த² ச உத்தமபுரிஸவஸேனத்தோ² க³ஹேதப்³போ³ ‘‘அஹம் வந்தா³மீ’’தி. நமனது²தியத்தே²ஸு ச வந்த³ஸத்³த³மிச்ச²ந்தி ஆசரியா, தேன ச ஸுக³தபத³ம், நாத²பத³ம் வா அஜ்ஜா²ஹரித்வா யோஜேதப்³ப³ம். ஸோப⁴னம் க³தம் க³மனம் ஏதஸ்ஸாதி ஸுக³தோ. க³மனஞ்சேத்த² காயக³மனம், ஞாணக³மனஞ்ச, காயக³மனம்பி வினேய்யஜனோபஸங்கமனம், பகதிக³மனஞ்சாதி து³ப்³பி³த⁴ம். ப⁴க³வதோ ஹி வினேய்யஜனோபஸங்கமனம் ஏகந்தேன தேஸம் ஹிதஸுக²னிப்பா²த³னதோ ஸோப⁴னம், ததா² லக்க²ணானுப்³யஞ்ஜனபடிமண்டி³தரூபகாயதாய து³தவிலம்பி³தக²லிதானுகட்³ட⁴னனிப்பீளனுக்குடிக-குடிலாகுலதாதி³தோ³ஸரஹித- மவஹஸிதராஜஹம்ஸ- வஸப⁴வாரணமிக³ராஜக³மனம் பகதிக³மனஞ்ச, விமலவிபுலகருணாஸதிவீரியாதி³கு³ணவிஸேஸஸஹிதம்பி ஞாணக³மனம் அபி⁴னீஹாரதோ பட்டா²ய யாவ மஹாபோ³தி⁴, தாவ நிரவஜ்ஜதாய ஸோப⁴னமேவாதி. அத² வா ‘‘ஸயம்பூ⁴ஞாணேன ஸகலம்பி லோகம் பரிஞ்ஞாபி⁴ஸமயவஸேன பரிஜானந்தோ ஸம்மா க³தோ அவக³தோதி ஸுக³தோ. யோ ஹி க³த்யத்தோ², ஸோ பு³த்³த⁴யத்தோ². யோ ச பு³த்³த⁴யத்தோ², ஸோ க³த்யத்தோ²தி. ததா² லோகஸமுத³யம் பஹானாபி⁴ஸமயவஸேன பஜஹந்தோ அனுப்பத்தித⁴ம்மதமாபாதே³ந்தோ ஸம்மா க³தோ அதீதோதி ஸுக³தோ. லோகனிரோத⁴ம் ஸச்சி²கிரியாபி⁴ஸமயவஸேன ஸம்மா க³தோ அதி⁴க³தோதி ஸுக³தோ. லோகனிரோத⁴கா³மினிம் படிபத³ம் பா⁴வனாபி⁴ஸமயவஸேன ஸம்மா க³தோ படிபன்னோதி ஸுக³தோ, அயஞ்சத்தோ² ‘ஸோதாபத்திமக்³கே³ன யே கிலேஸா பஹீனா, தே கிலேஸே ந புனேதி ந பச்சேதி ந பச்சாக³ச்ச²தீ’தி (மஹானி. 38; சூளனி. 27) ஸுக³தோதிஆதி³னா நித்³தே³ஸனயேன விபா⁴வேதப்³போ³.

அபரோ நயோ – ஸுந்த³ரம் ஸம்மாஸம்போ³தி⁴ம், நிப்³பா³னமேவ வா க³தோ அதி⁴க³தோதி ஸுக³தோ. பூ⁴தம் தச்ச²ம் அத்த²ஸம்ஹிதம் யதா²ரஹம் காலயுத்தமேவ வாசம் வினேய்யானம் ஸம்மா க³த³தீதி வா ஸுக³தோ, த³-காரஸ்ஸ த-காரம் கத்வா, தம் ஸுக³தம். புஞ்ஞாபுஞ்ஞகம்மேஹி உபபஜ்ஜனவஸேன க³ந்தப்³பா³தி க³தியோ, உபபத்திப⁴வவிஸேஸா. தா பன நிரயாதி³பே⁴தே³ன பஞ்சவிதா⁴, ஸகலஸ்ஸாபி ப⁴வகா³மிகம்மஸ்ஸ அரியமக்³கா³தி⁴க³மேன அவிபாகாரஹபா⁴வகரணேன நிவத்திதத்தா பஞ்சஹிபி தாஹி விஸம்யுத்தோ ஹுத்வா முத்தோதி க³திவிமுத்தோ. உத்³த⁴முத்³த⁴ப⁴வகா³மினோ ஹி தே³வா தம்தம்கம்மவிபாகதா³னகாலானுரூபேன ததோ ததோ ப⁴வதோ முத்தாபி முத்தமத்தாவ, ந பன விஸஞ்ஞோக³வஸேன முத்தா, க³திபரியாபன்னா ச தம்தம்ப⁴வகா³மிகம்மஸ்ஸ அரியமக்³கே³ன அனிவத்திதத்தா, ந ததா² ப⁴க³வா. ப⁴க³வா பன யதா²வுத்தப்பகாரேன விஸம்யுத்தோ ஹுத்வா முத்தோதி. தஸ்மா அனேன ப⁴க³வதோ கத்த²சிபி க³தியா அபரியாபன்னதம் த³ஸ்ஸேதி. யதோ ச ப⁴க³வா ‘‘தே³வாதிதே³வோ’’தி வுச்சதி. தேனேவாஹ –

‘‘யேன தே³வூபபத்யஸ்ஸ, க³ந்த⁴ப்³போ³ வா விஹங்க³மோ;

யக்க²த்தம் யேன க³ச்சே²ய்யம், மனுஸ்ஸத்தஞ்ச அப்³ப³ஜே;

தே மய்ஹம் ஆஸவா கீ²ணா, வித்³த⁴ஸ்தா வினளீகதா’’தி. (அ. நி. 4.36);

தம்தம்க³திஸம்வத்தனகானஞ்ஹி கம்மகிலேஸானம் மஹாபோ³தி⁴மூலேயேவ அக்³க³மக்³கே³ன பஹீனத்தா நத்தி² ப⁴க³வதோ தம்தம்க³திபரியாபன்னதாதி அச்சந்தமேவ ப⁴க³வா ஸப்³ப³ப⁴வயோனிக³திவிஞ்ஞாணட்டி²திஸத்தாவாஸஸத்தனிகாயேஹி பரிமுத்தோதி. அத² வா காமம் ஸஉபாதி³ஸேஸாயபி நிப்³பா³னதா⁴துயா தாஹி க³தீஹி விமுத்தோ, ஏஸா பன ‘‘பஞ்ஞாபஜ்ஜோதவிஹதமோஹதம’’ந்தி ஏத்தே²வந்தோக³தா⁴தி இமினா பதே³ன அனுபாதி³ஸேஸாய நிப்³பா³னதா⁴துயாவ தோ²மேதீதி த³ட்ட²ப்³ப³ம்.

ஏத்த² பன அத்தஹிதஸம்பத்திபரஹிதபடிபத்திவஸேன த்³வீஹாகாரேஹி ப⁴க³வதோ தோ²மனா கதா ஹோதி. தேஸு அனாவரணஞாணாதி⁴க³மோ, ஸஹ வாஸனாய கிலேஸானமச்சந்தப்பஹானம், அனுபாதி³ஸேஸனிப்³பா³னப்பத்தி ச அத்தஹிதஸம்பத்தி நாம, லாப⁴ஸக்காராதி³னிரபேக்க²சித்தஸ்ஸ பன ஸப்³ப³து³க்க²னிய்யானிகத⁴ம்மதே³ஸனாபயோக³தோ தே³வத³த்தாதீ³ஸுபி விருத்³த⁴ஸத்தேஸு நிச்சம் ஹிதஜ்ஜா²ஸயதா, வினீதப்³ப³ஸத்தானம் ஞாணபரிபாககாலாக³மனஞ்ச ஆஸயதோ பரஹிதபடிபத்தி நாம. ஸா பன ஆஸயபயோக³தோ து³விதா⁴, பரஹிதபடிபத்தி திவிதா⁴ ச அத்தஹிதஸம்பத்தி இமாய கா³தா²ய யதா²ரஹம் பகாஸிதா ஹோதி. ‘‘கருணாஸீதலஹத³ய’’ந்தி ஹி ஏதேன ஆஸயதோ பரஹிதபடிபத்தி, ஸம்மா க³த³னத்தே²ன ஸுக³தஸத்³தே³ன பயோக³தோ பரஹிதபடிபத்தி. ‘‘பஞ்ஞாபஜ்ஜோதவிஹதமோஹதமம் க³திவிமுத்த’’ந்தி ஏதேஹி, சதுஸச்சபடிவேத⁴த்தே²ன ச ஸுக³தஸத்³தே³ன திவிதா⁴பி அத்தஹிதஸம்பத்தி, அவஸிட்ட²ட்டே²ன பன தேன, ‘‘ஸனராமரலோகக³ரு’’ந்தி ச ஏதேன ஸப்³பா³பி அத்தஹிதஸம்பத்தி, பரஹிதபடிபத்தி ச பகாஸிதா ஹோதி.

அத² வா ஹேதுப²லஸத்தூபகாரவஸேன தீஹாகாரேஹி தோ²மனா கதா. தத்த² ஹேது நாம மஹாகருணாஸமாயோகோ³, போ³தி⁴ஸம்பா⁴ரஸம்ப⁴ரணஞ்ச, தது³ப⁴யம்பி பட²மபதே³ன யதா²ருததோ, ஸாமத்தி²யதோ ச பகாஸிதம். ப²லம் பன ஞாணப்பஹானஆனுபா⁴வரூபகாயஸம்பதா³வஸேன சதுப்³பி³த⁴ம். தத்த² ஸப்³ப³ஞ்ஞுதஞாணபத³ட்டா²னம் மக்³க³ஞாணம், தம்மூலகானி ச த³ஸப³லாதி³ஞாணானி ஞாணஸம்பதா³, ஸவாஸனஸகலஸம்கிலேஸானமச்சந்தமனுப்பாத³த⁴ம்மதாபாத³னம் பஹானஸம்பதா³, யதி²ச்சி²தனிப்பா²த³னே ஆதி⁴பச்சம் ஆனுபா⁴வஸம்பதா³, ஸகலலோகனயனாபி⁴ஸேகபூ⁴தா பன லக்க²ணானுப்³யஞ்ஜனபடிமண்டி³தா அத்தபா⁴வஸம்பத்தி ரூபகாயஸம்பதா³. தாஸு ஞாணப்பஹானஸம்பதா³ து³தியபதே³ன, ஸச்சபடிவேத⁴த்தே²ன ச ஸுக³தஸத்³தே³ன பகாஸிதா, ஆனுபா⁴வஸம்பதா³ ததியபதே³ன, ரூபகாயஸம்பதா³ ஸோப⁴னகாயக³மனத்தே²ன ஸுக³தஸத்³தே³ன லக்க²ணானுப்³யஞ்ஜனபாரிபூரியா வினா தத³பா⁴வதோ. யதா²வுத்தா து³விதா⁴பி பரஹிதபடிபத்தி ஸத்தூபகாரஸம்பதா³, ஸா பன ஸம்மா க³த³னத்தே²ன ஸுக³தஸத்³தே³ன பகாஸிதாதி வேதி³தப்³பா³.

அபிச இமாய கா³தா²ய ஸம்மாஸம்போ³தி⁴ தம்மூல – தப்படிபத்தியாத³யோ அனேகே பு³த்³த⁴கு³ணா ஆசரியேன பகாஸிதா ஹோந்தி. ஏஸா ஹி ஆசரியானம் பகதி, யதி³த³ம் யேன கேனசி பகாரேன அத்த²ந்தரவிஞ்ஞாபனம். கத²ம்? ‘‘கருணாஸீதலஹத³ய’’ந்தி ஹி ஏதேன ஸம்மாஸம்போ³தி⁴யா மூலம் த³ஸ்ஸேதி. மஹாகருணாஸஞ்சோதி³தமானஸோ ஹி ப⁴க³வா ஸம்ஸாரபங்கதோ ஸத்தானம் ஸமுத்³த⁴ரணத்த²ம் கதாபி⁴னீஹாரோ அனுபுப்³பே³ன பாரமியோ பூரேத்வா அனுத்தரம் ஸம்மாஸம்போ³தி⁴மதி⁴க³தோதி கருணா ஸம்மாஸம்போ³தி⁴யா மூலம். ‘‘பஞ்ஞாபஜ்ஜோதவிஹதமோஹதம’’ந்தி ஏதேன ஸம்மாஸம்போ³தி⁴ம் த³ஸ்ஸேதி. ஸப்³ப³ஞ்ஞுதஞாணபத³ட்டா²னஞ்ஹி அக்³க³மக்³க³ஞாணம், அக்³க³மக்³க³ஞாணபத³ட்டா²னஞ்ச ஸப்³ப³ஞ்ஞுதஞ்ஞாணம் ‘‘ஸம்மாஸம்போ³தீ⁴’’தி வுச்சதி. ஸம்மா க³மனத்தே²ன ஸுக³தஸத்³தே³ன ஸம்மாஸம்போ³தி⁴யா படிபத்திம் த³ஸ்ஸேதி லீனுத்³த⁴ச்சபதிட்டா²னாயூஹனகாமஸுக²த்தகிலமதா²னுயோக³ஸஸ்ஸதுச்சே²தா³பி⁴னிவேஸாதி³அந்தத்³வயரஹிதாய கருணாபஞ்ஞாபரிக்³க³ஹிதாய மஜ்ஜி²மாய படிபத்தியா பகாஸனதோ, இதரேஹி ஸம்மாஸம்போ³தி⁴யா பதா⁴னாப்பதா⁴னப்பபே⁴த³ம் பயோஜனம் த³ஸ்ஸேதி. ஸம்ஸாரமஹோக⁴தோ ஸத்தஸந்தாரணஞ்ஹேத்த² பதா⁴னம், தத³ஞ்ஞமப்பதா⁴னம். தேஸு ச பதா⁴னேன பயோஜனேன பரஹிதபடிபத்திம் த³ஸ்ஸேதி, இதரேன அத்தஹிதஸம்பத்திம், தது³ப⁴யேன ச அத்தஹிதபடிபன்னாதீ³ஸு சதூஸு புக்³க³லேஸு ப⁴க³வதோ சதுத்த²புக்³க³லபா⁴வம் பகாஸேதி. தேன ச அனுத்தரம் த³க்கி²ணேய்யபா⁴வம், உத்தமஞ்ச வந்த³னீயபா⁴வம், அத்தனோ ச வந்த³னாய கே²த்தங்க³தபா⁴வம் விபா⁴வேதி.

அபிச கருணாக்³க³ஹணேன லோகியேஸு மஹக்³க³தபா⁴வப்பத்தாஸாதா⁴ரணகு³ணதீ³பனதோ ஸப்³ப³லோகியகு³ணஸம்பத்தி த³ஸ்ஸிதா, பஞ்ஞாக்³க³ஹணேன ஸப்³ப³ஞ்ஞுதஞ்ஞாணபத³ட்டா²னமக்³க³ஞாணதீ³பனதோ ஸப்³ப³லோகுத்தரகு³ணஸம்பத்தி. தது³ப⁴யக்³க³ஹணஸித்³தோ⁴ ஹி அத்தோ² ‘‘ஸனராமரலோகக³ரு’’ந்திஆதி³னா விபஞ்சீயதீதி. கருணாக்³க³ஹணேன ச நிருபக்கிலேஸமுபக³மனம் த³ஸ்ஸேதி, பஞ்ஞாக்³க³ஹணேன அபக³மனம். ததா² கருணாக்³க³ஹணேன லோகஸமஞ்ஞானுரூபம் ப⁴க³வதோ பவத்திம் த³ஸ்ஸேதி லோகவோஹாரவிஸயத்தா கருணாய, பஞ்ஞாக்³க³ஹணேன லோகஸமஞ்ஞாய அனதிதா⁴வனம். ஸபா⁴வானவபோ³தே⁴ன ஹி த⁴ம்மானம் ஸபா⁴வம் அதிதா⁴வித்வா ஸத்தாதி³பராமஸனம் ஹோதி. ததா² கருணாக்³க³ஹணேன மஹாகருணாஸமாபத்திவிஹாரம் த³ஸ்ஸேதி, பஞ்ஞாக்³க³ஹணேன தீஸு காலேஸு அப்படிஹதஞாணம், சதுஸச்சஞாணம், சதுபடிஸம்பி⁴தா³ஞாணம், சதுவேஸாரஜ்ஜஞாணம், கருணாக்³க³ஹணேன மஹாகருணாஸமாபத்திஞாணஸ்ஸ க³ஹிதத்தா ஸேஸாஸாதா⁴ரணஞாணானி, ச² அபி⁴ஞ்ஞா, அட்ட²ஸு பரிஸாஸு அகம்பனஞாணானி, த³ஸ ப³லானி, சுத்³த³ஸ பு³த்³த⁴கு³ணா, ஸோளஸ ஞாணசரியா, அட்டா²ரஸ பு³த்³த⁴த⁴ம்மா, சதுசத்தாரீஸ ஞாணவத்தூ²னி, ஸத்தஸத்ததி ஞாணவத்தூ²னீதி ஏவமாதீ³னம் அனேகேஸம் பஞ்ஞாபபே⁴தா³னம் வஸேன ஞாணசாரம் த³ஸ்ஸேதி. ததா² கருணாக்³க³ஹணேன சரணஸம்பத்திம், பஞ்ஞாக்³க³ஹணேன விஜ்ஜாஸம்பத்திம். கருணாக்³க³ஹணேன அத்தாதி⁴பதிதா, பஞ்ஞாக்³க³ஹணேன த⁴ம்மாதி⁴பதிதா. கருணாக்³க³ஹணேன லோகனாத²பா⁴வோ, பஞ்ஞாக்³க³ஹணேன அத்தனாத²பா⁴வோ. ததா² கருணாக்³க³ஹணேன புப்³ப³காரீபா⁴வோ, பஞ்ஞாக்³க³ஹணேன கதஞ்ஞுதா. கருணாக்³க³ஹணேன அபரந்தபதா, பஞ்ஞாக்³க³ஹணேன அனத்தந்தபதா. கருணாக்³க³ஹணேன வா பு³த்³த⁴கரத⁴ம்மஸித்³தி⁴, பஞ்ஞாக்³க³ஹணேன பு³த்³த⁴பா⁴வஸித்³தி⁴. ததா² கருணாக்³க³ஹணேன பரஸந்தாரணம், பஞ்ஞாக்³க³ஹணேன அத்தஸந்தாரணம். ததா² கருணாக்³க³ஹணேன ஸப்³ப³ஸத்தேஸு அனுக்³க³ஹசித்ததா, பஞ்ஞாக்³க³ஹணேன ஸப்³ப³த⁴ம்மேஸு விரத்தசித்ததா த³ஸ்ஸிதா ஹோதி ஸப்³பே³ஸஞ்ச பு³த்³த⁴கு³ணானம் கருணா ஆதி³ தன்னிதா³னபா⁴வதோ, பஞ்ஞா பரியோஸானம் ததோ உத்தரி கரணீயாபா⁴வதோ. இதி ஆதி³பரியோஸானத³ஸ்ஸனேன ஸப்³பே³ பு³த்³த⁴கு³ணா த³ஸ்ஸிதா ஹோந்தி. ததா² கருணாக்³க³ஹணேன ஸீலக்க²ந்த⁴புப்³ப³ங்க³மோ ஸமாதி⁴க்க²ந்தோ⁴ த³ஸ்ஸிதோ ஹோதி. கருணானிதா³னஞ்ஹி ஸீலம் ததோ பாணாதிபாதாதி³விரதிப்பவத்திதோ, ஸா ச ஜா²னத்தயஸம்பயோகி³னீதி, பஞ்ஞாவசனேன பஞ்ஞாக்க²ந்தோ⁴. ஸீலஞ்ச ஸப்³ப³பு³த்³த⁴கு³ணானம் ஆதி³, ஸமாதி⁴ மஜ்ஜே², பஞ்ஞா பரியோஸானந்தி ஏவம்பி ஆதி³மஜ்ஜ²பரியோஸானகல்யாணா ஸப்³பே³ பு³த்³த⁴கு³ணா த³ஸ்ஸிதா ஹோந்தி நயதோ த³ஸ்ஸிதத்தா. ஏஸோ ஏவ ஹி நிரவஸேஸதோ பு³த்³த⁴கு³ணானம் த³ஸ்ஸனுபாயோ, யதி³த³ம் நயக்³கா³ஹணம், அஞ்ஞதா² கோ நாம ஸமத்தோ² ப⁴க³வதோ கு³ணே அனுபத³ம் நிரவஸேஸதோ த³ஸ்ஸேதும். தேனேவாஹ –

‘‘பு³த்³தோ⁴பி பு³த்³த⁴ஸ்ஸ ப⁴ணேய்ய வண்ணம்,

கப்பம்பி சே அஞ்ஞமபா⁴ஸமானோ.

கீ²யேத² கப்போ சிரதீ³க⁴மந்தரே,

வண்ணோ ந கீ²யேத² ததா²க³தஸ்ஸா’’தி.

தேனேவ ச ஆயஸ்மதா ஸாரிபுத்தத்தே²ரேனாபி பு³த்³த⁴கு³ணபரிச்சே²த³னம் பதி ப⁴க³வதா அனுயுத்தேன ‘‘நோ ஹேதம் ப⁴ந்தே’’தி படிக்கி²பித்வா ‘‘அபி ச மே ப⁴ந்தே த⁴ம்மன்வயோ விதி³தோ’’தி ஸம்பஸாத³னீயஸுத்தே வுத்தம்.

ஏவம் ஸங்கே²பேன ஸகலஸப்³ப³ஞ்ஞுகு³ணேஹி ப⁴க³வதோ தோ²மனாபுப்³ப³ங்க³மம் பணாமம் கத்வா இதா³னி ஸத்³த⁴ம்மஸ்ஸாபி தோ²மனாபுப்³ப³ங்க³மம் பணாமம் கரோந்தோ ‘‘பு³த்³தோ⁴பீ’’திஆதி³மாஹ. தத்தா²யம் ஸஹ பத³ஸம்ப³ந்தே⁴ன ஸங்கே²பத்தோ² – யதா²வுத்தவிவித⁴கு³ணக³ணஸமன்னாக³தோ பு³த்³தோ⁴பி யம் அரியமக்³க³ஸங்கா²தம் த⁴ம்மம், ஸஹ புப்³ப³பா⁴க³படிபத்தித⁴ம்மேன வா அரியமக்³க³பூ⁴தம் த⁴ம்மம் பா⁴வேத்வா சேவ யம் ப²லனிப்³பா³னஸங்கா²தம் த⁴ம்மம், பரியத்தித⁴ம்மபடிபத்தித⁴ம்மேஹி வா ஸஹ ப²லனிப்³பா³னபூ⁴தம் த⁴ம்மம் ஸச்சி²கத்வா ச ஸம்மாஸம்போ³தி⁴ஸங்கா²தம் பு³த்³த⁴பா⁴வமுபக³தோ, வீதமலமனுத்தரம் தம் த⁴ம்மம்பி வந்தே³தி.

தத்த² பு³த்³த⁴ஸத்³த³ஸ்ஸ தாவ ‘‘பு³ஜ்ஜி²தா ஸச்சானீதி பு³த்³தோ⁴. போ³தே⁴தா பஜாயாதி பு³த்³தோ⁴’’திஆதி³னா நித்³தே³ஸனயேன அத்தோ² வேதி³தப்³போ³. அத² வா அக்³க³மக்³க³ஞாணாதி⁴க³மேன ஸவாஸனாய ஸம்மோஹனித்³தா³ய அச்சந்தவிக³மனதோ, அபரிமிதகு³ணக³ணாலங்கதஸப்³ப³ஞ்ஞுதஞ்ஞாணப்பத்தியா விகஸிதபா⁴வதோ ச பு³த்³த⁴வாதி பு³த்³தோ⁴ ஜாக³ரணவிகஸனத்த²வஸேன. அத² வா கஸ்ஸசிபி ஞேய்யத⁴ம்மஸ்ஸ அனவபு³த்³த⁴ஸ்ஸ அபா⁴வேன ஞேய்யவிஸேஸஸ்ஸ கம்மபா⁴வாக³ஹணதோ கம்மவசனிச்சா²யாபா⁴வேன அவக³மனத்த²வஸேன கத்துனித்³தே³ஸோவ லப்³ப⁴தி, தஸ்மா பு³த்³த⁴வாதி பு³த்³தோ⁴திபி வத்தப்³போ³. பதே³ஸக்³க³ஹணே ஹி அஸதி க³ஹேதப்³ப³ஸ்ஸ நிப்பதே³ஸதாவ விஞ்ஞாயதி யதா² ‘‘தி³க்கி²தோ ந த³தா³தீ’’தி. ஏவஞ்ச கத்வா கம்மவிஸேஸானபேக்கா² கத்தரி ஏவ பு³த்³த⁴ஸத்³த³ஸித்³தி⁴ வேதி³தப்³பா³, அத்த²தோ பன பாரமிதாபரிபா⁴விதோ ஸயம்பு⁴ஞாணேன ஸஹ வாஸனாய விஹதவித்³த⁴ஸ்தனிரவஸேஸகிலேஸோமஹாகருணாஸப்³ப³ஞ்ஞுதஞ்ஞாணாதி³அபரிமேய்யகு³ணக³ணாதா⁴ரோ க²ந்த⁴ஸந்தானோ பு³த்³தோ⁴, யதா²ஹ –

‘‘பு³த்³தோ⁴தி யோ ஸோ ப⁴க³வா ஸயம்பூ⁴ அனாசரியகோ புப்³பே³ அனனுஸ்ஸுதேஸு த⁴ம்மேஸு ஸாமம் ஸச்சானி அபி⁴ஸம்பு³ஜ்ஜி², தத்த² ச ஸப்³ப³ஞ்ஞுதம் பத்தோ, ப³லேஸு ச வஸீபா⁴வ’’ந்தி (மஹானி. 192; சூளனி. 97; படி. ம. 161).

அபிஸத்³தோ³ ஸம்பா⁴வனே, தேன ஏவம் கு³ணவிஸேஸயுத்தோ ஸோபி நாம ப⁴க³வா ஈதி³ஸம் த⁴ம்மம் பா⁴வேத்வா, ஸச்சி²கத்வா ச பு³த்³த⁴பா⁴வமுபக³தோ, கா நாம கதா² அஞ்ஞேஸம் ஸாவகாதி³பா⁴வமுபக³மனேதி த⁴ம்மே ஸம்பா⁴வனம் தீ³பேதி. பு³த்³த⁴பா⁴வந்தி ஸம்மாஸம்போ³தி⁴ம். யேன ஹி நிமித்தபூ⁴தேன ஸப்³ப³ஞ்ஞுதஞ்ஞாணபத³ட்டா²னேன அக்³க³மக்³க³ஞாணேன, அக்³க³மக்³க³ஞாணபத³ட்டா²னேன ச ஸப்³ப³ஞ்ஞுதஞ்ஞாணேன ப⁴க³வதி ‘‘பு³த்³தோ⁴’’தி நாமம், ததா³ரம்மணஞ்ச ஞாணம் பவத்ததி, தமேவித⁴ ‘‘பா⁴வோ’’தி வுச்சதி. ப⁴வந்தி பு³த்³தி⁴ஸத்³தா³ ஏதேனாதி ஹி பா⁴வோ. ததா² ஹி வத³ந்தி –

‘‘யேன யேன நிமித்தேன, பு³த்³தி⁴ ஸத்³தோ³ ச வத்ததே;

தம்தம்னிமித்தகம் பா⁴வபச்சயேஹி உதீ³ரித’’ந்தி.

பா⁴வேத்வாதி உப்பாதே³த்வா, வட்³டே⁴த்வா வா. ஸச்சி²கத்வாதி பச்சக்க²ம் கத்வா. சேவ-ஸத்³தோ³ ச-ஸத்³தோ³ ச தது³ப⁴யத்த² ஸமுச்சயே. தேன ஹி ஸத்³த³த்³வயேன ந கேவலம் ப⁴க³வா த⁴ம்மஸ்ஸ பா⁴வனாமத்தேன பு³த்³த⁴பா⁴வமுபக³தோ, நாபி ஸச்சி²கிரியாமத்தேன, அத² கோ² தது³ப⁴யேனேவாதி ஸமுச்சினோதி. உபக³தோதி பத்தோ, அதி⁴க³தோதி அத்தோ². ஏதஸ்ஸ ‘‘பு³த்³த⁴பா⁴வ’’ந்தி பதே³ன ஸம்ப³ந்தோ⁴. வீதமலந்தி ஏத்த² விரஹவஸேன ஏதி பவத்ததீதி வீதோ, மலதோ வீதோ, வீதம் வா மலம் யஸ்ஸாதி வீதமலோ, தம் வீதமலம். ‘‘க³தமல’’ந்திபி பாடோ² தி³ஸ்ஸதி, ஏவம் ஸதி ஸஉபஸக்³கோ³ விய அனுபஸக்³கோ³பி க³தஸத்³தோ³ விரஹத்த²வாசகோ வேதி³தப்³போ³ தா⁴தூனமனேகத்த²த்தா. க³ச்ச²தி அபக³ச்ச²தீதி ஹி க³தோ, த⁴ம்மோ. க³தம் வா மலம், புரிமனயேன ஸமாஸோ. அனுத்தரந்தி உத்தரவிரஹிதம். யதா²னுஸிட்ட²ம் படிபஜ்ஜமானே அபாயதோ, ஸம்ஸாரதோ ச அபதமானே கத்வா தா⁴ரேதீதி த⁴ம்மோ, நவவிதோ⁴ லோகுத்தரத⁴ம்மோ. தப்பகாஸனத்தா, ஸச்சி²கிரியாஸம்மஸனபரியாயஸ்ஸ ச லப்³ப⁴மானத்தா பரியத்தித⁴ம்மோபி இத⁴ ஸங்க³ஹிதோ. ததா² ஹி ‘‘அபி⁴த⁴ம்மனயஸமுத்³த³ம் அதி⁴க³ச்சி², தீணி பிடகானி ஸம்மஸீ’’தி ச அட்ட²கதா²யம் வுத்தம், ததா² ‘‘யம் த⁴ம்மம் பா⁴வேத்வா ஸச்சி²கத்வா’’தி ச வுத்தத்தா பா⁴வனாஸச்சி²கிரியாயோக்³யதாய பு³த்³த⁴கரத⁴ம்மபூ⁴தாஹி பாரமிதாஹி ஸஹ புப்³ப³பா⁴க³அதி⁴ஸீலஸிக்கா²த³யோபி இத⁴ ஸங்க³ஹிதாதி வேதி³தப்³பா³. தாபி ஹி விக³தபடிபக்க²தாய வீதமலா, அனஞ்ஞஸாதா⁴ரணதாய அனுத்தரா ச. கத²ம் பன தா பா⁴வேத்வா, ஸச்சி²கத்வா ச ப⁴க³வா பு³த்³த⁴பா⁴வமுபக³தோதி? வுச்சதே – ஸத்தானஞ்ஹி ஸம்ஸாரவட்டது³க்க²னிஸ்ஸரணாய [நிஸ்ஸரணத்தா²ய (பண்ணாஸ டீ.) நிஸ்ஸரணே (கத்த²சி)] கதமஹாபி⁴னீஹாரோ மஹாகருணாதி⁴வாஸனபேஸலஜ்ஜா²ஸயோ பஞ்ஞாவிஸேஸபரியோதா³தனிம்மலானம் தா³னத³மஸஞ்ஞமாதீ³னம் உத்தமத⁴ம்மானம் கப்பானம் ஸதஸஹஸ்ஸாதி⁴கானி சத்தாரி அஸங்க்²யேய்யானி ஸக்கச்சம் நிரந்தரம் நிரவஸேஸம் பா⁴வனாஸச்சி²கிரியாஹி கம்மாதீ³ஸு அதி⁴க³தவஸீபா⁴வோ அச்ச²ரியாசிந்தேய்யமஹானுபா⁴வோ அதி⁴ஸீலாதி⁴சித்தானம் பரமுக்கம்ஸபாரமிப்பத்தோ ப⁴க³வா பச்சயாகாரே சதுவீஸதிகோடிஸதஸஹஸ்ஸமுகே²ன மஹாவஜிரஞாணம் பேஸேத்வா அனுத்தரம் ஸம்மாஸம்போ³தி⁴ஸங்கா²தம் பு³த்³த⁴பா⁴வமுபக³தோதி.

இமாய பன கா³தா²ய விஜ்ஜாவிமுத்திஸம்பதா³தீ³ஹி அனேகேஹி கு³ணேஹி யதா²ரஹம் ஸத்³த⁴ம்மம் தோ²மேதி. கத²ம்? ஏத்த² ஹி ‘‘பா⁴வேத்வா’’தி ஏதேன விஜ்ஜாஸம்பதா³ய தோ²மேதி, ‘‘ஸச்சி²கத்வா’’தி ஏதேன விமுத்திஸம்பதா³ய. ததா² பட²மேன ஜா²னஸம்பதா³ய, து³தியேன விமோக்க²ஸம்பதா³ய. பட²மேன வா ஸமாதி⁴ஸம்பதா³ய, து³தியேன ஸமாபத்திஸம்பதா³ய. அத² வா பட²மேன க²யஞாணபா⁴வேன, து³தியேன அனுப்பாத³ஞாணபா⁴வேன. பட²மேன வா விஜ்ஜூபமதாய, து³தியேன வஜிரூபமதாய. பட²மேன வா விராக³ஸம்பத்தியா, து³தியேன நிரோத⁴ஸம்பத்தியா. ததா² பட²மேன நிய்யானபா⁴வேன, து³தியேன நிஸ்ஸரணபா⁴வேன. பட²மேன வா ஹேதுபா⁴வேன, து³தியேன அஸங்க²தபா⁴வேன. பட²மேன வா த³ஸ்ஸனபா⁴வேன, து³தியேன விவேகபா⁴வேன. பட²மேன வா அதி⁴பதிபா⁴வேன, து³தியேன அமதபா⁴வேன த⁴ம்மம் தோ²மேதி. அத² வா ‘‘யம் த⁴ம்மம் பா⁴வேத்வா பு³த்³த⁴பா⁴வம் உபக³தோ’’தி ஏதேன ஸ்வாக்கா²ததாய த⁴ம்மம் தோ²மேதி, ‘‘ஸச்சி²கத்வா’’தி ஏதேன ஸந்தி³ட்டி²கதாய. ததா² பட²மேன அகாலிகதாய, து³தியேன ஏஹிபஸ்ஸிகதாய. பட²மேன வா ஓபனேய்யிகதாய, து³தியேன பச்சத்தம்வேதி³தப்³ப³தாய. பட²மேன வா ஸஹ புப்³ப³பா⁴க³ஸீலாதீ³ஹி ஸேக்கே²ஹி ஸீலஸமாதி⁴பஞ்ஞாக்க²ந்தே⁴ஹி, து³தியேன ஸஹ அஸங்க²ததா⁴துயா அஸேக்கே²ஹி த⁴ம்மம் தோ²மேதி.

‘‘வீதமல’’ந்தி இமினா பன ஸம்கிலேஸாபா⁴வதீ³பனேன விஸுத்³த⁴தாய த⁴ம்மம் தோ²மேதி, ‘‘அனுத்தர’’ந்தி ஏதேன அஞ்ஞஸ்ஸ விஸிட்ட²ஸ்ஸ அபா⁴வதீ³பனேன பரிபுண்ணதாய. பட²மேன வா பஹானஸம்பதா³ய, து³தியேன ஸபா⁴வஸம்பதா³ய. பட²மேன வா பா⁴வனாப²லயோக்³யதாய. பா⁴வனாகு³ணேன ஹி ஸோ ஸம்கிலேஸமலஸமுக்³கா⁴தகோ, தஸ்மானேன பா⁴வனாகிரியாய ப²லமாஹ. து³தியேன ஸச்சி²கிரியாப²லயோக்³யதாய. தது³த்தரிகரணீயாபா⁴வதோ ஹி அனஞ்ஞஸாதா⁴ரணதாய அனுத்தரபா⁴வோ ஸச்சி²கிரியானிப்³ப³த்திதோ, தஸ்மானேன ஸச்சி²கிரியாப²லமாஹாதி.

ஏவம் ஸங்கே²பேனேவ ஸப்³ப³ஸத்³த⁴ம்மகு³ணேஹி ஸத்³த⁴ம்மஸ்ஸாபி தோ²மனாபுப்³ப³ங்க³மம் பணாமம் கத்வா இதா³னி அரியஸங்க⁴ஸ்ஸாபி தோ²மனாபுப்³ப³ங்க³மம் பணாமம் கரோந்தோ ‘‘ஸுக³தஸ்ஸ ஓரஸான’’ந்திஆதி³மாஹ. தத்த² ஸுக³தஸ்ஸாதி ஸம்ப³ந்த⁴னித்³தே³ஸோ, ‘‘புத்தான’’ந்தி ஏதேன ஸம்ப³ஜ்ஜி²தப்³போ³. உரஸி ப⁴வா, ஜாதா, ஸம்வுத்³தா⁴ வா ஓரஸா, அத்தஜோ கே²த்தஜோ அந்தேவாஸிகோ தி³ன்னகோதி சதுப்³பி³தே⁴ஸு புத்தேஸு அத்தஜா, தம்ஸரிக்க²தாய பன அரியபுக்³க³லா ‘‘ஓரஸா’’தி வுச்சந்தி. யதா² ஹி மனுஸ்ஸானம் ஓரஸபுத்தா அத்தஜாததாய பிதுஸந்தகஸ்ஸ தா³யஜ்ஜஸ்ஸ விஸேஸபா⁴கி³னோ ஹோந்தி, ஏவமேதேபி ஸத்³த⁴ம்மஸவனந்தே அரியாய ஜாதியா ஜாததாய ப⁴க³வதோ ஸந்தகஸ்ஸ விமுத்திஸுக²ஸ்ஸ த⁴ம்மரதனஸ்ஸ ச தா³யஜ்ஜஸ்ஸ விஸேஸபா⁴கி³னோதி. அத² வா ப⁴க³வதோ த⁴ம்மதே³ஸனானுபா⁴வேன அரியபூ⁴மிம் ஓக்கமமானா, ஓக்கந்தா ச அரியஸாவகா ப⁴க³வதோ உரே வாயாமஜனிதாபி⁴ஜாததாய ஸதி³ஸகப்பனமந்தரேன நிப்பரியாயேனேவ ‘‘ஓரஸா’’தி வத்தப்³ப³தமரஹந்தி. ததா² ஹி தே ப⁴க³வதா ஆஸயானுஸயசரியாதி⁴முத்திஆதி³ஓலோகனேன, வஜ்ஜானுசிந்தனேன ச ஹத³யே கத்வா வஜ்ஜதோ நிவாரேத்வா அனவஜ்ஜே பதிட்டா²பேந்தேன ஸீலாதி³த⁴ம்மஸரீரபோஸனேன ஸம்வட்³டா⁴பிதா. யதா²ஹ ப⁴க³வா இதிவுத்தகே ‘‘அஹமஸ்மி பி⁴க்க²வே ப்³ராஹ்மணோ…பே… தஸ்ஸ மே தும்ஹே புத்தா ஓரஸா முக²தோ ஜாதா’’திஆதி³ (இதிவு. 100). நனு ஸாவகதே³ஸிதாபி தே³ஸனா அரியபா⁴வாவஹாதி? ஸச்சம், ஸா பன தம்மூலிகத்தா, லக்க²ணாதி³விஸேஸாபா⁴வதோ ச ‘‘ப⁴க³வதோ த⁴ம்மதே³ஸனா’’ இச்சேவ ஸங்க்²யம் க³தா, தஸ்மா ப⁴க³வதோ ஓரஸபுத்தபா⁴வோயேவ தேஸம் வத்தப்³போ³தி, ஏதேன சதுப்³பி³தே⁴ஸு புத்தேஸு அரியஸங்க⁴ஸ்ஸ அத்தஜபுத்தபா⁴வம் த³ஸ்ஸேதி. அத்தனோ குலம் புனேந்தி ஸோதே⁴ந்தி, மாதாபிதூனம் வா ஹத³யம் பூரேந்தீதி புத்தா, அத்தஜாத³யோ. அரியா பன த⁴ம்மதந்திவிஸோத⁴னேன, த⁴ம்மானுத⁴ம்மபடிபத்தியா சித்தாராத⁴னேன ச தப்படிபா⁴க³தாய ப⁴க³வதோ புத்தா நாம, தேஸம். தஸ்ஸ ‘‘ஸமூஹ’’ந்தி பதே³ன ஸம்ப³ந்தோ⁴.

ஸம்கிலேஸனிமித்தம் ஹுத்வா கு³ணம் மாரேதி விபா³த⁴தீதி மாரோ, தே³வபுத்தமாரோ. ஸினாதி பரே ப³ந்த⁴தி ஏதாயாதி ஸேனா, மாரஸ்ஸ ஸேனா ததா², மாரஞ்ச மாரஸேனஞ்ச மதே²ந்தி விலோதே²ந்தீதி மாரஸேனமத²னா, தேஸம். ‘‘மாரமாரஸேனமத²னான’’ந்தி ஹி வத்தப்³பே³பி ஏகதே³ஸஸரூபேகஸேஸவஸேன ஏவம் வுத்தம். மாரஸத்³த³ஸன்னிதா⁴னேன வா ஸேனாஸத்³தே³ன மாரஸேனா க³ஹேதப்³பா³, கா³தா²ப³ந்த⁴வஸேன சேத்த² ரஸ்ஸோ. ‘‘மாரஸேனமத்³த³னான’’ந்திபி கத்த²சி பாடோ², ஸோ அயுத்தோவ அரியாஜாதிகத்தா இமிஸ்ஸா கா³தா²ய. நனு ச அரியஸாவகானம் மக்³கா³தி⁴க³மஸமயே ப⁴க³வதோ விய தத³ந்தராயகரணத்த²ம் தே³வபுத்தமாரோ வா மாரஸேனா வா ந அபஸாதே³தி, அத² கஸ்மா ஏவம் வுத்தந்தி? அபஸாதே³தப்³ப³பா⁴வகாரணஸ்ஸ விமதி²தத்தா. தேஸஞ்ஹி அபஸாதே³தப்³ப³தாய காரணே ஸம்கிலேஸே விமதி²தே தேபி விமதி²தா நாம ஹோந்தீதி. அத² வா க²ந்தா⁴பி⁴ஸங்கா²ரமாரானம் விய தே³வபுத்தமாரஸ்ஸாபி கு³ணமாரணே ஸஹாயபா⁴வூபக³மனதோ கிலேஸப³லகாயோ இத⁴ ‘‘மாரஸேனா’’தி வுச்சதி யதா²ஹ ப⁴க³வா –

‘‘காமா தே பட²மா ஸேனா, து³தியா அரதி வுச்சதி;

ததியா கு²ப்பிபாஸா தே, சதுத்தீ² தண்ஹா பவுச்சதி.

பஞ்சமம் தி²னமித்³த⁴ம் தே, ச²ட்டா² பீ⁴ரூ பவுச்சதி;

ஸத்தமீ விசிகிச்சா² தே, மக்கோ² த²ம்போ⁴ தே அட்ட²மோ.

லாபோ⁴ ஸிலோகோ ஸக்காரோ,

மிச்சா²லத்³தோ⁴ ச யோ யஸோ;

யோ சத்தானம் ஸமுக்கம்ஸே,

பரே ச அவஜானதி.

ஏஸா நமுசி தே ஸேனா, கண்ஹஸ்ஸாபி⁴ப்பஹாரினீ;

ந நம் அஸூரோ ஜினாதி, ஜேத்வா ச லப⁴தே ஸுக²’’ந்தி. (ஸு. நி. 438; மஹானி. 28; சூளனி. 47);

ஸா ச தேஹி அரியஸாவகேஹி தி³யட்³ட⁴ஸஹஸ்ஸபே⁴தா³, அனந்தபே⁴தா³ வா கிலேஸவாஹினீ ஸதித⁴ம்மவிசயவீரியஸமதா²தி³கு³ணபஹரணீஹி ஓதி⁴ஸோ மதி²தா, வித்³த⁴ம்ஸிதா, விஹதா ச, தஸ்மா ‘‘மாரஸேனமத²னா’’தி வுச்சந்தி. விலோத²னஞ்சேத்த² வித்³த⁴ம்ஸனம், விஹனனம் வா. அபிச க²ந்தா⁴பி⁴ஸங்கா²ரமச்சுதே³வபுத்தமாரானம் தேஸம் ஸஹாயபா⁴வூபக³மனதாய ஸேனாஸங்கா²தஸ்ஸ கிலேஸமாரஸ்ஸ ச மத²னதோ ‘‘மாரஸேனமத²னா’’திபி அத்தோ² க³ஹேதப்³போ³. ஏவஞ்ச ஸதி பஞ்சமாரனிம்மத²னபா⁴வேன அத்தோ² பரிபுண்ணோ ஹோதி. அரியஸாவகாபி ஹி ஸமுத³யப்பஹானபரிஞ்ஞாவஸேன க²ந்த⁴மாரம், ஸஹாயவேகல்லகரணேன ஸப்³ப³தா², அப்பவத்திகரணேன ச அபி⁴ஸங்கா²ரமாரம், ப³லவித⁴மனவிஸயாதிக்கமனவஸேன மச்சுமாரம், தே³வபுத்தமாரஞ்ச ஸமுச்சே²த³ப்பஹானவஸேன ஸப்³ப³ஸோ அப்பவத்திகரணேன கிலேஸமாரம் மதே²ந்தீதி, இமினா பன தேஸம் ஓரஸபுத்தபா⁴வே காரணம், தீஸு புத்தேஸு ச அனுஜாததம் த³ஸ்ஸேதி. மாரஸேனமத²னதாய ஹி தே ப⁴க³வதோ ஓரஸபுத்தா, அனுஜாதா சாதி.

அட்ட²ன்னந்தி க³ணனபரிச்சே²தோ³, தேனஸதிபி தேஸம் தம்தம்பே⁴தே³ன அனேகஸதஸஹஸ்ஸஸங்க்²யாபே⁴தே³ அரியபா⁴வகரமக்³க³ப²லத⁴ம்மபே⁴தே³ன இமம் க³ணனபரிச்சே²த³ம் நாதிவத்தந்தி மக்³க³ட்ட²ப²லட்ட²பா⁴வானதிவத்தனதோதி த³ஸ்ஸேதி. பி-ஸத்³தோ³, அபி-ஸத்³தோ³ வா பத³லீளாதி³னா காரணேன அட்டா²னே பயுத்தோ, ஸோ ‘‘அரியஸங்க⁴’’ந்தி ஏத்த² யோஜேதப்³போ³, தேன ந கேவலம் பு³த்³த⁴த⁴ம்மேயேவ, அத² கோ² அரியஸங்க⁴ம்பீதி ஸம்பிண்டே³தி. யதி³பி அவயவவினிமுத்தோ ஸமுதா³யோ நாம கோசி நத்தி² அவயவம் உபாதா³ய ஸமுதா³யஸ்ஸ வத்தப்³ப³த்தா, அவிஞ்ஞாயமானஸமுதா³யம் பன விஞ்ஞாயமானஸமுதா³யேன விஸேஸிதுமரஹதீதி ஆஹ ‘‘அட்ட²ன்னம்பி ஸமூஹ’’ந்தி, ஏதேன ‘‘அரியஸங்க⁴’’ந்தி ஏத்த² ந யேன கேனசி ஸண்டா²னாதி³னா, காயஸாமக்³கி³யா வா ஸமுதா³யபா⁴வோ, அபி து மக்³க³ட்ட²ப²லட்ட²பா⁴வேனேவாதி விஸேஸேதி. அவயவமேவ ஸம்பிண்டே³த்வா ஊஹிதப்³போ³ விதக்கேதப்³போ³, ஸம்ஊஹனிதப்³போ³ வா ஸங்க⁴டிதப்³போ³தி ஸமூஹோ, ஸோயேவ ஸமோஹோ வசனஸிலிட்ட²தாதி³னா. த்³விதா⁴பி ஹி பாடோ² யுஜ்ஜதி. ஆரகத்தா கிலேஸேஹி, அனயே ந இரியனதோ, அயே ச இரியனதோ அரியா நிருத்தினயேன. அத² வா ஸதே³வகேன லோகேன ஸரணந்தி அரணீயதோ உபக³ந்தப்³ப³தோ, உபக³தானஞ்ச தத³த்த²ஸித்³தி⁴தோ அரியா, தி³ட்டி²ஸீலஸாமஞ்ஞேன ஸம்ஹதோ, ஸமக்³க³ம் வா கம்மம் ஸமுதா³யவஸேன ஸமுபக³தோதி ஸங்கோ⁴, அரியானம் ஸங்கோ⁴, அரியோ ச ஸோ ஸங்கோ⁴ ச யதா²வுத்தனயேனாதி வா அரியஸங்கோ⁴, தம் அரியஸங்க⁴ம். ப⁴க³வதோ அபரபா⁴கே³ பு³த்³த⁴த⁴ம்மரதனானம்பி ஸமதி⁴க³மோ ஸங்க⁴ரதனாதீ⁴னோதி அரியஸங்க⁴ஸ்ஸ ப³ஹூபகாரதம் த³ஸ்ஸேதும் இதே⁴வ ‘‘ஸிரஸா வந்தே³’’தி வுத்தம். அவஸ்ஸஞ்சாயமத்தோ² ஸம்படிச்சி²தப்³போ³ வினயட்ட²கதா²தீ³ஸுபி (பாரா. அட்ட². க³ந்தா²ரம்ப⁴கதா²) ததா² வுத்தத்தா. கேசி பன புரிமகா³தா²ஸுபி தம் பத³மானேத்வா யோஜேந்தி, தத³யுத்தமேவ ரதனத்தயஸ்ஸ அஸாதா⁴ரணகு³ணப்பகாஸனட்டா²னத்தா, யதா²வுத்தகாரணஸ்ஸ ச ஸப்³பே³ஸம்பி ஸம்வண்ணனாகாரானமதி⁴ப்பேதத்தாதி.

இமாய பன கா³தா²ய அரியஸங்க⁴ஸ்ஸ பப⁴வஸம்பதா³ பஹானஸம்பதா³த³யோ அனேகே கு³ணா த³ஸ்ஸிதா ஹோந்தி. கத²ம்? ‘‘ஸுக³தஸ்ஸ ஓரஸானம் புத்தான’’ந்தி ஹி ஏதேன அரியஸங்க⁴ஸ்ஸ பப⁴வஸம்பத³ம் த³ஸ்ஸேதி ஸம்மாஸம்பு³த்³த⁴பப⁴வதாதீ³பனதோ. ‘‘மாரஸேனமத²னான’’ந்தி ஏதேன பஹானஸம்பத³ம் ஸகலஸம்கிலேஸப்பஹானதீ³பனதோ. ‘‘அட்ட²ன்னம்பி ஸமூஹ’’ந்தி ஏதேன ஞாணஸம்பத³ம் மக்³க³ட்ட²ப²லட்ட²பா⁴வதீ³பனதோ. ‘‘அரியஸங்க⁴’’ந்தி ஏதேன ஸபா⁴வஸம்பத³ம் ஸப்³ப³ஸங்கா⁴னம் அக்³க³பா⁴வதீ³பனதோ. அத² வா ‘‘ஸுக³தஸ்ஸ ஓரஸானம் புத்தான’’ந்தி அரியஸங்க⁴ஸ்ஸ விஸுத்³த⁴னிஸ்ஸயபா⁴வதீ³பனம். ‘‘மாரஸேனமத²னான’’ந்தி ஸம்மாஉஜுஞாயஸாமீசிபடிபன்னபா⁴வதீ³பனம். ‘‘அட்ட²ன்னம்பி ஸமூஹ’’ந்தி ஆஹுனேய்யாதி³பா⁴வதீ³பனம். ‘‘அரியஸங்க⁴’’ந்தி அனுத்தரபுஞ்ஞக்கே²த்தபா⁴வதீ³பனம். ததா² ‘‘ஸுக³தஸ்ஸ ஓரஸானம் புத்தான’’ந்தி ஏதேன அரியஸங்க⁴ஸ்ஸ லோகுத்தரஸரணக³மனஸப்³பா⁴வம் த³ஸ்ஸேதி. லோகுத்தரஸரணக³மனேன ஹி தே ப⁴க³வதோ ஓரஸபுத்தா ஜாதா. ‘‘மாரஸேனமத²னான’ந்தி ஏதேன அபி⁴னீஹாரஸம்பதா³ஸித்³த⁴ம் புப்³ப³பா⁴க³ஸம்மாபடிபத்திம் த³ஸ்ஸேதி. கதாபி⁴னீஹாரா ஹி ஸம்மாபடிபன்னா மாரம், மாரஸேனம் வா அபி⁴விஜினந்தி. ‘‘அட்ட²ன்னம்பி ஸமூஹ’’ந்தி ஏதேன வித்³த⁴ஸ்தவிபக்கே² ஸேக்கா²ஸேக்க²த⁴ம்மே த³ஸ்ஸேதி புக்³க³லாதி⁴ட்டா²னேன மக்³க³ப²லத⁴ம்மானம் த³ஸ்ஸிதத்தா. ‘‘அரியஸங்க⁴’’ந்தி ஏதேன அக்³க³த³க்கி²ணேய்யபா⁴வம் த³ஸ்ஸேதி அனுத்தரபுஞ்ஞக்கே²த்தபா⁴வஸ்ஸ த³ஸ்ஸிதத்தா. ஸரணக³மனஞ்ச ஸாவகானம் ஸப்³ப³கு³ணஸ்ஸ ஆதி³, ஸபுப்³ப³பா⁴க³படிபதா³ ஸேக்கா² ஸீலக்க²ந்தா⁴த³யோ மஜ்ஜே², அஸேக்கா² ஸீலக்க²ந்தா⁴த³யோ பரியோஸானந்திஆதி³மஜ்ஜ²பரியோஸானகல்யாணா ஸங்கே²பதோ ஸப்³பே³பி அரியஸங்க⁴கு³ணா த³ஸ்ஸிதா ஹோந்தீதி.

ஏவம் கா³தா²த்தயேன ஸங்கே²பதோ ஸகலகு³ணஸம்கித்தனமுகே²ன ரதனத்தயஸ்ஸ பணாமம் கத்வா இதா³னி தம் நிபச்சகாரம் யதா²தி⁴ப்பேதபயோஜனே பரிணாமேந்தோ ‘‘இதி மே’’திஆதி³மாஹ. தத்த² இதி-ஸத்³தோ³ நித³ஸ்ஸனே. தேன கா³தா²த்தயேன யதா²வுத்தனயம் நித³ஸ்ஸேதி. மேதி அத்தானம் கரணவசனேன கத்துபா⁴வேன நித்³தி³ஸதி. தஸ்ஸ ‘‘யம் புஞ்ஞம் மயா லத்³த⁴’’ந்தி பாட²ஸேஸேன ஸம்ப³ந்தோ⁴, ஸம்பதா³னனித்³தே³ஸோ வா ஏஸோ, ‘‘அத்தீ²’’தி பாட²ஸேஸோ, ஸாமினித்³தே³ஸோ வா ‘‘யம் மம புஞ்ஞம் வந்த³னாமய’’ந்தி. பஸீதீ³யதே பஸன்னா, தாதி³ஸா மதி பஞ்ஞா, சித்தம் வா யஸ்ஸாதி பஸன்னமதி, அஞ்ஞபத³லிங்க³ப்பதா⁴னத்தா இமஸ்ஸ ஸமாஸபத³ஸ்ஸ ‘‘பஸன்னமதினோ’’தி வுத்தம். ரதிம் நயதி, ஜனேதி, வஹதீதி வா ரதனம், ஸத்தவித⁴ம், த³ஸவித⁴ம் வா ரதனம், தமிவ இமானீதி நேருத்திகா. ஸதி³ஸகப்பனமஞ்ஞத்ர பன யதா²வுத்தவசனத்தே²னேவ பு³த்³தா⁴தீ³னம் ரதனபா⁴வோ யுஜ்ஜதி. தேஸஞ்ஹி ‘‘இதிபி ஸோ ப⁴க³வா’’திஆதி³னா (தீ³. நி. 1.157, 255) யதா²பூ⁴தகு³ணே ஆவஜ்ஜந்தஸ்ஸ அமதாதி⁴க³மஹேதுபூ⁴தம் அனப்பகம் பீதிபாமோஜ்ஜம் உப்பஜ்ஜதி. யதா²ஹ –

‘‘யஸ்மிம் மஹானாம ஸமயே அரியஸாவகோ ததா²க³தம் அனுஸ்ஸரதி, நேவஸ்ஸ தஸ்மிம் ஸமயே ராக³பரியுட்டி²தம் சித்தம் ஹோதி, ந தோ³ஸ…பே… ந மோஹ…பே… உஜுக³தமேவஸ்ஸ தஸ்மிம் ஸமயே சித்தம் ஹோதி ததா²க³தம் ஆரப்³ப⁴. உஜுக³தசித்தோ கோ² பன மஹானாம அரியஸாவகோ லப⁴தி அத்த²வேத³ம், லப⁴தி த⁴ம்மவேத³ம், லப⁴தி த⁴ம்மூபஸம்ஹிதம் பாமோஜ்ஜம், பமுதி³தஸ்ஸ பீதி ஜாயதீ’’திஆதி³ (அ. நி. 6.10; 11.11).

சித்தீகதாதி³பா⁴வோ வா ரதனட்டோ². வுத்தஞ்ஹேதம் அட்ட²கதா²ஸு –

‘‘சித்தீகதம் மஹக்³க⁴ஞ்ச, அதுலம் து³ல்லப⁴த³ஸ்ஸனம்;

அனோமஸத்தபரிபோ⁴க³ம், ரதனம் தேன வுச்சதீ’’தி. (கு². பா. அட்ட². 6.3; உதா³ன. அட்ட². 47; தீ³. நி. அட்ட². 2.33; ஸு. நி. 1.226; மஹானி. அட்ட². 1.226);

சித்தீகதபா⁴வாத³யோ ச அனஞ்ஞஸாதா⁴ரணா ஸாதிஸயதோ பு³த்³தா⁴தீ³ஸுயேவ லப்³ப⁴ந்தீதி. வித்தா²ரோ ரதனஸுத்தவண்ணனாயம் (கு². பா. அட்ட². 6.3; ஸு. நி. அட்ட². 1.226) க³ஹேதப்³போ³. அயமத்தோ² பன நிப்³ப³சனத்த²வஸேன ந வுத்தோ, அத² கேனாதி சே? லோகே ரதனஸம்மதஸ்ஸ வத்து²னோ க³ருகாதப்³ப³தாதி³அத்த²வஸேனாதி ஸத்³த³விதூ³. ஸாதூ⁴னஞ்ச ரமனதோ, ஸம்ஸாரண்ணவா ச தரணதோ, ஸுக³தினிப்³பா³னஞ்ச நயனதோ ரதனம் துல்யத்த²ஸமாஸவஸேன, அலமதிபபஞ்சேன. ஏகஸேஸபகப்பனேன, புது²வசனனிப்³ப³சனேன வா ரதனானி. திண்ணம் ஸமூஹோ, தீணி வா ஸமாஹடானி, தயோ வா அவயவா அஸ்ஸாதி தயம், ரதனானமேவ தயம், நாஞ்ஞேஸந்தி ரதனத்தயம். அவயவவினிமுத்தஸ்ஸ பன ஸமுதா³யஸ்ஸ அபா⁴வதோ தீணி ஏவ ரதனானி ததா² வுச்சந்தி, ந ஸமுதா³யமத்தம், ஸமுதா³யாபேக்கா²ய பன ஏகவசனம் கதம். வந்தீ³யதே வந்த³னா, ஸாவ வந்த³னாமயம் யதா² ‘‘தா³னமயம் ஸீலமய’’ந்தி (தீ³. நி. 3.305; இதிவு. 60; நேத்தி. 33). வந்த³னா சேத்த² காயவாசாசித்தேஹி திண்ணம் ரதனானம் கு³ணனின்னதா, தோ²மனா வா. அபிச தஸ்ஸா சேதனாய ஸஹஜாதாதோ³பகாரேகோ ஸத்³தா⁴பஞ்ஞாஸதிவீரியாதி³ஸம்பயுத்தத⁴ம்மோ வந்த³னா, தாய பகதந்தி வந்த³னாமயம் யதா² ‘‘ஸோவண்ணமயம் ரூபியமய’’ந்தி, அத்த²தோ பன யதா²வுத்தசேதனாவ. ரதனத்தயே, ரதனத்தயஸ்ஸ வா வந்த³னாமயம் ரதனத்தயவந்த³னாமயம். புஜ்ஜப⁴வப²லனிப்³ப³த்தனதோ புஞ்ஞம் நிருத்தினயேன, அத்தனோ காரகம், ஸந்தானம் வா புனாதி விஸோதே⁴தீதி புஞ்ஞம், ஸகம்மகத்தா தா⁴துஸ்ஸ காரிதவஸேன அத்த²விவரணம் லப்³ப⁴தி, ஸத்³த³னிப்ப²த்தி பன ஸுத்³த⁴வஸேனேவாதி ஸத்³த³விதூ³.

தம்தம்ஸம்பத்தியா விப³ந்த⁴னவஸேன ஸத்தஸந்தானஸ்ஸ அந்தரே வேமஜ்ஜே² ஏதி ஆக³ச்ச²தீதி அந்தராயோ, தி³ட்ட²த⁴ம்மிகாதி³அனத்தோ². பணாமபயோஜனே வுத்தவிதி⁴னா ஸுட்டு² விஹதோ வித்³த⁴ஸ்தோ அந்தராயோ அஸ்ஸாதி ஸுவிஹதந்தராயோ. விஹனனஞ்சேத்த² தது³ப்பாத³கஹேதுபரிஹரணவஸேன தேஸம் அந்தராயானமனுப்பத்திகரணந்தி த³ட்ட²ப்³ப³ம். ஹுத்வாதி புப்³ப³காலகிரியா, தஸ்ஸ ‘‘அத்த²ம் பகாஸயிஸ்ஸாமீ’’தி ஏதேன ஸம்ப³ந்தோ⁴. தஸ்ஸாதி யம்-ஸத்³தே³ன உத்³தி³ட்ட²ஸ்ஸ வந்த³னாமயபுஞ்ஞஸ்ஸ. ஆனுபா⁴வேனாதி ப³லேன.

‘‘தேஜோ உஸ்ஸாஹமந்தா ச, பபூ⁴ ஸத்தீதி பஞ்சிமே;

‘ஆனுபா⁴வோ’தி வுச்சந்தி, ‘பபா⁴வோ’தி ச தே வதே³’’தி. –

வுத்தேஸு ஹி அத்தே²ஸு இத⁴ ஸத்தியம் வத்ததி. அனு புனப்புனம் தம்ஸமங்கி³ம் பா⁴வேதி வட்³டே⁴தீதி ஹி அனுபா⁴வோ, ஸோயேவ ஆனுபா⁴வோதி உதா³னட்ட²கதா²யம், அத்த²தோ பன யதா²லத்³த⁴ஸம்பத்தினிமித்தகஸ்ஸ புரிமகம்மஸ்ஸ ப³லானுப்பதா³னவஸஸங்கா²தா வந்த³னாமயபுஞ்ஞஸ்ஸ ஸத்தியேவ, ஸா ச ஸுவிஹதந்தராயதாய கரணம், ஹேது வா ஸம்ப⁴வதி.

ஏத்த² பன ‘‘பஸன்னமதினோ’’தி ஏதேன அத்தனோ பஸாத³ஸம்பத்திம் த³ஸ்ஸேதி. ‘‘ரதனத்தயவந்த³னாமய’’ந்தி ஏதேன ரதனத்தயஸ்ஸ கே²த்தபா⁴வஸம்பத்திம், ததோ ச தஸ்ஸ புஞ்ஞஸ்ஸ அத்தனோ பஸாத³ஸம்பத்தியா, ரதனத்தயஸ்ஸ ச கே²த்தபா⁴வஸம்பத்தியாதி த்³வீஹி அங்கே³ஹி அத்த²ஸம்வண்ணனாய உபகா⁴தகஉபத்³த³வானம் விஹனனே ஸமத்த²தம் தீ³பேதி. சதுரங்க³ஸம்பத்தியா தா³னசேதனா விய ஹி த்³வயங்க³ஸம்பத்தியா பணாமசேதனாபி அந்தராயவிஹனனேன தி³ட்ட²த⁴ம்மிகாதி.

ஏவம் ரதனத்தயஸ்ஸ நிபச்சகாரகரணே பயோஜனம் த³ஸ்ஸேத்வா இதா³னி யஸ்ஸா த⁴ம்மதே³ஸனாய அத்த²ம் ஸம்வண்ணேதுகாமோ, தத³பி ஸம்வண்ணேதப்³ப³த⁴ம்மபா⁴வேன த³ஸ்ஸேத்வா கு³ணாபி⁴த்த²வனவிஸேஸேன அபி⁴த்த²வேதும் ‘‘தீ³க⁴ஸ்ஸா’’திஆதி³மாஹ. அயஞ்ஹி ஆசரியஸ்ஸ பகதி, யதி³த³ம் தம்தம்ஸம்வண்ணனாஸு ஆதி³தோ தஸ்ஸ தஸ்ஸ ஸம்வண்ணேதப்³ப³த⁴ம்மஸ்ஸ விஸேஸகு³ணகித்தனேன தோ²மனா. ததா² ஹி தேஸு தேஸு பபஞ்சஸூத³னீஸாரத்த²பகாஸனீமனோரத²பூரணீஅட்ட²ஸாலினீஆதீ³ஸு யதா²க்கமம் ‘‘பரவாத³மத²னஸ்ஸ, ஞாணப்பபே⁴த³ஜனனஸ்ஸ, த⁴ம்மகதி²கபுங்க³வானம் விசித்தபடிபா⁴னஜனனஸ்ஸ,

தஸ்ஸ க³ம்பீ⁴ரஞாணேஹி, ஓகா³ள்ஹஸ்ஸ அபி⁴ண்ஹஸோ;

நானானயவிசித்தஸ்ஸ, அபி⁴த⁴ம்மஸ்ஸ ஆதி³தோ’’தி. ஆதி³னா –

தோ²மனா கதா. தத்த² தீ³க⁴ஸ்ஸாதி தீ³க⁴னாமகஸ்ஸ. தீ³க⁴ஸுத்தங்கிதஸ்ஸாதி தீ³கே⁴ஹி அபி⁴ஆயதவசனப்பப³ந்த⁴வந்தேஹி ஸுத்தேஹி லக்கி²தஸ்ஸ, அனேன ‘‘தீ³கோ⁴’’தி அயம் இமஸ்ஸ ஆக³மஸ்ஸ அத்தா²னுக³தா ஸமஞ்ஞாதி த³ஸ்ஸேதி. நனு ச ஸுத்தானியேவ ஆக³மோ, கத²ம் ஸோ தேஹி அங்கீயதீதி? ஸச்சமேதம் பரமத்த²தோ, பஞ்ஞத்திதோ பன ஸுத்தானி உபாதா³ய ஆக³மபா⁴வஸ்ஸ பஞ்ஞத்தத்தா அவயவேஹி ஸுத்தேஹி அவயவீபூ⁴தோ ஆக³மோ அங்கீயதி. யதே²வ ஹி அத்த²ப்³யஞ்ஜனஸமுதா³யே ‘‘ஸுத்த’’ந்தி வோஹாரோ, ஏவம் ஸுத்தஸமுதா³யே ஆக³மவோஹாரோதி. படிச்சஸமுப்பாதா³தி³னிபுணத்த²பா⁴வதோ நிபுணஸ்ஸ. ஆக³ச்ச²ந்தி அத்தத்த²பரத்தா²த³யோ ஏத்த², ஏதேன, ஏதஸ்மாதி வா ஆக³மோ, உத்தமட்டே²ன, பத்த²னீயட்டே²ன ச ஸோ வரோதி ஆக³மவரோ. அபிச ஆக³மஸம்மதேஹி பா³ஹிரகபவேதி³தேஹி பா⁴ரதபுராணகதா²னரஸீஹபுராணகதா²தீ³ஹி வரோதிபி ஆக³மவரோ, தஸ்ஸ. பு³த்³தா⁴னமனுபு³த்³தா⁴ பு³த்³தா⁴னுபு³த்³தா⁴, பு³த்³தா⁴னம் ஸச்சபடிவேத⁴ம் அனுக³ம்ம படிவித்³த⁴ஸச்சா அக்³க³ஸாவகாத³யோ அரியா, தேஹி அத்த²ஸம்வண்ணனாவஸேன, கு³ணஸம்வண்ணனாவஸேன ச ஸம்வண்ணிதோதி ததா². அத² வா பு³த்³தா⁴ ச அனுபு³த்³தா⁴ ச, தேஹி ஸம்வண்ணிதோ யதா²வுத்தனயேனாதி ததா², தஸ்ஸ. ஸம்மாஸம்பு³த்³தே⁴னேவ ஹி திண்ணம்பி பிடகானம் அத்த²ஸம்வண்ணனாக்கமோ பா⁴ஸிதோ, ததோ பரம் ஸங்கா³யனாதி³வஸேன ஸாவகேஹீதி ஆசரியா வத³ந்தி. வுத்தஞ்ச மஜ்ஜி²மாக³மட்ட²கதா²ய உபாலிஸுத்தவண்ணனாயம் ‘‘வேய்யாகரணஸ்ஸாதி வித்தா²ரேத்வா அத்த²தீ³பகஸ்ஸ. ப⁴க³வதா ஹி அப்³யாகதம் தந்திபத³ம் நாம நத்தி², ஸப்³பே³ஸம்யேவ அத்தோ² கதி²தோ’’தி (ம. நி. அட்ட². 3.76). ஸத்³தா⁴வஹகு³ணஸ்ஸாதி பு³த்³தா⁴தீ³ஸு பஸாதா³வஹகு³ணஸ்ஸ. நனு ச ஸப்³ப³ம்பி பு³த்³த⁴வசனம் தேபிடகம் ஸத்³தா⁴வஹகு³ணமேவ, அத² கஸ்மா அயமஞ்ஞஸாதா⁴ரணகு³ணேன தோ²மிதோதி? ஸாதிஸயதோ இமஸ்ஸ தக்³கு³ணஸம்பன்னத்தா. அயஞ்ஹி ஆக³மோ ப்³ரஹ்மஜாலாதீ³ஸு ஸீலதி³ட்டா²தீ³னம் அனவஸேஸனித்³தே³ஸாதி³வஸேன, மஹாபதா³னாதீ³ஸு (தீ³. நி. 2.3) புரிமபு³த்³தா⁴னம்பி கு³ணனித்³தே³ஸாதி³வஸேன, பாதி²கஸுத்தாதீ³ஸு (தீ³. நி. 3.1.4) தித்தி²யே மத்³தி³த்வா அப்படிவத்தியஸீஹனாத³னத³னாதி³வஸேன, அனுத்தரியஸுத்தாதீ³ஸு விஸேஸதோ பு³த்³த⁴கு³ணவிபா⁴வனேன ரதனத்தயே ஸாதிஸயம் ஸத்³த⁴ம் ஆவஹதீதி.

ஏவம் ஸம்வண்ணேதப்³ப³த⁴ம்மஸ்ஸ அபி⁴த்த²வனம்பி கத்வா இதா³னி ஸம்வண்ணனாய ஸம்பதி வக்க²மானாய ஆக³மனவிஸுத்³தி⁴ம் த³ஸ்ஸேதும் ‘‘அத்த²ப்பகாஸனத்த²’’ந்திஆதி³மாஹ. இமாய ஹி கா³தா²ய ஸங்கீ³தித்தயமாருள்ஹதீ³கா⁴க³மட்ட²கதா²தோவ ஸீஹளபா⁴ஸாமத்தம் வினா அயம் வக்க²மானஸம்வண்ணனா ஆக³தா, நாஞ்ஞதோ, ததே³வ காரணம் கத்வா வத்தப்³பா³, நாஞ்ஞந்தி அத்தனோ ஸம்வண்ணனாய ஆக³மனவிஸுத்³தி⁴ம் த³ஸ்ஸேதி. அபரோ நயோ – பரமனிபுணக³ம்பீ⁴ரம் பு³த்³த⁴விஸயமாக³மவரம் அத்தனோ ப³லேனேவ வண்ணயிஸ்ஸாமீதி அஞ்ஞேஹி வத்தும்பி அஸக்குணேய்யத்தா ஸம்வண்ணனானிஸ்ஸயம் த³ஸ்ஸேதுமாஹ ‘‘அத்த²ப்பகாஸனத்த²’’ந்திஆதி³. இமாய ஹி புப்³பா³சரியானுபா⁴வம் நிஸ்ஸாயேவ தஸ்ஸ அத்த²ம் வண்ணயிஸ்ஸாமீதி அத்தனோ ஸம்வண்ணனானிஸ்ஸயம் த³ஸ்ஸேதி. தத்த² ‘‘அத்த²ப்பகாஸனத்த²’’ந்தி பாட²த்தோ², ஸபா⁴வத்தோ², ஞேய்யத்தோ², பாடா²னுரூபத்தோ², தத³னுரூபத்தோ², ஸாவஸேஸத்தோ², நிவரஸேஸத்தோ², நீதத்தோ², நேய்யத்தோ²திஆதி³னா அனேகப்பகாரஸ்ஸ அத்த²ஸ்ஸ பகாஸனத்தா²ய, பகாஸனாய வா. கா³தா²ப³ந்த⁴ஸம்பத்தியா த்³விபா⁴வோ. அத்தோ² கதீ²யதி ஏதாயாதி அத்த²கதா², ஸாயேவ அட்ட²கதா² த்த²-காரஸ்ஸ ட்ட²-காரம் கத்வா யதா² ‘‘து³க்க²ஸ்ஸ பீளனட்டோ²’’தி (படி. ம. 1.17; 2.8), அயஞ்ச ஸஸஞ்ஞோக³விதி⁴ அரியாஜாதிபா⁴வதோ. அக்க²ரசிந்தகாபி ஹி ‘‘ததா²னம்ட்ட² யுக³’’ந்தி லக்க²ணம் வத்வா இத³மேவுதா³ஹரந்தி.

யாய’த்த²மபி⁴வண்ணேந்தி, ப்³யஞ்ஜனத்த²பதா³னுக³ம்;

நிதா³னவத்து²ஸம்ப³ந்த⁴ம், ஏஸா அட்ட²கதா² மதா.

ஆதி³தோதிஆதி³ம்ஹி பட²மஸங்கீ³தியம். ச²ளபி⁴ஞ்ஞதாய பரமேன சித்தவஸீபா⁴வேன ஸமன்னாக³தத்தா, ஜா²னாதீ³ஸு பஞ்சவஸிதா ஸப்³பா⁴வதோ ச வஸினோ, தே²ரா மஹாகஸ்ஸபாத³யோ, தேஸம் ஸதேஹி பஞ்சஹி.யா ஸங்கீ³தாதி யா அட்ட²கதா² அத்த²ம் பகாஸேதும் யுத்தட்டா²னே ‘‘அயமேதஸ்ஸ அத்தோ², அயமேதஸ்ஸ அத்தோ²’’தி ஸங்க³ஹேத்வா வுத்தா. அனுஸங்கீ³தா ச பச்சா²பீதி ந கேவலம் பட²மஸங்கீ³தியமேவ, அத² கோ² பச்சா² து³தியததியஸங்கீ³தீஸுபி. ந ச பஞ்சஹி வஸிஸதேஹி ஆதி³தோ ஸங்கீ³தாயேவ, அபி து யஸத்தே²ராதீ³ஹி அனுஸங்கீ³தா சாதி ஸஹ ஸமுச்சயேன அத்தோ² வேதி³தப்³போ³. ஸமுச்சயத்³வயஞ்ஹி பச்சேகம் கிரியாகாலம் ஸமுச்சினோதி.

அத² போராணட்ட²கதா²ய விஜ்ஜமானாய கிமேதாய அது⁴னா புன கதாய ஸம்வண்ணனாயாதி புனருத்தியா, நிரத்த²கதாய ச தோ³ஸம் ஸமனுஸ்ஸரித்வா தம் பரிஹரந்தோ ‘‘ஸீஹளதீ³ப’’ந்திஆதி³மாஹ. தம் பரிஹரணேனேவ ஹி இமிஸ்ஸா ஸம்வண்ணனாய நிமித்தம் த³ஸ்ஸேதி. தத்த² ஸீஹம் லாதி க³ண்ஹாதீதி ஸீஹளோ ல-காரஸ்ஸ ள-காரம் கத்வா யதா² ‘‘க³ருளோ’’தி. தஸ்மிம் வம்ஸே ஆதி³புரிஸோ ஸீஹகுமாரோ, தப்³ப³ம்ஸஜாதா பன தம்ப³பண்ணிதீ³பே க²த்தியா, ஸப்³பே³பி ச ஜனா தத்³தி⁴தவஸேன, ஸதி³ஸவோஹாரேன வா ஸீஹளா, தேஸம் நிவாஸதீ³போபி தத்³தி⁴தவஸேன, டா²னீனாமேன வா ‘‘ஸீஹளோ’’தி வேதி³தப்³போ³. ஜலமஜ்ஜே² தி³ப்பதி, த்³விதா⁴ வா ஆபோ ஏத்த² ஸந்த³தீதி தி³போ, ஸோயேவ தீ³போ, பே⁴தா³பேக்கா²ய தேஸம் தீ³போதி ததா². பனஸத்³தோ³ அருசிஸம்ஸூசனே, தேன காமஞ்ச ஸா ஸங்கீ³தித்தயமாருள்ஹா, ததா²பி புன ஏவம்பூ⁴தாதி அருசியபா⁴வம் ஸம்ஸூசேதி. தத³த்த²ஸம்ப³ந்த⁴தாய பன புரிமகா³தா²ய ‘‘காமஞ்ச ஸங்கீ³தா அனுஸங்கீ³தா சா’’தி ஸானுக்³க³ஹத்த²யோஜனா ஸம்ப⁴வதி. அஞ்ஞத்தா²பி ஹி ததா² தி³ஸ்ஸதீதி. ஆப⁴தாதி ஜம்பு³தீ³பதோ ஆனீதா. அதா²தி ஸங்கீ³திகாலதோ பச்சா², ஏவம் ஸதி ஆப⁴தபதே³ன ஸம்ப³ந்தோ⁴. அதா²தி வா மஹாமஹிந்த³த்தே²ரேனாப⁴தகாலதோ பச்சா², ஏவம் ஸதி ட²பிதபதே³ன ஸம்ப³ந்தோ⁴. ஸா ஹி த⁴ம்மஸங்கா³ஹகத்தே²ரேஹி பட²மம் தீணி பிடகானி ஸங்கா³யித்வா தஸ்ஸ அத்த²ஸம்வண்ணனானுரூபேனேவ வாசனாமக்³க³ம் ஆரோபிதத்தா திஸ்ஸோ ஸங்கீ³தியோ ஆருள்ஹாயேவ, ததோ பச்சா² ச மஹாமஹிந்த³த்தே²ரேன தம்ப³பண்ணிதீ³பமாப⁴தா, பச்சா² பன தம்ப³பண்ணியேஹி மஹாதே²ரேஹி நிகாயந்தரலத்³தி⁴ஸங்கரபரிஹரணத்த²ம் ஸீஹளபா⁴ஸாய ட²பிதாதி. ஆசரியத⁴ம்மபாலத்தே²ரோ பன பச்சி²மஸம்ப³ந்த⁴மேவ து³த்³த³ஸத்தா பகாஸேதி. ததா² ‘‘தீ³பவாஸீனமத்தா²யா’’தி இத³ம்பி ‘‘ட²பிதா’’தி ச ‘‘அபனேத்வா ஆரோபேந்தோ’’தி ச ஏதேஹி பதே³ஹி ஸம்ப³ஜ்ஜி²தப்³ப³ம். ஏகபத³ம்பி ஹி ஆவுத்தியாதி³னயேஹி அனேகத்த²ஸம்ப³ந்த⁴முபக³ச்ச²தி. புரிமஸம்ப³ந்தே⁴ன சேத்த² ஸீஹளதீ³பவாஸீனமத்தா²ய நிகாயந்தரலத்³தி⁴ஸங்கரபரிஹரணேன ஸீஹளபா⁴ஸாய ட²பிதாதி தம்ப³பண்ணியத்தே²ரேஹி ட²பனபயோஜனம் த³ஸ்ஸேதி. பச்சி²மஸம்ப³ந்தே⁴ன பன இமாய ஸம்வண்ணனாய ஜம்பு³தீ³பவாஸீனம், அஞ்ஞதீ³பவாஸீனஞ்ச அத்தா²ய ஸீஹளபா⁴ஸாபனயனஸ்ஸ, தந்தினயானுச்ச²விகபா⁴ஸாரோபனஸ்ஸ ச பயோஜனந்தி. மஹாஇஸ்ஸரியத்தா மஹிந்தோ³தி ராஜகுமாரகாலே நாமம், பச்சா² பன கு³ணமஹந்ததாய மஹாமஹிந்தோ³தி வுச்சதி. ஸீஹளபா⁴ஸா நாம அனேகக்க²ரேஹி ஏகத்த²ஸ்ஸாபி வோஹரணதோ பரேஸம் வோஹரிதும் அதிது³க்கரா கஞ்சுகஸதி³ஸா ஸீஹளானம் ஸமுதா³சிண்ணா பா⁴ஸா.

ஏவம் ஹோது போராணட்ட²கதா²ய, அது⁴னா கரியமானா பன அட்ட²கதா² கத²ம் கரீயதீதி அனுயோகே³ ஸதி இமிஸ்ஸா அட்ட²கதா²ய கரணப்பகாரம் த³ஸ்ஸேதுமாஹ ‘‘அபனேத்வானா’’திஆதி³. தத்த² ததோ மூலட்ட²கதா²தோ ஸீஹளபா⁴ஸம் அபனேத்வா போத்த²கே அனாரோபிதபா⁴வேன நிரங்கரித்வாதி ஸம்ப³ந்தோ⁴, ஏதேன அயம் வக்க²மானா அட்ட²கதா² ஸங்கீ³தித்தயமாரோபிதாய மூலட்ட²கதா²ய ஸீஹளபா⁴ஸாபனயனமத்தமஞ்ஞத்ர அத்த²தோ ஸம்ஸந்த³தி சேவ ஸமேதி ச யதா² ‘‘க³ங்கோ³த³கேன யமுனோத³க’’ந்தி த³ஸ்ஸேதி. ‘‘மனோரம’’ மிச்சாதீ³னி ‘‘பா⁴ஸ’’ந்தி ஏதஸ்ஸ ஸபா⁴வனிருத்திபா⁴வதீ³பகானி விஸேஸனானி. ஸபா⁴வனிருத்திபா⁴வேன ஹி பண்டி³தானம் மனம் ரமயதீதி மனோரமா. தனோதி அத்த²மேதாய, தனீயதி வா அத்த²வஸேன விவரீயதி, வட்டதோ வா ஸத்தே தாரேதி, நானாத்த²விஸயம் வா கங்க²ம் தரந்தி ஏதாயாதி தந்தி, பாளி. தஸ்ஸா நயஸங்கா²தாய க³தியா ச²விம் சா²யம் அனுக³தாதி தந்தினயானுச்ச²விகா. அஸபா⁴வனிருத்திபா⁴ஸந்தரஸம்கிண்ணதோ³ஸவிரஹிததாய விக³ததோ³ஸா, தாதி³ஸம் ஸபா⁴வனிருத்திபூ⁴தம் –

‘‘ஸா மாக³தீ⁴ மூலபா⁴ஸா, நரா யாயா’தி³கப்பிகா;

ப்³ரஹ்மானோ சஸ்ஸுதாலாபா, ஸம்பு³த்³தா⁴ சாபி பா⁴ஸரே’’தி. –

வுத்தம் பாளிக³திபா⁴ஸம் போத்த²கே லிக²னவஸேன ஆரோபேந்தோதி அத்தோ², இமினா ஸத்³த³தோ³ஸாபா⁴வமாஹ.

ஸமயம் அவிலோமேந்தோதி ஸித்³த⁴ந்தமவிரோதே⁴ந்தோ, இமினா பன அத்த²தோ³ஸாபா⁴வமாஹ. அவிருத்³த⁴த்தா ஏவ ஹி தே தே²ரவாதா³பி இத⁴ பகாஸயிஸ்ஸந்தி. கேஸம் பன ஸமயந்தி ஆஹ ‘‘தே²ரான’’ந்திஆதி³, ஏதேன ராஹுலாசரியாதீ³னம் ஜேதவனவாஸீஅப⁴யகி³ரிவாஸீனிகாயானம் ஸமயம் நிவத்தேதி. தி²ரேஹி ஸீலஸுதஜா²னவிமுத்திஸங்கா²தேஹி கு³ணேஹி ஸமன்னாக³தாதி தே²ரா. யதா²ஹ ‘‘சத்தாரோமே பி⁴க்க²வே தே²ரகரணா த⁴ம்மா. கதமே சத்தாரோ? இத⁴ பி⁴க்க²வே பி⁴க்கு² ஸீலவா ஹோதீ’’திஆதி³ (அ. நி. 4.22). அபிச ஸச்சத⁴ம்மாதீ³ஹி தி²ரகரணேஹி ஸமன்னாக³தத்தா தே²ரா. யதா²ஹ த⁴ம்மராஜா த⁴ம்மபதே³ –

‘‘யம்ஹி ஸச்சஞ்ச த⁴ம்மோ ச, அஹிம்ஸா ஸம்யமோ த³மோ;

ஸ வே வந்தமலோ தீ⁴ரோ, ‘தே²ரோ’இதி பவுச்சதீ’’தி. (த⁴. ப. 260);

தேஸம். மஹாகஸ்ஸபத்தே²ராதீ³ஹி ஆக³தா ஆசரியபரம்பரா தே²ரவம்ஸோ, தப்பரியாபன்னா ஹுத்வா ஆக³மாதி⁴க³மஸம்பன்னத்தா பஞ்ஞாபஜ்ஜோதேன தஸ்ஸ ஸமுஜ்ஜலனதோ தம் பகாரேன தீ³பேந்தி, தஸ்மிம் வா பதீ³பஸதி³ஸாதி தே²ரவம்ஸபதி³பா. விவிதே⁴ன ஆகாரேன நிச்சீ²யதீதி வினிச்ச²யோ, க³ண்டி²ட்டா²னேஸு கீ²லமத்³த³னாகாரேன பவத்தா விமதிச்சே²த³னீகதா², ஸுட்டு² நிபுணோ ஸண்ஹோ வினிச்ச²யோ ஏதேஸந்தி ஸுனிபுணவினிச்ச²யா. அத² வா வினிச்சி²னோதீதி வினிச்ச²யோ, யதா²வுத்தவிஸயம் ஞாணம், ஸுட்டு² நிபுணோ சே²கோ வினிச்ச²யோ ஏதேஸந்தி ஸுனிபுணவினிச்ச²யா. மஹாமேக⁴வனே டி²தோ விஹாரோ மஹாவிஹாரோ, யோ ஸத்து² மஹாபோ³தி⁴னா விரோசதி, தஸ்மிம் வஸனஸீலா மஹாவிஹாரவாஸினோ, தாதி³ஸானம் ஸமயம் அவிலோமேந்தோதி அத்தோ², ஏதேன மஹாகஸ்ஸபாதி³தே²ரபரம்பராக³தோ, ததோயேவ அவிபரிதோ ஸண்ஹஸுகு²மோ வினிச்ச²யோதி மஹாவிஹாரவாஸீனம் ஸமயஸ்ஸ பமாணபூ⁴ததம் புக்³க³லாதி⁴ட்டா²னவஸேன த³ஸ்ஸேதி.

ஹித்வா புனப்புனப⁴தமத்த²ந்தி ஏகத்த² வுதம்பி புன அஞ்ஞத்த² ஆப⁴தமத்த²ம் புனருத்திபா⁴வதோ, க³ந்த²க³ருகபா⁴வதோ ச சஜித்வா தஸ்ஸ ஆக³மவரஸ்ஸ அத்த²ம் பகாஸயிஸ்ஸாமீதி அத்தோ².

ஏவம் கரணப்பகாரம்பி த³ஸ்ஸேத்வா ‘‘தீ³பவாஸீனமத்தா²யா’’தி வுத்தப்பயோஜனதோ அஞ்ஞம்பி ஸம்வண்ணனாய பயோஜனம் த³ஸ்ஸேதும் ‘‘ஸுஜனஸ்ஸ சா’’திஆதி³மாஹ. தத்த² ஸுஜனஸ்ஸ சாதி ச-ஸத்³தோ³ ஸமுச்சயத்தோ², தேன ந கேவலம் ஜம்பு³தீ³பவாஸீனமேவ அத்தா²ய, அத² கோ² ஸாது⁴ஜனதோஸனத்த²ஞ்சாதி ஸமுச்சினோதி. தேனேவ ச தம்ப³பண்ணிதீ³பவாஸீனம்பி அத்தா²யாதி அயமத்தோ² ஸித்³தோ⁴ ஹோதி உக்³க³ஹணாதி³ஸுகரதாய தேஸம்பி ப³ஹூபகாரத்தா. சிரட்டி²தத்த²ஞ்சாதி ஏத்தா²பி ச-ஸத்³தோ³ ந கேவலம் தது³ப⁴யத்த²மேவ, அபி து திவித⁴ஸ்ஸாபி ஸாஸனத⁴ம்மஸ்ஸ, பரியத்தித⁴ம்மஸ்ஸ வா பஞ்சவஸ்ஸஸஹஸ்ஸபரிமாணம் சிரகாலம் டி²தத்த²ஞ்சாதி ஸமுச்சயத்த²மேவ த³ஸ்ஸேதி. பரியத்தித⁴ம்மஸ்ஸ ஹி டி²தியா படிபத்தித⁴ம்மபடிவேத⁴த⁴ம்மானம்பி டி²தி ஹோதி தஸ்ஸேவ தேஸம் மூலபா⁴வதோ. பரியத்தித⁴ம்மோ பன ஸுனிக்கி²த்தேன பத³ப்³யஞ்ஜனேன, தத³த்தே²ன ச சிரம் ஸம்மா பதிட்டா²தி, ஸம்வண்ணனாய ச பத³ப்³யஞ்ஜனம் அவிபரீதம் ஸுனிக்கி²த்தம், தத³த்தோ²பி அவிபரீதோ ஸுனிக்கி²த்தோ ஹோதி, தஸ்மா ஸம்வண்ணனாய அவிபரீதஸ்ஸ பத³ப்³யஞ்ஜனஸ்ஸ, தத³த்த²ஸ்ஸ ச ஸுனிக்கி²த்தஸ்ஸ உபாயபா⁴வமுபாதா³ய வுத்தம் ‘‘சிரட்டி²தத்த²ஞ்ச த⁴ம்மஸ்ஸா’’தி. வுத்தஞ்ஹேதம் ப⁴க³வதா –

‘‘த்³வேமே பி⁴க்க²வே த⁴ம்மா ஸத்³த⁴ம்மஸ்ஸ டி²தியா அஸம்மோஸாய அனந்தரதா⁴னாய ஸம்வத்தந்தி. கதமே த்³வே? ஸுனிக்கி²த்தஞ்ச பத³ப்³யஞ்ஜனம், அத்தோ² ச ஸுனீதோ, இமே கோ²…பே… ஸம்வத்தந்தீ’’திஆதி³ (அ. நி. 2.21).

ஏவம் பயோஜனம்பி த³ஸ்ஸேத்வா வக்க²மானாய ஸம்வண்ணனாய மஹத்தபரிச்சாகே³ன க³ந்த²க³ருகபா⁴வம் பரிஹரிதுமாஹ ‘‘ஸீலகதா²’’திஆதி³. ததா² ஹி வுத்தம் ‘‘ந தம் விசரயிஸ்ஸாமீ’’தி. அபரோ நயோ – யத³ட்ட²கத²ம் கத்துகாமோ, ததே³கதே³ஸபா⁴வேன விஸுத்³தி⁴மக்³கோ³ க³ஹேதப்³போ³தி கதி²கானம் உபதே³ஸம் கரோந்தோ தத்த² விசாரிதத⁴ம்மே உத்³தே³ஸவஸேன த³ஸ்ஸேதுமாஹ ‘‘ஸீலகதா²’’திஆதி³. தத்த² ஸீலகதா²தி சாரித்தவாரித்தாதி³வஸேன ஸீலவித்தா²ரகதா². து⁴தத⁴ம்மாதி பிண்ட³பாதிகங்கா³த³யோ தேரஸ கிலேஸது⁴னனகத⁴ம்மா. கம்மட்டா²னானீதி பா⁴வனாஸங்கா²தஸ்ஸ யோக³கம்மஸ்ஸ பவத்திட்டா²னத்தா கம்மட்டா²னனாமானி த⁴ம்மஜாதானி. தானி பன பாளியமாக³தானி அட்ட²திம் ஸேவ ந க³ஹேதப்³பா³னி, அத² கோ² அட்ட²கதா²யமாக³தானிபி த்³வேதி ஞாபேதும் ‘‘ஸப்³பா³னிபீ’’தி வுத்தம். சரி யாவிதா⁴னஸஹிதோதி ராக³சரிதாதீ³னம் ஸபா⁴வாதி³விதா⁴னேன ஸஹ பவத்தோ, இத³ம் பன ‘‘ஜா²னஸமாபத்திவித்தா²ரோ’’தி இமஸ்ஸ விஸேஸனம். ஏத்த² ச ரூபாவசரஜ்ஜா²னானி ஜா²னம், அரூபாவசரஜ்ஜா²னானி ஸமாபத்தி. தது³ப⁴யம்பி வா படிலத்³த⁴மத்தம் ஜா²னம், ஸமாபஜ்ஜனவஸீபா⁴வப்பத்தம் ஸமாபத்தி. அபிச தத³பி உப⁴யம் ஜா²னமேவ, ப²லஸமாபத்தினிரோத⁴ஸமாபத்தியோ பன ஸமாபத்தி, தாஸம் வித்தா²ரோதி அத்தோ².

லோகியலோகுத்தரபே⁴தா³னம் ச²ன்னம்பி அபி⁴ஞ்ஞானம் க³ஹணத்த²ம் ‘‘ஸப்³பா³ ச அபி⁴ஞ்ஞாயோ’’தி வுத்தம். ஞாணவிப⁴ங்கா³தீ³ஸு (விப⁴. 751) ஆக³தனயேன ஏகவிதா⁴தி³னா பே⁴தே³ன பஞ்ஞாய ஸங்கலயித்வா ஸம்பிண்டே³த்வா, க³ணேத்வா வா வினிச்ச²யனம் பஞ்ஞாஸங்கலனவினிச்ச²யோ. அரியானீதி பு³த்³தா⁴தீ³ஹி அரியேஹி படிவிஜ்ஜி²தப்³ப³த்தா, அரியபா⁴வஸாத⁴கத்தா வா அரியானி உத்தரபத³லோபேன. அவிதத²பா⁴வேன வா அரணீயத்தா, அவக³ந்தப்³ப³த்தா அரியானி, ‘‘ஸச்சானீ’’திமஸ்ஸ விஸேஸனம்.

ஹேதாதி³பச்சயத⁴ம்மானம் ஹேதுபச்சயாதி³பா⁴வேன பச்சயுப்பன்னத⁴ம்மானமுபகாரகதா பச்சயாகாரோ, தஸ்ஸ தே³ஸனா ததா², படிச்சஸமுப்பாத³கதா²தி அத்தோ². ஸா பன நிகாயந்தரலத்³தி⁴ஸங்கரரஹிததாய ஸுட்டு² பரிஸுத்³தா⁴, க⁴னவினிப்³போ⁴க³ஸ்ஸ ச ஸுது³க்கரதாய நிபுணா, ஏகத்தாதி³னயஸஹிதா ச தத்த² விசாரிதாதி ஆஹ ‘‘ஸுபரிஸுத்³த⁴னிபுணனயா’’தி. பத³த்தயம்பி ஹேதம் பச்சயாகாரதே³ஸனாய விஸேஸனம். படிஸம்பி⁴தா³தீ³ஸு ஆக³தனயம் அவிஸ்ஸஜ்ஜித்வாவ விசாரிதத்தா அவிமுத்தோ தந்திமக்³கோ³ யஸ்ஸாதி அவிமுத்ததந்தி மக்³கா³. மக்³கோ³தி சேத்த² பாளிஸங்கா²தோ உபாயோ தம்தத³த்தா²னம் அவபோ³த⁴ஸ்ஸ, ஸச்சபடிவேத⁴ஸ்ஸ வா உபாயபா⁴வதோ. பப³ந்தோ⁴ வா தீ³க⁴பா⁴வேன பகதிமக்³க³ஸதி³ஸத்தா, இத³ம் பன ‘‘விபஸ்ஸனா, பா⁴வனா’’தி பத³த்³வயஸ்ஸ விஸேஸனம்.

இதி பன ஸப்³ப³ந்தி ஏத்த² இதி-ஸத்³தோ³ பரிஸமாபனே யதா²உத்³தி³ட்ட²உத்³தே³ஸஸ்ஸ பரினிட்டி²தத்தா, ஏத்தகம் ஸப்³ப³ந்தி அத்தோ². பனாதி வசனாலங்காரமத்தம் விஸும் அத்தா²பா⁴வதோ. பத³த்த²ஸம்கிண்ணஸ்ஸ, வத்தப்³ப³ஸ்ஸ ச அவுத்தஸ்ஸ அவஸேஸஸ்ஸ அபா⁴வதோ ஸுவிஞ்ஞேய்யபா⁴வேன ஸுபரிஸுத்³த⁴ம், ‘‘ஸப்³ப³’’ந்தி இமினா ஸம்ப³ந்தோ⁴, பா⁴வனபும்ஸகம் வா ஏதம் ‘‘வுத்த’’ந்தி இமினா ஸம்ப³ஜ்ஜ²னதோ. பி⁴ய்யோதி அதிரேகம், அதிவித்தா²ரந்தி அத்தோ², ஏதேன பத³த்த²மத்தமேவ விசாரயிஸ்ஸாமீதி த³ஸ்ஸேதி. ஏதம் ஸப்³ப³ம் இத⁴ அட்ட²கதா²ய ந விசாரயிஸ்ஸாமி புனருத்திபா⁴வதோ, க³ந்த²க³ருகபா⁴வதோ சாதி அதி⁴ப்பாயோ. விசரயிஸ்ஸாமீதி ச கா³தா²பா⁴வதோ ந வுத்³தி⁴பா⁴வோதி த³ட்ட²ப்³ப³ம்.

ஏவம்பி ஏஸ விஸுத்³தி⁴மக்³கோ³ ஆக³மானமத்த²ம் ந பகாஸேய்ய, அத² ஸப்³போ³பேஸோ இத⁴ விசாரிதப்³போ³யேவாதி சோத³னாய ததா² அவிசாரணஸ்ஸ ஏகந்தகாரணம் நித்³தா⁴ரேத்வா தம் பரிஹரந்தோ ‘‘மஜ்ஜே² விஸுத்³தி⁴மக்³கோ³’’திஆதி³மாஹ. தத்த² மஜ்ஜே²தி கு²த்³த³கதோ அஞ்ஞேஸம் சதுன்னம்பி ஆக³மானம் அப்³ப⁴ந்தரே. ஹி-ஸத்³தோ³ காரணே, தேன யதா²வுத்தம் காரணம் ஜோதேதி. தத்தா²தி தேஸு சதூஸு ஆக³மேஸு. யதா²பா⁴ஸிதந்தி ப⁴க³வதா யம் யம் தே³ஸிதம், தே³ஸிதானுரூபம் வா. அபி ச ஸம்வண்ணகேஹி ஸம்வண்ணனாவஸேன யம் யம் பா⁴ஸிதம், பா⁴ஸிதானுரூபந்திபி அத்தோ². இச்சேவாதி ஏத்த² இதி-ஸத்³தே³ன யதா²வுத்தம் காரணம் நித³ஸ்ஸேதி, இமினாவ காரணேன, இத³மேவ வா காரணம் மனஸி ஸன்னிதா⁴யாதி அத்தோ². கதோதி ஏத்தா²பி ‘‘விஸுத்³தி⁴மக்³கோ³ ஏஸா’’தி பத³ம் கம்மபா⁴வேன ஸம்ப³ஜ்ஜ²தி ஆவுத்தியாதி³னயேனாதி த³ட்ட²ப்³ப³ம். தம்பீதி தம் விஸுத்³தி⁴மக்³க³ம்பி ஞாணேன க³ஹேத்வான. ஏதாயாதி ஸுமங்க³லவிலாஸினியா நாம ஏதாய அட்ட²கதா²ய. ஏத்த² ச ‘‘மஜ்ஜே² ட²த்வா’’தி ஏதேன மஜ்ஜ²த்தபா⁴வதீ³பனேன விஸேஸதோ சதுன்னம்பி ஆக³மானம் ஸாதா⁴ரணட்ட²கதா² விஸுத்³தி⁴மக்³கோ³, ந ஸுமங்க³லவிலாஸினீஆத³யோ விய அஸாதா⁴ரணட்ட²கதா²தி த³ஸ்ஸேதி. அவிஸேஸதோ பன வினயாபி⁴த⁴ம்மானம்பி யதா²ரஹம் ஸாதா⁴ரணட்ட²கதா² ஹோதியேவ, தேஹி ஸம்மிஸ்ஸதாய ச தத³வஸேஸஸ்ஸ கு²த்³த³காக³மஸ்ஸ விஸேஸதோ ஸாதா⁴ரணா ஸமானாபி தம் ட²பேத்வா சதுன்னமேவ ஆக³மானம் ஸாதா⁴ரணாத்வேவ வுத்தாதி.

இதி ஸோளஸகா³தா²வண்ணனா.

க³ந்தா²ரம்ப⁴கதா²வண்ணனா நிட்டி²தா.

நிதா³னகதா²வண்ணனா

ஏவம் யதா²வுத்தேன விவிதே⁴ன நயேன பணாமாதி³கம் பகரணாரம்ப⁴விதா⁴னம் கத்வா இதா³னி விபா⁴க³வந்தானம் ஸபா⁴வவிபா⁴வனம் விபா⁴க³த³ஸ்ஸனவஸேனேவ ஸுவிபா⁴விதம், ஸுவிஞ்ஞாபிதஞ்ச ஹோதீதி பட²மம் தாவ வக்³க³ஸுத்தவஸேன விபா⁴க³ம் த³ஸ்ஸேதும் ‘‘தத்த² தீ³கா⁴க³மோ நாமா’’திஆதி³மாஹ. தத்த² தத்தா²தி ‘‘தீ³க⁴ஸ்ஸ ஆக³மவரஸ்ஸ அத்த²ம் பகாஸயிஸ்ஸாமீ’’தி யதி³த³ம் வுத்தம், தஸ்மிம் வசனே. ‘‘யஸ்ஸ அத்த²ம் பகாஸயிஸ்ஸாமீ’’தி படிஞ்ஞாதம், ஸோ தீ³கா⁴க³மோ நாம வக்³க³ஸுத்தவஸேன ஏவம் வேதி³தப்³போ³, ஏவம் விபா⁴கோ³தி வா அத்தோ². அத² வா தத்தா²தி ‘‘தீ³கா⁴க³மனிஸ்ஸித’’ந்தி யம் வுத்தம், ஏதஸ்மிம் வசனே. யோ தீ³கா⁴க³மோ வுத்தோ, ஸோ தீ³கா⁴க³மோ நாம வக்³க³ஸுத்தவஸேன. ஏவம் விப⁴ஜிதப்³போ³, ஏதி³ஸோதி வா அத்தோ². ‘‘தீ³க⁴ஸ்ஸா’’திஆதி³னா ஹி வுத்தம் தூ³ரவசனம் தம்-ஸத்³தே³ன படினித்³தி³ஸதி விய ‘‘தீ³கா⁴க³மனிஸ்ஸித’’ந்தி வுத்தம் ஆஸன்னவசனம்பி தம்-ஸத்³தே³ன படினித்³தி³ஸதி அத்தனோ பு³த்³தி⁴யம் பரம்முக²ம் விய பரிவத்தமானம் ஹுத்வா பவத்தனதோ. ஏதி³ஸேஸு ஹி டா²னேஸு அத்தனோ பு³த்³தி⁴யம் ஸம்முக²ம் வா பரம்முக²ம் வா பரிவத்தமானம் யதா² ததா² வா படினித்³தி³ஸிதும் வட்டதி ஸத்³த³மத்தபடினித்³தே³ஸேன அத்த²ஸ்ஸாவிரோத⁴னதோ. வக்³க³ஸுத்தாதீ³னம் நிப்³ப³சனம் பரதோ ஆவி ப⁴விஸ்ஸதி. தயோ வக்³கா³ யஸ்ஸாதி திவக்³கோ³. சதுத்திம்ஸ ஸுத்தானி ஏத்த² ஸங்க³ய்ஹந்தி, தேஸம் வா ஸங்க³ஹோ க³ணனா ஏத்தா²தி சதுத்திம்ஸஸுத்தஸங்க³ஹோ.

அத்தனோ ஸம்வண்ணனாய பட²மஸங்கீ³தியம் நிக்கி²த்தானுக்கமேனேவ பவத்தபா⁴வம் த³ஸ்ஸேதும் ‘‘தஸ்ஸ…பே… நிதா³னமாதீ³’’தி வுத்தம். ஆதி³பா⁴வோ ஹேத்த² ஸங்கீ³திக்கமேனேவ வேதி³தப்³போ³. கஸ்மா பன சதூஸு ஆக³மேஸு தீ³கா⁴க³மோ பட²மம் ஸங்கீ³தோ, தத்த² ச ஸீலக்க²ந்த⁴வக்³கோ³ பட²மம் நிக்கி²த்தோ, தஸ்மிஞ்ச ப்³ரஹ்மஜாலஸுத்தம், தத்தா²பி நிதா³னந்தி? நாயமனுயோகோ³ கத்த²சிபி ந பவத்ததி ஸப்³ப³த்தே²வ வசனக்கமமத்தம் படிச்ச அனுயுஞ்ஜிதப்³ப³தோ. அபிச ஸத்³தா⁴வஹகு³ணத்தா தீ³கா⁴க³மோவ பட²மம் ஸங்கீ³தோ. ஸத்³தா⁴ ஹி குஸலத⁴ம்மானம் பீ³ஜம். யதா²ஹ ‘‘ஸத்³தா⁴ பீ³ஜம் தபோ வுட்டீ²’’தி (ஸம். நி. 2.197; ஸு. நி. 77). ஸத்³தா⁴வஹகு³ணதா சஸ்ஸ ஹேட்டா² த³ஸ்ஸிதாயேவ. கிஞ்ச பி⁴ய்யோ – கதிபயஸுத்தஸங்க³ஹதாய சேவ அப்பபரிமாணதாய ச உக்³க³ஹணதா⁴ரணாதி³ஸுக²தோ பட²மம் ஸங்கீ³தோ. ததா² ஹேஸ சதுத்திம்ஸஸுத்தஸங்க³ஹோ, சதுஸட்டி²பா⁴ணவாரபரிமாணோ ச. ஸீலகதா²பா³ஹுல்லதோ பன ஸீலக்க²ந்த⁴வக்³கோ³ பட²மம் நிக்கி²த்தோ. ஸீலஞ்ஹி ஸாஸனஸ்ஸ ஆதி³ ஸீலபதிட்டா²னத்தா ஸப்³ப³கு³ணானம். தேனேவாஹ ‘‘தஸ்மா திஹ த்வம் பி⁴க்கு² ஆதி³மேவ விஸோதே⁴ஹி குஸலேஸு த⁴ம்மேஸு. கோ சாதி³ குஸலானம் த⁴ம்மானம்? ஸீலஞ்ச ஸுவிஸுத்³த⁴’’ந்திஆதி³ (ஸம். நி. 5.469). ஸீலக்க²ந்த⁴கதா²பா³ஹுல்லதோ ஹி ஸோ ‘‘ஸீலக்க²ந்த⁴வக்³கோ³’’தி வுத்தோ. தி³ட்டி²வினிவேட²னகதா²பா⁴வதோ பன ஸுத்தந்தபிடகஸ்ஸ நிரவஸேஸதி³ட்டி²விப⁴ஜனம் ப்³ரஹ்மஜாலஸுத்தம் பட²மம் நிக்கி²த்தந்தி வேதி³தப்³ப³ம். தேபிடகே ஹி பு³த்³த⁴வசனே ப்³ரஹ்மஜாலஸதி³ஸம் தி³ட்டி²க³தானி நிக்³கு³ம்ப³ம் நிஜ்ஜடம் கத்வா விப⁴த்தஸுத்தம் நத்தி². நிதா³னம் பன பட²மஸங்கீ³தியம் மஹாகஸ்ஸபத்தே²ரேன புட்டே²ன ஆயஸ்மதா ஆனந்தே³ன தே³ஸகாலாதி³னித³ஸ்ஸனத்த²ம் பட²மம் நிக்கி²த்தந்தி. தேனாஹ ‘‘ப்³ரஹ்மஜாலஸ்ஸாபீ’’திஆதி³. தத்த² ச ‘‘ஆயஸ்மதா’’திஆதி³னா தே³ஸகம் நியமேதி, பட²மஸங்கீ³திகாலேதி பன காலந்தி, அயமத்தோ² உபரி ஆவி ப⁴விஸ்ஸதி.

பட²மமஹாஸங்கீ³திகதா²வண்ணனா