.நமோ தஸ்ஸ ப⁴க³வதோ அரஹதோ ஸம்மாஸம்பு³த்³த⁴ஸ்ஸ.

அங்கு³த்தரனிகாயே

ஏகாத³ஸகனிபாத-டீகா

1. நிஸ்ஸயவக்³கோ³

1-10. கிமத்தி²யஸுத்தாதி³வண்ணனா

1-10. ஏகாத³ஸகனிபாதஸ்ஸ பட²மாதீ³னி உத்தானத்தா²னேவ. த³ஸமே ஜனிதஸ்மிந்தி கம்மகிலேஸேஹி நிப்³ப³த்தே, ஜனே ஏதஸ்மிந்தி வா ஜனேதஸ்மிம், மனுஸ்ஸேஸூதி அத்தோ². தேனாஹ ‘‘யே கோ³த்தபடிஸாரினோ’’தி. ஜனிதஸ்மிம்-ஸத்³தோ³ ஏவ வா இ-காரஸ்ஸ ஏ-காரம் கத்வா ‘‘ஜனேதஸ்மி’’ந்தி வுத்தோ. ஜனிதஸ்மிந்தி ச ஜனஸ்மிந்தி அத்தோ² வேதி³தப்³போ³. ஜனிதஸ்மிந்தி ஸாமஞ்ஞக்³க³ஹணேபி யத்த² சதுவண்ணஸமஞ்ஞா, தத்தே²வ மனுஸ்ஸலோகே. க²த்தியோ ஸேட்டோ²தி அயம் லோகஸமஞ்ஞாபி மனுஸ்ஸலோகேயேவ, ந தே³வகாயே ப்³ரஹ்மகாயே வாதி த³ஸ்ஸேதும் ‘‘யே கோ³த்தபடிஸாரினோ’’தி வுத்தம். படிஸரந்தீதி ‘‘அஹம் கோ³தமோ, அஹம் கஸ்ஸபோ’’தி படி படி அத்தனோ கோ³த்தம் அனுஸ்ஸரந்தி படிஜானந்தி வாதி அத்தோ².

கிமத்தி²யஸுத்தாதி³வண்ணனா நிட்டி²தா.

நிஸ்ஸயவக்³க³வண்ணனா நிட்டி²தா.

2. அனுஸ்ஸதிவக்³கோ³

1-4. பட²மமஹானாமஸுத்தாதி³வண்ணனா

11-14. து³தியஸ்ஸ பட²மாதீ³னி உத்தானத்தா²னி. ததியே கப³ளீகாராஹாரப⁴க்கா²னந்தி கப³ளீகாராஹாரூபஜீவீனம். கோ பன தே³வானம் ஆஹாரோ, கா ஆஹாரவேலாதி? ஸப்³பே³ஸம்பி காமாவசரதே³வானம் ஸுதா⁴ ஆஹாரோ. ஸா ஹேட்டி²மேஹி ஹேட்டி²மேஹி உபரிமானம் உபரிமானம் பணீததமா ஹோதி, தம் யதா²ஸகம் தி³வஸவஸேனேவ தி³வஸே தி³வஸே பு⁴ஞ்ஜந்தி. கேசி பன ‘‘பி³ளாரபத³ப்பமாணம் ஸுதா⁴ஹாரம் பு⁴ஞ்ஜந்தி, ஸோ ஜிவ்ஹாய ட²பிதமத்தோ யாவ கேஸக்³க³னக²க்³கா³ காயம் ப²ரதி, தேஸம்யேவ தி³வஸவஸேன ஸத்த தி³வஸே யாபனஸமத்தோ² ஹோதீ’’தி வத³ந்தி. அஸமயவிமுத்தியா விமுத்தோதி மக்³க³விமோக்கே²ன விமுத்தோ. அட்ட²ன்னஞ்ஹி ஸமாபத்தீனம் ஸமாபஜ்ஜனஸ்ஸ ஸமயோபி அத்தி² தஸ்ஸ அஸமயோபி, மக்³க³விமோக்கே²ன பன விமுச்சனஸ்ஸ ஸமயோ வா அஸமயோ வா நத்தி². யஸ்ஸ ஸத்³தா⁴ ப³லவதீ, விபஸ்ஸனா ச ஆரத்³தா⁴, தஸ்ஸ க³ச்ச²ந்தஸ்ஸ திட்ட²ந்தஸ்ஸ நிஸீத³ந்தஸ்ஸ நிபஜ்ஜந்தஸ்ஸ கா²த³ந்தஸ்ஸ பு⁴ஞ்ஜந்தஸ்ஸ ச மக்³க³ப²லப்படிவேதோ⁴ நாம ந ஹோதீதி ந வத்தப்³ப³ம். இதி மக்³க³விமோக்கே²ன விமுச்சந்தஸ்ஸ ஸமயோ வா அஸமயோ வா நத்தீ²தி மக்³க³விமோக்கோ² அஸமயவிமுத்தி நாம. சதுத்தே² நத்தி² வத்தப்³ப³ம்.

பட²மமஹானாமஸுத்தாதி³வண்ணனா நிட்டி²தா.

5. மேத்தாஸுத்தவண்ணனா

15. பஞ்சமே ஸேஸஜனாதி மேத்தாய சேதோவிமுத்தியா அலாபி⁴னோ. ஸம்பரிவத்தமானாதி த³க்கி²ணேனேவ பஸ்ஸேன அஸயித்வா ஸப்³ப³ஸோ பரிவத்தமானா. காகச்ச²மானாதி கு⁴ருகு⁴ருபஸ்ஸாஸவஸேன விஸ்ஸரம் கரோந்தா. ஸுக²ம் ஸுபதீதி ஏத்த² து³விதா⁴ ஸுபனா ஸயனே பிட்டி²ப்பஸாரணலக்க²ணா கிரியாமயசித்தேஹி அவோகிண்ணப⁴வங்க³ப்பவத்திலக்க²ணா ச. தத்தா²யம் உப⁴யத்தா²பி ஸுக²மேவ ஸுபதி. யஸ்மா ஸணிகம் நிபஜ்ஜித்வா அங்க³பச்சங்கா³னி ஸமோதா⁴ய பாஸாதி³கேன ஆகாரேன ஸயதி, நித்³தோ³க்கமனேபி ஜா²னம் ஸமாபன்னோ விய ஹோதி. தேனாஹ ‘‘ஏவம் அஸுபித்வா’’திஆதி³.

நித்³தா³காலே ஸுக²ம் அலபி⁴த்வா து³க்கே²ன ஸுத்தத்தா ஏவ படிபு³ஜ்ஜ²னகாலே ஸரீரகே²தே³ன நித்து²னனம் விஜம்ப⁴னம் இதோ சிதோ ச விபரிவத்தனஞ்ச ஹோதீதி ஆஹ ‘‘நித்து²னந்தா விஜம்ப⁴ந்தா ஸம்பரிவத்தந்தா து³க்க²ம் படிபு³ஜ்ஜ²ந்தீ’’தி. அயம் பன ஸுகே²ன ஸுத்தத்தா ஸரீரகே²தா³பா⁴வதோ நித்து²னனாதி³விரஹிதோவ படிபு³ஜ்ஜ²தி. தேன வுத்தம் ‘‘ஏவம் அப்படிபு³ஜ்ஜி²த்வா’’திஆதி³. ஸுக²ப்படிபோ³தோ⁴ ச ஸரீரவிகாராபா⁴வேனாதி ஆஹ ‘‘ஸுக²ம் நிப்³பி³கார’’ந்தி.

ப⁴த்³த³கமேவ ஸுபினம் பஸ்ஸதீதி இத³ம் அனுபூ⁴தபுப்³ப³வஸேன தே³வதூபஸம்ஹாரவஸேன சஸ்ஸ ப⁴த்³த³கமேவ ஸுபினம் ஹோதி, ந பாபகந்தி கத்வா வுத்தம். தேனாஹ ‘‘சேதியம் வந்த³ந்தோ வியா’’திஆதி³. தா⁴துக்கோ²ப⁴ஹேதுகம்பி சஸ்ஸ ப³ஹுலம் ப⁴த்³த³கமேவ ஸியா யேபு⁴ய்யேன சித்தஜரூபானுகு³ணதாய உதுஆஹாரஜரூபானம்.

உரே ஆமுக்கமுத்தாஹாரோ வியாதி கீ³வாய ப³ந்தி⁴த்வா உரே லம்பி³தமுத்தாஹாரோ வியாதி கேஹிசி தம் ஏகாவலிவஸேன வுத்தம் ஸியா, அனேகரதனாவலிஸமூஹபூ⁴தோ பன முத்தாஹாரோ அம்ஸப்பதே³ஸதோ பட்டா²ய யாவ கடிப்பதே³ஸஸ்ஸ ஹேட்டா²பா⁴கா³ பலம்ப³ந்தோ உரே ஆமுக்கோயேவ நாம ஹோதி.

விஸாக²த்தே²ரோ வியாதி (விஸுத்³தி⁴. 1.258) ஸோ கிர பாடலிபுத்தே குடும்பி³யோ அஹோஸி. ஸோ தத்தே²வ வஸமானோ அஸ்ஸோஸி ‘‘தம்ப³பண்ணிதீ³போ கிர சேதியமாலாலங்கதோ காஸாவபஜ்ஜோதோ, இச்சி²திச்சி²தட்டா²னேயேவேத்த² ஸக்கா நிஸீதி³தும் வா நிபஜ்ஜிதும் வா, உதுஸப்பாயம் ஸேனாஸனஸப்பாயம் புக்³க³லஸப்பாயம் த⁴ம்மஸ்ஸவனஸப்பாயந்தி ஸப்³ப³மேத்த² ஸுலப⁴’’ந்தி. ஸோ அத்தனோ போ⁴க³க்க²ந்த⁴ம் புத்ததா³ரஸ்ஸ நிய்யாதேத்வா து³ஸ்ஸந்தே ப³த்³தே⁴ன ஏககஹாபணேனேவ க⁴ரா நிக்க²மித்வா ஸமுத்³த³தீரே நாவம் உதி³க்க²மானோ ஏகம் மாஸம் வஸி. ஸோ வோஹாரகுஸலதாய இமஸ்மிம் டா²னே ப⁴ண்ட³ம் கிணித்வா அஸுகஸ்மிம் விக்கிணந்தோ த⁴ம்மிகாய வணிஜ்ஜாய தேனேவந்தரமாஸேன ஸஹஸ்ஸம் அபி⁴ஸம்ஹரி. இதி அனுபுப்³பே³ன மஹாவிஹாரம் க³ந்த்வா பப்³ப³ஜ்ஜம் யாசதி. ஸோ பப்³பா³ஜனத்தா²ய ஸீமம் நீதோ தம் ஸஹஸ்ஸத்த²விகம் ஓவட்டிகந்தரேன பூ⁴மியம் பாதேஸி. ‘‘கிமேத’’ந்தி ச வுத்தே ‘‘கஹாபணஸஹஸ்ஸம், ப⁴ந்தே’’தி வத்வா, ‘‘உபாஸக, பப்³ப³ஜிதகாலதோ பட்டா²ய ந ஸக்கா விசாரேதும், இதா³னேவ நம் விசாரேஹீ’’தி வுத்தே ‘‘விஸாக²ஸ்ஸ பப்³ப³ஜ்ஜட்டா²னம் ஆக³தா மா ரித்தஹத்தா² க³மிம்ஸூ’’தி முஞ்சித்வா ஸீமாமாளகே விக்கிரித்வா பப்³ப³ஜித்வா உபஸம்பன்னோ. ஸோ பஞ்சவஸ்ஸோ ஹுத்வா த்³வேமாதிகா பகு³ணா கத்வா அத்தனோ ஸப்பாயம் கம்மட்டா²னம் க³ஹேத்வா ஏகேகஸ்மிம் விஹாரே சத்தாரோ சத்தாரோ மாஸே ஸமபவத்தவாஸம் வஸமானோ சரி. ஏவம் சரமானோ –

‘‘வனந்தரே டி²தோ தே²ரோ, விஸாகோ² க³ஜ்ஜமானகோ;

அத்தனோ கு³ணமேஸந்தோ, இமமத்த²ம் அபா⁴ஸத².

‘‘யாவதா உபஸம்பன்னோ, யாவதா இத⁴ மாக³தோ;

ஏத்த²ந்தரே க²லிதம் நத்தி², அஹோ லாபோ⁴ தே மாரிஸா’’தி. (விஸுத்³தி⁴. 1.258);

ஸோ சித்தலபப்³ப³தவிஹாரம் க³ச்ச²ந்தோ த்³வேதா⁴பத²ம் பத்வா ‘‘அயம் நு கோ² மக்³கோ³, உதா³ஹு அய’’ந்தி சிந்தயந்தோ அட்டா²ஸி. அத²ஸ்ஸ பப்³ப³தே அதி⁴வத்தா² தே³வதா ஹத்த²ம் பஸாரேத்வா ‘‘ஏஸோ மக்³கோ³’’தி த³ஸ்ஸேதி. ஸோ சித்தலபப்³ப³தவிஹாரம் க³ந்த்வா தத்த² சத்தாரோ மாஸே வஸித்வா ‘‘பச்சூஸே க³மிஸ்ஸாமீ’’தி சிந்தேத்வா நிபஜ்ஜி. சங்கமஸீஸே மணிலருக்கே² அதி⁴வத்தா² தே³வதா ஸோபானப²லகே நிஸீதி³த்வா பரோதி³. தே²ரோ ‘‘கோ ஏஸோ’’தி ஆஹ. அஹம், ப⁴ந்தே, மணிலியாதி. கிஸ்ஸ ரோத³ஸீதி? தும்ஹாகம் க³மனம் படிச்சாதி. மயி இத⁴ வஸந்தே தும்ஹாகம் கோ கு³ணோதி? தும்ஹேஸு, ப⁴ந்தே, இத⁴ வஸந்தேஸு அமனுஸ்ஸா அஞ்ஞமஞ்ஞம் மேத்தம் படிலப⁴ந்தி, தே தா³னி தும்ஹேஸு க³தேஸு கலஹம் கரிஸ்ஸந்தி, து³ட்டு²ல்லம்பி கத²யிஸ்ஸந்தீதி. தே²ரோ ‘‘ஸசே மயி இத⁴ வஸந்தே தும்ஹாகம் பா²ஸுவிஹாரோ ஹோதி, ஸுந்த³ர’’ந்தி வத்வா அஞ்ஞேபி சத்தாரோ மாஸே தத்தே²வ வஸித்வா புன ததே²வ க³மனசித்தம் உப்பாதே³ஸி. தே³வதாபி புன ததே²வ பரோதி³. ஏதேனேவ உபாயேன தே²ரோ தத்தே²வ வஸித்வா தத்தே²வ பரினிப்³பா³யீதி. ஏவம் த⁴மத்தாவிஹாரீ பி⁴க்கு² அமனுஸ்ஸானம் பியோ ஹோதி.

ப³லவபியசித்ததாயாதி இமினா ப³லவபியசித்ததாமத்தேனபி ஸத்த²ம் ந கமதி, பகே³வ மேத்தாய சேதோவிமுத்தியாதி த³ஸ்ஸேதி. கி²ப்பமேவ சித்தம் ஸமாதி⁴யதி, கேனசி பரிபந்தே²ன பரிஹீனஜ்ஜா²னஸ்ஸ ப்³யாபாத³ஸ்ஸ தூ³ரஸமுஸ்ஸாரிதபா⁴வதோ கி²ப்பமேவ ஸமாதி⁴யதி, ‘‘ஆஸவானம் க²யாயா’’தி கேசி. ஸேஸம் ஸுவிஞ்ஞேய்யமேவ. ஏத்த² ச கிஞ்சாபி இதோ அஞ்ஞகம்மட்டா²னவஸேன அதி⁴க³தஜ்ஜா²னானம்பி ஸுக²ஸுபனாத³யோ ஆனிஸம்ஸா லப்³ப⁴ந்தி. யதா²ஹ –

‘‘ஸுக²ம் ஸுபந்தி முனயோ, அஜ்ஜ²த்தம் ஸுஸமாஹிதா;

ஸுப்பபு³த்³த⁴ம் பபு³ஜ்ஜ²ந்தி, ஸதா³ கோ³தமஸாவகா’’தி. (விஸுத்³தி⁴. மஹாடீ. 1.258); ச ஆதி³ –

ததா²பிமே ஆனிஸம்ஸா ப்³ரஹ்மவிஹாரலாபி⁴னோ அனவஸேஸா லப்³ப⁴ந்தி ப்³யாபாதா³தீ³னம் உஜுவிபச்சனீகபா⁴வதோ ப்³ரஹ்மவிஹாரானம். தேனேவாஹ ‘‘நிஸ்ஸரணம் ஹேதம், ஆவுஸோ, ப்³யாபாத³ஸ்ஸ, யதி³த³ம் மேத்தாசேதோவிமுத்தீ’’திஆதி³ (தீ³. நி. 3.326; அ. நி. 6.13). ப்³யாபாதா³தி³வஸேன ச ஸத்தானம் து³க்க²ஸுபனாத³யோதி தப்படிபக்க²பூ⁴தேஸு ப்³ரஹ்மவிஹாரேஸு ஸித்³தே⁴ஸு ஸுக²ஸுபனாத³யோ ஹத்த²க³தா ஏவ ஹோந்தீதி.

மேத்தாஸுத்தவண்ணனா நிட்டி²தா.

6. அட்ட²கனாக³ரஸுத்தவண்ணனா

16. ச²ட்டே² பே³லுவகா³மகேதி வேஸாலியா த³க்கி²ணபஸ்ஸே அவிதூ³ரே பே³லுவகா³மகோ நாம அத்தி², தம் கோ³சரகா³மம் கத்வாதி அத்தோ². ஸாரப்பத்தகுலக³ணனாயாதி மஹாஸாரமஹப்பத்தகுலக³ணனாய. த³ஸமே டா²னேதி அஞ்ஞே அஞ்ஞேதி த³ஸக³ணனட்டா²னே. அட்ட²கனக³ரே ஜாதோ ப⁴வோதி அட்ட²கனாக³ரோ. குக்குடாராமோதி பாடலிபுத்தே குக்குடாராமோ, ந கோஸம்பி³யம்.

பகதத்த²ப்படினித்³தே³ஸோ த-ஸத்³தோ³தி தஸ்ஸ ‘‘ப⁴க³வதா’’திஆதீ³ஹி பதே³ஹி ஸமானாதி⁴கரணபா⁴வேன வுத்தஸ்ஸ யேன அபி⁴ஸம்பு³த்³த⁴பா⁴வேன ப⁴க³வா பகதோ அதி⁴க³தோ ஸுபாகடோ ச, தம் அபி⁴ஸம்பு³த்³த⁴பா⁴வம் ஸத்³தி⁴ம் ஆக³மனீயபடிபதா³ய அத்த²பா⁴வேனேவ த³ஸ்ஸேந்தோ ‘‘யோ ஸோ…பே… அபி⁴ஸம்பு³த்³தோ⁴’’தி ஆஹ. ஸதிபி ஞாணத³ஸ்ஸனஸத்³தா³னம் இத⁴ பஞ்ஞாவேவசனபா⁴வே தேன தேன விஸேஸேன நேஸம் விஸயவிஸேஸே பவத்தித³ஸ்ஸனத்த²ம் அஸாதா⁴ரணஞாணவிஸேஸவஸேன, விஜ்ஜாத்தயவஸேன, விஜ்ஜாபி⁴ஞ்ஞானாவரணவஸேன, ஸப்³ப³ஞ்ஞுதஞ்ஞாணமம்ஸசக்கு²வஸேன படிவேத⁴தே³ஸனாஞாணவஸேன ச தத³த்த²ம் யோஜேத்வா த³ஸ்ஸேந்தோ ‘‘தேஸம் தேஸ’’ந்திஆதி³மாஹ. தத்த² ஆஸயானுஸயம் ஜானதா ஆஸயானுஸயஞாணேன, ஸப்³ப³ஞேய்யத⁴ம்மம் பஸ்ஸதா ஸப்³ப³ஞ்ஞுதானாவரணஞாணேஹி. புப்³பே³னிவாஸாதீ³ஹீதி புப்³பே³னிவாஸாஸவக்க²யஞாணேஹி. படிவேத⁴பஞ்ஞாயாதி அரியமக்³க³பஞ்ஞாய. தே³ஸனாபஞ்ஞாய பஸ்ஸதாதி தே³ஸேதப்³ப³த⁴ம்மானம் தே³ஸேதப்³ப³ப்பகாரம் போ³த⁴னேய்யபுக்³க³லானஞ்ச ஆஸயானுஸயசரிதாதி⁴முத்திஆதி³பே⁴த³ம் த⁴ம்மம் தே³ஸனாபஞ்ஞாய யாதா²வதோ பஸ்ஸதா. அரீனந்தி கிலேஸாரீனம், பஞ்சவித⁴மாரானம் வா ஸாஸனஸ்ஸ வா பச்சத்தி²கானம் அஞ்ஞதித்தி²யானம். தேஸம் பன ஹனனம் பாடிஹாரியேஹி அபி⁴ப⁴வனம் அப்படிபா⁴னதாகரணம் அஜ்ஜு²பேக்க²ணஞ்ச. கேஸிவினயஸுத்தஞ்சேத்த² நித³ஸ்ஸனம். ததா² டா²னாட்டா²னாதீ³னி ஜானதா. யதா²கம்மூபகே³ ஸத்தே பஸ்ஸதா. ஸவாஸனானமாஸவானம் கீ²ணத்தா அரஹதா. அபி⁴ஞ்ஞேய்யாதி³பே⁴தே³ த⁴ம்மே அபி⁴ஞ்ஞேய்யாதி³தோ அவிபரீதாவபோ³த⁴தோ ஸம்மாஸம்பு³த்³தே⁴ன.

அத² வா தீஸு காலேஸு அப்படிஹதஞாணதாய ஜானதா. காயகம்மாதி³வஸேன திண்ணம்பி கம்மானம் ஞாணானுபரிவத்திதோ நிஸம்மகாரிதாய பஸ்ஸதா. த³வாதீ³னம்பி அபா⁴வஸாதி⁴காய பஹானஸம்பதா³ய அரஹதா. ச²ந்தா³தீ³னம் அஹானிஹேதுபூ⁴தாய அக்க²யபடிபா⁴னஸாதி⁴காய ஸப்³ப³ஞ்ஞுதாய ஸம்மாஸம்பு³த்³தே⁴னாதி ஏவம் த³ஸப³லஅட்டா²ரஸஆவேணிகபு³த்³த⁴த⁴ம்மவஸேனபி யோஜனா காதப்³பா³.

அபி⁴ஸங்க²தந்தி அத்தனோ பச்சயேஹி அபி⁴ஸம்முக²பா⁴வேன ஸமேச்ச ஸம்பு⁴ய்ய கதம். ஸ்வாஸ்ஸ கதபா⁴வோ உப்பாத³னேன வேதி³தப்³போ³, ந உப்பன்னஸ்ஸ படிஸங்க²ரணேனாதி ஆஹ ‘‘உப்பாதி³த’’ந்தி. தே சஸ்ஸ பச்சயா சேதனாபதா⁴னாதி த³ஸ்ஸேதும் பாளியம் ‘‘அபி⁴ஸங்க²தம் அபி⁴ஸஞ்சேதயித’’ந்தி வுத்தந்தி ‘‘சேதயிதம் கப்பயித’’ந்தி அத்த²மாஹ. அபி⁴ஸங்க²தம் அபி⁴ஸஞ்சேதயிதந்தி ச ஜா²னஸ்ஸ பாதுபா⁴வத³ஸ்ஸனமுகே²ன வித்³த⁴ம்ஸனபா⁴வம் உல்லிங்கே³தி. யஞ்ஹி அஹுத்வா ஸம்ப⁴வதி, தம் ஹுத்வா படிவேதி. தேனாஹ பாளியம் ‘‘யம் கோ² பனா’’திஆதி³. ஸமத²விபஸ்ஸனாத⁴ம்மே டி²தோதி ஏத்த² ஸமத²த⁴ம்மே டி²தத்தா ஸமாஹிதோ விபஸ்ஸனம் பட்ட²பேத்வா அனிச்சானுபஸ்ஸனாதீ³ஹி நிச்சஸஞ்ஞாத³யோ பஜஹந்தோ அனுக்கமேன தம் அனுலோமஞாணம் பாபேதா ஹுத்வா விபஸ்ஸன்னாத⁴ம்மே டி²தோ. ஸமத²விபஸ்ஸனாஸங்கா²தேஸு த⁴ம்மேஸு ரஞ்ஜனட்டே²ன ராகோ³. நந்த³னட்டே²ன நந்தீ³. தத்த² ஸுகு²மா அபேக்கா² வுத்தா. யா நிகந்தீதி வுச்சதி.

ஏவம் ஸந்தேதி ஏவம் யதா²ருதவஸேனேவ இமஸ்ஸ ஸுத்தபத³ஸ்ஸ அத்தே² க³ஹேதப்³பே³ ஸதி. ஸமத²விபஸ்ஸனாஸு ச²ந்த³ராகோ³ கத்தப்³போ³தி அனாகா³மிப²லம் அனிப்³ப³த்தேத்வா தத³த்தா²ய ஸமத²விபஸ்ஸனாபி அனிப்³ப³த்தேத்வா கேவலம் தத்த² ச²ந்த³ராகோ³ கத்தப்³போ³ ப⁴விஸ்ஸதி. கஸ்மா? தேஸு ஸமத²விபஸ்ஸனாஸங்கா²தேஸு த⁴ம்மேஸு ச²ந்த³ராக³மத்தேன அனாகா³மினா லத்³த⁴ப்³ப³ஸ்ஸ அலத்³த⁴அனாகா³மிப²லேனபி லத்³த⁴ப்³ப³த்தா. ததா² ஸதி தேன அனாகா³மிப²லம்பி லத்³த⁴ப்³ப³மேவ ஹோதி. தேனாஹ ‘‘அனாகா³மிப²லம் படிலத்³த⁴ம் ப⁴விஸ்ஸதீ’’தி. ஸபா⁴வதோ ரஸிதப்³ப³த்தா அவிபரீதோ அத்தோ² ஏவ அத்த²ரஸோ.

அஞ்ஞாபி காசி ஸுக³தியோதி வினிபாதிகே ஸந்தா⁴யாஹ. அஞ்ஞாபி காசி து³க்³க³தியோதி அஸுரகாயமாஹ.

அப்பம் யாசிதேன ப³ஹும் தே³ந்தேன உளாரபுரிஸேன விய ஏகம் த⁴ம்மம் புச்சி²தேன ‘‘அயம்பி ஏகத⁴ம்மோ’’தி கதி²தத்தா ஏகாத³ஸபி த⁴ம்மா புச்சா²வஸேன ஏகத⁴ம்மோ நாம ஜாதோ பச்சேகம் வாக்யபரிஸமாபனஞாயேன. புச்சா²வஸேனாதி ‘‘அத்தி² நு கோ², ப⁴ந்தே ஆனந்த³, தேன…பே… ஸம்மாஸம்பு³த்³தே⁴ன ஏகத⁴ம்மோ ஸம்மத³க்கா²தோ’’தி ஏவம் பவத்தபுச்சா²வஸேன. அமதுப்பத்திஅத்தே²னாதி அமதபா⁴வஸ்ஸ உப்பத்திஹேதுதாய, ஸப்³பா³னிபி கம்மட்டா²னானி ஏகரஸாபி அமதாதி⁴க³மஸ்ஸ படிபத்தியாதி அத்தோ². ஏவமேத்த² அக்³க³ப²லபூ⁴மி அனாகா³மிப²லபூ⁴மீதி த்³வேவ பூ⁴மியோ ஸரூபதோ ஆக³தா, நானந்தரியதாய பன ஹேட்டி²மாபி த்³வே பூ⁴மியோ அத்த²தோ ஆக³தா ஏவாதி த³ட்ட²ப்³பா³தி. பஞ்ச ஸதானி அக்³கோ⁴ ஏதஸ்ஸாதி பஞ்சஸதம். ஸேஸமேத்த² உத்தானமேவ.

அட்ட²கனாக³ரஸுத்தவண்ணனா நிட்டி²தா.

7. கோ³பாலஸுத்தவண்ணனா

17. ஸத்தமே திஸ்ஸோ கதா²தி திஸ்ஸோ அட்ட²கதா², திவிதா⁴ ஸுத்தஸ்ஸ அத்த²வண்ணனாதி அத்தோ². ஏகேகம் பத³ம் நாளம் மூலம் ஏதிஸ்ஸாதி ஏவம்ஸஞ்ஞிதா ஏகனாளிகா. ஏகேகம் வா பத³ம் நாளம் அத்த²னிக்³க³மனமக்³கோ³ ஏதிஸ்ஸாதி ஏகனாளிகா. தேனாஹ ‘‘ஏகேகஸ்ஸ பத³ஸ்ஸ அத்த²கத²ன’’ந்தி. சத்தாரோ அம்ஸா பா⁴கா³ அத்த²ஸல்லக்க²ணூபாயா ஏதிஸ்ஸாதி சதுரஸ்ஸா. தேனாஹ ‘‘சதுக்கம் ப³ந்தி⁴த்வா கத²ன’’ந்தி. நியமதோ நிஸின்னஸ்ஸ ஆரத்³த⁴ஸ்ஸ வத்தோ ஸம்வத்தோ ஏதிஸ்ஸா அத்தீ²தி நிஸின்னவத்திகா, யதா²ரத்³த⁴ஸ்ஸ அத்த²ஸ்ஸ விஸும் விஸும் பரியோஸாபிகாதி அத்தோ². தேனாஹ ‘‘பண்டி³தகோ³பாலகம் த³ஸ்ஸேத்வா’’திஆதி³. ஏகேகஸ்ஸபி பத³ஸ்ஸ பிண்ட³த்த²த³ஸ்ஸனவஸேன ப³ஹூனம் பதா³னம் ஏகஜ்ஜ²ம் அத்த²ம் அகதே²த்வா ஏகமேகஸ்ஸ பத³ஸ்ஸ அத்த²வண்ணனா அயம் ஸப்³ப³த்த² லப்³ப⁴தி. சதுக்கம் ப³ந்தி⁴த்வாதி கண்ஹபக்கே² உபமோபமேய்யத்³வயம், ததா² ஸுக்கபக்கே²தி இத³ம் சதுக்கம் யோஜேத்வா. அயம் ஏதி³ஸேஸு ஏவ ஸுத்தேஸு லப்³ப⁴தி. பரியோஸானக³மனந்தி கேசி தாவ ஆஹு ‘‘கண்ஹபக்கே² உபமம் த³ஸ்ஸேத்வா உபமா ச நாம யாவதே³வ உபமேய்யஸம்படிபாத³னத்தா²தி உபமேய்யத்த²ம் ஆஹரித்வா ஸம்கிலேஸபக்க²னித்³தே³ஸோ ச வோதா³னபக்க²விபா⁴வனத்தா²யாதி ஸுக்கபக்க²ம்பி உபமோபமேய்யவிபா⁴கே³ன ஆஹரித்வா ஸுத்தத்த²ஸ்ஸ பரியோஸாபனம். கண்ஹபக்கே² உபமேய்யம் த³ஸ்ஸேத்வா பரியோஸானக³மனாதீ³ஸுபி ஏஸேவ நயோ’’தி. அபரே பன ‘‘கண்ஹபக்கே², ஸுக்கபக்கே² ச தம்தம்உபமூபமேய்யத்தா²னம் விஸும் விஸும் பரியோஸாபேத்வாவ கத²னம் பரியோஸானக³மன’’ந்தி வத³ந்தி. அயந்தி நிஸின்னவத்திகா. இதா⁴தி இமஸ்மிம் கோ³பாலகஸுத்தே. ஸப்³பா³சரியானம் ஆசிண்ணாதி ஸப்³பே³ஹிபி புப்³பா³சரியேஹி ஆசரிதா ஸம்வண்ணிதா, ததா² சேவ பாளி பவத்தாதி.

அங்கீ³யந்தி அவயவபா⁴வேன ஞாயந்தீதி அங்கா³னி, கோட்டா²ஸா. தானி பனேத்த² யஸ்மா ஸாவஜ்ஜஸபா⁴வானி, தஸ்மா ஆஹ ‘‘அங்கே³ஹீதி அகு³ணகோட்டா²ஸேஹீ’’தி. கோ³மண்ட³லந்தி கோ³ஸமூஹம். பரிஹரிதுந்தி ரக்கி²தும். தம் பன பரிஹரணம் பரிக்³க³ஹேத்வா விசரணந்தி ஆஹ ‘‘பரிக்³க³ஹேத்வா விசரிது’’ந்தி. வட்³டி⁴ந்தி கு³ன்னம் ப³ஹுபா⁴வம் ப³ஹுகோ³ரஸதாஸங்கா²தம் பரிவுத்³தி⁴ம். ‘‘ஏத்தகமித³’’ந்தி ரூபீயதீதி ரூபம், பரிமாணபரிச்சே²தோ³பி ஸரீரரூபம்பீதி ஆஹ ‘‘க³ணனதோ வா வண்ணதோ வா’’தி. ந பரியேஸதி வினட்ட²பா⁴வஸ்ஸேவ அஜானனதோ. நீலாதி ஏத்த² இதி-ஸத்³தோ³ ஆதி³அத்தோ². தேன ஸேதஸப³லாதி³வண்ணம் ஸங்க³ண்ஹாதி.

த⁴னுஸத்திஸூலாதீ³தி ஏத்த² இஸ்ஸாஸாசரியானம் கா³வீஸு கதம் த⁴னுலக்க²ணம். குமாரப⁴த்திக³ணானம் கா³வீஸு கதம் ஸத்திலக்க²ணம். இஸ்ஸரப⁴த்திக³ணானம் கா³வீஸு கதம் ஸூலலக்க²ணந்தி யோஜனா. ஆதி³-ஸத்³தே³ன ராமவாஸுதே³வக³ணாதீ³னம் கா³வீஸு கதம் ப²ரஸுசக்காதி³லக்க²ணம் ஸங்க³ண்ஹாதி.

நீலமக்கி²காதி பிங்க³லமக்கி²கா, கு²த்³த³கமக்கி²கா ஏவ வா. ஸடதி ருஜதி ஏதாயாதி ஸாடிகா, ஸம்வட்³டா⁴ ஸாடிகா ஆஸாடிகா. தேனாஹ ‘‘வட்³ட⁴ந்தீ’’திஆதி³. ஹாரேதாதி அபனேதா.

வாகேனாதி வாகபட்டேன. சீரகேனாதி பிலோதிகேன. அந்தோவஸ்ஸேதி வஸ்ஸகாலஸ்ஸ அப்³ப⁴ந்தரே. நிக்³கா³ஹந்தி ஸுஸுமாராதி³க்³கா³ஹரஹிதம். பீதந்தி பானீயஸ்ஸ பீதபா⁴வம். ஸீஹப்³யக்³கா⁴தி³பரிஸ்ஸயேன ஸாஸங்கோ ஸப்படிப⁴யோ.

பஞ்ச அஹானி ஏகஸ்ஸாதி பஞ்சாஹிகோ, ஸோ ஏவ வாரோதி, பஞ்சாஹிகவாரோ. ஏவம் ஸத்தாஹிகவாரோபி வேதி³தப்³போ³. சிண்ணட்டா²னந்தி சரிதட்டா²னம் கோ³சரக்³க³ஹிதட்டா²னம்.

பிதிட்டா²னந்தி பிதரா காதப்³ப³ட்டா²னம், பிதரா காதப்³ப³கிச்சந்தி அத்தோ². யதா²ருசிம் க³ஹேத்வா க³ச்ச²ந்தீதி கு³ன்னம் ருசிஅனுரூபம் கோ³சரபூ⁴மிம் வா நதி³பாரம் வா க³ஹேத்வா க³ச்ச²ந்தி. கோ³ப⁴த்தந்தி கப்பாஸட்டி²காதி³மிஸ்ஸம் கோ³பு⁴ஞ்ஜிதப்³ப³ம் ப⁴த்தம். ப⁴த்தக்³க³ஹணேனேவ யாகு³பி ஸங்க³ஹிதா.

த்³வீஹாகாரேஹீதி வுத்தம் ஆகாரத்³வயம் த³ஸ்ஸேதும் ‘‘க³ணனதோ வா ஸமுட்டா²னதோ வா’’தி வுத்தம். ஏவம் பாளியம் ஆக³தாதி ‘‘உபசயோ ஸந்ததீ’’தி ஜாதிம் த்³விதா⁴ பி⁴ந்தி³த்வா ஹத³யவத்து²ம் அக்³க³ஹேத்வா த³ஸாயதனானி பஞ்சத³ஸ ஸுகு²மரூபானீதி ஏவம் ரூபகண்ட³பாளியம் (த⁴. ஸ. 666) ஆக³தா. பஞ்சவீஸதி ரூபகோட்டா²ஸாதி ஸலக்க²ணதோ அஞ்ஞமஞ்ஞஸங்கராபா⁴வதோ ரூபபா⁴கா³. ரூபகோட்டா²ஸாதி வா விஸும் விஸும் அப்பவத்தித்வா கலாபபா⁴வேனேவ பவத்தனதோ ரூபகலாபா. கோட்டா²ஸாதி ச அம்ஸா அவயவாதி அத்தோ². கோட்ட²ந்தி வா ஸரீரம், தஸ்ஸ அம்ஸா கேஸாத³யோ கோட்டா²ஸாதி அஞ்ஞேபி அவயவா கோட்டா²ஸா விய கோட்டா²ஸா.

ஸேய்யதா²பீதிஆதி³ உபமாஸம்ஸந்த³னம். தத்த² ரூபம் பரிக்³க³ஹேத்வாதி யதா²வுத்தம் ரூபம் ஸலக்க²ணதோ ஞாணேன பரிக்³க³ண்ஹித்வா. அரூபம் வவத்த²பேத்வாதி தம் ரூபம் நிஸ்ஸாய ஆரம்மணஞ்ச கத்வா பவத்தமானே வேத³னாதி³கே சத்தாரோ க²ந்தே⁴ அரூபந்தி வவத்த²பேத்வா. ரூபாரூபம் பரிக்³க³ஹேத்வாதி புன தத்த² யம் ரூப்பனலக்க²ணம், தம் ரூபம். தத³ஞ்ஞம் அரூபம். உப⁴யவினிமுத்தம் கிஞ்சி நத்தி² அத்தா வா அத்தனியம் வாதி ஏவம் ரூபாரூபம் பரிக்³க³ஹேத்வா. தது³ப⁴யஞ்ச அவிஜ்ஜாதி³னா பச்சயேன ஸபச்சயந்தி பச்சயம் ஸல்லக்கே²த்வா, அனிச்சதாதி³லக்க²ணம் ஆரோபேத்வா யோ கலாபஸம்மஸனாதி³க்கமேன கம்மட்டா²னம் மத்த²கம் பாபேதும் ந ஸக்கோதி, ஸோ ந வட்³ட⁴தீதி யோஜனா.

ஏத்தகம் ரூபம் ஏகஸமுட்டா²னந்தி சக்கா²யதனம், ஸோதாயதனம், கா⁴னாயதனம், ஜிவ்ஹாயதனம், காயாயதனம், இத்தி²ந்த்³ரியம், புரிஸிந்த்³ரியம், ஜீவிதிந்த்³ரியந்தி அட்ட²வித⁴ம் கம்மவஸேன; காயவிஞ்ஞத்தி, வசீவிஞ்ஞத்தீதி இத³ம் த்³வயம் சித்தவஸேனாதி ஏத்தகம் ரூபம் ஏகஸமுட்டா²னம். ஸத்³தா³யதனமேகம் உதுசித்தவஸேன த்³விஸமுட்டா²னம். ரூபஸ்ஸ லஹுதா, முது³தா, கம்மஞ்ஞதாதி ஏத்தகம் ரூபம் உதுசித்தாஹாரவஸேன திஸமுட்டா²னம். ரூபாயதனம், க³ந்தா⁴யதனம், ரஸாயதனம், போ²ட்ட²ப்³பா³யதனம், ஆகாஸதா⁴து, ஆபோதா⁴து, கப³ளீகாரோ ஆஹாரோதி ஏத்தகம் ரூபம் உதுசித்தாஹாரகம்மவஸேன சதுஸமுட்டா²னம். உபசயோ, ஸந்ததி, ஜரதா, ரூபஸ்ஸ அனிச்சதாதி ஏத்தகம் ரூபம் ந குதோசி ஸமுட்டா²தீதி ந ஜானாதி. ஸமுட்டா²னதோ ரூபம் அஜானந்தோதிஆதீ³ஸு வத்தப்³ப³ம் ‘‘க³ணனதோ ரூபம் அஜானந்தோ’’திஆதீ³ஸு வுத்தனயேனேவ வேதி³தப்³ப³ம்.

கம்மலக்க²ணோதி அத்தனா கதம் து³ச்சரிதகம்மம் லக்க²ணம் ஏதஸ்ஸாதி கம்மலக்க²ணோ, பா³லோ. வுத்தஞ்ஹேதம் – ‘‘தீணிமானி, பி⁴க்க²வே, பா³லஸ்ஸ பா³லலக்க²ணானி. கதமானி தீணி? து³ச்சிந்திதசிந்தீ ஹோதி, து³ப்³பா⁴ஸிதபா⁴ஸீ, து³க்கடகம்மகாரீ. இமானி கோ²…பே… லக்க²ணானீ’’தி (ம. நி. 3.246; அ. நி. 3.3). அத்தனா கதம் ஸுசரிதகம்மம் லக்க²ணம் ஏதஸ்ஸாதி கம்மலக்க²ணோ, பண்டி³தோ. வுத்தம்பி சேதம் ‘‘தீணிமானி, பி⁴க்க²வே, பண்டி³தஸ்ஸ பண்டி³தலக்க²ணானி. கதமானி தீணி? ஸுசிந்திதசிந்தீ ஹோதி, ஸுபா⁴ஸிதபா⁴ஸீ, ஸுகதகம்மகாரீ. இமானி கோ²…பே… பண்டி³தலக்க²ணானீ’’தி (ம. நி. 3.253; அ. நி. 3.3). தேனாஹ ‘‘குஸலாகுஸலகம்மம் பண்டி³தபா³லலக்க²ண’’ந்தி.

பா³லே வஜ்ஜேத்வா பண்டி³தே ந ஸேவதீதி யம் பா³லபுக்³க³லே வஜ்ஜேத்வா பண்டி³தஸேவனம் அத்த²காமேன காதப்³ப³ம், தம் ந கரோதி. ததா²பூ⁴தஸ்ஸ ச அயமாதீ³னவோதி த³ஸ்ஸேதும் புன ‘‘பா³லே வஜ்ஜேத்வா’’திஆதி³ வுத்தம். தத்த² யம் ப⁴க³வதா ‘‘இத³ம் வோ கப்பதீ’’தி அனுஞ்ஞாதம், தத³னுலோமஞ்சே, தம் கப்பியம். யம் ‘‘இத³ம் வோ ந கப்பதீ’’தி படிக்கி²த்தம், தத³னுலோமஞ்சே, தம் அகப்பியம். யம் கோஸல்லஸம்பூ⁴தம், தம் குஸலம், தப்படிபக்க²ம் அகுஸலம். ததே³வ ஸாவஜ்ஜம், குஸலம் அனவஜ்ஜம். ஆபத்திதோ ஆதி³தோ த்³வே ஆபத்திக்க²ந்தா⁴ க³ருகம், தத³ஞ்ஞம் லஹுகம். த⁴ம்மதோ மஹாஸாவஜ்ஜம் க³ருகம், அப்பஸாவஜ்ஜம் லஹுகம். ஸப்படிகாரம் ஸதேகிச்ச²ம், அப்படிகாரம் அதேகிச்ச²ம். த⁴ம்மதானுக³தம் காரணம், இதரம் அகாரணம். தம் அஜானந்தோதி கப்பியாகப்பியம், க³ருக-லஹுகம், ஸதேகிச்சா²தேகிச்ச²ம் அஜானந்தோ ஸுவிஸுத்³த⁴ம் கத்வா ஸீலம் ரக்கி²தும் ந ஸக்கோதி. குஸலாகுஸலம், ஸாவஜ்ஜானவஜ்ஜம், காரணாகாரணம் அஜானந்தோ க²ந்தா⁴தீ³ஸு அகுஸலதாய ரூபாரூபபரிக்³க³ஹம்பி காதும் ந ஸக்கோதி, குதோ தஸ்ஸ கம்மட்டா²னம் க³ஹேத்வா வட்³ட⁴னா. தேனாஹ ‘‘கம்மட்டா²னம் க³ஹேத்வா வட்³டே⁴தும் ந ஸக்கோதீ’’தி.

கோ³வணஸதி³ஸே அத்தபா⁴வே உப்பஜ்ஜித்வா தத்த² து³க்கு²ப்பத்திஹேதுதோ மிச்சா²விதக்கா ஆஸாடிகா வியாதி ஆஸாடிகாதி ஆஹ ‘‘அகுஸலவிதக்கம் ஆஸாடிகம் அஹாரேத்வா’’தி.

‘‘க³ண்டோ³தி கோ², பி⁴க்க²வே, பஞ்சன்னேதம் உபாதா³னக்க²ந்தா⁴னம் அதி⁴வசன’’ந்தி (ஸம். நி. 4.103; அ. நி. 8.56; 9.15) வசனதோ ச²ஹி வணமுகே²ஹி விஸ்ஸந்த³மானயூஸோ க³ண்டோ³ விய பிலோதிகாக²ண்டே³ன ச²த்³வாரேஹி விஸ்ஸந்த³மானகிலேஸாஸுசி அத்தபா⁴வவணோ ஸதிஸம்வரேன பித³ஹிதப்³போ³, அயம் பன ஏவம் ந கரோதீதி ஆஹ ‘‘யதா² ஸோ கோ³பாலகோ வணம் ந படிச்சா²தே³தி, ஏவம் ஸம்வரம் ந ஸம்பாதே³தீ’’தி.

யதா² தூ⁴மோ இந்த⁴னம் நிஸ்ஸாய உப்பஜ்ஜமானோ ஸண்ஹோ ஸுகு²மோ, தம் தம் விவரம் அனுபவிஸ்ஸ ப்³யாபேந்தோ ஸத்தானம் ட³ம்ஸமகஸாதி³பரிஸ்ஸயம் வினோதே³தி, அக்³கி³ஜாலாஸமுட்டா²னஸ்ஸ புப்³ப³ங்க³மோ ஹோதி, ஏவம் த⁴ம்மதே³ஸனாஞாணஸ்ஸ இந்த⁴னபூ⁴தம் ரூபாரூபத⁴ம்மஜாதம் நிஸ்ஸாய உப்பஜ்ஜமானா ஸண்ஹா ஸுகு²மா தம் தம் க²ந்த⁴ந்தரம் ஆயதனந்தரஞ்ச அனுபவிஸ்ஸ ப்³யாபேதி, ஸத்தானம் மிச்சா²விதக்காதி³பரிஸ்ஸயம் வினோதே³தி, ஞாணக்³கி³ஜாலாஸமுட்டா²பனஸ்ஸ புப்³ப³ங்க³மோ ஹோதி, தஸ்மா தூ⁴மோ வியாதி தூ⁴மோதி ஆஹ ‘‘கோ³பாலகோ தூ⁴மம் விய த⁴ம்மதே³ஸனாதூ⁴மம் ந கரோதீ’’தி. அத்தனோ ஸந்திகம் உபக³ந்த்வா நிஸின்னஸ்ஸ காதப்³பா³ தத³னுச்ச²விகா த⁴ம்மகதா² உபனிஸின்னககதா². கதஸ்ஸ தா³னாதி³புஞ்ஞஸ்ஸ அனுமோத³னகதா² அனுமோத³னா. ததோதி த⁴ம்மகதா²தீ³னம் அகரணதோ. ‘‘ப³ஹுஸ்ஸுதோ கு³ணவாதி ந ஜானந்தீ’’தி கஸ்மா வுத்தம்? நனு அத்தனோ ஜானாபனத்த²ம் த⁴ம்மகதா²தி³ ந காதப்³ப³மேவாதி? ஸச்சம் ந காதப்³ப³மேவ, ஸுத்³தா⁴ஸயேன பன த⁴ம்மே கதி²தே தஸ்ஸ கு³ணஜானனம் ஸந்தா⁴யேதம் வுத்தம். தேனாஹ ப⁴க³வா –

‘‘நாபா⁴ஸமானம் ஜானந்தி, மிஸ்ஸம் பா³லேஹி பண்டி³தம்;

பா⁴ஸயே ஜோதயே த⁴ம்மம், பக்³க³ண்ஹே இஸினம் த⁴ஜ’’ந்தி.

தரந்தி ஓதரந்தி ஏத்தா²தி தித்த²ம், நதி³தளாகாதீ³னம் நஹானபானாதி³அத்த²ம் ஓதரணட்டா²னம். யதா² பன தம் உத³கேன ஓதிண்ணஸத்தானம் ஸரீரமலம் பவாஹேதி, பரிஸ்ஸமம் வினோதே³தி, விஸுத்³தி⁴ம் உப்பாதே³தி, ஏவம் ப³ஹுஸ்ஸுதா அத்தனோ ஸமீபம் ஓதிண்ணஸத்தானம் த⁴ம்மோத³கேன சித்தமலம் பவாஹேந்தி, பரிஸ்ஸமம் வினோதே³ந்தி, விஸுத்³தி⁴ம் உப்பாதே³ந்தி, தஸ்மா தே தித்த²ம் வியாதி தித்த²ம். தேனாஹ ‘‘தித்த²பூ⁴தே ப³ஹுஸ்ஸுதபி⁴க்கூ²’’தி. ப்³யஞ்ஜனம் கத²ம் ரோபேதப்³ப³ந்தி, ப⁴ந்தே, இத³ம் ப்³யஞ்ஜனம் அயம் ஸத்³தோ³ கத²ம் இமஸ்மிம் அத்தே² ரோபேதப்³போ³, கேன பகாரேன இமஸ்ஸ அத்த²ஸ்ஸ வாசகோ ஜாதோ. ‘‘நிரூபேதப்³ப³’’ந்தி வா பாடோ², நிரூபேதப்³ப³ம் அயம் ஸபா⁴வனிருத்தி கத²மேத்த² நிரூள்ஹாதி அதி⁴ப்பாயோ. இமஸ்ஸ பா⁴ஸிதஸ்ஸ கோ அத்தோ²தி ஸத்³த³த்த²ம் புச்ச²தி. இமஸ்மிம் டா²னேதி இமஸ்மிம் பாளிப்பதே³ஸே. பாளி கிம் வத³தீதி பா⁴வத்த²ம் புச்ச²தி. அத்தோ² கிம் தீ³பேதீதி பா⁴வத்த²ம் வா? ஸங்கேதத்த²ம் வா. ந பரிபுச்ச²தீதி விமதிச்சே²த³னபுச்சா²வஸேன ஸப்³ப³ஸோ புச்ச²ம் ந கரோதி. ந பரிபஞ்ஹதீதி பரி பரி அத்தனோ ஞாதும் இச்ச²ம் ந ஆசிக்க²தி, ந விபா⁴வேதி. தேனாஹ ‘‘ந ஜானாபேதீ’’தி. தேதி ப³ஹுஸ்ஸுதபி⁴க்கூ². விவரணம் நாம அத்த²ஸ்ஸ விப⁴ஜித்வா கத²னந்தி ஆஹ ‘‘பா⁴ஜேத்வா ந தே³ஸேந்தீ’’தி. அனுத்தானீகதந்தி ஞாணேன அபாகடீகதம் கு³ய்ஹம் படிச்ச²ன்னம். ந உத்தானிம் கரோந்தீதி ஸினேருபாத³மூலே வாலிகம் உத்³த⁴ரந்தோ விய பத²வீஸந்தா⁴ரோத³கம் விவரித்வா த³ஸ்ஸேந்தோ விய ச உத்தானம் ந கரோந்தி.

ஏவம் யஸ்ஸ த⁴ம்மஸ்ஸ வஸேன ப³ஹுஸ்ஸுதா ‘‘தித்த²’’ந்தி வுத்தா பரியாயதோ. இதா³னி தமேவ த⁴ம்மம் நிப்பரியாயதோ ‘‘தித்த²’’ந்தி த³ஸ்ஸேதும் ‘‘யதா² வா’’திஆதி³ வுத்தம். த⁴ம்மோ ஹி தரந்தி ஓதரந்தி ஏதேன நிப்³பா³னம் நாம தளாகந்தி ‘‘தித்த²’’ந்தி வுச்சதி. தேனாஹ ப⁴க³வா ஸுமேத⁴பூ⁴தோ –

‘‘ஏவம் கிலேஸமலதோ⁴வம், விஜ்ஜந்தே அமதந்தளே;

ந க³வேஸதி தம் தளாகம், ந தோ³ஸோ அமதந்தளே’’தி. (பு³. வம். 2.14) –

த⁴ம்மஸ்ஸேவ நிப்³பா³னஸ்ஸோதரணதித்த²பூ⁴தஸ்ஸ ஓதரணாகாரம் அஜானந்தோ ‘‘த⁴ம்மதித்த²ம் ந ஜானாதீ’’தி வுத்தோ.

பீதாபீதந்தி கோ³க³ணே பீதம் அபீதஞ்ச கோ³ரூபம் ந ஜானாதி, ந விந்த³தி. அவிந்த³ந்தோ ஹி ‘‘ந லப⁴தீ’’தி வுத்தோ. ‘‘ஆனிஸம்ஸம் ந விந்த³தீ’’தி வத்வா தஸ்ஸ அவிந்த³னாகாரம் த³ஸ்ஸேந்தோ ‘‘த⁴ம்மஸ்ஸவனக்³க³ம் க³ந்த்வா’’திஆதி³மாஹ.

அயம் லோகுத்தரோதி பத³ம் ஸந்தா⁴யாஹ ‘‘அரிய’’ந்தி. பச்சாஸத்திஞாயேன அனந்தரஸ்ஸ ஹி விப்படிஸேதோ⁴ வா. அரியஸத்³தோ³ வா நித்³தோ³ஸபரியாயோ த³ட்ட²ப்³போ³. அட்ட²ங்கி³கந்தி ச விஸும் ஏகஜ்ஜ²ஞ்ச அட்ட²ங்கி³கம் உபாதா³ய க³ஹேதப்³ப³ம், அட்ட²ங்க³தா பா³ஹுல்லதோ ச. ஏவஞ்ச கத்வா ஸத்தங்க³ஸ்ஸபி அரியமக்³க³ஸ்ஸ ஸங்க³ஹோ ஸித்³தோ⁴ ஹோதி.

சத்தாரோ ஸதிபட்டா²னேதிஆதீ³ஸு அவிஸேஸேன ஸதிபட்டா²னா வுத்தா. தத்த² காயவேத³னாசித்தத⁴ம்மாரம்மணா ஸதிபட்டா²னா லோகியா, தத்த² ஸம்மோஹவித்³த⁴ம்ஸனவஸேன பவத்தா நிப்³பா³னாரம்மணா லோகுத்தராதி ஏவம் ‘‘இமே லோகியா, இமே லோகுத்தரா’’தி யதா²பூ⁴தம் நப்பஜானாதி.

அனவஸேஸம் து³ஹதீதி படிக்³க³ஹணே மத்தம் அஜானந்தோ கிஸ்மிஞ்சி தா³யகே ஸத்³தா⁴ஹானியா, கிஸ்மிஞ்சி பச்சயஹானியா அனவஸேஸம் து³ஹதி. வாசாய அபி⁴ஹாரோ வாசாபி⁴ஹாரோ. பச்சயானம் அபி⁴ஹாரோ பச்சயாபி⁴ஹாரோ.

‘‘இமே அம்ஹேஸு க³ருசித்தீகாரம் ந கரோந்தீ’’தி இமினா நவகானம் பி⁴க்கூ²னம் ஸம்மாபடிபத்தியா அபா⁴வம் த³ஸ்ஸேதி ஆசரியுபஜ்ஜா²யேஸு பிதுபேமஸ்ஸ அனுபட்டா²பனதோ, தேன ச ஸிக்கா²கா³ரவதாபா⁴வதீ³பனேன ஸங்க³ஹஸ்ஸ அபா⁴ஜனபா⁴வம், தேன தே²ரானம் தேஸு அனுக்³க³ஹாபா⁴வம். ந ஹி ஸீலாதி³கு³ணேஹி ஸாஸனே தி²ரபா⁴வப்பத்தா அனனுக்³க³ஹேதப்³பே³ ஸப்³ரஹ்மசாரீ அனுக்³க³ண்ஹந்தி, நிரத்த²கம் வா அனுக்³க³ஹம் கரோந்தி. தேனாஹ ‘‘நவகே பி⁴க்கூ²’’திஆதி³. த⁴ம்மகதா²ப³ந்த⁴ந்தி பவேணிஆக³தம் பகிண்ணகத⁴ம்மகதா²மக்³க³ம். ஸச்சஸத்தப்படிஸந்தி⁴பச்சயாகாரப்படிஸம்யுத்தம் ஸுஞ்ஞதாதீ³பனம் கு³ள்ஹக³ந்த²ம். வுத்தவிபல்லாஸவஸேனாதி ‘‘ந ரூபஞ்ஞூ’’திஆதீ³ஸு வுத்தஸ்ஸ படிஸேத⁴ஸ்ஸ படிக்கே²பவஸேன அக்³க³ஹணவஸேன. யோஜேத்வாதி ‘‘ரூபஞ்ஞூ ஹோதீதி க³ணனதோ வா வண்ணதோ வா ரூபம் ஜானாதீ’’திஆதி³னா, ‘‘தஸ்ஸ கோ³க³ணோபி ந பரிஹாயதி, பஞ்சகோ³ரஸபரிபோ⁴க³தோபி ந பரிபா³ஹிரோ ஹோதீ’’திஆதி³னா ச அத்த²ம் யோஜேத்வா. வேதி³தப்³போ³தி தஸ்மிம் தஸ்மிம் பதே³ யதா²ரஹம் அத்தோ² வேதி³தப்³போ³. ஸேஸம் ஸப்³ப³த்த² உத்தானமேவாதி.

கோ³பாலஸுத்தவண்ணனா நிட்டி²தா.

இதி மனோரத²பூரணியா அங்கு³த்தரனிகாய-அட்ட²கதா²ய

ஏகாத³ஸகனிபாதவண்ணனாய அனுத்தானத்த²தீ³பனா ஸமத்தா.

நிட்டி²தா ச மனோரத²பூரணியா அங்கு³த்தரனிகாய-அட்ட²கதா²ய

அனுத்தானத்த²பத³வண்ணனா.

நிக³மனகதா²வண்ணனா

மஹாஅட்ட²கதா²ய ஸாரந்தி அங்கு³த்தரமஹாஅட்ட²கதா²ய ஸாரம். ஏகூனஸட்டி²மத்தோதி தோ²கம் ஊனபா⁴வதோ மத்தஸத்³த³க்³க³ஹணம். மூலட்ட²கதா²ஸாரந்தி புப்³பே³ வுத்தஅங்கு³த்தரமஹாஅட்ட²கதா²ய ஸாரமேவ அனுனிக³மவஸேன வத³தி. அத² வா மூலட்ட²கதா²ஸாரந்தி போராணட்ட²கதா²ஸு அத்த²ஸாரம். தேனேத³ம் த³ஸ்ஸேதி – அங்கு³த்தரமஹாஅட்ட²கதா²ய அத்த²ஸாரம் ஆதா³ய இமம் மனோரத²பூரணிம் கரோந்தோ ஸேஸமஹானிகாயானம்பி மூலட்ட²கதா²ஸு இத⁴ வினியோக³க்க²மம் அத்த²ஸாரம் ஆதா³ய ஏவமகாஸிந்தி. மஹாவிஹாராதி⁴வாஸீனந்தி ச இத³ம் புரிமபச்சி²மபதே³ஹி ஸத்³தி⁴ம் ஸம்ப³ந்தி⁴தப்³ப³ம் ‘‘மஹாவிஹாராதி⁴வாஸீனம் ஸமயம் பகாஸயந்தீ, மஹாவிஹாராதி⁴வாஸீனம் மூலட்ட²கதா²ஸாரம் ஆதா³யா’’தி. தேனாதி புஞ்ஞேன. ஹோது ஸப்³போ³ ஸுகீ² லோகோதி காமாவசராதி³விபா⁴கோ³ ஸப்³போ³ ஸத்தலோகோ யதா²ரஹம் போ³தி⁴த்தயாதி⁴க³மவஸேன ஸம்பத்தேன நிப்³பா³னஸுகே²ன ஸுகீ² ஸுகி²தோ ஹோதூதி ஸதே³வகஸ்ஸ லோகஸ்ஸ அச்சந்தம் ஸுகா²தி⁴க³மாய அத்தனோ புஞ்ஞம் பரிணாமேதி.

ஏத்தாவதா ஸமத்தாவ, ஸப்³ப³ஸோ வண்ணனா அயம்;

வீஸதியா ஸஹஸ்ஸேஹி, க³ந்தே²ஹி பரிமாணதோ.

போராணானம் கதா²மக்³க³-ஸாரமேத்த² யதோ டி²தம்;

தஸ்மா ஸாரத்த²மஞ்ஜூஸா, இதி நாமேன விஸ்ஸுதா.

அஜ்ஜே²ஸிதோ நரிந்தே³ன, ஸோஹம் பரக்கமபா³ஹுனா;

ஸத்³த⁴ம்மட்டி²திகாமேன, ஸாஸனுஜ்ஜோதகாரினா.

தேனேவ காரிதே ரம்மே, பாஸாத³ஸதமண்டி³தே;

நானாது³மக³ணாகிண்ணே, பா⁴வனாபி⁴ரதாலயே.

ஸீதலூத³கஸம்பன்னே, வஸம் ஜேதவனே இமம்;

அத்த²ப்³யஞ்ஜனஸம்பன்னம், அகாஸிம் ஸாது⁴ஸம்மதம்.

யம் ஸித்³த⁴ம் இமினா புஞ்ஞம், யம் சஞ்ஞம் பஸுதம் மயா;

ஏதேன புஞ்ஞகம்மேன, து³தியே அத்தஸம்ப⁴வே.

தாவதிம்ஸே பமோதே³ந்தோ, ஸீலாசாரகு³ணே ரதோ;

அலக்³கோ³ பஞ்சகாமேஸு, பத்வான பட²மம் ப²லம்.

அந்திமே அத்தபா⁴வம்ஹி, மேத்தேய்யம் முனிபுங்க³வம்;

லோகக்³க³புக்³க³லம் நாத²ம், ஸப்³ப³ஸத்தஹிதே ரதம்.

தி³ஸ்வான தஸ்ஸ தீ⁴ரஸ்ஸ, ஸுத்வா ஸத்³த⁴ம்மதே³ஸனம்;

அதி⁴க³ந்த்வா ப²லம் அக்³க³ம், ஸோபே⁴ய்யம் ஜினஸாஸனம்.

ஸதா³ ரக்க²ந்து ராஜானோ, த⁴ம்மேனேவ இமம் பஜம்;

நிரதா புஞ்ஞகம்மேஸு, ஜோதேந்து ஜினஸாஸனம்.

இமே ச பாணினோ ஸப்³பே³, ஸப்³ப³தா³ நிருபத்³த³வா;

நிச்சம் கல்யாணஸங்கப்பா, பப்போந்து அமதம் பத³ந்தி.

அங்கு³த்தரடீகா ஸமத்தா.