10. கண்ணகத்த²லஸுத்தம்

375. ஏவம் மே ஸுதம் – ஏகம் ஸமயம் ப⁴க³வா உருஞ்ஞாயம் [உஜுஞ்ஞாயம் (ஸீ. பீ.), உத³ஞ்ஞாயம் (ஸ்யா. கம்.)] விஹரதி கண்ணகத்த²லே மிக³தா³யே. தேன கோ² பன ஸமயேன ராஜா பஸேனதி³ கோஸலோ உருஞ்ஞம் அனுப்பத்தோ ஹோதி கேனசிதே³வ கரணீயேன. அத² கோ² ராஜா பஸேனதி³ கோஸலோ அஞ்ஞதரம் புரிஸம் ஆமந்தேஸி – ‘‘ஏஹி த்வம், அம்போ⁴ புரிஸ, யேன ப⁴க³வா தேனுபஸங்கம; உபஸங்கமித்வா மம வசனேன ப⁴க³வதோ பாதே³ ஸிரஸா வந்தா³ஹி, அப்பாபா³த⁴ம் அப்பாதங்கம் லஹுட்டா²னம் ப³லம் பா²ஸுவிஹாரம் புச்ச² – ‘ராஜா, ப⁴ந்தே, பஸேனதி³ கோஸலோ ப⁴க³வதோ பாதே³ ஸிரஸா வந்த³தி, அப்பாபா³த⁴ம் அப்பாதங்கம் லஹுட்டா²னம் ப³லம் பா²ஸுவிஹாரம் புச்ச²தீ’தி. ஏவஞ்ச வதே³ஹி – ‘அஜ்ஜ கிர, ப⁴ந்தே, ராஜா பஸேனதி³ கோஸலோ பச்சா²ப⁴த்தம் பு⁴த்தபாதராஸோ ப⁴க³வந்தம் த³ஸ்ஸனாய உபஸங்கமிஸ்ஸதீ’’’தி. ‘‘ஏவம், தே³வா’’தி கோ² ஸோ புரிஸோ ரஞ்ஞோ பஸேனதி³ஸ்ஸ கோஸலஸ்ஸ படிஸ்ஸுத்வா யேன ப⁴க³வா தேனுபஸங்கமி; உபஸங்கமித்வா ப⁴க³வந்தம் அபி⁴வாதே³த்வா ஏகமந்தம் நிஸீதி³. ஏகமந்தம் நிஸின்னோ கோ² ஸோ புரிஸோ ப⁴க³வந்தம் ஏதத³வோச – ‘‘ராஜா, ப⁴ந்தே, பஸேனதி³ கோஸலோ ப⁴க³வதோ பாதே³ ஸிரஸா வந்த³தி, அப்பாபா³த⁴ம் அப்பாதங்கம் லஹுட்டா²னம் ப³லம் பா²ஸுவிஹாரம் புச்ச²தி; ஏவஞ்ச வதே³தி – ‘அஜ்ஜ கிர ப⁴ந்தே, ராஜா பஸேனதி³ கோஸலோ பச்சா²ப⁴த்தம் பு⁴த்தபாதராஸோ ப⁴க³வந்தம் த³ஸ்ஸனாய உபஸங்கமிஸ்ஸதீ’’’தி. அஸ்ஸோஸும் கோ² ஸோமா ச ப⁴கி³னீ ஸகுலா ச ப⁴கி³னீ – ‘‘அஜ்ஜ கிர ராஜா பஸேனதி³ கோஸலோ பச்சா²ப⁴த்தம் பு⁴த்தபாதராஸோ ப⁴க³வந்தம் த³ஸ்ஸனாய உபஸங்கமிஸ்ஸதீ’’தி. அத² கோ² ஸோமா ச ப⁴கி³னீ ஸகுலா ச ப⁴கி³னீ ராஜானம் பஸேனதி³ம் கோஸலம் ப⁴த்தாபி⁴ஹாரே உபஸங்கமித்வா ஏதத³வோசும் – ‘‘தேன ஹி, மஹாராஜ, அம்ஹாகம்பி வசனேன ப⁴க³வதோ பாதே³ ஸிரஸா வந்தா³ஹி, அப்பாபா³த⁴ம் அப்பாதங்கம் லஹுட்டா²னம் ப³லம் பா²ஸுவிஹாரம் புச்ச² – ‘ஸோமா ச, ப⁴ந்தே, ப⁴கி³னீ ஸகுலா ச ப⁴கி³னீ ப⁴க³வதோ பாதே³ ஸிரஸா வந்த³தி, அப்பாபா³த⁴ம் அப்பாதங்கம் லஹுட்டா²னம் ப³லம் பா²ஸுவிஹாரம் புச்ச²தீ’’’தி.

376. அத² கோ² ராஜா பஸேனதி³ கோஸலோ பச்சா²ப⁴த்தம் பு⁴த்தபாதராஸோ யேன ப⁴க³வா தேனுபஸங்கமி; உபஸங்கமித்வா ப⁴க³வந்தம் அபி⁴வாதே³த்வா ஏகமந்தம் நிஸீதி³. ஏகமந்தம் நிஸின்னோ கோ² ராஜா பஸேனதி³ கோஸலோ ப⁴க³வந்தம் ஏதத³வோச – ‘‘ஸோமா ச, ப⁴ந்தே, ப⁴கி³னீ ஸகுலா ச ப⁴கி³னீ ப⁴க³வதோ பாதே³ ஸிரஸா வந்த³தி [வந்த³ந்தி (ஸீ. ஸ்யா. கம். பீ.)], அப்பாபா³த⁴ம் அப்பாதங்கம் லஹுட்டா²னம் ப³லம் பா²ஸுவிஹாரம் புச்ச²தீ’’தி [புச்ச²ந்தீதி (ஸீ. ஸ்யா. கம். பீ.)]. ‘‘கிம் பன, மஹாராஜ, ஸோமா ச ப⁴கி³னீ ஸகுலா ச ப⁴கி³னீ அஞ்ஞம் தூ³தம் நாலத்து²’’ந்தி? ‘‘அஸ்ஸோஸும் கோ², ப⁴ந்தே, ஸோமா ச ப⁴கி³னீ ஸகுலா ச ப⁴கி³னீ – ‘அஜ்ஜ கிர ராஜா பஸேனதி³ கோஸலோ பச்சா²ப⁴த்தம் பு⁴த்தபாதராஸோ ப⁴க³வந்தம் த³ஸ்ஸனாய உபஸங்கமிஸ்ஸதீ’தி. அத² கோ², ப⁴ந்தே, ஸோமா ச ப⁴கி³னீ ஸகுலா ச ப⁴கி³னீ மம் ப⁴த்தாபி⁴ஹாரே உபஸங்கமித்வா ஏதத³வோசும் – ‘தேன ஹி, மஹாராஜ, அம்ஹாகம்பி வசனேன ப⁴க³வதோ பாதே³ ஸிரஸா வந்தா³ஹி, அப்பாபா³த⁴ம் அப்பாதங்கம் லஹுட்டா²னம் ப³லம் பா²ஸுவிஹாரம் புச்ச² – ஸோமா ச ப⁴கி³னீ ஸகுலா ச ப⁴கி³னீ ப⁴க³வதோ பாதே³ ஸிரஸா வந்த³தி, அப்பாபா³த⁴ம் அப்பாதங்கம் லஹுட்டா²னம் ப³லம் பா²ஸுவிஹாரம் புச்ச²தீ’’’தி. ‘‘ஸுகி²னியோ ஹோந்து தா, மஹாராஜ, ஸோமா ச ப⁴கி³னீ ஸகுலா ச ப⁴கி³னீ’’தி.

377. அத² கோ² ராஜா பஸேனதி³ கோஸலோ ப⁴க³வந்தம் ஏதத³வோச – ‘‘ஸுதம் மேதம், ப⁴ந்தே, ஸமணோ கோ³தமோ ஏவமாஹ – ‘நத்தி² ஸோ ஸமணோ வா ப்³ராஹ்மணோ வா யோ ஸப்³ப³ஞ்ஞூ ஸப்³ப³த³ஸ்ஸாவீ அபரிஸேஸம் ஞாணத³ஸ்ஸனம் படிஜானிஸ்ஸதி, நேதம் டா²னம் விஜ்ஜதீ’தி. யே தே, ப⁴ந்தே, ஏவமாஹம்ஸு – ‘ஸமணோ கோ³தமோ ஏவமாஹ – நத்தி² ஸோ ஸமணோ வா ப்³ராஹ்மணோ வா யோ ஸப்³ப³ஞ்ஞூ ஸப்³ப³த³ஸ்ஸாவீ அபரிஸேஸம் ஞாணத³ஸ்ஸனம் படிஜானிஸ்ஸதி, நேதம் டா²னம் விஜ்ஜதீ’தி; கச்சி தே, ப⁴ந்தே, ப⁴க³வதோ வுத்தவாதி³னோ, ந ச ப⁴க³வந்தம் அபூ⁴தேன அப்³பா⁴சிக்க²ந்தி, த⁴ம்மஸ்ஸ சானுத⁴ம்மம் ப்³யாகரோந்தி, ந ச கோசி ஸஹத⁴ம்மிகோ வாதா³னுவாதோ³ கா³ரய்ஹம் டா²னம் ஆக³ச்ச²தீ’’தி? ‘‘யே தே, மஹாராஜ, ஏவமாஹம்ஸு – ‘ஸமணோ கோ³தமோ ஏவமாஹ – நத்தி² ஸோ ஸமணோ வா ப்³ராஹ்மணோ வா யோ ஸப்³ப³ஞ்ஞூ ஸப்³ப³த³ஸ்ஸாவீ அபரிஸேஸம் ஞாணத³ஸ்ஸனம் படிஜானிஸ்ஸதி, நேதம் டா²னம் விஜ்ஜதீ’தி; ந மே தே வுத்தவாதி³னோ, அப்³பா⁴சிக்க²ந்தி ச பன மம் தே அஸதா அபூ⁴தேனா’’தி.

378. அத² கோ² ராஜா பஸேனதி³ கோஸலோ விடடூப⁴ம் ஸேனாபதிம் ஆமந்தேஸி – ‘‘கோ நு கோ², ஸேனாபதி, இமம் கதா²வத்து²ம் ராஜந்தேபுரே அப்³பு⁴தா³ஹாஸீ’’தி? ‘‘ஸஞ்ஜயோ, மஹாராஜ, ப்³ராஹ்மணோ ஆகாஸகோ³த்தோ’’தி. அத² கோ² ராஜா பஸேனதி³ கோஸலோ அஞ்ஞதரம் புரிஸம் ஆமந்தேஸி – ‘‘ஏஹி த்வம், அம்போ⁴ புரிஸ, மம வசனேன ஸஞ்ஜயம் ப்³ராஹ்மணம் ஆகாஸகோ³த்தம் ஆமந்தேஹி – ‘ராஜா தம், ப⁴ந்தே, பஸேனதி³ கோஸலோ ஆமந்தேதீ’’’தி. ‘‘ஏவம், தே³வா’’தி கோ² ஸோ புரிஸோ ரஞ்ஞோ பஸேனதி³ஸ்ஸ கோஸலஸ்ஸ படிஸ்ஸுத்வா யேன ஸஞ்ஜயோ ப்³ராஹ்மணோ ஆகாஸகோ³த்தோ தேனுபஸங்கமி; உபஸங்கமித்வா ஸஞ்ஜயம் ப்³ராஹ்மணம் ஆகாஸகோ³த்தம் ஏதத³வோச – ‘‘ராஜா தம், ப⁴ந்தே, பஸேனதி³ கோஸலோ ஆமந்தேதீ’’தி. அத² கோ² ராஜா பஸேனதி³ கோஸலோ ப⁴க³வந்தம் ஏதத³வோச – ‘‘ஸியா நு கோ², ப⁴ந்தே, ப⁴க³வதா அஞ்ஞதே³வ கிஞ்சி ஸந்தா⁴ய பா⁴ஸிதம், தஞ்ச ஜனோ அஞ்ஞதா²பி பச்சாக³ச்சே²ய்ய [பச்சாக³ச்சே²ய்யாதி, அபி⁴ஜானாமி மஹாராஜ வாசம் பா⁴ஸிதாதி (ஸீ.)]. யதா² கத²ம் பன, ப⁴ந்தே, ப⁴க³வா அபி⁴ஜானாதி வாசம் பா⁴ஸிதா’’தி? ‘‘ஏவம் கோ² அஹம், மஹாராஜ, அபி⁴ஜானாமி வாசம் பா⁴ஸிதா – ‘நத்தி² ஸோ ஸமணோ வா ப்³ராஹ்மணோ வா யோ ஸகிதே³வ ஸப்³ப³ம் ஞஸ்ஸதி, ஸப்³ப³ம் த³க்கி²தி, நேதம் டா²னம் விஜ்ஜதீ’’’தி. ‘‘ஹேதுரூபம், ப⁴ந்தே, ப⁴க³வா ஆஹ; ஸஹேதுரூபம், ப⁴ந்தே, ப⁴க³வா ஆஹ – ‘நத்தி² ஸோ ஸமணோ வா ப்³ராஹ்மணோ வா யோ ஸகிதே³வ ஸப்³ப³ம் ஞஸ்ஸதி, ஸப்³ப³ம் த³க்கி²தி, நேதம் டா²னம் விஜ்ஜதீ’’’தி. ‘‘சத்தாரோமே, ப⁴ந்தே, வண்ணா – க²த்தியா, ப்³ராஹ்மணா, வேஸ்ஸா, ஸுத்³தா³. இமேஸம் நு கோ², ப⁴ந்தே, சதுன்னம் வண்ணானம் ஸியா விஸேஸோ ஸியா நானாகரண’’ந்தி? ‘‘சத்தாரோமே, மஹாராஜ, வண்ணா – க²த்தியா, ப்³ராஹ்மணா, வேஸ்ஸா, ஸுத்³தா³. இமேஸம் கோ², மஹாராஜ, சதுன்னம் வண்ணானம் த்³வே வண்ணா அக்³க³மக்கா²யந்தி – க²த்தியா ச ப்³ராஹ்மணா ச – யதி³த³ம் அபி⁴வாத³னபச்சுட்டா²னஅஞ்ஜலிகம்மஸாமீசிகம்மானீ’’தி [ஸாமிசிகம்மானந்தி (ஸீ.)]. ‘‘நாஹம், ப⁴ந்தே, ப⁴க³வந்தம் தி³ட்ட²த⁴ம்மிகம் புச்சா²மி; ஸம்பராயிகாஹம், ப⁴ந்தே, ப⁴க³வந்தம் புச்சா²மி. சத்தாரோமே, ப⁴ந்தே, வண்ணா – க²த்தியா, ப்³ராஹ்மணா, வேஸ்ஸா, ஸுத்³தா³. இமேஸம் நு கோ², ப⁴ந்தே, சதுன்னம் வண்ணானம் ஸியா விஸேஸோ ஸியா நானாகரண’’ந்தி?

379. ‘‘பஞ்சிமானி, மஹாராஜ, பதா⁴னியங்கா³னி. கதமானி பஞ்ச? இத⁴, மஹாராஜ, பி⁴க்கு² ஸத்³தோ⁴ ஹோதி, ஸத்³த³ஹதி ததா²க³தஸ்ஸ போ³தி⁴ம் – ‘இதிபி ஸோ ப⁴க³வா அரஹம் ஸம்மாஸம்பு³த்³தோ⁴ விஜ்ஜாசரணஸம்பன்னோ ஸுக³தோ லோகவிதூ³ அனுத்தரோ புரிஸத³ம்மஸாரதி² ஸத்தா² தே³வமனுஸ்ஸானம் பு³த்³தோ⁴ ப⁴க³வா’தி; அப்பாபா³தோ⁴ ஹோதி அப்பாதங்கோ ஸமவேபாகினியா க³ஹணியா ஸமன்னாக³தோ நாதிஸீதாய நாச்சுண்ஹாய மஜ்ஜி²மாய பதா⁴னக்க²மாய; அஸடோ² ஹோதி அமாயாவீ யதா²பூ⁴தம் அத்தானம் ஆவிகத்தா ஸத்த²ரி வா விஞ்ஞூஸு வா ஸப்³ரஹ்மசாரீஸு; ஆரத்³த⁴வீரியோ விஹரதி அகுஸலானம் த⁴ம்மானம் பஹானாய, குஸலானம் த⁴ம்மானம் உபஸம்பதா³ய, தா²மவா த³ள்ஹபரக்கமோ அனிக்கி²த்தது⁴ரோ குஸலேஸு த⁴ம்மேஸு; பஞ்ஞவா ஹோதி உத³யத்த²கா³மினியா பஞ்ஞாய ஸமன்னாக³தோ அரியாய நிப்³பே³தி⁴காய ஸம்மாது³க்க²க்க²யகா³மினியா – இமானி கோ², மஹாராஜ, பஞ்ச பதா⁴னியங்கா³னி. சத்தாரோமே, மஹாராஜ, வண்ணா – க²த்தியா, ப்³ராஹ்மணா, வேஸ்ஸா, ஸுத்³தா³. தே சஸ்ஸு இமேஹி பஞ்சஹி பதா⁴னியங்கே³ஹி ஸமன்னாக³தா; ஏத்த² பன நேஸம் அஸ்ஸ தீ³க⁴ரத்தம் ஹிதாய ஸுகா²யா’’தி. ‘‘சத்தாரோமே, ப⁴ந்தே, வண்ணா – க²த்தியா, ப்³ராஹ்மணா, வேஸ்ஸா, ஸுத்³தா³. தே சஸ்ஸு இமேஹி பஞ்சஹி பதா⁴னியங்கே³ஹி ஸமன்னாக³தா; ஏத்த² பன நேஸம், ப⁴ந்தே, ஸியா விஸேஸோ ஸியா நானாகரண’’ந்தி? ‘‘ஏத்த² கோ² நேஸாஹம், மஹாராஜ, பதா⁴னவேமத்ததம் வதா³மி. ஸேய்யதா²பிஸ்ஸு, மஹாராஜ, த்³வே ஹத்தி²த³ம்மா வா அஸ்ஸத³ம்மா வா கோ³த³ம்மா வா ஸுத³ந்தா ஸுவினீதா, த்³வே ஹத்தி²த³ம்மா வா அஸ்ஸத³ம்மா வா கோ³த³ம்மா வா அத³ந்தா அவினீதா. தம் கிம் மஞ்ஞஸி, மஹாராஜ, யே தே த்³வே ஹத்தி²த³ம்மா வா அஸ்ஸத³ம்மா வா கோ³த³ம்மா வா ஸுத³ந்தா ஸுவினீதா, அபி நு தே த³ந்தாவ த³ந்தகாரணம் க³ச்சே²ய்யும், த³ந்தாவ த³ந்தபூ⁴மிம் ஸம்பாபுணேய்யு’’ந்தி? ‘‘ஏவம், ப⁴ந்தே’’. ‘‘யே பன தே த்³வே ஹத்தி²த³ம்மா வா அஸ்ஸத³ம்மா வா கோ³த³ம்மா வா அத³ந்தா அவினீதா, அபி நு தே அத³ந்தாவ த³ந்தகாரணம் க³ச்சே²ய்யும், அத³ந்தாவ த³ந்தபூ⁴மிம் ஸம்பாபுணேய்யும், ஸேய்யதா²பி தே த்³வே ஹத்தி²த³ம்மா வா அஸ்ஸத³ம்மா வா கோ³த³ம்மா வா ஸுத³ந்தா ஸுவினீதா’’தி? ‘‘நோ ஹேதம், ப⁴ந்தே’’. ‘‘ஏவமேவ கோ², மஹாராஜ, யம் தம் ஸத்³தே⁴ன பத்தப்³ப³ம் அப்பாபா³தே⁴ன அஸடே²ன அமாயாவினா ஆரத்³த⁴வீரியேன பஞ்ஞவதா தம் வத [தம் ததா² ஸோ (க.)] அஸ்ஸத்³தோ⁴ ப³ஹ்வாபா³தோ⁴ ஸடோ² மாயாவீ குஸீதோ து³ப்பஞ்ஞோ பாபுணிஸ்ஸதீதி – நேதம் டா²னம் விஜ்ஜதீ’’தி.

380. ‘‘ஹேதுரூபம், ப⁴ந்தே, ப⁴க³வா ஆஹ; ஸஹேதுரூபம், ப⁴ந்தே, ப⁴க³வா ஆஹ. சத்தாரோமே, ப⁴ந்தே, வண்ணா – க²த்தியா, ப்³ராஹ்மணா, வேஸ்ஸா, ஸுத்³தா³. தே சஸ்ஸு இமேஹி பஞ்சஹி பதா⁴னியங்கே³ஹி ஸமன்னாக³தா தே சஸ்ஸு ஸம்மப்பதா⁴னா; ஏத்த² பன நேஸம், ப⁴ந்தே, ஸியா விஸேஸோ ஸியா நானாகரண’’ந்தி? ‘‘ஏத்த² கோ² [ஏத்த² கோ² பன (ஸீ.)] நேஸாஹம், மஹாராஜ, ந கிஞ்சி நானாகரணம் வதா³மி – யதி³த³ம் விமுத்தியா விமுத்திம். ஸேய்யதா²பி, மஹாராஜ, புரிஸோ ஸுக்க²ம் ஸாககட்ட²ம் ஆதா³ய அக்³கி³ம் அபி⁴னிப்³ப³த்தேய்ய, தேஜோ பாதுகரேய்ய; அதா²பரோ புரிஸோ ஸுக்க²ம் ஸாலகட்ட²ம் ஆதா³ய அக்³கி³ம் அபி⁴னிப்³ப³த்தேய்ய, தேஜோ பாதுகரேய்ய; அதா²பரோ புரிஸோ ஸுக்க²ம் அம்ப³கட்ட²ம் ஆதா³ய அக்³கி³ம் அபி⁴னிப்³ப³த்தேய்ய, தேஜோ பாதுகரேய்ய; அதா²பரோ புரிஸோ ஸுக்க²ம் உது³ம்ப³ரகட்ட²ம் ஆதா³ய அக்³கி³ம் அபி⁴னிப்³ப³த்தேய்ய, தேஜோ பாதுகரேய்ய. தம் கிம் மஞ்ஞஸி, மஹாராஜ, ஸியா நு கோ² தேஸம் அக்³கீ³னம் நானாதா³ருதோ அபி⁴னிப்³ப³த்தானம் கிஞ்சி நானாகரணம் அச்சியா வா அச்சிம், வண்ணேன வா வண்ணம், ஆபா⁴ய வா ஆப⁴’’ந்தி? ‘‘நோ ஹேதம், ப⁴ந்தே’’. ‘‘ஏவமேவ கோ², மஹாராஜ, யம் தம் தேஜம் வீரியா நிம்மதி²தம் பதா⁴னாபி⁴னிப்³ப³த்தம் [விரியம் நிப்ப²ரதி, தம் பச்சா²பி⁴னிப்³ப³த்தம் (ஸீ.)], நாஹம் தத்த² கிஞ்சி நானாகரணம் வதா³மி – யதி³த³ம் விமுத்தியா விமுத்தி’’ந்தி. ‘‘ஹேதுரூபம், ப⁴ந்தே, ப⁴க³வா ஆஹ; ஸஹேதுரூபம், ப⁴ந்தே, ப⁴க³வா ஆஹ. கிம் பன, ப⁴ந்தே, அத்தி² தே³வா’’தி? ‘‘கிம் பன த்வம், மஹாராஜ, ஏவம் வதே³ஸி – ‘கிம் பன, ப⁴ந்தே, அத்தி² தே³வா’’’தி? ‘‘யதி³ வா தே, ப⁴ந்தே, தே³வா ஆக³ந்தாரோ இத்த²த்தம் யதி³ வா அனாக³ந்தாரோ இத்த²த்தம்’’? ‘‘யே தே, மஹாராஜ, தே³வா ஸப்³யாப³ஜ்ஜா² தே தே³வா ஆக³ந்தாரோ இத்த²த்தம், யே தே தே³வா அப்³யாப³ஜ்ஜா² தே தே³வா அனாக³ந்தாரோ இத்த²த்த’’ந்தி.

381. ஏவம் வுத்தே, விட்டூபோ⁴ ஸேனாபதி ப⁴க³வந்தம் ஏதத³வோச – ‘‘யே தே, ப⁴ந்தே, தே³வா ஸப்³யாப³ஜ்ஜா² ஆக³ந்தாரோ இத்த²த்தம் தே தே³வா, யே தே தே³வா அப்³யாப³ஜ்ஜா² அனாக³ந்தாரோ இத்த²த்தம் தே தே³வே தம்ஹா டா²னா சாவேஸ்ஸந்தி வா பப்³பா³ஜேஸ்ஸந்தி வா’’தி?

அத² கோ² ஆயஸ்மதோ ஆனந்த³ஸ்ஸ ஏதத³ஹோஸி – ‘‘அயம் கோ² விடடூபோ⁴ ஸேனாபதி ரஞ்ஞோ பஸேனதி³ஸ்ஸ கோஸலஸ்ஸ புத்தோ; அஹம் ப⁴க³வதோ புத்தோ. அயம் கோ² காலோ யம் புத்தோ புத்தேன மந்தேய்யா’’தி. அத² கோ² ஆயஸ்மா ஆனந்தோ³ விடடூப⁴ம் ஸேனாபதிம் ஆமந்தேஸி – ‘‘தேன ஹி, ஸேனாபதி, தம் யேவேத்த² படிபுச்சி²ஸ்ஸாமி; யதா² தே க²மேய்ய ததா² நம் ப்³யாகரேய்யாஸி. தம் கிம் மஞ்ஞஸி, ஸேனாபதி, யாவதா ரஞ்ஞோ பஸேனதி³ஸ்ஸ கோஸலஸ்ஸ விஜிதம் யத்த² ச ராஜா பஸேனதி³ கோஸலோ இஸ்ஸரியாதி⁴பச்சம் ரஜ்ஜம் காரேதி, பஹோதி தத்த² ராஜா பஸேனதி³ கோஸலோ ஸமணம் வா ப்³ராஹ்மணம் வா புஞ்ஞவந்தம் வா அபுஞ்ஞவந்தம் வா ப்³ரஹ்மசரியவந்தம் வா அப்³ரஹ்மசரியவந்தம் வா தம்ஹா டா²னா சாவேதும் வா பப்³பா³ஜேதும் வா’’தி? ‘‘யாவதா, போ⁴, ரஞ்ஞோ பஸேனதி³ஸ்ஸ கோஸலஸ்ஸ விஜிதம் யத்த² ச ராஜா பஸேனதி³ கோஸலோ இஸ்ஸரியாதி⁴பச்சம் ரஜ்ஜம் காரேதி, பஹோதி தத்த² ராஜா பஸேனதி³ கோஸலோ ஸமணம் வா ப்³ராஹ்மணம் வா புஞ்ஞவந்தம் வா அபுஞ்ஞவந்தம் வா ப்³ரஹ்மசரியவந்தம் வா அப்³ரஹ்மசரியவந்தம் வா தம்ஹா டா²னா சாவேதும் வா பப்³பா³ஜேதும் வா’’தி.

‘‘தம் கிம் மஞ்ஞஸி, ஸேனாபதி, யாவதா ரஞ்ஞோ பஸேனதி³ஸ்ஸ கோஸலஸ்ஸ அவிஜிதம் யத்த² ச ராஜா பஸேனதி³ கோஸலோ ந இஸ்ஸரியாதி⁴பச்சம் ரஜ்ஜம் காரேதி, தத்த² பஹோதி ராஜா பஸேனதி³ கோஸலோ ஸமணம் வா ப்³ராஹ்மணம் வா புஞ்ஞவந்தம் வா அபுஞ்ஞவந்தம் வா ப்³ரஹ்மசரியவந்தம் வா அப்³ரஹ்மசரியவந்தம் வா தம்ஹா டா²னா சாவேதும் வா பப்³பா³ஜேதும் வா’’தி? ‘‘யாவதா, போ⁴, ரஞ்ஞோ பஸேனதி³ஸ்ஸ கோஸலஸ்ஸ அவிஜிதம் யத்த² ச ராஜா பஸேனதி³ கோஸலோ ந இஸ்ஸரியாதி⁴பச்சம் ரஜ்ஜம் காரேதி, ந தத்த² பஹோதி ராஜா பஸேனதி³ கோஸலோ ஸமணம் வா ப்³ராஹ்மணம் வா புஞ்ஞவந்தம் வா அபுஞ்ஞவந்தம் வா ப்³ரஹ்மசரியவந்தம் வா அப்³ரஹ்மசரியவந்தம் வா தம்ஹா டா²னா சாவேதும் வா பப்³பா³ஜேதும் வா’’தி.

‘‘தம் கிம் மஞ்ஞஸி, ஸேனாபதி, ஸுதா தே தே³வா தாவதிம்ஸா’’தி? ‘‘ஏவம், போ⁴. ஸுதா மே தே³வா தாவதிம்ஸா. இதா⁴பி போ⁴தா ரஞ்ஞா பஸேனதி³னா கோஸலேன ஸுதா தே³வா தாவதிம்ஸா’’தி. ‘‘தம் கிம் மஞ்ஞஸி, ஸேனாபதி, பஹோதி ராஜா பஸேனதி³ கோஸலோ தே³வே தாவதிம்ஸே தம்ஹா டா²னா சாவேதும் வா பப்³பா³ஜேதும் வா’’தி? ‘‘த³ஸ்ஸனம்பி, போ⁴, ராஜா பஸேனதி³ கோஸலோ தே³வே தாவதிம்ஸே நப்பஹோதி, குதோ பன தம்ஹா டா²னா சாவேஸ்ஸதி வா பப்³பா³ஜேஸ்ஸதி வா’’தி? ‘‘ஏவமேவ கோ², ஸேனாபதி, யே தே தே³வா ஸப்³யாப³ஜ்ஜா² ஆக³ந்தாரோ இத்த²த்தம் தே தே³வா, யே தே தே³வா அப்³யாப³ஜ்ஜா² அனாக³ந்தாரோ இத்த²த்தம் தே தே³வே த³ஸ்ஸனாயபி நப்பஹோந்தி; குதோ பன தம்ஹா டா²னா சாவேஸ்ஸந்தி வா பப்³பா³ஜேஸ்ஸந்தி வா’’தி?

382. அத² கோ² ராஜா பஸேனதி³ கோஸலோ ப⁴க³வந்தம் ஏதத³வோச – ‘‘கோனாமோ அயம், ப⁴ந்தே, பி⁴க்கூ²’’தி? ‘‘ஆனந்தோ³ நாம, மஹாராஜா’’தி. ‘‘ஆனந்தோ³ வத, போ⁴, ஆனந்த³ரூபோ வத, போ⁴! ஹேதுரூபம், ப⁴ந்தே, ஆயஸ்மா ஆனந்தோ³ ஆஹ; ஸஹேதுரூபம், ப⁴ந்தே, ஆயஸ்மா ஆனந்தோ³ ஆஹ. கிம் பன, ப⁴ந்தே, அத்தி² ப்³ரஹ்மா’’தி? ‘‘கிம் பன த்வம், மஹாராஜ, ஏவம் வதே³ஸி – ‘கிம் பன, ப⁴ந்தே, அத்தி² ப்³ரஹ்மா’’’தி? ‘‘யதி³ வா ஸோ, ப⁴ந்தே, ப்³ரஹ்மா ஆக³ந்தா இத்த²த்தம், யதி³ வா அனாக³ந்தா இத்த²த்த’’ந்தி? ‘‘யோ ஸோ, மஹாராஜ, ப்³ரஹ்மா ஸப்³யாப³ஜ்ஜோ² ஸோ ப்³ரஹ்மா ஆக³ந்தா இத்த²த்தம், யோ ஸோ ப்³ரஹ்மா அப்³யாப³ஜ்ஜோ² ஸோ ப்³ரஹ்மா அனாக³ந்தா இத்த²த்த’’ந்தி. அத² கோ² அஞ்ஞதரோ புரிஸோ ராஜானம் பஸேனதி³ம் கோஸலம் ஏதத³வோச – ‘‘ஸஞ்ஜயோ, மஹாராஜ, ப்³ராஹ்மணோ ஆகாஸகோ³த்தோ ஆக³தோ’’தி. அத² கோ² ராஜா பஸேனதி³ கோஸலோ ஸஞ்ஜயம் ப்³ராஹ்மணம் ஆகாஸகோ³த்தம் ஏதத³வோச – ‘‘கோ நு கோ², ப்³ராஹ்மண, இமம் கதா²வத்து²ம் ராஜந்தேபுரே அப்³பு⁴தா³ஹாஸீ’’தி? ‘‘விடடூபோ⁴, மஹாராஜ, ஸேனாபதீ’’தி. விடடூபோ⁴ ஸேனாபதி ஏவமாஹ – ‘‘ஸஞ்ஜயோ, மஹாராஜ, ப்³ராஹ்மணோ ஆகாஸகோ³த்தோ’’தி. அத² கோ² அஞ்ஞதரோ புரிஸோ ராஜானம் பஸேனதி³ம் கோஸலம் ஏதத³வோச – ‘‘யானகாலோ, மஹாராஜா’’தி.

அத² கோ² ராஜா பஸேனதி³ கோஸலோ ப⁴க³வந்தம் ஏதத³வோச – ‘‘ஸப்³ப³ஞ்ஞுதம் மயம், ப⁴ந்தே, ப⁴க³வந்தம் அபுச்சி²ம்ஹா, ஸப்³ப³ஞ்ஞுதம் ப⁴க³வா ப்³யாகாஸி; தஞ்ச பனம்ஹாகம் ருச்சதி சேவ க²மதி ச, தேன சம்ஹா அத்தமனா. சாதுவண்ணிஸுத்³தி⁴ம் மயம், ப⁴ந்தே, ப⁴க³வந்தம் அபுச்சி²ம்ஹா, சாதுவண்ணிஸுத்³தி⁴ம் ப⁴க³வா ப்³யாகாஸி; தஞ்ச பனம்ஹாகம் ருச்சதி சேவ க²மதி ச, தேன சம்ஹா அத்தமனா. அதி⁴தே³வே மயம், ப⁴ந்தே, ப⁴க³வந்தம் அபுச்சி²ம்ஹா, அதி⁴தே³வே ப⁴க³வா ப்³யாகாஸி; தஞ்ச பனம்ஹாகம் ருச்சதி சேவ க²மதி ச, தேன சம்ஹா அத்தமனா. அதி⁴ப்³ரஹ்மானம் மயம், ப⁴ந்தே, ப⁴க³வந்தம் அபுச்சி²ம்ஹா, அதி⁴ப்³ரஹ்மானம் ப⁴க³வா ப்³யாகாஸி; தஞ்ச பனம்ஹாகம் ருச்சதி சேவ க²மதி ச, தேன சம்ஹா அத்தமனா. யம் யதே³வ ச மயம் ப⁴க³வந்தம் அபுச்சி²ம்ஹா தம் ததே³வ ப⁴க³வா ப்³யாகாஸி; தஞ்ச பனம்ஹாகம் ருச்சதி சேவ க²மதி ச, தேன சம்ஹா அத்தமனா. ஹந்த³, ச தா³னி மயம், ப⁴ந்தே, க³ச்சா²ம; ப³ஹுகிச்சா மயம் ப³ஹுகரணீயா’’தி. ‘‘யஸ்ஸதா³னி த்வம், மஹாராஜ, காலம் மஞ்ஞஸீ’’தி. அத² கோ² ராஜா பஸேனதி³ கோஸலோ ப⁴க³வதோ பா⁴ஸிதம் அபி⁴னந்தி³த்வா அனுமோதி³த்வா உட்டா²யாஸனா ப⁴க³வந்தம் அபி⁴வாதே³த்வா பத³க்கி²ணம் கத்வா பக்காமீதி.

கண்ணகத்த²லஸுத்தம் நிட்டி²தம் த³ஸமம்.

ராஜவக்³கோ³ நிட்டி²தோ சதுத்தோ².