2. து³கனிபாதோ

1. பட²மவக்³கோ³

1. து³க்க²விஹாரஸுத்தம்

28. (த்³வே த⁴ம்மே அனுக்கடி) [( ) ஸ்யாமபோத்த²கே நத்தி²] வுத்தஞ்ஹேதம் ப⁴க³வதா, வுத்தமரஹதாதி மே ஸுதம் –

‘‘த்³வீஹி, பி⁴க்க²வே, த⁴ம்மேஹி ஸமன்னாக³தோ பி⁴க்கு² தி³ட்டே²வ த⁴ம்மே து³க்க²ம் விஹரதி ஸவிகா⁴தம் ஸஉபாயாஸம் ஸபரிளாஹம்; காயஸ்ஸ பே⁴தா³ பரம் மரணா து³க்³க³தி பாடிகங்கா². கதமேஹி த்³வீஹி? இந்த்³ரியேஸு அகு³த்தத்³வாரதாய [அகு³த்தத்³வாரோ (அட்ட².)] ச, போ⁴ஜனே அமத்தஞ்ஞுதாய [அமத்தஞ்ஞூ (அட்ட².)] ச. இமேஹி கோ², பி⁴க்க²வே, த்³வீஹி த⁴ம்மேஹி ஸமன்னாக³தோ பி⁴க்கு² தி³ட்டே²வ த⁴ம்மே து³க்க²ம் விஹரதி ஸவிதா⁴தம் ஸஉபாயாஸம் ஸபரிளாஹம்; காயஸ்ஸ பே⁴தா³ பரம் மரணா து³க்³க³தி பாடிகங்கா²’’தி. ஏதமத்த²ம் ப⁴க³வா அவோச. தத்தே²தம் இதி வுச்சதி –

‘‘சக்கு² ஸோதஞ்ச கா⁴னஞ்ச, ஜிவ்ஹா காயோ ததா² மனோ;

ஏதானி யஸ்ஸ த்³வாரானி, அகு³த்தானித⁴ [அகு³த்தானி ச (ஸ்யா.)] பி⁴க்கு²னோ.

‘‘போ⁴ஜனம்ஹி அமத்தஞ்ஞூ, இந்த்³ரியேஸு அஸம்வுதோ;

காயது³க்க²ம் சேதோது³க்க²ம், து³க்க²ம் ஸோ அதி⁴க³ச்ச²தி.

‘‘ட³ய்ஹமானேன காயேன, ட³ய்ஹமானேன சேதஸா;

தி³வா வா யதி³ வா ரத்திம், து³க்க²ம் விஹரதி தாதி³ஸோ’’தி.

அயம்பி அத்தோ² வுத்தோ ப⁴க³வதா, இதி மே ஸுதந்தி. பட²மம்.

2. ஸுக²விஹாரஸுத்தம்

29. வுத்தஞ்ஹேதம் ப⁴க³வதா, வுத்தமரஹதாதி மே ஸுதம் –

‘‘த்³வீஹி, பி⁴க்க²வே, த⁴ம்மேஹி ஸமன்னாக³தோ பி⁴க்கு² தி³ட்டே²வ த⁴ம்மே ஸுக²ம் விஹரதி அவிகா⁴தம் அனுபாயாஸம் அபரிளாஹம்; காயஸ்ஸ பே⁴தா³ பரம் மரணா ஸுக³தி பாடிகங்கா². கதமேஹி த்³வீஹி? இந்த்³ரியேஸு கு³த்தத்³வாரதாய ச, போ⁴ஜனே மத்தஞ்ஞுதாய ச. இமேஹி கோ², பி⁴க்க²வே, த்³வீஹி த⁴ம்மேஹி ஸமன்னாக³தோ பி⁴க்கு² தி³ட்டே²வ த⁴ம்மே ஸுக²ம் விஹரதி அவிகா⁴தம் அனுபாயாஸம் அபரிளாஹம்; காயஸ்ஸ பே⁴தா³ பரம் மரணா ஸுக³தி பாடிகங்கா²’’தி. ஏதமத்த²ம் ப⁴க³வா அவோச. தத்தே²தம் இதி வுச்சதி –

‘‘சக்கு² ஸோதஞ்ச கா⁴னஞ்ச, ஜிவ்ஹா காயோ ததா² [அதோ² (ஸீ. ஸ்யா. க.)] மனோ;

ஏதானி யஸ்ஸ த்³வாரானி, ஸுகு³த்தானித⁴ பி⁴க்கு²னோ.

‘‘போ⁴ஜனம்ஹி ச மத்தஞ்ஞூ, இந்த்³ரியேஸு ச ஸம்வுதோ;

காயஸுக²ம் சேதோஸுக²ம், ஸுக²ம் ஸோ அதி⁴க³ச்ச²தி.

‘‘அட³ய்ஹமானேன காயேன, அட³ய்ஹமானேன சேதஸா;

தி³வா வா யதி³ வா ரத்திம், ஸுக²ம் விஹரதி தாதி³ஸோ’’தி.

அயம்பி அத்தோ² வுத்தோ ப⁴க³வதா, இதி மே ஸுதந்தி. து³தியம்.

3. தபனீயஸுத்தம்

30. வுத்தஞ்ஹேதம் ப⁴க³வதா, வுத்தமரஹதாதி மே ஸுதம் –

‘‘த்³வேமே, பி⁴க்க²வே, த⁴ம்மா தபனீயா. கதமே த்³வே? இத⁴, பி⁴க்க²வே, ஏகச்சோ அகதகல்யாணோ ஹோதி, அகதகுஸலோ, அகதபீ⁴ருத்தாணோ, கதபாபோ, கதலுத்³தோ³, கதகிப்³பி³ஸோ. ஸோ ‘அகதம் மே கல்யாண’ந்திபி தப்பதி, ‘கதம் மே பாப’ந்திபி தப்பதி. இமே கோ², பி⁴க்க²வே, த்³வே த⁴ம்மா தபனீயா’’தி. ஏதமத்த²ம் ப⁴க³வா அவோச. தத்தே²தம் இதி வுச்சதி –

‘‘காயது³ச்சரிதம் கத்வா, வசீது³ச்சரிதானி ச;

மனோது³ச்சரிதம் கத்வா, யஞ்சஞ்ஞம் தோ³ஸஸஞ்ஹிதம்.

‘‘அகத்வா குஸலம் கம்மம், கத்வானாகுஸலம் ப³ஹும்;

காயஸ்ஸ பே⁴தா³ து³ப்பஞ்ஞோ, நிரயம் ஸோபபஜ்ஜதீ’’தி [நிரயம் ஸோ உபபஜ்ஜதீதி (ஸீ. ஸ்யா. கம். பீ.)].

அயம்பி அத்தோ² வுத்தோ ப⁴க³வதா, இதி மே ஸுதந்தி. ததியம்.

4. அதபனீயஸுத்தம்

31. வுத்தஞ்ஹேதம் ப⁴க³வதா, வுத்தமரஹதாதி மே ஸுதம் –

‘‘த்³வேமே, பி⁴க்க²வே, த⁴ம்மா அதபனீயா. கதமே த்³வே? இத⁴, பி⁴க்க²வே, ஏகச்சோ கதகல்யாணோ ஹோதி, கதகுஸலோ, கதபீ⁴ருத்தாணோ, அகதபாபோ, அகதலுத்³தோ³, அகதகிப்³பி³ஸோ. ஸோ ‘கதம் மே கல்யாண’ந்திபி ந தப்பதி, ‘அகதம் மே பாப’ந்திபி ந தப்பதி. இமே கோ², பி⁴க்க²வே, த்³வே த⁴ம்மா அதபனீயா’’தி. ஏதமத்த²ம் ப⁴க³வா அவோச. தத்தே²தம் இதி வுச்சதி –

‘‘காயது³ச்சரிதம் ஹித்வா, வசீது³ச்சரிதானி ச;

மனோது³ச்சரிதம் ஹித்வா, யஞ்சஞ்ஞம் தோ³ஸஸஞ்ஹிதம்.

‘‘அகத்வாகுஸலம் கம்மம், கத்வான குஸலம் ப³ஹும்;

காயஸ்ஸ பே⁴தா³ ஸப்பஞ்ஞோ, ஸக்³க³ம் ஸோ உபபஜ்ஜதீ’’தி.

அயம்பி அத்தோ² வுத்தோ ப⁴க³வதா, இதி மே ஸுதந்தி. சதுத்த²ம்.

5. பட²மஸீலஸுத்தம்

32. வுத்தஞ்ஹேதம் ப⁴க³வதா, வுத்தமரஹதாதி மே ஸுதம் –

‘‘த்³வீஹி, பி⁴க்க²வே, த⁴ம்மேஹி ஸமன்னாக³தோ புக்³க³லோ யதா²ப⁴தம் நிக்கி²த்தோ ஏவம் நிரயே. கதமேஹி த்³வீஹி? பாபகேன ச ஸீலேன, பாபிகாய ச தி³ட்டி²யா. இமேஹி கோ², பி⁴க்க²வே, த்³வீஹி த⁴ம்மேஹி ஸமன்னாக³தோ புக்³க³லோ யதா²ப⁴தம் நிக்கி²த்தோ ஏவம் நிரயே’’தி. ஏதமத்த²ம் ப⁴க³வா அவோச. தத்தே²தம் இதி வுச்சதி –

‘‘பாபகேன ச ஸீலேன, பாபிகாய ச தி³ட்டி²யா;

ஏதேஹி த்³வீஹி த⁴ம்மேஹி, யோ ஸமன்னாக³தோ நரோ;

காயஸ்ஸ பே⁴தா³ து³ப்பஞ்ஞோ, நிரயம் ஸோபபஜ்ஜதீ’’தி.

அயம்பி அத்தோ² வுத்தோ ப⁴க³வதா, இதி மே ஸுதந்தி. பஞ்சமம்.

6. து³தியஸீலஸுத்தம்

33. வுத்தஞ்ஹேதம் ப⁴க³வதா, வுத்தமரஹதாதி மே ஸுதம் –

‘‘த்³வீஹி, பி⁴க்க²வே, த⁴ம்மேஹி ஸமன்னாக³தோ புக்³க³லோ யதா²ப⁴தம் நிக்கி²த்தோ ஏவம் ஸக்³கே³. கதமேஹி த்³வீஹி? ப⁴த்³த³கேன ச ஸீலேன, ப⁴த்³தி³காய ச தி³ட்டி²யா. இமேஹி கோ², பி⁴க்க²வே, த்³வீஹி த⁴ம்மேஹி ஸமன்னாக³தோ புக்³க³லோ யதா²ப⁴தம் நிக்கி²த்தோ ஏவம் ஸக்³கே³’’தி. ஏதமத்த²ம் ப⁴க³வா அவோச. தத்தே²தம் இதி வுச்சதி –

‘‘ப⁴த்³த³கேன ச ஸீலேன, ப⁴த்³தி³காய ச தி³ட்டி²யா;

ஏதேஹி த்³வீஹி த⁴ம்மேஹி, யோ ஸமன்னாக³தோ நரோ;

காயஸ்ஸ பே⁴தா³ ஸப்பஞ்ஞோ, ஸக்³க³ம் ஸோ உபபஜ்ஜதீ’’தி.

அயம்பி அத்தோ² வுத்தோ ப⁴க³வதா, இதி மே ஸுதந்தி. ச²ட்ட²ம்.

7. ஆதாபீஸுத்தம்

34. வுத்தஞ்ஹேதம் ப⁴க³வதா, வுத்தமரஹதாதி மே ஸுதம் –

‘‘அனாதாபீ, பி⁴க்க²வே, பி⁴க்கு² அனோத்தாபீ [அனோத்தப்பீ (ப³ஹூஸு) அட்ட²கதா² பஸ்ஸிதப்³பா³] அப⁴ப்³போ³ ஸம்போ³தா⁴ய, அப⁴ப்³போ³ நிப்³பா³னாய, அப⁴ப்³போ³ அனுத்தரஸ்ஸ யோக³க்கே²மஸ்ஸ அதி⁴க³மாய. ஆதாபீ ச கோ², பி⁴க்க²வே, பி⁴க்கு² ஓத்தாபீ [ஓத்தப்பீ (ப³ஹூஸு)] ப⁴ப்³போ³ ஸம்போ³தா⁴ய, ப⁴ப்³போ³ நிப்³பா³னாய, ப⁴ப்³போ³ அனுத்தரஸ்ஸ யோக³க்கே²மஸ்ஸ அதி⁴க³மாயா’’தி. ஏதமத்த²ம் ப⁴க³வா அவோச. தத்தே²தம் இதி வுச்சதி –

‘‘அனாதாபீ அனோத்தாபீ, குஸீதோ ஹீனவீரியோ;

யோ தீ²னமித்³த⁴ப³ஹுலோ, அஹிரீகோ அனாத³ரோ;

அப⁴ப்³போ³ தாதி³ஸோ பி⁴க்கு², பு²ட்டு²ம் ஸம்போ³தி⁴முத்தமம்.

‘‘யோ ச ஸதிமா நிபகோ ஜா²யீ, ஆதாபீ ஓத்தாபீ ச அப்பமத்தோ;

ஸம்யோஜனம் ஜாதிஜராய சே²த்வா, இதே⁴வ ஸம்போ³தி⁴மனுத்தரம் பு²ஸே’’தி.

அயம்பி அத்தோ² வுத்தோ ப⁴க³வதா, இதி மே ஸுதந்தி. ஸத்தமம்.

8. பட²மனகுஹனஸுத்தம்

35. வுத்தஞ்ஹேதம் ப⁴க³வதா, வுத்தமரஹதாதி மே ஸுதம் –

‘‘நயித³ம், பி⁴க்க²வே, ப்³ரஹ்மசரியம் வுஸ்ஸதி ஜனகுஹனத்த²ம், ந ஜனலபனத்த²ம், ந லாப⁴ஸக்காரஸிலோகானிஸம்ஸத்த²ம், ந ‘இதி மம் ஜனோ ஜானாதூ’தி. அத² கோ² இத³ம், பி⁴க்க²வே, ப்³ரஹ்மசரியம் வுஸ்ஸதி ஸம்வரத்த²ஞ்சேவ பஹானத்த²ஞ்சா’’தி. ஏதமத்த²ம் ப⁴க³வா அவோச. தத்தே²தம் இதி வுச்சதி –

‘‘ஸம்வரத்த²ம் பஹானத்த²ம், ப்³ரஹ்மசரியம் அனீதிஹம்;

அதே³ஸயி ஸோ ப⁴க³வா, நிப்³பா³னோக³த⁴கா³மினம்.

‘‘ஏஸ மக்³கோ³ மஹத்தேஹி [மஹந்தேஹி (ஸீ. க.), மஹத்தே²ஹி (ஸ்யா.)], அனுயாதோ மஹேஸிபி⁴ [மஹேஸினோ (ஸீ. க.)];

யே யே தம் படிபஜ்ஜந்தி, யதா² பு³த்³தே⁴ன தே³ஸிதம்;

து³க்க²ஸ்ஸந்தம் கரிஸ்ஸந்தி, ஸத்து²ஸாஸனகாரினோ’’தி.

அயம்பி அத்தோ² வுத்தோ ப⁴க³வதா, இதி மே ஸுதந்தி. அட்ட²மம்.

9. து³தியனகுஹனஸுத்தம்

36. வுத்தஞ்ஹேதம் ப⁴க³வதா, வுத்தமரஹதாதி மே ஸுதம் –

‘‘நயித³ம், பி⁴க்க²வே, ப்³ரஹ்மசரியம் வுஸ்ஸதி ஜனகுஹனத்த²ம், ந ஜனலபனத்த²ம், ந லாப⁴ஸக்காரஸிலோகானிஸம்ஸத்த²ம், ந ‘இதி மம் ஜனோ ஜானாதூ’தி. அத² கோ² இத³ம், பி⁴க்க²வே, ப்³ரஹ்மசரியம் வுஸ்ஸதி அபி⁴ஞ்ஞத்த²ஞ்சேவ பரிஞ்ஞத்த²ஞ்சா’’தி. ஏதமத்த²ம் ப⁴க³வா அவோச. தத்தே²தம் இதி வுச்சதி –

‘‘அபி⁴ஞ்ஞத்த²ம் பரிஞ்ஞத்த²ம், ப்³ரஹ்மசரியம் அனீதிஹம்;

அதே³ஸயி ஸோ ப⁴க³வா, நிப்³பா³னோக³த⁴கா³மினம்.

‘‘ஏஸ மக்³கோ³ மஹத்தேஹி, அனுயாதோ மஹேஸிபி⁴;

யே யே தம் படிபஜ்ஜந்தி, யதா² பு³த்³தே⁴ன தே³ஸிதம்;

து³க்க²ஸ்ஸந்தம் கரிஸ்ஸந்தி, ஸத்து²ஸாஸனகாரினோ’’தி.

அயம்பி அத்தோ² வுத்தோ ப⁴க³வதா, இதி மே ஸுதந்தி. நவமம்.

10. ஸோமனஸ்ஸஸுத்தம்

37. வுத்தஞ்ஹேதம் ப⁴க³வதா, வுத்தமரஹதாதி மே ஸுதம் –

‘‘த்³வீஹி, பி⁴க்க²வே, த⁴ம்மேஹி ஸமன்னாக³தோ பி⁴க்கு² தி³ட்டே²வ த⁴ம்மே ஸுக²ஸோமனஸ்ஸப³ஹுலோ விஹரதி, யோனி சஸ்ஸ [யோனிஸோ (ஸீ. ஸ்யா. பீ.), யோனிஸ்ஸ (க.)] ஆரத்³தா⁴ ஹோதி ஆஸவானம் க²யாய. கதமேஹி த்³வீஹி? ஸம்வேஜனீயேஸு டா²னேஸு ஸம்வேஜனேன, ஸம்விக்³க³ஸ்ஸ ச யோனிஸோ பதா⁴னேன. இமேஹி கோ², பி⁴க்க²வே, த்³வீஹி த⁴ம்மேஹி ஸமன்னாக³தோ பி⁴க்கு² தி³ட்டே²வ த⁴ம்மே ஸுக²ஸோமனஸ்ஸப³ஹுலோ விஹரதி, யோனி சஸ்ஸ ஆரத்³தா⁴ ஹோதி ஆஸவானம் க²யாயா’’தி. ஏதமத்த²ம் ப⁴க³வா அவோச. தத்தே²தம் இதி வுச்சதி –

‘‘ஸம்வேஜனீயட்டா²னேஸு [ஸம்வேஜனீயேஸு டா²னேஸு (ஸ்யா. பீ.)], ஸம்விஜ்ஜேதே²வ பண்டி³தோ;

ஆதாபீ நிபகோ பி⁴க்கு², பஞ்ஞாய ஸமவேக்கி²ய.

‘‘ஏவம் விஹாரீ ஆதாபீ, ஸந்தவுத்தி அனுத்³த⁴தோ;

சேதோஸமத²மனுயுத்தோ, க²யம் து³க்க²ஸ்ஸ பாபுணே’’தி.

அயம்பி அத்தோ² வுத்தோ ப⁴க³வதா, இதி மே ஸுதந்தி. த³ஸமம்.

பட²மோ வக்³கோ³ நிட்டி²தோ.

தஸ்ஸுத்³தா³னம் –

த்³வே ச பி⁴க்கூ² தபனீயா, தபனீயா பரத்தே²ஹி;

ஆதாபீ [த்³வே பாதா³ (க.), த்³வே ஆதாபீ (ஸீ.)] நகுஹனா த்³வே [ந குஹனா ச (ஸப்³ப³த்த²)], ஸோமனஸ்ஸேன தே த³ஸாதி.

2. து³தியவக்³கோ³

1. விதக்கஸுத்தம்

38. வுத்தஞ்ஹேதம் ப⁴க³வதா, வுத்தமரஹதாதி மே ஸுதம் –

‘‘ததா²க³தம், பி⁴க்க²வே, அரஹந்தம் ஸம்மாஸம்பு³த்³த⁴ம் த்³வே விதக்கா ப³ஹுலம் ஸமுதா³சரந்தி – கே²மோ ச விதக்கோ, பவிவேகோ ச [விவேகோ ச (ஸ்யா.)]. அப்³யாபஜ்ஜா²ராமோ [அப்³யாபஜ்ஜாராமோ (க.), அப்³யாப³ஜ்ஜா²ராமோ (?)], பி⁴க்க²வே, ததா²க³தோ அப்³யாபஜ்ஜ²ரதோ. தமேனம், பி⁴க்க²வே, ததா²க³தம் அப்³யாபஜ்ஜா²ராமம் அப்³யாபஜ்ஜ²ரதம் ஏஸேவ விதக்கோ ப³ஹுலம் ஸமுதா³சரதி – ‘இமாயாஹம் இரியாய ந கிஞ்சி ப்³யாபா³தே⁴மி தஸம் வா தா²வரம் வா’தி.

‘‘பவிவேகாராமோ, பி⁴க்க²வே, ததா²க³தோ பவிவேகரதோ. தமேனம், பி⁴க்க²வே, ததா²க³தம் பவிவேகாராமம் பவிவேகரதம் ஏஸேவ விதக்கோ ப³ஹுலம் ஸமுதா³சரதி – ‘யம் அகுஸலம் தம் பஹீன’ந்தி.

‘‘தஸ்மாதிஹ, பி⁴க்க²வே, தும்ஹேபி அப்³யாபஜ்ஜா²ராமா விஹரத² அப்³யாபஜ்ஜ²ரதா. தேஸம் வோ, பி⁴க்க²வே, தும்ஹாகம் அப்³யாபஜ்ஜா²ராமானம் விஹரதம் அப்³யாபஜ்ஜ²ரதானம் ஏஸேவ விதக்கோ ப³ஹுலம் ஸமுதா³சரிஸ்ஸதி – ‘இமாய மயம் இரியாய ந கிஞ்சி ப்³யாபா³தே⁴ம தஸம் வா தா²வரம் வா’தி.

‘‘பவிவேகாராமா, பி⁴க்க²வே, விஹரத² பவிவேகரதா. தேஸம் வோ, பி⁴க்க²வே, தும்ஹாகம் பவிவேகாராமானம் விஹரதம் பவிவேகரதானம் ஏஸேவ விதக்கோ ப³ஹுலம் ஸமுதா³சரிஸ்ஸதி – ‘கிம் அகுஸலம், கிம் அப்பஹீனம், கிம் பஜஹாமா’’’தி. ஏதமத்த²ம் ப⁴க³வா அவோச. தத்தே²தம் இதி வுச்சதி –

‘‘ததா²க³தம் பு³த்³த⁴மஸய்ஹஸாஹினம், து³வே விதக்கா ஸமுதா³சரந்தி நம்;

கே²மோ விதக்கோ பட²மோ உதீ³ரிதோ, ததோ விவேகோ து³தியோ பகாஸிதோ.

‘‘தமோனுத³ம் பாரக³தம் மஹேஸிம், தம் பத்திபத்தம் வஸிமம் அனாஸவம்;

விஸந்தரம் [வேஸந்தரம் (ஸீ. க.), விஸ்ஸந்தரம் (பீ.)] தண்ஹக்க²யே விமுத்தம், தம் வே முனிம் அந்திமதே³ஹதா⁴ரிம்;

மாரஞ்ஜஹம் [மாரஜஹம் (ஸ்யா.), மானஜஹம் (ஸீ. க.), மானம் ஜஹம் (பீ.)] ப்³ரூமி ஜராய பாரகு³ம்.

‘‘ஸேலே யதா² பப்³ப³தமுத்³த⁴னிட்டி²தோ, யதா²பி பஸ்ஸே ஜனதம் ஸமந்ததோ;

ததூ²பமம் த⁴ம்மமயம் ஸுமேதோ⁴, பாஸாத³மாருய்ஹ ஸமந்தசக்கு²;

ஸோகாவதிண்ணம் ஜனதமபேதஸோகோ, அவேக்க²தி ஜாதிஜராபி⁴பூ⁴த’’ந்தி.

அயம்பி அத்தோ² வுத்தோ ப⁴க³வதா, இதி மே ஸுதந்தி. பட²மம்.

2. தே³ஸனாஸுத்தம்

39. வுத்தஞ்ஹேதம் ப⁴க³வதா, வுத்தமரஹதாதி மே ஸுதம் –

‘‘ததா²க³தஸ்ஸ, பி⁴க்க²வே, அரஹதோ ஸம்மாஸம்பு³த்³த⁴ஸ்ஸ த்³வே த⁴ம்மதே³ஸனா பரியாயேன ப⁴வந்தி. கதமா த்³வே? ‘பாபம் பாபகதோ பஸ்ஸதா²’தி – அயம் பட²மா த⁴ம்மதே³ஸனா; ‘பாபம் பாபகதோ தி³ஸ்வா தத்த² நிப்³பி³ந்த³த² விரஜ்ஜத² விமுச்சதா²’தி – அயம் து³தியா த⁴ம்மதே³ஸனா. ததா²க³தஸ்ஸ, பி⁴க்க²வே, அரஹதோ ஸம்மாஸம்பு³த்³த⁴ஸ்ஸ இமா த்³வே த⁴ம்மதே³ஸனா பரியாயேன ப⁴வந்தீ’’தி. ஏதமத்த²ம் ப⁴க³வா அவோச. தத்தே²தம் இதி வுச்சதி –

‘‘ததா²க³தஸ்ஸ பு³த்³த⁴ஸ்ஸ, ஸப்³ப³பூ⁴தானுகம்பினோ;

பரியாயவசனம் பஸ்ஸ, த்³வே ச த⁴ம்மா பகாஸிதா.

‘‘பாபகம் பஸ்ஸத² சேதம் [சேகம் (ஸீ. பீ.), சே²கா (ஸ்யா.)], தத்த² சாபி விரஜ்ஜத²;

ததோ விரத்தசித்தாஸே, து³க்க²ஸ்ஸந்தம் கரிஸ்ஸதா²’’தி.

அயம்பி அத்தோ² வுத்தோ ப⁴க³வதா, இதி மே ஸுதந்தி. து³தியம்.

3. விஜ்ஜாஸுத்தம்

40. வுத்தஞ்ஹேதம் ப⁴க³வதா, வுத்தமரஹதாதி மே ஸுதம் –

‘‘அவிஜ்ஜா, பி⁴க்க²வே, புப்³ப³ங்க³மா அகுஸலானம் த⁴ம்மானம் ஸமாபத்தியா அன்வதே³வ அஹிரிகம் அனோத்தப்பம்; விஜ்ஜா ச கோ², பி⁴க்க²வே, புப்³ப³ங்க³மா குஸலானம் த⁴ம்மானம் ஸமாபத்தியா அன்வதே³வ ஹிரோத்தப்ப’’ந்தி. ஏதமத்த²ம் ப⁴க³வா அவோச. தத்தே²தம் இதி வுச்சதி –

‘‘யா காசிமா து³க்³க³தியோ, அஸ்மிம் லோகே பரம்ஹி ச;

அவிஜ்ஜாமூலிகா ஸப்³பா³, இச்சா²லோப⁴ஸமுஸ்ஸயா.

‘‘யதோ ச ஹோதி பாபிச்சோ², அஹிரீகோ அனாத³ரோ;

ததோ பாபம் பஸவதி, அபாயம் தேன க³ச்ச²தி.

‘‘தஸ்மா ச²ந்த³ஞ்ச லோப⁴ஞ்ச, அவிஜ்ஜஞ்ச விராஜயம்;

விஜ்ஜம் உப்பாத³யம் பி⁴க்கு², ஸப்³பா³ து³க்³க³தியோ ஜஹே’’தி.

அயம்பி அத்தோ² வுத்தோ ப⁴க³வதா, இதி மே ஸுதந்தி. ததியம்.

4. பஞ்ஞாபரிஹீனஸுத்தம்

41. வுத்தஞ்ஹேதம் ப⁴க³வதா, வுத்தமரஹதாதி மே ஸுதம் –

‘‘தே, பி⁴க்க²வே, ஸத்தா ஸுபரிஹீனா யே அரியாய பஞ்ஞாய பரிஹீனா. தே தி³ட்டே²வ த⁴ம்மே து³க்க²ம் விஹரந்தி ஸவிகா⁴தம் ஸஉபாயாஸம் ஸபரிளாஹம்; காயஸ்ஸ பே⁴தா³ பரம் மரணா து³க்³க³தி பாடிகங்கா². தே [தே ச கோ² (?)], பி⁴க்க²வே, ஸத்தா அபரிஹீனா யே அரியாய பஞ்ஞாய அபரிஹீனா. தே தி³ட்டே²வ த⁴ம்மே ஸுக²ம் விஹரந்தி அவிகா⁴தம் அனுபாயாஸம் அபரிளாஹம்; காயஸ்ஸ பே⁴தா³ பரம் மரணா ஸுக³தி பாடிகங்கா²’’தி. ஏதமத்த²ம் ப⁴க³வா அவோச. தத்தே²தம் இதி வுச்சதி –

‘‘பஞ்ஞாய பரிஹானேன, பஸ்ஸ லோகம் ஸதே³வகம்;

நிவிட்ட²ம் நாமரூபஸ்மிம், இத³ம் ஸச்சந்தி மஞ்ஞதி.

‘‘பஞ்ஞா ஹி ஸேட்டா² லோகஸ்மிம், யாயம் நிப்³பே³த⁴கா³மினீ;

யாய ஸம்மா பஜானாதி, ஜாதிப⁴வபரிக்க²யம்.

‘‘தேஸம் தே³வா மனுஸ்ஸா ச, ஸம்பு³த்³தா⁴னம் ஸதீமதம்;

பிஹயந்தி ஹாஸபஞ்ஞானம் [ஹாஸுபஞ்ஞானம் (ஸீ. அட்ட².)], ஸரீரந்திமதா⁴ரின’’ந்தி.

அயம்பி அத்தோ² வுத்தோ ப⁴க³வதா, இதி மே ஸுதந்தி. சதுத்த²ம்.

5. ஸுக்கத⁴ம்மஸுத்தம்

42. வுத்தஞ்ஹேதம் ப⁴க³வதா, வுத்தமரஹதாதி மே ஸுதம் –

‘‘த்³வேமே, பி⁴க்க²வே, ஸுக்கா த⁴ம்மா லோகம் பாலேந்தி. கதமே த்³வே? ஹிரீ [ஹிரி (ஸீ. ஸ்யா. கம். பீ.)] ச, ஓத்தப்பஞ்ச. இமே சே, பி⁴க்க²வே, த்³வே ஸுக்கா த⁴ம்மா லோகம் ந பாலேய்யும், நயித⁴ பஞ்ஞாயேத² மாதாதி வா மாதுச்சா²தி வா மாதுலானீதி வா ஆசரியப⁴ரியாதி வா க³ரூனம் தா³ராதி வா. ஸம்பே⁴த³ம் லோகோ அக³மிஸ்ஸ யதா² அஜேளகா குக்குடஸூகரா ஸோணஸிங்கா³லா [ஸோணஸிகா³லா (ஸீ. ஸ்யா. கம். பீ.)]. யஸ்மா ச கோ², பி⁴க்க²வே, இமே த்³வே ஸுக்கா த⁴ம்மா லோகம் பாலேந்தி தஸ்மா பஞ்ஞாயதி மாதாதி வா மாதுச்சா²தி வா மாதுலானீதி வா ஆசரியப⁴ரியாதி வா க³ரூனம் தா³ராதி வா’’தி. ஏதமத்த²ம் ப⁴க³வா அவோச. தத்தே²தம் இதி வுச்சதி –

‘‘யேஸம் சே ஹிரிஓத்தப்பம், ஸப்³ப³தா³ ச ந விஜ்ஜதி;

வோக்கந்தா ஸுக்கமூலா தே, ஜாதிமரணகா³மினோ.

‘‘யேஸஞ்ச ஹிரிஓத்தப்பம், ஸதா³ ஸம்மா உபட்டி²தா;

விரூள்ஹப்³ரஹ்மசரியா தே, ஸந்தோ கீ²ணபுனப்³ப⁴வா’’தி.

அயம்பி அத்தோ² வுத்தோ ப⁴க³வதா, இதி மே ஸுதந்தி. பஞ்சமம்.

6. அஜாதஸுத்தம்

43. வுத்தஞ்ஹேதம் ப⁴க³வதா, வுத்தமரஹதாதி மே ஸுதம் –

‘‘அத்தி², பி⁴க்க²வே, அஜாதம் அபூ⁴தம் அகதம் அஸங்க²தம். நோ சேதம், பி⁴க்க²வே, அப⁴விஸ்ஸ அஜாதம் அபூ⁴தம் அகதம் அஸங்க²தம், நயித⁴ ஜாதஸ்ஸ பூ⁴தஸ்ஸ கதஸ்ஸ ஸங்க²தஸ்ஸ நிஸ்ஸரணம் பஞ்ஞாயேத². யஸ்மா ச கோ², பி⁴க்க²வே, அத்தி² அஜாதம் அபூ⁴தம் அகதம் அஸங்க²தம், தஸ்மா ஜாதஸ்ஸ பூ⁴தஸ்ஸ கதஸ்ஸ ஸங்க²தஸ்ஸ நிஸ்ஸரணம் பஞ்ஞாயதீ’’தி. ஏதமத்த²ம் ப⁴க³வா அவோச. தத்தே²தம் இதி வுச்சதி –

‘‘ஜாதம் பூ⁴தம் ஸமுப்பன்னம், கதம் ஸங்க²தமத்³து⁴வம்;

ஜராமரணஸங்கா⁴டம், ரோக³னீளம் [ரோக³னிட்³ட⁴ம் (ஸீ.)] பப⁴ங்கு³ரம் [பப⁴ங்கு³னம் (க. ஸீ. க.), பப⁴ங்கு³ணம் (ஸ்யா.)].

‘‘ஆஹாரனேத்திப்பப⁴வம், நாலம் தத³பி⁴னந்தி³தும்;

தஸ்ஸ நிஸ்ஸரணம் ஸந்தம், அதக்காவசரம் து⁴வம்.