நமோ தஸ்ஸ ப⁴க³வதோ அரஹதோ ஸம்மாஸம்பு³த்³த⁴ஸ்ஸ

வினயபிடகே

பாராஜிககண்ட³-அட்ட²கதா² (பட²மோ பா⁴கோ³)

க³ந்தா²ரம்ப⁴கதா²

யோ கப்பகோடீஹிபி அப்பமேய்யம்;

காலம் கரோந்தோ அதிது³க்கரானி;

கே²த³ம் க³தோ லோகஹிதாய நாதோ²;

நமோ மஹாகாருணிகஸ்ஸ தஸ்ஸ.

அஸம்பு³த⁴ம் பு³த்³த⁴னிஸேவிதம் யம்;

ப⁴வாப⁴வம் க³ச்ச²தி ஜீவலோகோ;

நமோ அவிஜ்ஜாதி³கிலேஸஜால-

வித்³த⁴ம்ஸினோ த⁴ம்மவரஸ்ஸ தஸ்ஸ.

கு³ணேஹி யோ ஸீலஸமாதி⁴பஞ்ஞா-

விமுத்திஞாணப்பபு⁴தீஹி யுத்தோ;

கே²த்தம் ஜனானம் குஸலத்தி²கானம்;

தமரியஸங்க⁴ம் ஸிரஸா நமாமி.

இச்சேவமச்சந்தனமஸ்ஸனேய்யம்;

நமஸ்ஸமானோ ரதனத்தயம் யம்;

புஞ்ஞாபி⁴ஸந்த³ம் விபுலம் அலத்த²ம்;

தஸ்ஸானுபா⁴வேன ஹதந்தராயோ.

யஸ்மிம் டி²தே ஸாஸனமட்டி²தஸ்ஸ;

பதிட்டி²தம் ஹோதி ஸுஸண்டி²தஸ்ஸ;

தம் வண்ணயிஸ்ஸம் வினயம் அமிஸ்ஸம்;

நிஸ்ஸாய புப்³பா³சரியானுபா⁴வம்.

காமஞ்ச புப்³பா³சரியாஸபே⁴ஹி;

ஞாணம்பு³னித்³தோ⁴தமலாஸவேஹி;

விஸுத்³த⁴விஜ்ஜாபடிஸம்பி⁴தே³ஹி;

ஸத்³த⁴ம்மஸம்வண்ணனகோவிதே³ஹி.

ஸல்லேகி²யே நோஸுலபூ⁴பமேஹி;

மஹாவிஹாரஸ்ஸ த⁴ஜூபமேஹி;

ஸம்வண்ணிதோயம் வினயோ நயேஹி;

சித்தேஹி ஸம்பு³த்³த⁴வரன்வயேஹி.

ஸம்வண்ணனா ஸீஹளதீ³பகேன;

வாக்யேன ஏஸா பன ஸங்க²தத்தா;

ந கிஞ்சி அத்த²ம் அபி⁴ஸம்பு⁴ணாதி;

தீ³பந்தரே பி⁴க்கு²ஜனஸ்ஸ யஸ்மா.

தஸ்மா இமம் பாளினயானுரூபம்;

ஸம்வண்ணனம் தா³னி ஸமாரபி⁴ஸ்ஸம்;

அஜ்ஜே²ஸனம் பு³த்³த⁴ஸிரிவ்ஹயஸ்ஸ;

தே²ரஸ்ஸ ஸம்மா ஸமனுஸ்ஸரந்தோ.

ஸம்வண்ணனம் தஞ்ச ஸமாரப⁴ந்தோ;

தஸ்ஸா மஹாஅட்ட²கத²ம் ஸரீரம்;

கத்வா மஹாபச்சரியம் ததே²வ;

குருந்தி³னாமாதி³ஸு விஸ்ஸுதாஸு.

வினிச்ச²யோ அட்ட²கதா²ஸு வுத்தோ;

யோ யுத்தமத்த²ம் அபரிச்சஜந்தோ;

ததோபி அந்தோக³த⁴தே²ரவாத³ம்;

ஸம்வண்ணனம் ஸம்ம ஸமாரபி⁴ஸ்ஸம்.

தம் மே நிஸாமேந்து பஸன்னசித்தா;

தே²ரா ச பி⁴க்கூ² நவமஜ்ஜி²மா ச;

த⁴ம்மப்பதீ³பஸ்ஸ ததா²க³தஸ்ஸ;

ஸக்கச்ச த⁴ம்மம் பதிமானயந்தா.

பு³த்³தே⁴ன த⁴ம்மோ வினயோ ச வுத்தோ;

யோ தஸ்ஸ புத்தேஹி ததே²வ ஞாதோ;

ஸோ யேஹி தேஸம் மதிமச்சஜந்தா;

யஸ்மா புரே அட்ட²கதா² அகம்ஸு.

தஸ்மா ஹி யம் அட்ட²கதா²ஸு வுத்தம்;

தம் வஜ்ஜயித்வான பமாத³லேக²ம்;

ஸப்³ப³ம்பி ஸிக்கா²ஸு ஸகா³ரவானம்;

யஸ்மா பமாணம் இத⁴ பண்டி³தானம்.

ததோ ச பா⁴ஸந்தரமேவ ஹித்வா;

வித்தா²ரமக்³க³ஞ்ச ஸமாஸயித்வா;

வினிச்ச²யம் ஸப்³ப³மஸேஸயித்வா;

தந்திக்கமம் கிஞ்சி அவோக்கமித்வா.

ஸுத்தந்திகானம் வசனானமத்த²ம்;

ஸுத்தானுரூபம் பரிதீ³பயந்தீ;

யஸ்மா அயம் ஹேஸ்ஸதி வண்ணனாபி;

ஸக்கச்ச தஸ்மா அனுஸிக்கி²தப்³பா³தி.

பா³ஹிரனிதா³னகதா²

தத்த² தம் வண்ணயிஸ்ஸம் வினயந்தி வுத்தத்தா வினயோ தாவ வவத்த²பேதப்³போ³. தேனேதம் வுச்சதி – ‘‘வினயோ நாம இத⁴ ஸகலம் வினயபிடகம் அதி⁴ப்பேத’’ந்தி. ஸம்வண்ணனத்த²ம் பனஸ்ஸ அயம் மாதிகா –

வுத்தம் யேன யதா³ யஸ்மா, தா⁴ரிதம் யேன சாப⁴தம்;

யத்த²ப்பதிட்டி²தசேதமேதம் வத்வா விதி⁴ம் ததோ.

தேனாதிஆதி³பாட²ஸ்ஸ, அத்த²ம் நானப்பகாரதோ;

த³ஸ்ஸயந்தோ கரிஸ்ஸாமி, வினயஸ்ஸத்த²வண்ணனந்தி.

தத்த² வுத்தம் யேன யதா³ யஸ்மாதி இத³ம் தாவ வசனம் ‘‘தேன ஸமயேன பு³த்³தோ⁴ ப⁴க³வா வேரஞ்ஜாயம் விஹரதீ’’தி ஏவமாதி³வசனம் ஸந்தா⁴ய வுத்தம். இத³ஞ்ஹி பு³த்³த⁴ஸ்ஸ ப⁴க³வதோ அத்தபச்சக்க²வசனம் ந ஹோதி, தஸ்மா வத்தப்³ப³மேதம் ‘‘இத³ம் வசனம் கேன வுத்தம், கதா³ வுத்தம், கஸ்மா ச வுத்த’’ந்தி? ஆயஸ்மதா உபாலித்தே²ரேன வுத்தம், தஞ்ச பன பட²மமஹாஸங்கீ³திகாலே.

பட²மமஹாஸங்கீ³திகதா²

பட²மமஹாஸங்கீ³தி நாம சேஸா கிஞ்சாபி பஞ்சஸதிகஸங்கீ³திக்க²ந்த⁴கே வுத்தா, நிதா³னகோஸல்லத்த²ம் பன இதா⁴பி இமினா நயேன வேதி³தப்³பா³. த⁴ம்மசக்கப்பவத்தனஞ்ஹி ஆதி³ம் கத்வா யாவ ஸுப⁴த்³த³பரிப்³பா³ஜகவினயனா கதபு³த்³த⁴கிச்சே குஸினாராயம் உபவத்தனே மல்லானம் ஸாலவனே யமகஸாலானமந்தரே விஸாக²புண்ணமதி³வஸே பச்சூஸஸமயே அனுபாதி³ஸேஸாய நிப்³பா³னதா⁴துயா பரினிப்³பு³தே ப⁴க³வதி லோகனாதே², ப⁴க³வதோ பரினிப்³பா³னே ஸன்னிபதிதானம் ஸத்தன்னம் பி⁴க்கு²ஸதஸஹஸ்ஸானம் ஸங்க⁴த்தே²ரோ ஆயஸ்மா மஹாகஸ்ஸபோ ஸத்தாஹபரினிப்³பு³தே ப⁴க³வதி, ஸுப⁴த்³தே³ன வுட்³ட⁴பப்³ப³ஜிதேன ‘‘அலம், ஆவுஸோ, மா ஸோசித்த², மா பரிதே³வித்த², ஸுமுத்தா மயம் தேன மஹாஸமணேன; உபத்³து³தா ச ஹோம – ‘இத³ம் வோ கப்பதி, இத³ம் வோ ந கப்பதீ’தி! இதா³னி பன மயம் யம் இச்சி²ஸ்ஸாம தம் கரிஸ்ஸாம, யம் ந இச்சி²ஸ்ஸாம ந தம் கரிஸ்ஸாமா’’தி (சூளவ. 437; தீ³. நி. 2.232) வுத்தவசனமனுஸ்ஸரந்தோ ‘‘டா²னம் கோ² பனேதம் விஜ்ஜதி யம் பாபபி⁴க்கூ² அதீதஸத்து²கம் பாவசனந்தி மஞ்ஞமானா பக்க²ம் லபி⁴த்வா நசிரஸ்ஸேவ ஸத்³த⁴ம்மம் அந்தரதா⁴பேய்யும், யாவ ச த⁴ம்மவினயோ திட்ட²தி தாவ அனதீதஸத்து²கமேவ பாவசனம் ஹோதி. வுத்தஞ்ஹேதம் ப⁴க³வதா –

‘யோ வோ, ஆனந்த³, மயா த⁴ம்மோ ச வினயோ ச தே³ஸிதோ பஞ்ஞத்தோ, ஸோ வோ மமச்சயேன ஸத்தா²’தி (தீ³. நி. 2.216).

‘‘யம்னூனாஹம் த⁴ம்மஞ்ச வினயஞ்ச ஸங்கா³யேய்யம், யத²யித³ம் ஸாஸனம் அத்³த⁴னியம் அஸ்ஸ சிரட்டி²திகம்.

யம் சாஹம் ப⁴க³வதா –

‘தா⁴ரேஸ்ஸஸி பன மே த்வம், கஸ்ஸப, ஸாணானி பம்ஸுகூலானி நிப்³ப³ஸனானீ’தி வத்வா சீவரே ஸாதா⁴ரணபரிபோ⁴கே³ன சேவ,

‘அஹம், பி⁴க்க²வே, யாவதே³ ஆகங்கா²மி விவிச்சேவ காமேஹி…பே… பட²மம் ஜா²னம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹராமி; கஸ்ஸபோபி, பி⁴க்க²வே, யாவதே³ ஆகங்க²தி விவிச்சேவ காமேஹி…பே… பட²மம் ஜா²னம் உபஸம்பஜ்ஜ விஹரதீ’தி –

ஏவமாதி³னா நயேன நவானுபுப்³ப³விஹாரச²ளபி⁴ஞ்ஞாப்பபே⁴தே³ உத்தரிமனுஸ்ஸத⁴ம்மே அத்தனா ஸமஸமட்ட²பனேன ச அனுக்³க³ஹிதோ, தஸ்ஸ கிமஞ்ஞம் ஆணண்யம் ப⁴விஸ்ஸதி; நனு மம் ப⁴க³வா ராஜா விய ஸககவசஇஸ்ஸரியானுப்பதா³னேன அத்தனோ குலவம்ஸப்பதிட்டா²பகம் புத்தம் ‘ஸத்³த⁴ம்மவம்ஸப்பதிட்டா²பகோ மே அயம் ப⁴விஸ்ஸதீ’தி மந்த்வா இமினா அஸாதா⁴ரணேன அனுக்³க³ஹேன அனுக்³க³ஹேஸீ’’தி சிந்தயந்தோ த⁴ம்மவினயஸங்கா³யனத்த²ம் பி⁴க்கூ²னம் உஸ்ஸாஹம் ஜனேஸி. யதா²ஹ –

‘‘அத² கோ² ஆயஸ்மா மஹாகஸ்ஸபோ பி⁴க்கூ² ஆமந்தேஸி – ‘ஏகமிதா³ஹம், ஆவுஸோ, ஸமயம் பாவாய குஸினாரம் அத்³தா⁴னமக்³க³ப்படிபன்னோ மஹதா பி⁴க்கு²ஸங்கே⁴ன ஸத்³தி⁴ம் பஞ்சமத்தேஹி பி⁴க்கு²ஸதேஹீ’’தி (தீ³. நி. 2.231) ஸப்³ப³ம் ஸுப⁴த்³த³கண்ட³ம் வித்தா²ரதோ வேதி³தப்³ப³ம்.

ததோ பரம் ஆஹ –

‘‘ஹந்த³ மயம், ஆவுஸோ, த⁴ம்மஞ்ச வினயஞ்ச ஸங்கா³யேய்யாம. புரே அத⁴ம்மோ தி³ப்பதி, த⁴ம்மோ படிபா³ஹிய்யதி; அவினயோ தி³ப்பதி, வினயோ படிபா³ஹிய்யதி. புரே அத⁴ம்மவாதி³னோ ப³லவந்தோ ஹோந்தி, த⁴ம்மவாதி³னோ து³ப்³ப³லா ஹோந்தி; அவினயவாதி³னோ ப³லவந்தோ ஹோந்தி, வினயவாதி³னோ து³ப்³ப³லா ஹோந்தீ’’தி (சூளவ. 437).

பி⁴க்கூ² ஆஹம்ஸு – ‘‘தேன ஹி, ப⁴ந்தே, தே²ரோ பி⁴க்கூ² உச்சினதூ’’தி. தே²ரோ ஸகலனவங்க³ஸத்து²ஸாஸனபரியத்தித⁴ரே புது²ஜ்ஜன-ஸோதாபன்ன-ஸகதா³கா³மி-அனாகா³மி-ஸுக்க²விபஸ்ஸககீ²ணாஸவபி⁴க்கூ² அனேகஸதே அனேகஸஹஸ்ஸே ச வஜ்ஜேத்வா திபிடகஸப்³ப³பரியத்திப்பபே⁴த³த⁴ரே படிஸம்பி⁴தா³ப்பத்தே மஹானுபா⁴வே யேபு⁴ய்யேன ப⁴க³வதா ஏதத³க்³க³ம் ஆரோபிதே தேவிஜ்ஜாதி³பே⁴தே³ கீ²ணாஸவபி⁴க்கூ²யேவ ஏகூனபஞ்சஸதே பரிக்³க³ஹேஸி. யே ஸந்தா⁴ய இத³ம் வுத்தம் – ‘‘அத² கோ² ஆயஸ்மா மஹாகஸ்ஸபோ ஏகேனூனாபஞ்சஅரஹந்தஸதானி உச்சினீ’’தி (சூளவ. 437).

கிஸ்ஸ பன தே²ரோ ஏகேனூனமகாஸீதி? ஆயஸ்மதோ ஆனந்த³த்தே²ரஸ்ஸ ஓகாஸகரணத்த²ம். தேன ஹாயஸ்மதா ஸஹாபி வினாபி ந ஸக்கா த⁴ம்மஸங்கீ³தி காதும், ஸோ ஹாயஸ்மா ஸேக்கோ² ஸகரணீயோ, தஸ்மா ஸஹாபி ந ஸக்கா; யஸ்மா பனஸ்ஸ கிஞ்சி த³ஸப³லதே³ஸிதம் ஸுத்தகே³ய்யாதி³கம் ப⁴க³வதோ அஸம்முகா² படிக்³க³ஹிதம் நாம நத்தி², தஸ்மா வினாபி ந ஸக்கா. யதி³ ஏவம் ஸேக்கோ²பி ஸமானோ த⁴ம்மஸங்கீ³தியா ப³ஹுகாரத்தா தே²ரேன உச்சினிதப்³போ³ அஸ்ஸ. அத² கஸ்மா ந உச்சினிதோதி? பரூபவாத³விவஜ்ஜனதோ. தே²ரோ ஹி ஆயஸ்மந்தே ஆனந்தே³ அதிவிய விஸ்ஸத்தோ² அஹோஸி, ததா² ஹி நம் ஸிரஸ்மிம் பலிதேஸு ஜாதேஸுபி ‘‘ந வாயம் குமாரகோ மத்தமஞ்ஞாஸீ’’தி (ஸம். நி. 2.154) குமாரகவாதே³ன ஓவத³தி. ஸக்யகுலப்பஸுதோ சாயம் ஆயஸ்மா ததா²க³தஸ்ஸ பா⁴தா சூளபிதுபுத்தோ. தத்ர ஹி பி⁴க்கூ² ச²ந்தா³க³மனம் விய மஞ்ஞமானா ‘‘ப³ஹூ அஸேக்க²படிஸம்பி⁴தா³ப்பத்தே பி⁴க்கூ² ட²பேத்வா ஆனந்த³ம் ஸேக்க²படிஸம்பி⁴தா³ப்பத்தம் தே²ரோ உச்சினீ’’தி உபவதே³ய்யும், தம் பரூபவாத³ம் பரிவஜ்ஜேந்தோ ‘‘ஆனந்த³ம் வினா ஸங்கீ³தி ந ஸக்கா காதும், பி⁴க்கூ²னம்யேவ அனுமதியா க³ஹேஸ்ஸாமீ’’தி ந உச்சினி.

அத² ஸயமேவ பி⁴க்கூ² ஆனந்த³ஸ்ஸத்தா²ய தே²ரம் யாசிம்ஸு. யதா²ஹ –

‘‘பி⁴க்கூ² ஆயஸ்மந்தம் மஹாகஸ்ஸபம் ஏதத³வோசும் – ‘அயம், ப⁴ந்தே, ஆயஸ்மா ஆனந்தோ³ கிஞ்சாபி ஸேக்கோ² அப⁴ப்³போ³ ச²ந்தா³ தோ³ஸா மோஹா ப⁴யா அக³திம் க³ந்தும், ப³ஹு சானேன ப⁴க³வதோ ஸந்திகே த⁴ம்மோ ச வினயோ ச பரியத்தோ; தேன ஹி, ப⁴ந்தே, தே²ரோ ஆயஸ்மந்தம்பி ஆனந்த³ம் உச்சினதூ’தி. அத² கோ² ஆயஸ்மா மஹாகஸ்ஸபோ ஆயஸ்மந்தம்பி ஆனந்த³ம் உச்சினீ’’தி (சூளவ. 437).

ஏவம் பி⁴க்கூ²னம் அனுமதியா உச்சினிதேன தேனாயஸ்மதா ஸத்³தி⁴ம் பஞ்ச தே²ரஸதானி அஹேஸும்.

அத² கோ² தே²ரானம் பி⁴க்கூ²னம் ஏதத³ஹோஸி – ‘‘கத்த² நு கோ² மயம் த⁴ம்மஞ்ச வினயஞ்ச ஸங்கா³யேய்யாமா’’தி. அத² கோ² தே²ரானம் பி⁴க்கூ²னம் ஏதத³ஹோஸி – ‘‘ராஜக³ஹம் கோ² மஹாகோ³சரம் பஹூதஸேனாஸனம், யம்னூன மயம் ராஜக³ஹே வஸ்ஸம் வஸந்தா த⁴ம்மஞ்ச வினயஞ்ச ஸங்கா³யேய்யாம, ந அஞ்ஞே பி⁴க்கூ² ராஜக³ஹே வஸ்ஸம் உபக³ச்சே²ய்யு’’ந்தி. கஸ்மா பன நேஸம் ஏதத³ஹோஸி? இத³ம் அம்ஹாகம் தா²வரகம்மம், கோசி விஸபா⁴க³புக்³க³லோ ஸங்க⁴மஜ்ஜ²ம் பவிஸித்வா உக்கோடேய்யாதி. அதா²யஸ்மா மஹாகஸ்ஸபோ ஞத்திது³தியேன கம்மேன ஸாவேஸி, தம் ஸங்கீ³திக்க²ந்த⁴கே வுத்தனயேனேவ ஞாதப்³ப³ம்.

அத² ததா²க³தஸ்ஸ பரினிப்³பா³னதோ ஸத்தஸு ஸாது⁴கீளனதி³வஸேஸு ஸத்தஸு ச தா⁴துபூஜாதி³வஸேஸு வீதிவத்தேஸு ‘‘அட்³ட⁴மாஸோ அதிக்கந்தோ, இதா³னி கி³ம்ஹானம் தி³யட்³டோ⁴ மாஸோ ஸேஸோ, உபகட்டா² வஸ்ஸூபனாயிகா’’தி மந்த்வா மஹாகஸ்ஸபத்தே²ரோ ‘‘ராஜக³ஹம், ஆவுஸோ, க³ச்சா²மா’’தி உபட்³ட⁴ம் பி⁴க்கு²ஸங்க⁴ம் க³ஹேத்வா ஏகம் மக்³க³ம் க³தோ. அனுருத்³த⁴த்தே²ரோபி உபட்³ட⁴ம் க³ஹேத்வா ஏகம் மக்³க³ம் க³தோ. ஆனந்த³த்தே²ரோ பன ப⁴க³வதோ பத்தசீவரம் க³ஹேத்வா பி⁴க்கு²ஸங்க⁴பரிவுதோ ஸாவத்தி²ம் க³ந்த்வா ராஜக³ஹம் க³ந்துகாமோ யேன ஸாவத்தி² தேன சாரிகம் பக்காமி. ஆனந்த³த்தே²ரேன க³தக³தட்டா²னே மஹாபரிதே³வோ அஹோஸி – ‘‘ப⁴ந்தே ஆனந்த³, குஹிம் ஸத்தா²ரம் ட²பேத்வா ஆக³தோஸீ’’தி. அனுபுப்³பே³ன பன ஸாவத்தி²ம் அனுப்பத்தே தே²ரே ப⁴க³வதோ பரினிப்³பா³னதி³வஸே விய மஹாபரிதே³வோ அஹோஸி.

தத்ர ஸுத³ம் ஆயஸ்மா ஆனந்தோ³ அனிச்சதாதி³படிஸம்யுத்தாய த⁴ம்மியா கதா²ய தம் மஹாஜனம் ஸஞ்ஞாபேத்வா ஜேதவனம் பவிஸித்வா த³ஸப³லேன வஸிதக³ந்த⁴குடியா த்³வாரம் விவரித்வா மஞ்சபீட²ம் நீஹரித்வா பப்போ²டேத்வா க³ந்த⁴குடிம் ஸம்மஜ்ஜித்வா மிலாதமாலாகசவரம் ச²ட்³டே³த்வா மஞ்சபீட²ம் அதிஹரித்வா புன யதா²டா²னே ட²பேத்வா ப⁴க³வதோ டி²தகாலே கரணீயம் வத்தம் ஸப்³ப³மகாஸி. அத² தே²ரோ ப⁴க³வதோ பரினிப்³பா³னதோ பபு⁴தி டா²னனிஸஜ்ஜப³ஹுலத்தா உஸ்ஸன்னதா⁴துகம் காயம் ஸமஸ்ஸாஸேதும் து³தியதி³வஸே கீ²ரவிரேசனம் பிவித்வா விஹாரேயேவ நிஸீதி³. யம் ஸந்தா⁴ய ஸுபே⁴ன மாணவேன பஹிதம் மாணவகம் ஏதத³வோச –

‘‘அகாலோ கோ², மாணவக, அத்தி² மே அஜ்ஜ பே⁴ஸஜ்ஜமத்தா பீதா, அப்பேவ நாம ஸ்வேபி உபஸங்கமேய்யாமா’’தி (தீ³. நி. 1.447).

து³தியதி³வஸே சேதகத்தே²ரேன பச்சா²ஸமணேன க³ந்த்வா ஸுபே⁴ன மாணவேன புட்டோ² தீ³க⁴னிகாயே ஸுப⁴ஸுத்தம்நாம த³ஸமம் ஸுத்தமபா⁴ஸி.

அத² தே²ரோ ஜேதவனவிஹாரே க²ண்ட³பு²ல்லப்படிஸங்க²ரணம் காராபேத்வா உபகட்டா²ய வஸ்ஸூபனாயிகாய ராஜக³ஹம் க³தோ. ததா² மஹாகஸ்ஸபத்தே²ரோ அனுருத்³த⁴த்தே²ரோ ச ஸப்³ப³ம் பி⁴க்கு²ஸங்க⁴ம் க³ஹேத்வா ராஜக³ஹமேவ க³தோ.

தேன கோ² பன ஸமயேன ராஜக³ஹே அட்டா²ரஸ மஹாவிஹாரா ஹோந்தி. தே ஸப்³பே³பி ச²ட்³டி³தபதிதஉக்லாபா அஹேஸும். ப⁴க³வதோ ஹி பரினிப்³பா³னே ஸப்³பே³ பி⁴க்கூ² அத்தனோ அத்தனோ பத்தசீவரம் க³ஹேத்வா விஹாரே ச பரிவேணே ச ச²ட்³டே³த்வா அக³மம்ஸு. தத்த² தே²ரா ப⁴க³வதோ வசனபூஜனத்த²ம் தித்தி²யவாத³பரிமோசனத்த²ஞ்ச ‘‘பட²மம் மாஸம் க²ண்ட³பு²ல்லப்படிஸங்க²ரணம் கரோமா’’தி சிந்தேஸும். தித்தி²யா ஹி ஏவம் வதே³ய்யும் – ‘‘ஸமணஸ்ஸ கோ³தமஸ்ஸ ஸாவகா ஸத்த²ரி டி²தேயேவ விஹாரே படிஜக்³கி³ம்ஸு, பரினிப்³பு³தே ச²ட்³டே³ஸு’’ந்தி. தேஸம் வாத³பரிமோசனத்த²ஞ்ச சிந்தேஸுந்தி வுத்தம் ஹோதி. வுத்தம்பி ஹேதம் –

‘‘அத² கோ² தே²ரானம் பி⁴க்கூ²னம் ஏதத³ஹோஸி – ‘ப⁴க³வதா கோ², ஆவுஸோ, க²ண்ட³பு²ல்லப்படிஸங்க²ரணம் வண்ணிதம். ஹந்த³ மயம், ஆவுஸோ, பட²மம் மாஸம் க²ண்ட³பு²ல்லப்படிஸங்க²ரணம் கரோம, மஜ்ஜி²மம் மாஸம் ஸன்னிபதித்வா த⁴ம்மஞ்ச வினயஞ்ச ஸங்கா³யிஸ்ஸாமா’’தி (சூளவ. 438).

தே து³தியதி³வஸே க³ந்த்வா ராஜத்³வாரே அட்ட²ம்ஸு. அஜாதஸத்து ராஜா ஆக³ந்த்வா வந்தி³த்வா ‘‘கிம், ப⁴ந்தே, ஆக³தத்தா²’’தி அத்தனா கத்தப்³ப³கிச்சம் படிபுச்சி². தே²ரா அட்டா²ரஸ மஹாவிஹாரபடிஸங்க²ரணத்தா²ய ஹத்த²கம்மம் படிவேதே³ஸும். ‘‘ஸாது⁴, ப⁴ந்தே’’தி ராஜா ஹத்த²கம்மகாரகே மனுஸ்ஸே அதா³ஸி. தே²ரா பட²மம் மாஸம் ஸப்³ப³விஹாரே படிஸங்க²ராபேத்வா ரஞ்ஞோ ஆரோசேஸும் – ‘‘நிட்டி²தம், மஹாராஜ, விஹாரபடிஸங்க²ரணம். இதா³னி த⁴ம்மவினயஸங்க³ஹம் கரோமா’’தி. ‘‘ஸாது⁴, ப⁴ந்தே, விஸ்ஸத்தா² கரோத². மய்ஹம் ஆணாசக்கம், தும்ஹாகம் த⁴ம்மசக்கம் ஹோது. ஆணாபேத², ப⁴ந்தே, கிம் கரோமீ’’தி? ‘‘ஸங்க³ஹம் கரோந்தானம் பி⁴க்கூ²னம் ஸன்னிஸஜ்ஜட்டா²னம், மஹாராஜா’’தி. ‘‘கத்த² கரோமி, ப⁴ந்தே’’தி? ‘‘வேபா⁴ரபப்³ப³தபஸ்ஸே ஸத்தபண்ணிகு³ஹாத்³வாரே காதும் யுத்தம், மஹாராஜா’’தி. ‘‘ஸாது⁴, ப⁴ந்தே’’தி கோ² ராஜா அஜாதஸத்து விஸ்ஸகம்முனா நிம்மிதஸதி³ஸம் ஸுவிப⁴த்தபி⁴த்தித்த²ம்ப⁴ஸோபானம் நானாவித⁴மாலாகம்மலதஆகம்மவிசித்தம் அபி⁴ப⁴வந்தமிவ ராஜப⁴வனவிபூ⁴திம் அவஹஸந்தமிவ தே³வவிமானஸிரிம் ஸிரியா நிகேதமிவ ஏகனிபாததித்த²மிவ ச தே³வமனுஸ்ஸனயனவிஹங்கா³னம் லோகராமணேய்யகமிவ ஸம்பிண்டி³தம் த³ட்ட²ப்³ப³ஸாரமண்ட³ம் மண்ட³பம் காராபேத்வா விவித⁴குஸுமதா³ம-ஓலம்ப³க-வினிக்³க³லந்தசாருவிதானம் ரதனவிசித்தமணிகோட்டிமதலமிவ ச நம் நானாபுப்பூ²பஹாரவிசித்தஸுபரினிட்டி²தபூ⁴மிகம்மம் ப்³ரஹ்மவிமானஸதி³ஸம் அலங்கரித்வா தஸ்மிம் மஹாமண்ட³பே பஞ்சஸதானம் பி⁴க்கூ²னம் அனக்³கா⁴னி பஞ்ச கப்பியபச்சத்த²ரணஸதானி பஞ்ஞாபேத்வா த³க்கி²ணபா⁴க³ம் நிஸ்ஸாய உத்தராபி⁴முக²ம் தே²ராஸனம் மண்ட³பமஜ்ஜே² புரத்தா²பி⁴முக²ம் பு³த்³த⁴ஸ்ஸ ப⁴க³வதோ ஆஸனாரஹம் த⁴ம்மாஸனம் பஞ்ஞாபேத்வா த³ந்தக²சிதம் பீ³ஜனிஞ்சேத்த² ட²பேத்வா பி⁴க்கு²ஸங்க⁴ஸ்ஸ ஆரோசாபேஸி – ‘‘நிட்டி²தம், ப⁴ந்தே, மம கிச்ச’’ந்தி.

தஸ்மிம் கோ² பன ஸமயே ஏகச்சே பி⁴க்கூ² ஆயஸ்மந்தம் ஆனந்த³ம் ஸந்தா⁴ய ஏவமாஹம்ஸு – ‘‘இமஸ்மிம் பி⁴க்கு²ஸங்கே⁴ ஏகோ பி⁴க்கு² விஸ்ஸக³ந்த⁴ம் வாயந்தோ விசரதீ’’தி. தே²ரோ தம் ஸுத்வா ‘‘இமஸ்மிம் பி⁴க்கு²ஸங்கே⁴ அஞ்ஞோ விஸ்ஸக³ந்த⁴ம் வாயந்தோ விசரணகபி⁴க்கு² நாம நத்தி², அத்³தா⁴ ஏதே மம் ஸந்தா⁴ய வத³ந்தீ’’தி ஸம்வேக³ம் ஆபஜ்ஜி. ஏகச்சே பி⁴க்கூ² ஆயஸ்மந்தம் ஆனந்த³ம் ஆஹம்ஸு – ‘‘ஸ்வே, ஆவுஸோ, ஸன்னிபாதோ த்வஞ்ச ஸேக்கோ² ஸகரணீயோ, தேன தே ந யுத்தம் ஸன்னிபாதம் க³ந்தும், அப்பமத்தோ ஹோஹீ’’தி.

அத² கோ² ஆயஸ்மா ஆனந்தோ³ – ‘‘ஸ்வே ஸன்னிபாதோ, ந கோ² பன மேதம் பதிரூபம் ய்வாஹம் ஸேக்கோ² ஸமானோ ஸன்னிபாதம் க³ச்சே²ய்ய’’ந்தி ப³ஹுதே³வ ரத்திம் காயக³தாயஸதியா வீதினாமேத்வா ரத்தியா பச்சூஸஸமயம் சங்கமா ஓரோஹித்வா விஹாரம் பவிஸித்வா ‘‘நிபஜ்ஜிஸ்ஸாமீ’’தி காயம் ஆவஜ்ஜேஸி. த்³வே பாதா³ பூ⁴மிதோ முத்தா, அப்பத்தஞ்ச ஸீஸம் பி³ம்போ³ஹனம், ஏதஸ்மிம் அந்தரே அனுபாதா³ய ஆஸவேஹி சித்தம் விமுச்சி. அயஞ்ஹி ஆயஸ்மா சங்கமேன ப³ஹி வீதினாமேத்வா விஸேஸம் நிப்³ப³த்தேதும் அஸக்கோந்தோ சிந்தேஸி – ‘‘நனு மம் ப⁴க³வா ஏதத³வோச – ‘கதபுஞ்ஞோஸி த்வம், ஆனந்த³, பதா⁴னமனுயுஞ்ஜ; கி²ப்பம் ஹோஹிஸி அனாஸவோ’தி (தீ³. நி. 2.207). பு³த்³தா⁴னஞ்ச கதா²தோ³ஸோ நாம நத்தி². மம அச்சாரத்³த⁴ம் வீரியம் தேன மே சித்தம் உத்³த⁴ச்சாய ஸம்வத்ததி. ஹந்தா³ஹம் வீரியஸமத²ம் யோஜேமீ’’தி சங்கமா ஓரோஹித்வா பாத³தோ⁴வனட்டா²னே ட²த்வா பாதே³ தோ⁴வித்வா விஹாரம் பவிஸித்வா மஞ்சகே நிஸீதி³த்வா ‘‘தோ²கம் விஸ்ஸமிஸ்ஸாமீ’’தி காயம் மஞ்சகே உபனாமேஸி. த்³வே பாதா³ பூ⁴மிதோ முத்தா, ஸீஸஞ்ச பி³ம்போ³ஹனம் அஸம்பத்தம். ஏதஸ்மிம் அந்தரே அனுபாதா³ய ஆஸவேஹி சித்தம் விமுத்தம், சதுஇரியாபத²விரஹிதம் தே²ரஸ்ஸ அரஹத்தம் அஹோஸி. தேன இமஸ்மிம் ஸாஸனே அனிபன்னோ அனிஸின்னோ அட்டி²தோ அசங்கமந்தோ ‘‘கோ பி⁴க்கு² அரஹத்தம் பத்தோ’’தி வுத்தே ‘‘ஆனந்த³த்தே²ரோ’’தி வத்தும் வட்டதி.

அத² கோ² தே²ரா பி⁴க்கூ² து³தியதி³வஸே கதப⁴த்தகிச்சா பத்தசீவரம் படிஸாமேத்வா த⁴ம்மஸபா⁴யம் ஸன்னிபதிதா. ஆனந்த³த்தே²ரோ பன அத்தனோ அரஹத்தப்பத்திம் ஞாபேதுகாமோ பி⁴க்கூ²ஹி ஸத்³தி⁴ம் ந க³தோ. பி⁴க்கூ² யதா²வுட்³ட⁴ம் அத்தனோ அத்தனோ பத்தாஸனே நிஸீத³ந்தா ஆனந்த³த்தே²ரஸ்ஸ ஆஸனம் ட²பேத்வா நிஸின்னா. தத்த² கேஹிசி ‘‘ஏதமாஸனம் கஸ்ஸா’’தி வுத்தே ‘‘ஆனந்த³த்தே²ரஸ்ஸா’’தி. ‘‘ஆனந்தோ³ பன குஹிம் க³தோ’’தி? தஸ்மிம் ஸமயே தே²ரோ சிந்தேஸி – ‘‘இதா³னி மய்ஹம் க³மனகாலோ’’தி. ததோ அத்தனோ ஆனுபா⁴வம் த³ஸ்ஸேந்தோ பத²வியம் நிமுஜ்ஜித்வா அத்தனோ ஆஸனேயேவ அத்தானம் த³ஸ்ஸேஸி. ஆகாஸேனாக³ந்த்வா நிஸீதீ³திபி ஏகே.

ஏவம் நிஸின்னே தஸ்மிம் ஆயஸ்மந்தே மஹாகஸ்ஸபத்தே²ரோ பி⁴க்கூ² ஆமந்தேஸி – ‘‘ஆவுஸோ, கிம் பட²மம் ஸங்கா³யாம, த⁴ம்மம் வா வினயம் வா’’தி? பி⁴க்கூ² ஆஹம்ஸு – ‘‘ப⁴ந்தே மஹாகஸ்ஸப, வினயோ நாம பு³த்³த⁴ஸாஸனஸ்ஸ ஆயு, வினயே டி²தே ஸாஸனம் டி²தம் ஹோதி; தஸ்மா பட²மம் வினயம் ஸங்கா³யாமா’’தி,. ‘‘கம் து⁴ரம் கத்வா’’தி? ‘‘ஆயஸ்மந்தம் உபாலி’’ந்தி. ‘‘கிம் ஆனந்தோ³ நப்பஹோதீ’’தி? ‘‘நோ நப்பஹோதி; அபி ச கோ² பன ஸம்மாஸம்பு³த்³தோ⁴ த⁴ரமானோயேவ வினயபரியத்திம் நிஸ்ஸாய ஆயஸ்மந்தம் உபாலிம் ஏதத³க்³கே³ ட²பேஸி – ‘ஏதத³க்³க³ம், பி⁴க்க²வே, மம ஸாவகானம் பி⁴க்கூ²னம் வினயத⁴ரானம் யதி³த³ம் உபாலீ’தி (அ. நி. 1.219, 228). தஸ்மா உபாலித்தே²ரம் புச்சி²த்வா வினயம் ஸங்கா³யாமா’’தி. ததோ தே²ரோ வினயம் புச்ச²னத்தா²ய அத்தனாவ அத்தானம் ஸம்மன்னி. உபாலித்தே²ரோபி விஸ்ஸஜ்ஜனத்தா²ய ஸம்மன்னி. தத்ராயம் பாளி –

‘‘அத² கோ² ஆயஸ்மா மஹாகஸ்ஸபோ ஸங்க⁴ம் ஞாபேஸி –

‘‘ஸுணாது மே, ஆவுஸோ, ஸங்கோ⁴. யதி³ ஸங்க⁴ஸ்ஸ பத்தகல்லம், அஹம் உபாலிம் வினயம் புச்சே²ய்ய’ந்தி.

‘‘ஆயஸ்மாபி உபாலி ஸங்க⁴ம் ஞாபேஸி –

‘‘ஸுணாது மே, ப⁴ந்தே, ஸங்கோ⁴. யதி³ ஸங்க⁴ஸ்ஸ பத்தகல்லம், அஹம் ஆயஸ்மதா மஹாகஸ்ஸபேன வினயம் புட்டோ² விஸ்ஸஜ்ஜேய்ய’’ந்தி.

ஏவம் அத்தனாவ அத்தானம் ஸம்மன்னித்வா ஆயஸ்மா உபாலி உட்டா²யாஸனா ஏகம்ஸம் சீவரம் கத்வா தே²ரே பி⁴க்கூ² வந்தி³த்வா த⁴ம்மாஸனே நிஸீதி³, த³ந்தக²சிதம் பீ³ஜனிம் க³ஹேத்வா. ததோ ஆயஸ்மா மஹாகஸ்ஸபோ தே²ராஸனே நிஸீதி³த்வா ஆயஸ்மந்தம் உபாலிம் வினயம் புச்சி² – ‘‘பட²மம், ஆவுஸோ உபாலி, பாராஜிகம் கத்த² பஞ்ஞத்த’’ந்தி? ‘‘வேஸாலியம், ப⁴ந்தே’’தி. ‘‘கம் ஆரப்³பா⁴’’தி? ‘‘ஸுதி³ன்னம் கலந்த³புத்தம் ஆரப்³பா⁴’’தி. ‘‘கிஸ்மிம் வத்து²ஸ்மி’’ந்தி? ‘‘மேது²னத⁴ம்மே’’தி.

அத² கோ² ஆயஸ்மா மஹாகஸ்ஸபோ ஆயஸ்மந்தம் உபாலிம் பட²மஸ்ஸ பாராஜிகஸ்ஸ வத்து²ம்பி புச்சி², நிதா³னம்பி புச்சி², புக்³க³லம்பி புச்சி², பஞ்ஞத்திம்பி புச்சி², அனுபஞ்ஞத்திம்பி புச்சி², ஆபத்திம்பி புச்சி², அனாபத்திம்பி புச்சி²; யதா² ச பட²மஸ்ஸ ததா² து³தியஸ்ஸ ததா² ததியஸ்ஸ ததா² சதுத்த²ஸ்ஸ பாராஜிகஸ்ஸ வத்து²ம்பி புச்சி²…பே… அனாபத்திம்பி புச்சி². புட்டோ² புட்டோ² உபாலித்தே²ரோ விஸ்ஸஜ்ஜேஸி. ததோ இமானி சத்தாரி பாராஜிகானி ‘‘பாராஜிககண்ட³ம் நாம இத³’’ந்தி ஸங்க³ஹம் ஆரோபேத்வா ட²பேஸும். தேரஸ ஸங்கா⁴தி³ஸேஸானி ‘‘தேரஸக’’ந்தி ட²பேஸும். த்³வே ஸிக்கா²பதா³னி ‘‘அனியதானீ’’தி ட²பேஸும். திம்ஸ ஸிக்கா²பதா³னி ‘‘நிஸ்ஸக்³கி³யபாசித்தியானீ’’தி ட²பேஸும். த்³வேனவுதி ஸிக்கா²பதா³னி ‘‘பாசித்தியானீ’’தி ட²பேஸும். சத்தாரி ஸிக்கா²பதா³னி ‘‘பாடிதே³ஸனீயானீ’’தி ட²பேஸும். பஞ்சஸத்ததி ஸிக்கா²பதா³னி ‘‘ஸேகி²யானீ’’தி ட²பேஸும். ஸத்த த⁴ம்மே ‘‘அதி⁴கரணஸமதா²’’தி ட²பேஸும்.

ஏவம் மஹாவிப⁴ங்க³ம் ஸங்க³ஹம் ஆரோபேத்வா பி⁴க்கு²னீவிப⁴ங்கே³ அட்ட² ஸிக்கா²பதா³னி ‘‘பாராஜிககண்ட³ம் நாம இத³’’ந்தி ட²பேஸும். ஸத்தரஸ ஸிக்கா²பதா³னி ‘‘ஸத்தரஸக’’ந்தி ட²பேஸும். திம்ஸ ஸிக்கா²பதா³னி ‘‘நிஸ்ஸக்³கி³யபாசித்தியானீ’’தி ட²பேஸும். ச²ஸட்டி²ஸதஸிக்கா²பதா³னி ‘‘பாசித்தியானீ’’தி ட²பேஸும். அட்ட² ஸிக்கா²பதா³னி ‘‘பாடிதே³ஸனீயானீ’’தி ட²பேஸும். பஞ்சஸத்ததி ஸிக்கா²பதா³னி ‘‘ஸேகி²யானீ’’தி ட²பேஸும். ஸத்த த⁴ம்மே ‘‘அதி⁴கரணஸமதா²’’தி ட²பேஸும். ஏவம் பி⁴க்கு²னீவிப⁴ங்க³ம் ஸங்க³ஹம் ஆரோபேத்வா ஏதேனேவ உபாயேன க²ந்த⁴கபரிவாரேபி ஆரோபேஸும். ஏவமேதம் ஸஉப⁴தோவிப⁴ங்க³க²ந்த⁴கபரிவாரம் வினயபிடகம் ஸங்க³ஹமாரூள்ஹம் ஸப்³ப³ம் மஹாகஸ்ஸபத்தே²ரோ புச்சி², உபாலித்தே²ரோ விஸ்ஸஜ்ஜேஸி. புச்சா²விஸ்ஸஜ்ஜனபரியோஸானே பஞ்ச அரஹந்தஸதானி ஸங்க³ஹம் ஆரோபிதனயேனேவ க³ணஸஜ்ஜா²யமகம்ஸு. வினயஸங்க³ஹாவஸானே உபாலித்தே²ரோ த³ந்தக²சிதம் பீ³ஜனிம் நிக்கி²பித்வா த⁴ம்மாஸனா ஓரோஹித்வா வுட்³டே⁴ பி⁴க்கூ² வந்தி³த்வா அத்தனோ பத்தாஸனே நிஸீதி³.

வினயம் ஸங்கா³யித்வா த⁴ம்மம் ஸங்கா³யிதுகாமோ ஆயஸ்மா மஹாகஸ்ஸபோ பி⁴க்கூ² புச்சி² – ‘‘த⁴ம்மம் ஸங்கா³யந்தேஹி கம் புக்³க³லம் து⁴ரம் கத்வா த⁴ம்மோ ஸங்கா³யிதப்³போ³’’தி? பி⁴க்கூ² ‘‘ஆனந்த³த்தே²ரம் து⁴ரம் கத்வா’’தி ஆஹம்ஸு.

அத² கோ² ஆயஸ்மா மஹாகஸ்ஸபோ ஸங்க⁴ம் ஞாபேஸி –

‘‘ஸுணாது மே, ஆவுஸோ, ஸங்கோ⁴. யதி³ ஸங்க⁴ஸ்ஸ பத்தகல்லம், அஹம் ஆனந்த³ம் த⁴ம்மம் புச்சே²ய்ய’’ந்தி.

அத² கோ² ஆயஸ்மா ஆனந்தோ³ ஸங்க⁴ம் ஞாபேஸி –

‘‘ஸுணாது மே, ப⁴ந்தே, ஸங்கோ⁴ யதி³ ஸங்க⁴ஸ்ஸ பத்தகல்லம், அஹம் ஆயஸ்மதா மஹாகஸ்ஸபேன த⁴ம்மம் புட்டோ² விஸ்ஸஜ்ஜேய்ய’’ந்தி.

அத² கோ² ஆயஸ்மா ஆனந்தோ³ உட்டா²யாஸனா ஏகம்ஸம் சீவரம் கத்வா தே²ரே பி⁴க்கூ² வந்தி³த்வா த⁴ம்மாஸனே நிஸீதி³ த³ந்தக²சிதம் பீ³ஜனிம் க³ஹேத்வா. அத² மஹாகஸ்ஸபத்தே²ரோ ஆனந்த³த்தே²ரம் த⁴ம்மம் புச்சி² – ‘‘ப்³ரஹ்மஜாலம், ஆவுஸோ ஆனந்த³, கத்த² பா⁴ஸித’’ந்தி? ‘‘அந்தரா ச, ப⁴ந்தே, ராஜக³ஹம் அந்தரா ச நாளந்த³ம் ராஜாகா³ரகே அம்ப³லட்டி²காய’’ந்தி. ‘‘கம் ஆரப்³பா⁴’’தி? ‘‘ஸுப்பியஞ்ச பரிப்³பா³ஜகம், ப்³ரஹ்மத³த்தஞ்ச மாணவ’’ந்தி. ‘‘கிஸ்மிம் வத்து²ஸ்மி’’ந்தி? ‘‘வண்ணாவண்ணே’’தி. அத² கோ² ஆயஸ்மா மஹாகஸ்ஸபோ ஆயஸ்மந்தம் ஆனந்த³ம் ப்³ரஹ்மஜாலஸ்ஸ நிதா³னம்பி புச்சி², புக்³க³லம்பி புச்சி², வத்து²ம்பி புச்சி². ‘‘ஸாமஞ்ஞப²லம் பனாவுஸோ ஆனந்த³, கத்த² பா⁴ஸித’’ந்தி? ‘ராஜக³ஹே, ப⁴ந்தே, ஜீவகம்ப³வனே’’தி. ‘‘கேன ஸத்³தி⁴’’ந்தி? ‘‘அஜாதஸத்துனா வேதே³ஹிபுத்தேன ஸத்³தி⁴’’ந்தி. அத² கோ² ஆயஸ்மா மஹாகஸ்ஸபோ ஆயஸ்மந்தம் ஆனந்த³ம் ஸாமஞ்ஞப²லஸ்ஸ நிதா³னம்பி புச்சி², புக்³க³லம்பி புச்சி². ஏதேனேவ உபாயேன பஞ்ச நிகாயே புச்சி².

பஞ்சனிகாயா நாம – தீ³க⁴னிகாயோ, மஜ்ஜி²மனிகாயோ, ஸம்யுத்தனிகாயோ, அங்கு³த்தரனிகாயோ, கு²த்³த³கனிகாயோதி. தத்த² கு²த்³த³கனிகாயோ நாம – சத்தாரோ நிகாயே ட²பேத்வா, அவஸேஸம் பு³த்³த⁴வசனம். தத்த² வினயோ ஆயஸ்மதா உபாலித்தே²ரேன விஸ்ஸஜ்ஜிதோ, ஸேஸகு²த்³த³கனிகாயோ சத்தாரோ ச நிகாயா ஆனந்த³த்தே²ரேன. ததே³தம் ஸப்³ப³ம்பி பு³த்³த⁴வசனம் ரஸவஸேன ஏகவித⁴ம், த⁴ம்மவினயவஸேன து³வித⁴ம், பட²மமஜ்ஜி²மபச்சி²மவஸேன திவித⁴ம்; ததா² பிடகவஸேன, நிகாயவஸேன பஞ்சவித⁴ம், அங்க³வஸேன நவவித⁴ம், த⁴ம்மக்க²ந்த⁴வஸேன சதுராஸீதிஸஹஸ்ஸவித⁴ந்தி வேதி³தப்³ப³ம்.

கத²ம் ரஸவஸேன ஏகவித⁴ம்? யஞ்ஹி ப⁴க³வதா அனுத்தரம் ஸம்மாஸம்போ³தி⁴ம் அபி⁴ஸம்பு³ஜ்ஜி²த்வா யாவ அனுபாதி³ஸேஸாய நிப்³பா³னதா⁴துயா பரினிப்³பா³யதி, ஏத்த²ந்தரே பஞ்சசத்தாலீஸவஸ்ஸானி தே³வமனுஸ்ஸனாக³யக்கா²த³யோ அனுஸாஸந்தேன பச்சவேக்க²ந்தேன வா வுத்தம், ஸப்³ப³ம் தம் ஏகரஸம் விமுத்திரஸமேவ ஹோதி. ஏவம் ரஸவஸேன ஏகவித⁴ம்.

கத²ம் த⁴ம்மவினயவஸேன து³வித⁴ம்? ஸப்³ப³மேவ சேதம் த⁴ம்மோ சேவ வினயோ சாதி ஸங்க்²யம் க³ச்ச²தி. தத்த² வினயபிடகம் வினயோ, அவஸேஸம் பு³த்³த⁴வசனம் த⁴ம்மோ; தேனேவாஹ – ‘‘யம்னூன மயம், ஆவுஸோ, த⁴ம்மஞ்ச வினயஞ்ச ஸங்கா³யேய்யாமா’’தி. ‘‘அஹம் உபாலிம் வினயம் புச்சே²ய்யம், ஆனந்த³ம் த⁴ம்மம் புச்சே²ய்ய’’ந்தி ச ஏவம் த⁴ம்மவினயவஸேன து³வித⁴ம்.

கத²ம் பட²மமஜ்ஜி²மபச்சி²மவஸேன திவித⁴ம்? ஸப்³ப³மேவ ஹித³ம் பட²மபு³த்³த⁴வசனம், மஜ்ஜி²மபு³த்³த⁴வசனம், பச்சி²மபு³த்³த⁴வசனந்தி திப்பபே⁴த³ம் ஹோதி. தத்த² –

‘‘அனேகஜாதிஸம்ஸாரம், ஸந்தா⁴விஸ்ஸம் அனிப்³பி³ஸம்;

க³ஹகாரம் க³வேஸந்தோ, து³க்கா² ஜாதி புனப்புனம்.

‘‘க³ஹகாரக தி³ட்டோ²ஸி, புன கே³ஹம் ந காஹஸி;

ஸப்³பா³ தே பா²ஸுகா ப⁴க்³கா³, க³ஹகூடம் விஸங்க²தம்;

விஸங்கா²ரக³தம் சித்தம், தண்ஹானம் க²யமஜ்ஜ²கா³’’தி. (த⁴. ப. 153-154);

இத³ம் பட²மபு³த்³த⁴வசனம்.

கேசி ‘‘யதா³ ஹவே பாதுப⁴வந்தி த⁴ம்மா’’தி க²ந்த⁴கே உதா³னகா³த²ம் ஆஹு. ஏஸா பன பாடிபத³தி³வஸே ஸப்³ப³ஞ்ஞுபா⁴வப்பத்தஸ்ஸ ஸோமனஸ்ஸமயஞாணேன பச்சயாகாரம் பச்சவேக்க²ந்தஸ்ஸ உப்பன்னா உதா³னகா³தா²தி வேதி³தப்³பா³.

யம் பன பரினிப்³பா³னகாலே அபா⁴ஸி – ‘‘ஹந்த³ தா³னி, பி⁴க்க²வே, ஆமந்தயாமி வோ, வயத⁴ம்மா ஸங்கா²ரா, அப்பமாதே³ன ஸம்பாதே³தா²’’தி (தீ³. நி. 2.218) இத³ம் பச்சி²மபு³த்³த⁴வசனம்.

உபி⁴ன்னமந்தரே யம் வுத்தம் ஏதம் மஜ்ஜி²மபு³த்³த⁴வசனந்தி. ஏவம் பட²மமஜ்ஜி²மபச்சி²மவஸேன திவித⁴ம்.

கத²ம் பிடகவஸேன திவித⁴ம்? ஸப்³ப³ம்பி ஹேதம் வினயபிடகம் ஸுத்தந்தபிடகம் அபி⁴த⁴ம்மபிடகந்தி திப்பபே⁴த³மேவ ஹோதி. தத்த² பட²மஸங்கீ³தியம் ஸங்கீ³தஞ்ச அஸங்கீ³தஞ்ச ஸப்³ப³ம்பி ஸமோதா⁴னேத்வா உப⁴யானி பாதிமோக்கா²னி, த்³வே விப⁴ங்கா³னி, த்³வாவீஸதி க²ந்த⁴கானி, ஸோளஸபரிவாராதி இத³ம் வினயபிடகம் நாம.

ப்³ரஹ்மஜாலாதி³ சதுத்திம்ஸஸுத்தஸங்க³ஹோ தீ³க⁴னிகாயோ, மூலபரியாயஸுத்தாதி³ தி³யட்³ட⁴ஸதத்³வேஸுத்தஸங்க³ஹோ மஜ்ஜி²மனிகாயோ, ஓக⁴தரணஸுத்தாதி³ ஸத்தஸுத்தஸஹஸ்ஸ ஸத்தஸத த்³வாஸட்டி²ஸுத்தஸங்க³ஹோ ஸம்யுத்தனிகாயோ, சித்தபரியாதா³னஸுத்தாதி³ நவஸுத்தஸஹஸ்ஸ பஞ்சஸத ஸத்தபஞ்ஞாஸஸுத்தஸங்க³ஹோ அங்கு³த்தரனிகாயோ, கு²த்³த³கபாட²-த⁴ம்மபத³-உதா³ன-இதிவுத்தக-ஸுத்தனிபாத-விமானவத்து²-பேதவத்து²-தே²ரகா³தா²-தே²ரீகா³தா²-ஜாதகனித்³தே³ஸ-படிஸம்பி⁴தா³-அபதா³ன-பு³த்³த⁴வம்ஸ-சரியாபிடகவஸேன பன்னரஸப்பபே⁴தோ³ கு²த்³த³கனிகாயோதி இத³ம் ஸுத்தந்தபிடகம் நாம.

த⁴ம்மஸங்க³ஹோ, விப⁴ங்கோ³, தா⁴துகதா², புக்³க³லபஞ்ஞத்தி, கதா²வத்து², யமகம், பட்டா²னந்தி இத³ம் அபி⁴த⁴ம்மபிடகம் நாம. தத்த² –

விவித⁴விஸேஸனயத்தா, வினயனதோ சேவ காயவாசானம்;

வினயத்த²விதூ³ஹி அயம், வினயோ வினயோதி அக்கா²தோ.

விவிதா⁴ ஹி ஏத்த² பஞ்சவித⁴ பாதிமோக்கு²த்³தே³ஸ பாராஜிகாதி³ ஸத்தஆபத்திக்க²ந்த⁴மாதிகா விப⁴ங்கா³தி³ப்பபே⁴தா³ நயா, விஸேஸபூ⁴தா ச த³ள்ஹீகம்மஸிதி²லகரணப்பயோஜனா அனுபஞ்ஞத்தினயா, காயிகவாசஸிகஅஜ்ஜா²சாரனிஸேத⁴னதோ சேஸ காயம் வாசஞ்ச வினேதி, தஸ்மா விவித⁴னயத்தா விஸேஸனயத்தா காயவாசானஞ்ச வினயனதோ ‘‘வினயோ’’தி அக்கா²தோ. தேனேதமேதஸ்ஸ வசனத்த²கோஸல்லத்த²ம் வுத்தம் –

‘‘விவித⁴விஸேஸனயத்தா, வினயனதோ சேவ காயவாசானம்;

வினயத்த²விதூ³ஹி அயம், வினயோ வினயோதி அக்கா²தோ’’தி.

இதரம் பன –

அத்தா²னம் ஸூசனதோ, ஸுவுத்ததோ ஸவனதோத² ஸூத³னதோ;

ஸுத்தாணா ஸுத்தஸபா⁴க³தோ ச, ஸுத்தந்தி அக்கா²தம்.

தஞ்ஹி அத்தத்த²பரத்தா²தி³பே⁴தே³ அத்தே² ஸூசேதி, ஸுவுத்தா சேத்த² அத்தா² வேனேய்யஜ்ஜா²ஸயானுலோமேன வுத்தத்தா. ஸவதி சேதம் அத்தே² ஸஸ்ஸமிவ ப²லம் பஸவதீதி வுத்தம் ஹோதி. ஸூத³தி சேதம் தே⁴னுவிய கீ²ரம், பக்³க⁴ரதீதி வுத்தம் ஹோதி. ஸுட்டு² ச நே தாயதி ரக்க²தீதி வுத்தம் ஹோதி. ஸுத்தஸபா⁴க³ஞ்சேதம், யதா² ஹி தச்ச²கானம் ஸுத்தம் பமாணம் ஹோதி; ஏவமேதம்பி விஞ்ஞூனம். யதா² ச ஸுத்தேன ஸங்க³ஹிதானி புப்பா²னி ந விகிரியந்தி ந வித்³த⁴ம்ஸியந்தி; ஏவமேதேன ஸங்க³ஹிதா அத்தா². தேனேதமேதஸ்ஸ வசனத்த²கோஸல்லத்த²ம் வுத்தம் –

‘‘அத்தா²னம் ஸூசனதோ, ஸுவுத்ததோ ஸவனதோத² ஸூத³னதோ;

ஸுத்தாணா ஸுத்தஸபா⁴க³தோ ச, ஸுத்தந்தி அக்கா²த’’ந்தி.

இதரோ பன –

யம் ஏத்த² வுட்³டி⁴மந்தோ, ஸலக்க²ணா பூஜிதா பரிச்சி²ன்னா;

வுத்தாதி⁴கா ச த⁴ம்மா, அபி⁴த⁴ம்மோ தேன அக்கா²தோ.

அயஞ்ஹி அபி⁴ஸத்³தோ³ வுட்³டி⁴லக்க²ணபூஜிதபரிச்சி²ன்னாதி⁴கேஸு தி³ஸ்ஸதி. ததா²ஹேஸ – ‘‘பா³ள்ஹா மே ஆவுஸோ து³க்கா² வேத³னா அபி⁴க்கமந்தி நோ படிக்கமந்தீ’’திஆதீ³ஸு (ம. நி. 3.389; ஸம். நி. 5.195) வுட்³டி⁴யம் ஆக³தோ. ‘‘யா தா ரத்தியோ அபி⁴ஞ்ஞாதா அபி⁴லக்கி²தா’’திஆதீ³ஸு (ம. நி. 1.49) லக்க²ணே. ‘‘ராஜாபி⁴ராஜா மனுஜிந்தோ³’’திஆதீ³ஸு (ம. நி. 2.399; ஸு. நி. 558) பூஜிதே. ‘‘படிப³லோ வினேதும் அபி⁴த⁴ம்மே அபி⁴வினயே’’திஆதீ³ஸு (மஹாவ. 85) பரிச்சி²ன்னே. அஞ்ஞமஞ்ஞஸங்கரவிரஹிதே த⁴ம்மே ச வினயே சாதி வுத்தம் ஹோதி. ‘‘அபி⁴க்கந்தேன வண்ணேனா’’திஆதீ³ஸு (வி. வ. 75) அதி⁴கே.

ஏத்த² ச ‘‘ரூபூபபத்தியா மக்³க³ம் பா⁴வேதி, மேத்தாஸஹக³தேன சேதஸா ஏகம் தி³ஸம் ப²ரித்வா விஹரதீ’’திஆதி³னா (த⁴. ஸ. 160 ஆத³யோ) நயேன வுட்³டி⁴மந்தோபி த⁴ம்மா வுத்தா. ‘‘ரூபாரம்மணம் வா ஸத்³தா³ரம்மணம் வா’’திஆதி³னா நயேன ஆரம்மணாதீ³ஹி லக்க²ணீயத்தா ஸலக்க²ணாபி. ‘‘ஸேக்கா² த⁴ம்மா, அஸேக்கா² த⁴ம்மா, லோகுத்தரா த⁴ம்மா’’திஆதி³னா நயேன பூஜிதாபி பூஜாரஹாதி அதி⁴ப்பாயோ. ‘‘ப²ஸ்ஸோ ஹோதி வேத³னா ஹோதீ’’திஆதி³னா நயேன ஸபா⁴வபரிச்சி²ன்னத்தா பரிச்சி²ன்னாபி. ‘‘மஹக்³க³தா த⁴ம்மா, அப்பமாணா த⁴ம்மா, அனுத்தரா த⁴ம்மா’’திஆதி³னா நயேன அதி⁴காபி த⁴ம்மா வுத்தா. தேனேதமேதஸ்ஸ வசனத்த²கோஸல்லத்த²ம் வுத்தம் –

‘‘யம் ஏத்த² வுட்³டி⁴மந்தோ, ஸலக்க²ணா பூஜிதா பரிச்சி²ன்னா;