3. திகனிபாதோ

1. அபராஸாமாதே²ரீகா³தா²வண்ணனா

திகனிபாதே பண்ணவீஸதிவஸ்ஸானீதிஆதி³கா அபராய ஸாமாய தே²ரியா கா³தா². அயம்பி புரிமபு³த்³தே⁴ஸு கதாதி⁴காரா தத்த² தத்த² ப⁴வே விவட்டூபனிஸ்ஸயம் குஸலம் உபசினந்தீ விபஸ்ஸிஸ்ஸ ப⁴க³வதோ காலே சந்த³பா⁴கா³ய நதி³யா தீரே கின்னரயோனியம் நிப்³ப³த்தி. ஸா தத்த² கின்னரேஹி ஸத்³தி⁴ம் கீளாபஸுதா விசரதி. அதே²கதி³வஸம் ஸத்தா² தஸ்ஸா குஸலபீ³ஜரோபனத்த²ம் தத்த² க³ந்த்வா நதீ³தீரே சங்கமி. ஸா ப⁴க³வந்தம் தி³ஸ்வா ஹட்ட²துட்டா² ஸளலபுப்பா²னி ஆதா³ய ஸத்து² ஸந்திகம் க³ந்த்வா வந்தி³த்வா தேஹி புப்பே²ஹி ப⁴க³வந்தம் பூஜேஸி. ஸா தேன புஞ்ஞகம்மேன தே³வமனுஸ்ஸேஸு ஸம்ஸரந்தீ இமஸ்மிம் பு³த்³து⁴ப்பாதே³ கோஸம்பி³யம் குலக⁴ரே நிப்³ப³த்தித்வா வயப்பத்தா ஸாமாவதியா ஸஹாயிகா ஹுத்வா தஸ்ஸா மதகாலே ஸம்வேக³ஜாதா பப்³ப³ஜித்வா பஞ்சவீஸதி வஸ்ஸானி சித்தஸமாதா⁴னம் அலபி⁴த்வா மஹல்லிகாகாலே ஸுக³தோவாத³ம் லபி⁴த்வா விபஸ்ஸனம் வட்³டே⁴த்வா ஸஹ படிஸம்பி⁴தா³ஹி அரஹத்தம் பாபுணி. தேன வுத்தம் அபதா³னே (அப. தே²ரீ 2.2.22-29) –

‘‘சந்த³பா⁴கா³னதீ³தீரே, அஹோஸிம் கின்னரீ ததா³;

அத்³த³ஸாஹம் தே³வதே³வம், சங்கமந்தம் நராஸப⁴ம்.

‘‘ஓசினித்வான ஸளலம், பு³த்³த⁴ஸேட்ட²ஸ்ஸதா³ஸஹம்;

உபஸிங்கி⁴ மஹாவீரோ, ஸளலம் தே³வக³ந்தி⁴கம்.

‘‘படிக்³க³ஹேத்வா ஸம்பு³த்³தோ⁴, விபஸ்ஸீ லோகனாயகோ;

உபஸிங்கி⁴ மஹாவீரோ, பேக்க²மானாய மே ததா³.

‘‘அஞ்ஜலிம் பக்³க³ஹேத்வான, வந்தி³த்வா த்³விபது³த்தமம்;

ஸகம் சித்தம் பஸாதே³த்வா, ததோ பப்³ப³தமாருஹிம்.

‘‘ஏகனவுதிதோ கப்பே, யம் புப்ப²மத³தி³ம் ததா³;

து³க்³க³திம் நாபி⁴ஜானாமி, பு³த்³த⁴பூஜாயித³ம் ப²லம்.

‘‘கிலேஸா ஜா²பிதா மய்ஹம்…பே… கதம் பு³த்³த⁴ஸ்ஸ ஸாஸன’’ந்தி.

அரஹத்தம் பன பத்வா அத்தனோ படிபத்திம் பச்சவேக்கி²த்வா உதா³னவஸேன –

39. ‘‘பண்ணவீஸதி வஸ்ஸானி, யதோ பப்³ப³ஜிதாய மே;

நாபி⁴ஜானாமி சித்தஸ்ஸ, ஸமம் லத்³த⁴ம் குதா³சனம்.

40. ‘‘அலத்³தா⁴ சேதஸோ ஸந்திம், சித்தே அவஸவத்தினீ;

ததோ ஸம்வேக³மாபாதி³ம், ஸரித்வா ஜினஸாஸனம்.

41. ‘‘ப³ஹூஹி து³க்க²த⁴ம்மேஹி, அப்பமாத³ரதாய மே;

தண்ஹக்க²யோ அனுப்பத்தோ, கதம் பு³த்³த⁴ஸ்ஸ ஸாஸனம்;

அஜ்ஜ மே ஸத்தமீ ரத்தி, யதோ தண்ஹா விஸோஸிதா’’தி. –

இமா கா³தா² அபா⁴ஸி.

தத்த² சித்தஸ்ஸ ஸமந்தி சித்தஸ்ஸ வூபஸமம், சேதோஸமத²மக்³க³ப²லஸமாதீ⁴தி அத்தோ².

ததோதி தஸ்மா சித்தவஸம் வத்தேதும் அஸமத்த²பா⁴வதோ. ஸம்வேக³மாபாதி³ந்தி ஸத்த²ரி த⁴ரந்தேபி பப்³ப³ஜிதகிச்சம் மத்த²கம் பாபேதும் அஸக்கோந்தீ பச்சா² கத²ம் பாபயிஸ்ஸாமீதி ஸம்வேக³ம் ஞாணுத்ராஸம் ஆபஜ்ஜிம். ஸரித்வா ஜினஸாஸனந்தி காணகச்ச²போபமாதி³ஸத்து²ஓவாத³ம் (ஸம். நி. 5.1117; ம. நி. 3.252) அனுஸ்ஸரித்வா. ஸேஸம் வுத்தனயமேவ.

அபராஸாமாதே²ரீகா³தா²வண்ணனா நிட்டி²தா.

2. உத்தமாதே²ரீகா³தா²வண்ணனா

சதுக்க²த்தும் பஞ்சக்க²த்துந்திஆதி³கா உத்தமாய தே²ரியா கா³தா². அயம்பி புரிமபு³த்³தே⁴ஸு கதாதி⁴காரா தத்த² தத்த² ப⁴வே விவட்டூபனிஸ்ஸயம் குஸலம் உபசினந்தீ விபஸ்ஸிஸ்ஸ ப⁴க³வதோ காலே ப³ந்து⁴மதீனக³ரே அஞ்ஞதரஸ்ஸ குடும்பி³கஸ்ஸ கே³ஹே க⁴ரதா³ஸீ ஹுத்வா நிப்³ப³த்தி. ஸா வயப்பத்தா அத்தனோ அய்யகானம் வேய்யாவச்சம் கரோந்தீ ஜீவதி. தேன ச ஸமயேன ப³ந்து⁴மராஜா புண்ணமீதி³வஸே உபோஸதி²கோ ஹுத்வா புரேப⁴த்தம் தா³னானி த³த்வா பச்சா²ப⁴த்தம் க³ந்த்வா த⁴ம்மம் ஸுணாதி. அத² மஹாஜனா யதா² ராஜா படிபஜ்ஜதி, ததே²வ புண்ணமீதி³வஸே உபோஸத²ங்கா³னி ஸமாதா³ய வத்தந்தி. அத²ஸ்ஸா தா³ஸியா ஏதத³ஹோஸி – ‘‘ஏதரஹி கோ² மஹாராஜா மஹாஜனா ச உபோஸத²ங்கா³னி ஸமாதா³ய வத்தந்தி, யம்னூனாஹம் உபோஸத²தி³வஸேஸு உபோஸத²ஸீலம் ஸமாதா³ய வத்தேய்ய’’ந்தி. ஸா ததா² கரோந்தீ ஸுபரிஸுத்³த⁴ம் உபோஸத²ஸீலம் ரக்கி²த்வா தாவதிம்ஸேஸு நிப்³ப³த்தா அபராபரம் ஸுக³தீஸுயேவ ஸம்ஸரந்தீ இமஸ்மிம் பு³த்³து⁴ப்பாதே³ ஸாவத்தி²யம் ஸேட்டி²குலே நிப்³ப³த்தித்வா விஞ்ஞுதம் பத்வா படாசாராய தே²ரியா ஸந்திகே த⁴ம்மம் ஸுத்வா பப்³ப³ஜித்வா விபஸ்ஸனம் பட்ட²பேத்வா தம் மத்த²கம் பாபேதும் நாஸக்கி². படாசாரா தே²ரீ தஸ்ஸா சித்தாசாரம் ஞத்வா ஓவாத³மதா³ஸி. ஸா தஸ்ஸா ஓவாதே³ ட²த்வா ஸஹ படிஸம்பி⁴தா³ஹி அரஹத்தம் பாபுணி. தேன வுத்தம் அபதா³னே (அப. தே²ரீ 2.2.1-21) –

‘‘நக³ரே ப³ந்து⁴மதியா, ப³ந்து⁴மா நாம க²த்தியோ;

தி³வஸே புண்ணமாய ஸோ, உபவஸி உபோஸத²ம்.

‘‘அஹம் தேன ஸமயேன, கும்ப⁴தா³ஸீ அஹம் தஹிம்;

தி³ஸ்வா ஸராஜகம் ஸேனம், ஏவாஹம் சிந்தயிம் ததா³.

‘‘ராஜாபி ரஜ்ஜம் ச²ட்³டே³த்வா, உபவஸி உபோஸத²ம்;

ஸப²லம் நூன தம் கம்மம், ஜனகாயோ பமோதி³தோ.

‘‘யோனிஸோ பச்சவேக்கி²த்வா, து³க்³க³ச்சஞ்ச த³லித்³த³தம்;

மானஸம் ஸம்பஹம்ஸித்வா, உபவஸிம் உபோஸத²ம்.

‘‘அஹம் உபோஸத²ம் கத்வா, ஸம்மாஸம்பு³த்³த⁴ஸாஸனே;

தேன கம்மேன ஸுகதேன, தாவதிம்ஸமக³ச்ச²ஹம்.

‘‘தத்த² மே ஸுகதம் ப்³யம்ஹம், உப்³ப⁴யோஜனமுக்³க³தம்;

கூடாகா³ரவரூபேதம், மஹாஸனஸுபூ⁴ஸிதம்.

‘‘அச்ச²ரா ஸதஸஹஸ்ஸா, உபதிட்ட²ந்தி மம் ஸதா³;

அஞ்ஞே தே³வே அதிக்கம்ம, அதிரோசாமி ஸப்³ப³தா³.

‘‘சதுஸட்டி²தே³வராஜூனம், மஹேஸித்தமகாரயிம்;

தேஸட்டி²சக்கவத்தீனம், மஹேஸித்தமகாரயிம்.

‘‘ஸுவண்ணவண்ணா ஹுத்வான, ப⁴வேஸு ஸம்ஸராமஹம்;

ஸப்³ப³த்த² பவரா ஹோமி, உபோஸத²ஸ்ஸித³ம் ப²லம்.

‘‘ஹத்தி²யானம் அஸ்ஸயானம், ரத²யானஞ்ச ஸீவிகம்;

லபா⁴மி ஸப்³ப³மேவேதம், உபோஸத²ஸ்ஸித³ம் ப²லம்.

‘‘ஸோண்ணமயம் ரூபிமயம், அதோ²பி ப²லிகாமயம்;

லோஹிதங்க³மயஞ்சேவ, ஸப்³ப³ம் படிலபா⁴மஹம்.

‘‘கோஸேய்யகம்ப³லியானி, கோ²மகப்பாஸிகானி ச;

மஹக்³கா⁴னி ச வத்தா²னி, ஸப்³ப³ம் படிலபா⁴மஹம்.

‘‘அன்னம் பானம் கா²த³னீயம், வத்த²ஸேனாஸனானி ச;

ஸப்³ப³மேதம் படிலபே⁴, உபோஸத²ஸ்ஸித³ம் ப²லம்.

‘‘வரக³ந்த⁴ஞ்ச மாலஞ்ச, சுண்ணகஞ்ச விலேபனம்;

ஸப்³ப³மேதம் படிலபே⁴, உபோஸத²ஸ்ஸித³ம் ப²லம்.

‘‘கூடாகா³ரஞ்ச பாஸாத³ம், மண்ட³பம் ஹம்மியம் கு³ஹம்;

ஸப்³ப³மேதம் படிலபே⁴, உபோஸத²ஸ்ஸித³ம் ப²லம்.

‘‘ஜாதியா ஸத்தவஸ்ஸாஹம், பப்³ப³ஜிம் அனகா³ரியம்;

அட்³ட⁴மாஸே அஸம்பத்தே, அரஹத்தமபாபுணிம்.

‘‘கிலேஸா ஜா²பிதா மய்ஹம், ப⁴வா ஸப்³பே³ ஸமூஹதா;

ஸப்³பா³ஸவபரிக்கீ²ணா, நத்தி² தா³னி புனப்³ப⁴வோ.

‘‘ஏகனவுதிதோ கப்பே, யம் கம்மமகரிம் ததா³;

து³க்³க³திம் நாபி⁴ஜானாமி, உபோஸத²ஸ்ஸித³ம் ப²லம்.

‘‘கிலேஸா ஜா²பிதா மய்ஹம்…பே… கதம் பு³த்³த⁴ஸ்ஸ ஸாஸன’’ந்தி.

அரஹத்தம் பன பத்வா அத்தனோ படிபத்திம் பச்சவேக்கி²த்வா உதா³னவஸேன –

42. ‘‘சதுக்க²த்தும் பஞ்சக்க²த்தும், விஹாரா உபனிக்க²மிம்;

அலத்³தா⁴ சேதஸோ ஸந்திம், சித்தே அவஸவத்தினீ.

43. ‘‘ஸா பி⁴க்கு²னிம் உபாக³ச்சி²ம், யா மே ஸத்³தா⁴யிகா அஹு;

ஸா மே த⁴ம்மமதே³ஸேஸி, க²ந்தா⁴யதனதா⁴துயோ.

44. ‘‘தஸ்ஸா த⁴ம்மம் ஸுணித்வான, யதா² மம் அனுஸாஸி ஸா;

ஸத்தாஹம் ஏகபல்லங்கேன, நிஸீதி³ம் பீதிஸுக²ஸமப்பிதா;

அட்ட²மியா பாதே³ பஸாரேஸிம், தமோக²ந்த⁴ம் பதா³லியா’’தி. –

இமா கா³தா² அபா⁴ஸி.

தத்த² ஸா பி⁴க்கு²னிம் உபாக³ச்சி²ம் , யா மே ஸத்³தா⁴யிகா அஹூதி யா மயா ஸத்³தா⁴தப்³பா³ ஸத்³தே⁴ய்யவசனா அஹோஸி, தம் பி⁴க்கு²னிம் ஸாஹம் உபக³ச்சி²ம் உபஸங்கமிம், படாசாராதே²ரிம் ஸத்³தா⁴ய வத³தி. ‘‘ஸா பி⁴க்கு²னீ உபக³ச்சி², யா மே ஸாத⁴யிகா’’திபி பாடோ². ஸா படாசாரா பி⁴க்கு²னீ அனுகம்பாய மம் உபக³ச்சி², யா மய்ஹம் ஸத³த்த²ஸ்ஸ ஸாதி⁴காதி அத்தோ². ஸா மே த⁴ம்மமதே³ஸேஸி, க²ந்தா⁴யதனதா⁴துயோதி ஸா படாசாரா தே²ரீ ‘‘இமே பஞ்சக்க²ந்தா⁴, இமானி த்³வாத³ஸாயதனானி, இமா அட்டா²ரஸ தா⁴துயோ’’தி க²ந்தா⁴தி³கே விப⁴ஜித்வா த³ஸ்ஸேந்தீ மய்ஹம் த⁴ம்மம் தே³ஸேஸி.

தஸ்ஸா த⁴ம்மம் ஸுணித்வானாதி தஸ்ஸா படிஸம்பி⁴தா³ப்பத்தாய தே²ரியா ஸந்திகே க²ந்தா⁴தி³விபா⁴க³புப்³ப³ங்க³மம் அரியமக்³க³ம் பாபேத்வா தே³ஸிதஸண்ஹஸுகு²மவிபஸ்ஸனாத⁴ம்மம் ஸுத்வா. யதா² மம் அனுஸாஸி ஸாதி ஸா தே²ரீ யதா² மம் அனுஸாஸி ஓவதி³, ததா² படிபஜ்ஜந்தீ படிபத்திம் மத்த²கம் பாபேத்வாபி ஸத்தாஹம் ஏகபல்லங்கேன நிஸீதி³ம். கத²ம்? பீதிஸுக²ஸமப்பிதாதி ஜா²னமயேன பீதிஸுகே²ன ஸமங்கீ³பூ⁴தா. அட்ட²மியா பாதே³ பஸாரேஸிம், தமோக²ந்த⁴ம் பதா³லியாதி அனவஸேஸம் மோஹக்க²ந்த⁴ம் அக்³க³மக்³கே³ன பதா³லேத்வா அட்ட²மே தி³வஸே பல்லங்கம் பி⁴ந்த³ந்தீ பாதே³ பஸாரேஸிம். இத³மேவ சஸ்ஸா அஞ்ஞாப்³யாகரணம் அஹோஸி.

உத்தமாதே²ரீகா³தா²வண்ணனா நிட்டி²தா.

3. அபரா உத்தமாதே²ரீகா³தா²வண்ணனா

யே இமே ஸத்த போ³ஜ்ஜ²ங்கா³திஆதி³கா அபராய உத்தமாய தே²ரியா கா³தா². அயம்பி புரிமபு³த்³தே⁴ஸு கதாதி⁴காரா தத்த² தத்த² ப⁴வே விவட்டூபனிஸ்ஸயம் குஸலம் உபசினந்தீ விபஸ்ஸிஸ்ஸ ப⁴க³வதோ காலே ப³ந்து⁴மதீனக³ரே குலதா³ஸீ ஹுத்வா நிப்³ப³த்தி. ஸா ஏகதி³வஸம் ஸத்து² ஸாவகம் ஏகம் கீ²ணாஸவத்தே²ரம் பிண்டா³ய சரந்தம் தி³ஸ்வா பஸன்னமானஸா தீணி மோத³கானி அதா³ஸி. ஸா தேன புஞ்ஞகம்மேன தே³வமனுஸ்ஸேஸு ஸம்ஸரந்தீ இமஸ்மிம் பு³த்³து⁴ப்பாதே³ கோஸலஜனபதே³ அஞ்ஞதரஸ்மிம் ப்³ராஹ்மணமஹாஸாலகுலே நிப்³ப³த்தித்வா விஞ்ஞுதம் பத்தா ஜனபத³சாரிகம் சரந்தஸ்ஸ ஸத்து² ஸந்திகே த⁴ம்மம் ஸுத்வா படிலத்³த⁴ஸத்³தா⁴ பப்³ப³ஜித்வா நசிரஸ்ஸேவ ஸஹ படிஸம்பி⁴தா³ஹி அரஹத்தம் பாபுணி. தேன வுத்தம் அபதா³னே (அப. தே²ரீ 2.2.30-36) –

‘‘நக³ரே ப³ந்து⁴மதியா, கும்ப⁴தா³ஸீ அஹோஸஹம்;

மம பா⁴க³ம் க³ஹேத்வான, க³ச்ச²ம் உத³கஹாரிகா.

‘‘பந்த²ம்ஹி ஸமணம் தி³ஸ்வா, ஸந்தசித்தம் ஸமாஹிதம்;

பஸன்னசித்தா ஸுமனா, மோத³கே தீணிதா³ஸஹம்.

‘‘தேன கம்மேன ஸுகதேன, சேதனாபணிதீ⁴ஹி ச;

ஏகனவுதிகப்பானி, வினிபாதம் ந க³ச்ச²ஹம்.

‘‘ஸம்பத்தி தம் கரித்வான, ஸப்³ப³ம் அனுப⁴விம் அஹம்;

மோத³கே தீணி த³த்வான, பத்தாஹம் அசலம் பத³ம்.

‘‘கிலேஸா ஜா²பிதா மய்ஹம்…பே… கதம் பு³த்³த⁴ஸ்ஸ ஸாஸன’’ந்தி.

அரஹத்தம் பன பத்வா அத்தனோ படிபத்திம் பச்சவேக்கி²த்வா உதா³னவஸேன –

45. ‘‘யே இமே ஸத்த போ³ஜ்ஜ²ங்கா³, மக்³கா³ நிப்³பா³னபத்தியா;

பா⁴விதா தே மயா ஸப்³பே³, யதா² பு³த்³தே⁴ன தே³ஸிதா.

46. ‘‘ஸுஞ்ஞதஸ்ஸானிமித்தஸ்ஸ, லாபி⁴னீஹம் யதி³ச்ச²கம்;

ஓரஸா தீ⁴தா பு³த்³த⁴ஸ்ஸ, நிப்³பா³னாபி⁴ரதா ஸதா³.

47. ‘‘ஸப்³பே³ காமா ஸமுச்சி²ன்னா, யே தி³ப்³பா³ யே ச மானுஸா;

விக்கீ²ணோ ஜாதிஸம்ஸாரோ, நத்தி² தா³னி புனப்³ப⁴வோ’’தி. –

இமா கா³தா² அபா⁴ஸி.

தத்த² ஸுஞ்ஞதஸ்ஸானிமித்தஸ்ஸ, லாபி⁴னீஹம் யதி³ச்ச²கந்தி ஸுஞ்ஞதஸமாபத்தியா ச அனிமித்தஸமாபத்தியா ச அஹம் யதி³ச்ச²கம் லாபி⁴னீ, தத்த² யம் யம் ஸமாபஜ்ஜிதும் இச்சா²மி யத்த² யத்த² யதா³ யதா³, தம் தம் தத்த² தத்த² ததா³ ததா³ ஸமாபஜ்ஜித்வா விஹராமீதி அத்தோ². யதி³பி ஹி ஸுஞ்ஞதாப்பணிஹிதாதி³னாமகஸ்ஸ யஸ்ஸ கஸ்ஸசிபி மக்³க³ஸ்ஸ ஸுஞ்ஞதாதி³பே⁴த³ம் திவித⁴ம்பி ப²லம் ஸம்ப⁴வதி. அயம் பன தே²ரீ ஸுஞ்ஞதானிமித்தஸமாபத்தியோவ ஸமாபஜ்ஜதி. தேன வுத்தம் – ‘‘ஸுஞ்ஞதஸ்ஸானிமித்தஸ்ஸ, லாபி⁴னீஹம் யதி³ச்ச²க’’ந்தி. யேபு⁴ய்யவஸேன வா ஏதம் வுத்தம். நித³ஸ்ஸனமத்தமேதந்தி அபரே.

யே தி³ப்³பா³ யே ச மானுஸாதி யே தே³வலோகபரியாபன்னா யே ச மனுஸ்ஸலோகபரியாபன்னா வத்து²காமா, தே ஸப்³பே³பி தப்படிப³த்³த⁴ச²ந்த³ராக³ப்பஹானேன மயா ஸம்மதே³வ உச்சி²ன்னா, அபரிபோ⁴கா³ரஹா கதா. வுத்தஞ்ஹி – ‘‘அப⁴ப்³போ³, ஆவுஸோ, கீ²ணாஸவோ பி⁴க்கு² காமே பரிபு⁴ஞ்ஜிதும். ஸேய்யதா²பி புப்³பே³ அகா³ரியபூ⁴தோ’’தி. ஸேஸம் வுத்தனயமேவ.

அபரா உத்தமாதே²ரீகா³தா²வண்ணனா நிட்டி²தா.

4. த³ந்திகாதே²ரீகா³தா²வண்ணனா

தி³வாவிஹாரா நிக்க²ம்மாதிஆதி³கா த³ந்திகாய தே²ரியா கா³தா². அயம்பி புரிமபு³த்³தே⁴ஸு கதாதி⁴காரா தத்த² தத்த² ப⁴வே விவட்டூபனிஸ்ஸயம் குஸலம் உபசினந்தீ பு³த்³த⁴ஸுஞ்ஞகாலே சந்த³பா⁴கா³ய நதி³யா தீரே கின்னரயோனியம் நிப்³ப³த்தி. ஸா ஏகதி³வஸம் கின்னரேஹி ஸத்³தி⁴ம் கீளந்தீ விசரமானா அத்³த³ஸ அஞ்ஞதரம் பச்சேகபு³த்³த⁴ம் அஞ்ஞதரஸ்மிம் ருக்க²மூலே தி³வாவிஹாரம் நிஸின்னம். தி³ஸ்வான பஸன்னமானஸா உபஸங்கமித்வா ஸாலபுப்பே²ஹி பூஜம் கத்வா வந்தி³த்வா பக்காமி. ஸா தேன புஞ்ஞகம்மேன தே³வமனுஸ்ஸேஸு ஸம்ஸரந்தீ இமஸ்மிம் பு³த்³து⁴ப்பாதே³ ஸாவத்தி²யம் கோஸலரஞ்ஞோ புரோஹிதப்³ராஹ்மணஸ்ஸ கே³ஹே நிப்³ப³த்தித்வா விஞ்ஞுதம் பத்வா ஜேதவனபடிக்³க³ஹணே படிலத்³த⁴ஸத்³தா⁴ உபாஸிகா ஹுத்வா பச்சா² மஹாபஜாபதிகோ³தமியா ஸந்திகே பப்³ப³ஜித்வா ராஜக³ஹே வஸமானா ஏகதி³வஸம் பச்சா²ப⁴த்தம் கி³ஜ்ஜ²கூடம் அபி⁴ருஹித்வா தி³வாவிஹாரம் நிஸின்னா ஹத்தா²ரோஹகஸ்ஸ அபி⁴ருஹனத்தா²ய பாத³ம் பஸாரேந்தம் ஹத்தி²ம் தி³ஸ்வா ததே³வ ஆரம்மணம் கத்வா விபஸ்ஸனம் வட்³டே⁴த்வா ஸஹ படிஸம்பி⁴தா³ஹி அரஹத்தம் பாபுணி. தேன வுத்தம் அபதா³னே (அப. தே²ரீ 2.2.86-96) –

‘‘சந்த³பா⁴கா³னதீ³தீரே, அஹோஸிம் கின்னரீ ததா³;

அத்³த³ஸம் விரஜம் பு³த்³த⁴ம், ஸயம்பு⁴ம் அபராஜிதம்.

‘‘பஸன்னசித்தா ஸுமனா, வேத³ஜாதா கதஞ்ஜலீ;

ஸாலமாலம் க³ஹேத்வான, ஸயம்பு⁴ம் அபி⁴பூஜயிம்.

‘‘தேன கம்மேன ஸுகதேன, சேதனாபணிதீ⁴ஹி ச;

ஜஹித்வா கின்னரீதே³ஹம், தாவதிம்ஸமக³ச்ச²ஹம்.

‘‘ச²த்திம்ஸதே³வராஜூனம், மஹேஸித்தமகாரயிம்;

மனஸா பத்தி²தம் மய்ஹம், நிப்³ப³த்ததி யதி²ச்சி²தம்.

‘‘த³ஸன்னம் சக்கவத்தீனம், மஹேஸித்தமகாரயிம்;

ஓசிதத்தாவ ஹுத்வான, ஸம்ஸராமி ப⁴வேஸ்வஹம்.

‘‘குஸலம் விஜ்ஜதே மய்ஹம், பப்³ப³ஜிம் அனகா³ரியம்;

பூஜாரஹா அஹம் அஜ்ஜ, ஸக்யபுத்தஸ்ஸ ஸாஸனே.

‘‘விஸுத்³த⁴மனஸா அஜ்ஜ, அபேதமனபாபிகா;

ஸப்³பா³ஸவபரிக்கீ²ணா, நத்தி² தா³னி புனப்³ப⁴வோ.

‘‘சதுன்னவுதிதோ கப்பே, யம் பு³த்³த⁴மபி⁴பூஜயிம்;

து³க்³க³திம் நாபி⁴ஜானாமி, ஸாலமாலாயித³ம் ப²லம்.

‘‘கிலேஸா ஜா²பிதா மய்ஹம்…பே… கதம் பு³த்³த⁴ஸ்ஸ ஸாஸன’’ந்தி.

அரஹத்தம் பன பத்வா அத்தனோ படிபத்திம் பச்சவேக்கி²த்வா பீதிஸோமனஸ்ஸஜாதா உதா³னவஸேன –

48. ‘‘தி³வாவிஹாரா நிக்க²ம்ம, கி³ஜ்ஜ²கூடம்ஹி பப்³ப³தே;

நாக³ம் ஓகா³ஹமுத்திண்ணம், நதீ³தீரம்ஹி அத்³த³ஸம்.

49. ‘‘புரிஸோ அங்குஸமாதா³ய, ‘தே³ஹி பாத³’ந்தி யாசதி;

நாகோ³ பஸாரயீ பாத³ம், புரிஸோ நாக³மாருஹி.

50. ‘‘தி³ஸ்வா அத³ந்தம் த³மிதம், மனுஸ்ஸானம் வஸம் க³தம்;

ததோ சித்தம் ஸமாதே⁴ஸிம், க²லு தாய வனம் க³தா’’தி. – இமா கா³தா² அபா⁴ஸி;

தத்த² நாக³ம் ஓகா³ஹமுத்திண்ணந்தி ஹத்தி²னாக³ம் நதி³யம் ஓகா³ஹம் கத்வா ஓக³ய்ஹ ததோ உத்திண்ணம். ‘‘ஓக³ய்ஹ முத்திண்ண’’ந்தி வா பாடோ². ம-காரோ பத³ஸந்தி⁴கரோ. நதீ³தீரம்ஹி அத்³த³ஸந்தி சந்த³பா⁴கா³ய நதி³யா தீரே அபஸ்ஸிம்.

கிம் கரோந்தந்தி சேதம் த³ஸ்ஸேதும் வுத்தம் ‘‘புரிஸோ’’திஆதி³. தத்த² ‘தே³ஹி பாத³’ந்தி யாசதீதி ‘‘பாத³ம் தே³ஹி’’இதி பிட்டி²ஆரோஹனத்த²ம் பாத³ம் பஸாரேதும் ஸஞ்ஞம் தே³தி, யதா²பரிசிதஞ்ஹி ஸஞ்ஞம் தே³ந்தோ இத⁴ யாசதீதி வுத்தோ.

தி³ஸ்வா அத³ந்தம் த³மிதந்தி பகதியா புப்³பே³ அத³ந்தம் இதா³னி ஹத்தா²சரியேன ஹத்தி²ஸிக்கா²ய த³மிதத³மத²ம் உபக³மிதம். கீதி³ஸம் த³மிதம்? மனுஸ்ஸானம் வஸம் க³தம் யம் யம் மனுஸ்ஸா ஆணாபேந்தி, தம் தம் தி³ஸ்வாதி யோஜனா. ததோ சித்தம் ஸமாதே⁴ஸிம், க²லு தாய வனம் க³தாதி க²லூதி அவதா⁴ரணத்தே² நிபாதோ. ததோ ஹத்தி²த³ஸ்ஸனதோ பச்சா², தாய ஹத்தி²னோ கிரியாய ஹேதுபூ⁴தாய, வனம் அரஞ்ஞம் க³தா சித்தம் ஸமாதே⁴ஸிம்யேவ. கத²ம்? ‘‘அயம்பி நாம திரச்சா²னக³தோ ஹத்தீ² ஹத்தி²த³மகஸ்ஸ வஸேன த³மத²ம் க³தோ, கஸ்மா மனுஸ்ஸபூ⁴தாய சித்தம் புரிஸத³மகஸ்ஸ ஸத்து² வஸேன த³மத²ம் ந க³மிஸ்ஸதீ’’தி ஸம்வேக³ஜாதா விபஸ்ஸனம் வட்³டே⁴த்வா அக்³க³மக்³க³ஸமாதி⁴னா மம சித்தம் ஸமாதே⁴ஸிம் அச்சந்தஸமாதா⁴னேன ஸப்³ப³ஸோ கிலேஸே கே²பேஸிந்தி அத்தோ².

த³ந்திகாதே²ரீகா³தா²வண்ணனா நிட்டி²தா.

5. உப்³பி³ரிதே²ரீகா³தா²வண்ணனா

அம்ம, ஜீவாதிஆதி³கா உப்³பி³ரியா தே²ரியா கா³தா². அயம்பி புரிமபு³த்³தே⁴ஸு கதாதி⁴காரா தத்த² தத்த² ப⁴வே விவட்டூபனிஸ்ஸயம் குஸலம் உபசினந்தீ பது³முத்தரஸ்ஸ ப⁴க³வதோ காலே ஹம்ஸவதீனக³ரே குலகே³ஹே நிப்³ப³த்தித்வா விஞ்ஞுதம் பத்தா ஏகதி³வஸம் மாதாபிதூஸு மங்க³லம் அனுப⁴விதும் கே³ஹந்தரக³தேஸு அது³தியா ஸயம் கே³ஹே ஓஹீனா உபகட்டா²ய வேலாய ப⁴க³வதோ ஸாவகம் ஏகம் கீ²ணாஸவத்தே²ரம் கே³ஹத்³வாரஸமீபேன க³ச்ச²ந்தம் தி³ஸ்வா பி⁴க்க²ம் தா³துகாமா, ‘‘ப⁴ந்தே, இத⁴ பவிஸதா²’’தி வத்வா தே²ரே கே³ஹம் பவிட்டே² பஞ்சபதிட்டி²தேன தே²ரம் வந்தி³த்வா கோ³னகாதீ³ஹி ஆஸனம் பஞ்ஞாபேத்வா அதா³ஸி. நிஸீதி³ தே²ரோ பஞ்ஞத்தே ஆஸனே. ஸா பத்தம் க³ஹேத்வா பிண்ட³பாதஸ்ஸ பூரேத்வா தே²ரஸ்ஸ ஹத்தே² ட²பேஸி. தே²ரோ அனுமோத³னம் கத்வா பக்காமி. ஸா தேன புஞ்ஞகம்மேன தாவதிம்ஸேஸு நிப்³ப³த்தித்வா தத்த² யாவதாயுகம் உளாரதி³ப்³ப³ஸம்பத்திம் அனுப⁴வித்வா ததோ சுதா ஸுக³தீஸுயேவ ஸம்ஸரந்தீ இமஸ்மிம் பு³த்³து⁴ப்பாதே³ ஸாவத்தி²யம் க³ஹபதிமஹாஸாலகுலே நிப்³ப³த்தித்வா உப்³பி³ரீதி லத்³த⁴னாமா அபி⁴ரூபா த³ஸ்ஸனீயா பாஸாதி³கா அஹோஸி. ஸா வயப்பத்தகாலே கோஸலரஞ்ஞா அத்தனோ கே³ஹம் நீதா, கதிபயஸம்வச்ச²ராதிக்கமேன ஏகம் தீ⁴தரம் லபி⁴. தஸ்ஸா ஜீவந்தீதி நாமம் அகம்ஸு. ராஜா தஸ்ஸா தீ⁴தரம் தி³ஸ்வா துட்ட²மானஸோ உப்³பி³ரியா அபி⁴ஸேகம் அதா³ஸி. தீ⁴தா பனஸ்ஸா ஆதா⁴வித்வா பரிதா⁴வித்வா விசரணகாலே காலமகாஸி. மாதா யத்த² தஸ்ஸா ஸரீரனிக்கே²போ கதோ, தம் ஸுஸானம் க³ந்த்வா தி³வஸே தி³வஸே பரிதே³வதி. ஏகதி³வஸம் ஸத்து² ஸந்திகம் க³ந்த்வா வந்தி³த்வா தோ²கம் நிஸீதி³த்வா க³தா அசிரவதீனதி³யா தீரே ட²த்வா தீ⁴தரம் ஆரப்³ப⁴ பரிதே³வதி. தம் தி³ஸ்வா ஸத்தா² க³ந்த⁴குடியம் யதா²னிஸின்னோவ அத்தானம் த³ஸ்ஸேத்வா ‘‘கஸ்மா விப்பலபஸீ’’தி புச்சி². ‘‘மம தீ⁴தரம் ஆரப்³ப⁴ விப்பலபாமி, ப⁴க³வா’’தி. ‘‘இமஸ்மிம் ஸுஸானே ஜா²பிதா தவ தீ⁴தரோ சதுராஸீதிஸஹஸ்ஸமத்தா, தாஸம் கதர ஸந்தா⁴ய விப்பலபஸீ’’தி. தாஸம் தம் தம் ஆளாஹனட்டா²னம் த³ஸ்ஸேத்வா –

51. ‘‘அம்ம ஜீவாதி வனம்ஹி கந்த³ஸி, அத்தானம் அதி⁴க³ச்ச² உப்³பி³ரி;

சுல்லாஸீதிஸஹஸ்ஸானி, ஸப்³பா³ ஜீவஸனாமிகா;

ஏதம்ஹாளாஹனே த³ட்³டா⁴, தாஸம் கமனுஸோசஸீ’’தி. – ஸஉபட்³ட⁴கா³த²மாஹ;

தத்த², அம்ம, ஜீவாதி மாதுபசாரனாமேன தீ⁴துயா ஆலபனம், இத³ஞ்சஸ்ஸா விப்பலபனாகாரத³ஸ்ஸனம். வனம்ஹி கந்த³ஸீதி வனமஜ்ஜே² பரிதே³வஸி. அத்தானம் அதி⁴க³ச்ச² உப்³பி³ரீதி உப்³பி³ரி தவ அத்தானமேவ தாவ பு³ஜ்ஜ²ஸ்ஸு யாதா²வதோ ஜானாஹி. சுல்லாஸீதிஸஹஸ்ஸானீதி சதுராஸீதிஸஹஸ்ஸானி. ஸப்³பா³ ஜீவஸனாமிகாதி தா ஸப்³பா³பி ஜீவந்தி, யா ஸமானனாமிகா. ஏதம்ஹாளாஹனே த³ட்³டா⁴தி ஏதம்ஹி ஸுஸானே ஜா²பிதா. தாஸம் கமனுஸோசஸீதி தாஸு ஜீவந்தீனாமாஸு சதுராஸீதிஸஹஸ்ஸமத்தாஸு கம் ஸந்தா⁴ய த்வம் அனுஸோசஸி அனுஸோகம் ஆபஜ்ஜஸீதி ஏவம் ஸத்தா²ரா த⁴ம்மே தே³ஸிதே தே³ஸனானுஸாரேன ஞாணம் பேஸேத்வா விபஸ்ஸனம் ஆரபி⁴த்வா ஸத்து² தே³ஸனாவிலாஸேன அத்தனோ ச ஹேதுஸம்பத்தியா யதா²டா²தாவ விபஸ்ஸனம் உஸ்ஸுக்காபேத்வா மக்³க³படிபாடியா அக்³க³ப²லே அரஹத்தே பதிட்டா²ஸி. தேன வுத்தம் அபதா³னே (அப. தே²ரீ 2.2.37-60) –

‘‘நக³ரே ஹம்ஸவதியா, அஹோஸிம் பா³லிகா ததா³;

மாதா ச மே பிதா சேவ, கம்மந்தம் அக³மம்ஸு தே.

‘‘மஜ்ஜ²ன்ஹிகம்ஹி ஸூரியே, அத்³த³ஸம் ஸமணம் அஹம்;

வீதி²யா அனுக³ச்ச²ந்தம், ஆஸனம் பஞ்ஞபேஸஹம்.

‘‘கோ³னகாவிகதிகாஹி, பஞ்ஞபேத்வா மமாஸனம்;

பஸன்னசித்தா ஸுமனா, இத³ம் வசனமப்³ரவிம்.

‘‘ஸந்தத்தா குதி²தா பூ⁴மி, ஸூரோ மஜ்ஜ²ன்ஹிகே டி²தோ;

மாலுதா ச ந வாயந்தி, காலோ சேவேத்த² மேஹிதி.

‘‘பஞ்ஞத்தமாஸனமித³ம், தவத்தா²ய மஹாமுனி;

அனுகம்பம் உபாதா³ய, நிஸீத³ மம ஆஸனே.

‘‘நிஸீதி³ தத்த² ஸமணோ, ஸுத³ந்தோ ஸுத்³த⁴மானஸோ;

தஸ்ஸ பத்தம் க³ஹேத்வான, யதா²ரந்த⁴ம் அதா³ஸஹம்.

‘‘தேன கம்மேன ஸுகதேன, சேதனாபணிதீ⁴ஹி ச;

ஜஹித்வா மானுஸம் தே³ஹம், தாவதிம்ஸமக³ச்ச²ஹம்.

‘‘தத்த² மே ஸுகதம் ப்³யம்ஹம், ஆஸனேன ஸுனிம்மிதம்;