10. த³ஸகமாதிகாவண்ணனா

760. த³ஸகமாதிகா ‘‘த³ஸ ததா²க³தஸ்ஸ ததா²க³தப³லானீ’’திஆதி³னா ஏகேனேவ த³ஸகேன நிக்கி²த்தா. தத்த² த³ஸாதி க³ணனபரிச்சே²தோ³. ததா²க³தஸ்ஸாதி யதா² விபஸ்ஸீஆத³யோ புப்³ப³கா இஸயோ ஆக³தா ததா² ஆக³தஸ்ஸ; யதா² ச தே க³தா ததா² க³தஸ்ஸ. ததா²க³தப³லானீதி அஞ்ஞேஹி அஸாதா⁴ரணானி ததா²க³தஸ்ஸேவ ப³லானி; யதா² வா புப்³ப³பு³த்³தா⁴னம் ப³லானி புஞ்ஞுஸ்ஸயஸம்பத்தியா ஆக³தானி ததா² ஆக³தப³லானீதிபி அத்தோ². தத்த² து³வித⁴ம் ததா²க³தஸ்ஸ ப³லம் – காயப³லஞ்ச ஞாணப³லஞ்ச. தேஸு காயப³லம் ஹத்தி²குலானுஸாரேனேவ வேதி³தப்³ப³ம். வுத்தஞ்ஹேதம் போராணேஹி –

காளாவகஞ்ச க³ங்கே³ய்யம், பண்ட³ரம் தம்ப³பிங்க³லம்;

க³ந்த⁴மங்க³லஹேமஞ்ச, உபோஸத²ச²த்³த³ந்திமே த³ஸாதி. –

இமானி ஹி த³ஸ ஹத்தி²குலானி.

தத்த² ‘காளாவக’ந்தி பகதிஹத்தி²குலம் த³ட்ட²ப்³ப³ம். யம் த³ஸன்னம் புரிஸானம் காயப³லம் தம் ஏகஸ்ஸ காளாவகஹத்தி²னோ. யம் த³ஸன்னம் காளாவகானம் ப³லம் தம் ஏகஸ்ஸ க³ங்கே³யஸ்ஸ. யம் த³ஸன்னம் க³ங்கே³ய்யானம் தம் ஏகஸ்ஸ பண்ட³ரஸ்ஸ. யம் த³ஸன்னம் பண்ட³ரானம் தம் ஏகஸ்ஸ தம்ப³ஸ்ஸ. யம் த³ஸன்னம் தம்பா³னம் தம் ஏகஸ்ஸ பிங்க³லஸ்ஸ. யம் த³ஸன்னம் பிங்க³லானம் தம் ஏகஸ்ஸ க³ந்த⁴ஹத்தி²னோ. யம் த³ஸன்னம் க³ந்த⁴ஹத்தீ²னம் தம் ஏகஸ்ஸ மங்க³லஸ்ஸ. யம் த³ஸன்னம் மங்க³லானம் தம் ஏகஸ்ஸ ஹேமவதஸ்ஸ. யம் த³ஸன்னம் ஹேமவதானம் தம் ஏகஸ்ஸ உபோஸத²ஸ்ஸ. யம் த³ஸன்னம் உபோஸதா²னம் தம் ஏகஸ்ஸ ச²த்³த³ந்தஸ்ஸ. யம் த³ஸன்னம் ச²த்³த³ந்தானம் தம் ஏகஸ்ஸ ததா²க³தஸ்ஸ. நாராயனஸங்கா²தப³லந்திபி இத³மேவ வுச்சதி. ததே³தம் பகதிஹத்தீ²னம் க³ணனாய ஹத்தி²கோடிஸஹஸ்ஸானம், புரிஸக³ணனாய த³ஸன்னம் புரிஸகோடிஸஹஸ்ஸானம் ப³லம் ஹோதி. இத³ம் தாவ ததா²க³தஸ்ஸ காயப³லம்.

ஞாணப³லம் பன இத⁴ தாவ பாளியம் ஆக³தமேவ த³ஸப³லஞாணம். மஹாஸீஹனாதே³ (ம. நி. 1.146 ஆத³யோ) த³ஸப³லஞாணம், சதுவேஸாரஜ்ஜஞாணம், அட்ட²ஸு பரிஸாஸு அகம்பனஞாணம், சதுயோனிபரிச்சே²த³கஞாணம், பஞ்சக³திபரிச்சே²த³கஞாணம், ஸம்யுத்தகே (ஸம். நி. 2.33-34) ஆக³தானி தேஸத்ததி ஞாணானி, ஸத்தஸத்ததி ஞாணானீதி ஏவம் அஞ்ஞானிபி அனேகானி ஞாணஸஹஸ்ஸானி – ஏதம் ஞாணப³லம் நாம. இதா⁴பி ஞாணப³லமேவ அதி⁴ப்பேதம் ஞாணஞ்ஹி அகம்பியட்டே²ன உபத்த²ம்ப⁴கட்டே²ன ச ப³லந்தி வுத்தம்.

யேஹி ப³லேஹி ஸமன்னாக³தோதி யேஹி த³ஸஹி ஞாணப³லேஹி உபேதோ ஸமுபேதோ. ஆஸப⁴ம் டா²னந்தி ஸேட்ட²ட்டா²னம் உத்தமட்டா²னம்; ஆஸபா⁴ வா புப்³ப³பு³த்³தா⁴, தேஸம் டா²னந்தி அத்தோ². அபி ச க³வஸதஜேட்ட²கோ உஸபோ⁴, க³வஸஹஸ்ஸஜேட்ட²கோ வஸபோ⁴; வஜஸதஜேட்ட²கோ வா உஸபோ⁴, வஜஸஹஸ்ஸஜேட்ட²கோ வஸபோ⁴; ஸப்³ப³க³வஸேட்டோ² ஸப்³ப³பரிஸ்ஸயஸஹோ ஸேதோ பாஸாதி³கோ மஹாபா⁴ரவஹோ அஸனிஸதஸத்³தே³ஹிபி அகம்பனீயோ நிஸபோ⁴. ஸோ இத⁴ உஸபோ⁴தி அதி⁴ப்பேதோ. இத³ம்பி ஹி தஸ்ஸ பரியாயவசனம். உஸப⁴ஸ்ஸ இத³ந்தி ஆஸப⁴ம். டா²னந்தி சதூஹி பாதே³ஹி பத²விம் உப்பீளேத்வா அசலட்டா²னம். இத³ம் பன ஆஸப⁴ம் வியாதி ஆஸப⁴ம். யதே²வ ஹி நிஸப⁴ஸங்கா²தோ உஸபோ⁴ உஸப⁴ப³லேன ஸமன்னாக³தோ சதூஹி பாதே³ஹி பத²விம் உப்பீளேத்வா அசலட்டா²னேன திட்ட²தி, ஏவம் ததா²க³தோபி த³ஸஹி ததா²க³தப³லேஹி ஸமன்னாக³தோ சதூஹி வேஸாரஜ்ஜபாதே³ஹி அட்ட²பரிஸபத²விம் உப்பீளேத்வா ஸதே³வகே லோகே கேனசி பச்சத்தி²கேன பச்சாமித்தேன அகம்பியோ அசலட்டா²னேன திட்ட²தி. ஏவம் திட்ட²மானோ ச தம் ஆஸப⁴ம் டா²னம் படிஜானாதி, உபக³ச்ச²தி, ந பச்சக்கா²தி, அத்தனி ஆரோபேதி. தேன வுத்தம் ‘‘ஆஸப⁴ம் டா²னம் படிஜானாதீ’’தி.

பரிஸாஸூதி அட்ட²ஸு பரிஸாஸு. ஸீஹனாத³ம் நத³தீதி ஸேட்ட²னாத³ம் அபீ⁴தனாத³ம் நத³தி, ஸீஹனாத³ஸதி³ஸம் வா நாத³ம் நத³தி. அயமத்தோ² ஸீஹனாத³ஸுத்தேன தீ³பேதப்³போ³. யதா² வா ஸீஹோ ஸஹனதோ ச ஹனனதோ ச ஸீஹோதி வுச்சதி, ஏவம் ததா²க³தோ லோகத⁴ம்மானம் ஸஹனதோ பரப்பவாதா³னஞ்ச ஹனனதோ ஸீஹோதி வுச்சதி. ஏவம் வுத்தஸ்ஸ ஸீஹஸ்ஸ நாத³ம் ஸீஹனாத³ம். தத்த² யதா² ஸீஹோ ஸீஹப³லேன ஸமன்னாக³தோ ஸப்³ப³த்த² விஸாரதோ³ விக³தலோமஹம்ஸோ ஸீஹனாத³ம் நத³தி, ஏவம் ததா²க³தஸீஹோபி ததா²க³தப³லேஹி ஸமன்னாக³தோ அட்ட²ஸு பரிஸாஸு விஸாரதோ³ விக³தலோமஹம்ஸோ ‘‘இதி ரூப’’ந்திஆதி³னா நயேன நானாவித⁴தே³ஸனாவிலாஸஸம்பன்னம் ஸீஹனாத³ம் நத³தி. தேன வுத்தம் ‘‘பரிஸாஸு ஸீஹனாத³ம் நத³தீ’’தி.

ப்³ரஹ்மசக்கம் பவத்தேதீதி ஏத்த² ப்³ரஹ்மந்தி ஸேட்ட²ம் உத்தமம் விஸுத்³த⁴ம். சக்கஸத்³தோ³ ச பனாயம் –

ஸம்பத்தியம் லக்க²ணே ச, ரத²ங்கே³ இரியாபதே²;

தா³னே ரதனத⁴ம்மூர, சக்காதீ³ஸு ச தி³ஸ்ஸதி;

த⁴ம்மசக்கே இத⁴ மதோ, தஞ்ச த்³வேதா⁴ விபா⁴வயே.

‘‘சத்தாரிமானி, பி⁴க்க²வே, சக்கானி யேஹி ஸமன்னாக³தானம் தே³வமனுஸ்ஸான’’ந்திஆதீ³ஸு (அ. நி. 4.31) ஹி அயம் ஸம்பத்தியம் தி³ஸ்ஸதி. ‘‘ஹேட்டா² பாத³தலேஸு சக்கானி ஜாதானீ’’தி (தீ³. நி. 2.35) ஏத்த² லக்க²ணே. ‘‘சக்கம்வ வஹதோ பத³’’ந்தி (த⁴. ப. 1) ஏத்த² ரத²ங்கே³. ‘‘சதுசக்கம் நவத்³வார’’ந்தி (ஸம். நி. 1.29) ஏத்த² இரியாபதே². ‘‘த³த³ம் பு⁴ஞ்ஜ மா ச பமாதோ³, சக்கம் பவத்தய ஸப்³ப³பாணின’’ந்தி (ஜா. 1.7.149) ஏத்த² தா³னே. ‘‘தி³ப்³ப³ம் சக்கரதனம் பாதுரஹோஸீ’’தி ஏத்த² ரதனசக்கே. ‘‘மயா பவத்திதம் சக்க’’ந்தி (ஸு. நி. 562) ஏத்த² த⁴ம்மசக்கே. ‘‘இச்சா²ஹதஸ்ஸ போஸஸ்ஸ சக்கம் ப⁴மதி மத்த²கே’’தி (ஜா. 1.1.104; 1.5.103) ஏத்த² உரசக்கே. ‘‘கு²ரபரியந்தேன சேபி சக்கேனா’’தி (தீ³. நி. 1.166) ஏத்த² பஹரணசக்கே. ‘‘அஸனிவிசக்க’’ந்தி (தீ³. நி. 3.61; ஸம். நி. 2.162) ஏத்த² அஸனிமண்ட³லே. இத⁴ பனாயம் த⁴ம்மசக்கே மதோ.

தம் பன த⁴ம்மசக்கம் து³வித⁴ம் ஹோதி – படிவேத⁴ஞாணஞ்ச தே³ஸனாஞாணஞ்ச. தத்த² பஞ்ஞாபபா⁴விதம் அத்தனோ அரியப²லாவஹம் படிவேத⁴ஞாணம்; கருணாபபா⁴விதம் ஸாவகானம் அரியப²லாவஹம் தே³ஸனாஞாணம். தத்த² படிவேத⁴ஞாணம் உப்பஜ்ஜமானம் உப்பன்னந்தி து³வித⁴ம். தஞ்ஹி அபி⁴னிக்க²மனதோ யாவ அரஹத்தமக்³கா³ உப்பஜ்ஜமானம், ப²லக்க²ணே உப்பன்னம் நாம; துஸிதப⁴வனதோ வா யாவ மஹாபோ³தி⁴பல்லங்கே அரஹத்தமக்³கா³ உப்பஜ்ஜமானம், ப²லக்க²ணே உப்பன்னம் நாம; தீ³பங்கரப்³யாகரணதோ பட்டா²ய வா யாவ அரஹத்தமக்³கா³ உப்பஜ்ஜமானம், ப²லக்க²ணே உப்பன்னம் நாம. தே³ஸனாஞாணம்பி பவத்தமானம் பவத்தந்தி து³வித⁴ம். தஞ்ஹி யாவ அஞ்ஞாகோண்ட³ஞ்ஞஸ்ஸ ஸோதாபத்திமக்³கா³ பவத்தமானம், ப²லக்க²ணே பவத்தம் நாம. தேஸு படிவேத⁴ஞாணம் லோகுத்தரம், தே³ஸனாஞாணம் லோகியம். உப⁴யம்பி பனேதம் அஞ்ஞேஹி அஸாதா⁴ரணம் பு³த்³தா⁴னம்யேவ ஓரஸஞாணம்.

இதா³னி யேஹி த³ஸஹி ப³லேஹி ஸமன்னாக³தோ ததா²க³தோ ஆஸப⁴ம் டா²னம் படிஜானாதி, யானி ஆதி³தோவ ‘‘த³ஸ ததா²க³தஸ்ஸ ததா²க³தப³லானீ’’தி நிக்கி²த்தானி, தானி வித்தா²ரதோ த³ஸ்ஸேதும் கதமானி த³ஸ? இத⁴ ததா²க³தோ டா²னஞ்ச டா²னதோதிஆதி³மாஹ. தத்த² டா²னஞ்ச டா²னதோதி காரணஞ்ச காரணதோ. காரணஞ்ஹி யஸ்மா தத்த² ப²லம் திட்ட²தி ததா³யத்தவுத்திதாய உப்பஜ்ஜதி சேவ பவத்ததி ச, தஸ்மா டா²னந்தி வுச்சதி. தம் ப⁴க³வா ‘‘யே யே த⁴ம்மா யேஸம் யேஸம் த⁴ம்மானம் ஹேதூ பச்சயா உப்பாதா³ய தம் தம் டா²ன’’ந்தி ச ‘யே யே த⁴ம்மா யேஸம் யேஸம் த⁴ம்மானம் ந ஹேதூ ந பச்சயா உப்பாதா³ய தம் தம் அட்டா²ன’ந்தி ச பஜானந்தோ டா²னஞ்ச டா²னதோ அட்டா²னஞ்ச அட்டா²னதோ யதா²பூ⁴தம் பஜானாதி. யம்பீதி யேன ஞாணேன. இத³ம்பி ததா²க³தஸ்ஸாதி இத³ம்பி டா²னாட்டா²னஞாணம் ததா²க³தஸ்ஸ ததா²க³தப³லம் நாம ஹோதீதி அத்தோ². ஏவம் ஸப்³ப³பதே³ஸு யோஜனா வேதி³தப்³பா³.

கம்மஸமாதா³னானந்தி ஸமாதி³யித்வா கதானம் குஸலாகுஸலகம்மானம்; கம்மமேவ வா கம்மஸமாதா³னம். டா²னஸோ ஹேதுஸோதி பச்சயதோ சேவ ஹேதுதோ ச. தத்த² க³திஉபதி⁴காலபயோகா³ விபாகஸ்ஸ டா²னம், கம்மம் ஹேது.

ஸப்³ப³த்த² கா³மினிந்தி ஸப்³ப³க³திகா³மினிஞ்ச அக³திகா³மினிஞ்ச. படிபத³ந்தி மக்³க³ம். யதா²பூ⁴தம் பஜானாதீதி ப³ஹூஸுபி மனுஸ்ஸேஸு ஏகமேவ பாணம் கா⁴தேந்தேஸு ‘இமஸ்ஸ சேதனா நிரயகா³மினீ ப⁴விஸ்ஸதி, இமஸ்ஸ திரச்சா²னயோனிகா³மினீ’தி இமினா நயேன ஏகவத்து²ஸ்மிம்பி குஸலாகுஸலசேதனாஸங்கா²தானம் படிபத்தீனம் அவிபரீததோ ஸபா⁴வம் பஜானாதி.

அனேகதா⁴துந்தி சக்கு²தா⁴துஆதீ³ஹி காமதா⁴துஆதீ³ஹி வா தா⁴தூஹி ப³ஹுதா⁴தும். நானாதா⁴துந்தி தாஸம்யேவ தா⁴தூனம் விலக்க²ணதாய நானப்பகாரதா⁴தும். லோகந்தி க²ந்தா⁴யதனதா⁴துலோகம். யதா²பூ⁴தம் பஜானாதீதி தாஸம் தாஸம் தா⁴தூனம் அவிபரீததோ ஸபா⁴வம் படிவிஜ்ஜ²தி.

நானாதி⁴முத்திகதந்தி ஹீனாதீ³ஹி அதி⁴முத்தீஹி நானாதி⁴முத்திகபா⁴வம்.

பரஸத்தானந்தி பதா⁴னஸத்தானம். பரபுக்³க³லானந்தி ததோ பரேஸம் ஹீனஸத்தானம்; ஏகத்த²மேவ வா ஏதம் பத³த்³வயம் வேனேய்யவஸேன பன த்³வேதா⁴ வுத்தம். இந்த்³ரியபரோபரியத்தந்தி ஸத்³தா⁴தீ³னம் இந்த்³ரியானம் பரபா⁴வஞ்ச அபரபா⁴வஞ்ச வுட்³டி⁴ஞ்ச ஹானிஞ்சாதி அத்தோ².

ஜா²னவிமோக்க²ஸமாதி⁴ஸமாபத்தீனந்தி பட²மாதீ³னம் சதுன்னம் ஜா²னானம், ‘‘ரூபீ ரூபானி பஸ்ஸதீ’’திஆதீ³னம் அட்ட²ன்னம் விமோக்கா²னம், ஸவிதக்கஸவிசாராதீ³னம் திண்ணம் ஸமாதீ⁴னம், பட²மஜ்ஜா²னஸமாபத்திஆதீ³னஞ்ச நவன்னம் அனுபுப்³ப³ஸமாபத்தீனம். ஸம்கிலேஸந்தி ஹானபா⁴கி³யத⁴ம்மம். வோதா³னந்தி விஸேஸபா⁴கி³யத⁴ம்மம். வுட்டா²னந்தி யேன காரணேன ஜா²னாதீ³ஹி வுட்ட²ஹந்தி, தம் காரணம்.

புப்³பே³னிவாஸானுஸ்ஸதிந்தி புப்³பே³ நிவுத்த²க்க²ந்தா⁴னுஸ்ஸரணம்.

சுதூபபாதந்தி சுதிஞ்ச உபபாதஞ்ச.

ஆஸவானம் க²யந்தி காமாஸவாதீ³னம் க²யஸங்கா²தம் ஆஸவனிரோத⁴ம் நிப்³பா³னம்.

இமானீதி யானி ஹேட்டா² ‘‘த³ஸ ததா²க³தஸ்ஸ ததா²க³தப³லானீ’’தி அவோச, இமானி தானீதி அப்பனம் கரோதீதி. ஏவமேத்த² அனுபுப்³ப³பத³வண்ணனம் ஞத்வா இதா³னி யஸ்மா ததா²க³தோ பட²மம்யேவ டா²னாட்டா²னஞாணேன வேனேய்யஸத்தானம் ஆஸவக்க²யாதி⁴க³மஸ்ஸ சேவ அனதி⁴க³மஸ்ஸ ச டா²னாட்டா²னபூ⁴தம் கிலேஸாவரணாபா⁴வம் பஸ்ஸதி, லோகியஸம்மாதி³ட்டி²டா²னத³ஸ்ஸனதோ நியதமிச்சா²தி³ட்டி²டா²னாபா⁴வத³ஸ்ஸனதோ ச. அத² நேஸம் கம்மவிபாகஞாணேன விபாகாவரணாபா⁴வம் பஸ்ஸதி, திஹேதுகபடிஸந்தி⁴த³ஸ்ஸனதோ. ஸப்³ப³த்த²கா³மினீபடிபதா³ஞாணேன கம்மாவரணாபா⁴வம் பஸ்ஸதி, ஆனந்தரியகம்மாபா⁴வத³ஸ்ஸனதோ. ஏவம் அனாவரணானம் அனேகதா⁴துனானாதா⁴துஞாணேன அனுகூலத⁴ம்மதே³ஸனத்த²ம் சரியாவிஸேஸம் பஸ்ஸதி, தா⁴துவேமத்தத³ஸ்ஸனதோ. அத² நேஸம் நானாதி⁴முத்திகதாஞாணேன அதி⁴முத்திம் பஸ்ஸதி, பயோக³ம் அனாதி³யித்வாபி அதி⁴முத்திவஸேன த⁴ம்மதே³ஸனத்த²ம். அதே²வம் தி³ட்டா²தி⁴முத்தீனம் யதா²ஸத்தி யதா²ப³லம் த⁴ம்மம் தே³ஸேதும் இந்த்³ரியபரோபரியத்தஞாணேன இந்த்³ரியபரோபரியத்தம் பஸ்ஸதி, ஸத்³தா⁴தீ³னம் திக்க²முது³பா⁴வத³ஸ்ஸனதோ. ஏவம் பரிஞ்ஞாதிந்த்³ரியபரோபரியத்தாபி பனேதே ஸசே தூ³ரே ஹோந்தி, அத² ஜா²னாதி³பரிஞ்ஞாணேன ஜா²னாதீ³ஸு வஸீபூ⁴தத்தா இத்³தி⁴விஸேஸேன கி²ப்பம் உபக³ச்ச²தி. உபக³ந்த்வா ச நேஸம் புப்³பே³னிவாஸானுஸ்ஸதிஞாணேன புப்³ப³ஜாதிபா⁴வனம், தி³ப்³ப³சக்கா²னுபா⁴வதோ பத்தப்³பே³ன சேதோபரியஞாணேன ஸம்பத்திசித்தவிஸேஸம் பஸ்ஸந்தோ ஆஸவக்க²யஞாணானுபா⁴வேன ஆஸவக்க²யகா³மினியா படிபதா³ய விக³தஸம்மோஹத்தா ஆஸவக்க²யாய த⁴ம்மம் தே³ஸேதி. தஸ்மா இமினா அனுக்கமேன இமானி த³ஸப³லானி வுத்தானீதி வேதி³தப்³பா³னி. அயம் தாவ மாதிகாய அத்த²வண்ணனா.

(1.) ஏககனித்³தே³ஸவண்ணனா

761. இதா³னி யதா²னிக்கி²த்தாய மாதிகாய ‘‘பஞ்சவிஞ்ஞாணா ந ஹேதுமேவா’’திஆதி³னா நயேன ஆரத்³தே⁴ நித்³தே³ஸவாரே ந ஹேதுமேவாதி ஸாதா⁴ரணஹேதுபடிக்கே²பனித்³தே³ஸோ. தத்த² ‘‘ஹேதுஹேது, பச்சயஹேது, உத்தமஹேது, ஸாதா⁴ரணஹேதூதி சதுப்³பி³தோ⁴ ஹேதூ’’திஆதி³னா நயேன யம் வத்தப்³ப³ம் ஸியா, தம் ஸப்³ப³ம் ரூபகண்டே³ ‘‘ஸப்³ப³ம் ரூபம் ந ஹேதுமேவா’’திஆதீ³னம் அத்த²வண்ணனாயம் (த⁴. ஸ. அட்ட². 594) வுத்தமேவ. அஹேதுகமேவாதிஆதீ³ஸு ப்³யஞ்ஜனஸந்தி⁴வஸேன மகாரோ வேதி³தப்³போ³; அஹேதுகா ஏவாதி அத்தோ². ஸேஸபதே³ஸுபி ஏஸேவ நயோ. அபிச ‘‘ஹேதூ த⁴ம்மா நஹேதூ த⁴ம்மா’’திஆதீ³ஸு (த⁴. ஸ. து³கமாதிகா 1) த⁴ம்மகோட்டா²ஸேஸு பஞ்சவிஞ்ஞாணானி ஹேதூ த⁴ம்மாதி வா ஸஹேதுகா த⁴ம்மாதி வா ந ஹோந்தி. ஏகந்தேன பன ந ஹேதூயேவ, அஹேதுகா யேவாதி இமானிபி நயேனேத்த² ஸப்³ப³பதே³ஸு அத்தோ² வேதி³தப்³போ³. அப்³யாகதமேவாதி பத³ம் விபாகாப்³யாகதவஸேன வுத்தம். ஸாரம்மணமேவாதி ஓலுப்³பா⁴ரம்மணவஸேன. பச்சயாரம்மணம் ஓலுப்³பா⁴ரம்மணந்தி ஹி து³வித⁴ம் ஆரம்மணம். இமஸ்மிம் பன டா²னே ஓலுப்³பா⁴ரம்மணமேவ து⁴ரம், பச்சயாரம்மணம்பி லப்³ப⁴தியேவ. அசேதஸிகமேவாதி பத³ம் சித்தம், ரூபம், நிப்³பா³னந்தி தீஸு அசேதஸிகேஸு சித்தமேவ ஸந்தா⁴ய வுத்தம். நோ அபரியாபன்னமேவாதி க³திபரியாபன்னசுதிபரியாபன்னஸம்ஸாரவட்டப⁴வபரியாபன்னபா⁴வதோ பரியாபன்னா ஏவ, நோ அபரியாபன்னா. லோகதோ வட்டதோ ந நிய்யந்தீதி அனிய்யானிகா. உப்பன்னம் மனோவிஞ்ஞாணவிஞ்ஞேய்யமேவாதி ரூபகண்டே³ சக்கு²விஞ்ஞாணாதீ³னம் பச்சுப்பன்னானேவ ரூபாதீ³னி ஆரப்³ப⁴ பவத்திதோ அதீதாதி³விஸயம் மனோவிஞ்ஞாணம்பி பஞ்சவிஞ்ஞாணஸோதபதிதமேவ கத்வா ‘‘உபபன்னம் ச²ஹி விஞ்ஞாணேஹி விஞ்ஞேய்ய’’ந்தி (த⁴. ஸ. 584) வுத்தம். பஞ்சவிஞ்ஞாணா பன யஸ்மா பச்சுப்பன்னாபி சக்கு²விஞ்ஞாணாதீ³னம் ஆரம்மணா ந ஹோந்தி, மனோவிஞ்ஞாணஸ்ஸேவ ஹோந்தி, தஸ்மா ‘‘மனோவிஞ்ஞாணவிஞ்ஞேய்யமேவா’’தி வுத்தம். அனிச்சமேவாதி ஹுத்வா அபா⁴வட்டே²ன அனிச்சாயேவ. ஜராபி⁴பூ⁴தமேவாதி ஜராய அபி⁴பூ⁴தத்தா ஜராபி⁴பூ⁴தா ஏவ.

762. உப்பன்னவத்து²கா உப்பன்னாரம்மணாதி அனாக³தபடிக்கே²போ. ந ஹி தே அனாக³தேஸு வத்தா²ரம்மணேஸு உப்பஜ்ஜந்தி.

புரேஜாதவத்து²கா புரேஜாதாரம்மணாதி ஸஹுப்பத்திபடிக்கே²போ. ந ஹி தே ஸஹுப்பன்னம் வத்து²ம் வா ஆரம்மணம் வா படிச்ச உப்பஜ்ஜந்தி, ஸயம் பன பச்சா²ஜாதா ஹுத்வா புரேஜாதேஸு வத்தா²ரம்மணேஸு உப்பஜ்ஜந்தி.

அஜ்ஜ²த்திகவத்து²காதி அஜ்ஜ²த்தஜ்ஜ²த்தவஸேன வுத்தம். தானி ஹி அஜ்ஜ²த்திகே பஞ்ச பஸாதே³ வத்து²ம் கத்வா உப்பஜ்ஜந்தி. பா³ஹிராரம்மணாதி பா³ஹிரரூபாதி³ஆரம்மணா. தத்த² சதுக்கம் வேதி³தப்³ப³ம் – பஞ்சவிஞ்ஞாணா ஹி பஸாத³வத்து²கத்தா அஜ்ஜ²த்திகா அஜ்ஜ²த்திகவத்து²கா, மனோவிஞ்ஞாணம் ஹத³யரூபம் வத்து²ம் கத்வா உப்பஜ்ஜனகாலே அஜ்ஜ²த்திகம் பா³ஹிரவத்து²கம், பஞ்சவிஞ்ஞாணஸம்பயுத்தா தயோ க²ந்தா⁴ பா³ஹிரா அஜ்ஜ²த்திகவத்து²கா, மனோவிஞ்ஞாணஸம்பயுத்தா தயோ க²ந்தா⁴ ஹத³யரூபம் வத்து²ம் கத்வா உப்பஜ்ஜனகாலே பா³ஹிரா பா³ஹிரவத்து²கா.

அஸம்பி⁴ன்னவத்து²காதி அனிருத்³த⁴வத்து²கா. ந ஹி தே நிருத்³த⁴ம் அதீதம் வத்து²ம் படிச்ச உப்பஜ்ஜந்தி. அஸம்பி⁴ன்னாரம்மணதாயபி ஏஸேவ நயோ.

அஞ்ஞம் சக்கு²விஞ்ஞாணஸ்ஸ வத்து² ச ஆரம்மணஞ்சாதிஆதீ³ஸு சக்கு²விஞ்ஞாணஸ்ஸ ஹி அஞ்ஞம் வத்து², அஞ்ஞம் ஆரம்மணம். அஞ்ஞம் ஸோதவிஞ்ஞாணாதீ³னம். சக்கு²விஞ்ஞாணம் ஸோதபஸாதா³தீ³ஸு அஞ்ஞதரம் வத்து²ம், ஸத்³தா³தீ³ஸு வா அஞ்ஞதரம் ஆரம்மணம் கத்வா கப்பதோ கப்பம் க³ந்த்வாபி ந உப்பஜ்ஜதி; சக்கு²பஸாத³மேவ பன வத்து²ம் கத்வா ரூபஞ்ச ஆரம்மணம் கத்வா உப்பஜ்ஜதி. ஏவமஸ்ஸ வத்து²பி த்³வாரம்பி ஆரம்மணம்பி நிப³த்³த⁴ம், அஞ்ஞம் வத்து²ம் வா த்³வாரம் வா ஆரம்மணம் வா ந ஸங்கமதி, நிப³த்³த⁴வத்து² நிப³த்³த⁴த்³வாரம் நிப³த்³தா⁴ரம்மணமேவ ஹுத்வா உப்பஜ்ஜதி. ஸோதவிஞ்ஞாணாதீ³ஸுபி ஏஸேவ நயோ.

763. ந அஞ்ஞமஞ்ஞஸ்ஸ கோ³சரவிஸயம் பச்சனுபோ⁴ந்தீதி ஏத்த² அஞ்ஞமஞ்ஞஸ்ஸ சக்கு² ஸோதஸ்ஸ, ஸோதம் வா சக்கு²ஸ்ஸாதி ஏவம் ஏகம் ஏகஸ்ஸ கோ³சரவிஸயம் ந பச்சனுபோ⁴தீதி அத்தோ². ஸசே ஹி நீலாதி³பே⁴த³ம் ரூபாரம்மணம் ஸமோதா⁴னேத்வா ஸோதிந்த்³ரியஸ்ஸ உபனேய்ய ‘இங்க⁴ தாவ நம் வவத்தா²பேஹி விபா⁴வேஹி – கிம் நாமேதம் ஆரம்மண’ந்தி, சக்கு²விஞ்ஞாணம் வினாபி முகே²ன அத்தனோ த⁴ம்மதாய ஏவம் வதே³ய்ய – ‘அரே அந்த⁴பா³ல, வஸ்ஸஸதம்பி வஸ்ஸஸஹஸ்ஸம்பி பரிதா⁴வமானோ அஞ்ஞத்ர மயா குஹிம் ஏதஸ்ஸ ஜானனகம் லபி⁴ஸ்ஸஸி; ஆஹர நம் சக்கு²பஸாதே³ உபனேஹி; அஹமேதம் ஆரம்மணம் ஜானிஸ்ஸாமி – யதி³ வா நீலம் யதி³ வா பீதகம். ந ஹி ஏஸோ அஞ்ஞஸ்ஸ விஸயோ; மய்ஹமேவேஸோ விஸயோ’தி. ஸேஸவிஞ்ஞாணேஸுபி ஏஸேவ நயோ. ஏவமேதே அஞ்ஞமஞ்ஞஸ்ஸ கோ³சரவிஸயம் ந பச்சனுபோ⁴ந்தி நாம.

764. ஸமன்னாஹரந்தஸ்ஸாதி ஆவஜ்ஜனேனேவ ஸமன்னாஹரந்தஸ்ஸ.

மனஸிகரோந்தஸ்ஸாதி ஆவஜ்ஜனேனேவ மனஸிகரோந்தஸ்ஸ. ஏதானி ஹி சித்தானி ஆவஜ்ஜனேன ஸமன்னாஹடகாலே மனஸிகதகாலேயேவ ச உப்பஜ்ஜந்தி.

ந அப்³போ³கிண்ணாதி அஞ்ஞேன விஞ்ஞாணேன அப்³போ³கிண்ணா நிரந்தராவ நுப்பஜ்ஜந்தி. ஏதேன தேஸம் அனந்தரதா படிக்கி²த்தா.

765. ந அபுப்³ப³ம் அசரிமந்தி ஏதேன ஸப்³பே³ஸம்பி ஸஹுப்பத்தி படிக்கி²த்தா. ந அஞ்ஞமஞ்ஞஸ்ஸ ஸமனந்தராதி ஏதேன ஸமனந்தரதா படிக்கி²த்தா.

766. ஆவட்டனா வாதிஆதீ³னி சத்தாரிபி ஆவஜ்ஜனஸ்ஸேவ நாமானி. தஞ்ஹி ப⁴வங்க³ஸ்ஸ ஆவட்டனதோ ஆவட்டனா, தஸ்ஸேவ ஆபு⁴ஜனதோ ஆபோ⁴கோ³, ரூபாதீ³னம் ஸமன்னாஹரணதோ ஸமன்னாஹாரோ, தேஸம்யேவ மனஸிகரணதோ மனஸிகாரோதி வுச்சதி. ஏவமேத்த² ஸங்கே²பதோ பஞ்சன்னம் விஞ்ஞாணானம் ஆவஜ்ஜனட்டா²னே ட²த்வா ஆவஜ்ஜனாதி³கிச்சம் காதும் ஸமத்த²பா⁴வோ படிக்கி²த்தோ.

ந கஞ்சி த⁴ம்மம் படிவிஜானாதீதி ‘‘மனோபுப்³ப³ங்க³மா த⁴ம்மா’’தி (த⁴. ப. 1-2) ஏவம் வுத்தம் ஏகம்பி குஸலம் வா அகுஸலம் வா ந படிவிஜானாதி.

அஞ்ஞத்ர அபி⁴னிபாதமத்தாதி ட²பேத்வா ரூபாதீ³னம் அபி⁴னிபாதமத்தம். இத³ம் வுத்தம் ஹோதி – ஸுபண்டி³தோபி புரிஸோ, ட²பேத்வா ஆபாத²க³தானி ரூபாதீ³னி, அஞ்ஞம் குஸலாகுஸலேஸு ஏகத⁴ம்மம்பி பஞ்சஹி விஞ்ஞாணேஹி ந படிவிஜானாதி. சக்கு²விஞ்ஞாணம் பனேத்த² த³ஸ்ஸனமத்தமேவ ஹோதி. ஸோதவிஞ்ஞாணாதீ³னி ஸவனகா⁴யனஸாயனபு²ஸனமத்தானேவ. த³ஸ்ஸனாதி³மத்ததோ பன முத்தா அஞ்ஞா ஏதேஸம் குஸலாதி³படிவிஞ்ஞத்தி நாம நத்தி².

மனோதா⁴துயாபீதி ஸம்படிச்ச²னமனோதா⁴துயாபி. ஸம்பிண்ட³னத்தோ² சேத்த² பிகாரோ. தஸ்மா மனோதா⁴துயாபி ததோ பராஹி மனோவிஞ்ஞாணதா⁴தூஹிபீதி ஸப்³பே³ஹிபி பஞ்சத்³வாரிகவிஞ்ஞாணேஹி ந கஞ்சி குஸலாகுஸலம் த⁴ம்மம் படிவிஜானாதீதி ஏவமேத்த² அத்தோ² த³ட்ட²ப்³போ³.

ந கஞ்சி இரியாபத²ம் கப்பேதீதிஆதீ³ஸுபி ஏஸேவ நயோ. ந ஹி பஞ்சத்³வாரிகவிஞ்ஞாணேஹி க³மனாதீ³ஸு கஞ்சி இரியாபத²ம் கப்பேதி, ந காயகம்மம் ந வசீகம்மம் பட்ட²பேதி, ந குஸலாகுஸலம் த⁴ம்மம் ஸமாதி³யதி, ந ஸமாதி⁴ம் ஸமாபஜ்ஜதி லோகியம் வா லோகுத்தரம் வா, ந ஸமாதி⁴தோ வுட்டா²தி லோகியா வா லோகுத்தரா வா, ந ப⁴வதோ சவதி, ந ப⁴வந்தரே உபபஜ்ஜதி. ஸப்³ப³ம்பி ஹேதம் குஸலாகுஸலத⁴ம்மபடிவிஜானனாதி³வசனபரியோஸானம் கிச்சம் மனோத்³வாரிகசித்தேனேவ ஹோதி, ந பஞ்சத்³வாரிகேனாதி ஸப்³ப³ஸ்ஸாபேதஸ்ஸ கிச்சஸ்ஸ கரணே ஸஹஜவனகானி வீதி²சித்தானி படிக்கி²த்தானி. யதா² சேதேஸம் ஏதானி கிச்சானி நத்தி², ஏவம் நியாமோக்கமனாதீ³னிபி. ந ஹி பஞ்சத்³வாரிகஜவனேன மிச்ச²த்தனியாமம் ஓக்கமதி, ந ஸம்மத்தனியாமம்; ந சேதம் ஜவனம் நாமகோ³த்தமாரப்³ப⁴ ஜவதி, ந கஸிணாதி³பண்ணத்திம்; ந லக்க²ணாரம்மணிகவிபஸ்ஸனாவஸேன பவத்ததி, ந வுட்டா²னகா³மினீப³லவவிபஸ்ஸனாவஸேன; ந ரூபாரூபத⁴ம்மே ஆரப்³ப⁴ ஜவதி, ந நிப்³பா³னம்; ந சேதேன ஸத்³தி⁴ம் படிஸம்பி⁴தா³ஞாணம் உப்பஜ்ஜதி, ந அபி⁴ஞ்ஞாஞாணம், ந ஸாவகபாரமீஞாணம், ந பச்சேகபோ³தி⁴ஞாணம், ந ஸப்³ப³ஞ்ஞுதஞாணம். ஸப்³போ³பி பனேஸ பபே⁴தோ³ மனோத்³வாரிகஜவனேயேவ லப்³ப⁴தி.

ந ஸுபதி ந படிபு³ஜ்ஜ²தி ந ஸுபினம் பஸ்ஸதீதி ஸப்³பே³னாபி ச பஞ்சத்³வாரிகசித்தேன நேவ நித்³த³ம் ஓக்கமதி, ந நித்³தா³யதி, ந படிபு³ஜ்ஜ²தி, ந கிஞ்ச ஸுபினம் பஸ்ஸதீதி இமேஸு தீஸு டா²னேஸு ஸஹ ஜவனேன வீதி²சித்தம் படிக்கி²த்தம்.

நித்³தா³யந்தஸ்ஸ ஹி மஹாவட்டிம் ஜாலேத்வா தீ³பே சக்கு²ஸமீபே உபனீதே பட²மம் சக்கு²த்³வாரிகம் ஆவஜ்ஜனம் ப⁴வங்க³ம் ந ஆவட்டேதி, மனோத்³வாரிகமேவ ஆவட்டேதி. அத² ஜவனம் ஜவித்வா ப⁴வங்க³ம் ஓதரதி. து³தியவாரே சக்கு²த்³வாரிகம் ஆவஜ்ஜனம் ப⁴வங்க³ம் ஆவட்டேதி. ததோ சக்கு²விஞ்ஞாணாதீ³னி ஜவனபரியோஸானானி பவத்தந்தி. தத³னந்தரம் ப⁴வங்க³ம் பவத்ததி. ததியவாரே மனோத்³வாரிகஆவஜ்ஜனேன ப⁴வங்கே³ ஆவட்டிதே மனோத்³வாரிகஜவனம் ஜவதி. தேன சித்தேன ஞத்வா ‘கிம் அயம் இமஸ்மிம் டா²னே ஆலோகோ’தி ஜானாதி.

ததா² நித்³தா³யந்தஸ்ஸ கண்ணஸமீபே தூரியேஸு பக்³க³ஹிதேஸு, கா⁴னஸமீபே ஸுக³ந்தே⁴ஸு வா து³க்³க³ந்தே⁴ஸு வா புப்பே²ஸு உபனீதேஸு, முகே² ஸப்பிம்ஹி வா பா²ணிதே வா பக்கி²த்தே, பிட்டி²யம் பாணினா பஹாரே தி³ன்னே பட²மம் ஸோதத்³வாரிகாதீ³னி ஆவஜ்ஜனானி ப⁴வங்க³ம் ந ஆவட்டேந்தி, மனோத்³வாரிகமேவ ஆவட்டேதி. அத² ஜவனம் ஜவித்வா ப⁴வங்க³ம் ஓதரதி. து³தியவாரே ஸோதத்³வாரிகாதீ³னி ஆவஜ்ஜனானி ப⁴வங்க³ம் ஆவட்டேந்தி. ததோ ஸோதகா⁴னஜிவ்ஹாகாயவிஞ்ஞாணாதீ³னி ஜவனபரியோஸானானி பவத்தந்தி. தத³னந்தரம் ப⁴வங்க³ம் பவத்ததி. ததியவாரே மனோத்³வாரிகஆவஜ்ஜனேன ப⁴வங்கே³ ஆவட்டிதே மனோத்³வாரிகஜவனம் ஜவதி. தேன சித்தேன ஞத்வா ‘கிம் அயம் இமஸ்மிம் டா²னே ஸத்³தோ³ – ஸங்க²ஸத்³தோ³, பே⁴ரிஸத்³தோ³’தி வா ‘கிம் அயம் இமஸ்மிம் டா²னே க³ந்தோ⁴ – மூலக³ந்தோ⁴, ஸாரக³ந்தோ⁴’தி வா ‘கிம் இத³ம் மய்ஹம் முகே² பக்கி²த்தரஸம் – ஸப்பீதி வா பா²ணித’ந்தி வா ‘கேனம்ஹி பிட்டி²யம் பஹதோ, அதித²த்³தோ⁴ மே பஹாரோ’தி வா வத்தாரோ ஹோந்தி. ஏவம் மனோத்³வாரிகஜவனேனேவ படிபு³ஜ்ஜ²தி, ந பஞ்சத்³வாரிகேன. ஸுபினம்பி தேனேவ பஸ்ஸதி, ந பஞ்சத்³வாரிகேன.

தஞ்ச பனேதம் ஸுபினம் பஸ்ஸந்தோ சதூஹி காரணேஹி பஸ்ஸதி – தா⁴துக்கோ²ப⁴தோ வா அனுபூ⁴தபுப்³ப³தோ வா தே³வதோபஸம்ஹாரதோ வா புப்³ப³னிமித்ததோ வாதி. தத்த² பித்தாதீ³னம் கோ²ப⁴கரணபச்சயயோகே³ன கு²பி⁴ததா⁴துகோ ‘தா⁴துக்கோ²ப⁴தோ’ ஸுபினம் பஸ்ஸதி. பஸ்ஸந்தோ ச நானாவித⁴ம் ஸுபினம் பஸ்ஸதி – பப்³ப³தா பதந்தோ விய, ஆகாஸேன க³ச்ச²ந்தோ விய, வாளமிக³ஹத்தி²சோராதீ³ஹி அனுப³த்³தோ⁴ விய ச ஹோதி. ‘அனுபூ⁴தபுப்³ப³தோ’ பஸ்ஸந்தோ புப்³பே³ அனுபூ⁴தபுப்³ப³ம் ஆரம்மணம் பஸ்ஸதி. ‘தே³வதோபஸம்ஹாரதோ’ பஸ்ஸந்தஸ்ஸ தே³வதா அத்த²காமதாய வா அனத்த²காமதாய வா அத்தா²ய வா அனத்தா²ய வா நானாவிதா⁴னி ஆரம்மணானி உபஸம்ஹரந்தி. ஸோ தாஸம் தே³வதானம் ஆனுபா⁴வேன தானி ஆரம்மணானி பஸ்ஸதி. புப்³ப³னிமித்ததோ பஸ்ஸந்தோ புஞ்ஞாபுஞ்ஞவஸேன உப்பஜ்ஜிதுகாமஸ்ஸ அத்த²ஸ்ஸ வா அனத்த²ஸ்ஸ வா புப்³ப³னிமித்தபூ⁴தம் ஸுபினம் பஸ்ஸதி போ³தி⁴ஸத்தமாதா விய புத்தபடிலாப⁴னிமித்தம், போ³தி⁴ஸத்தோ விய பஞ்ச மஹாஸுபினே (அ. நி. 5.196), கோஸலராஜா விய ச ஸோளஸ ஸுபினேதி (ஜா. 1.1.41).

தத்த² யம் தா⁴துக்கோ²ப⁴தோ அனுபூ⁴தபுப்³ப³தோ ச ஸுபினம் பஸ்ஸதி, ந தம் ஸச்சம் ஹோதி. யம் தே³வதோபஸம்ஹாரதோ பஸ்ஸதி, தம் ஸச்சம் வா ஹோதி அலிகம் வா. குத்³தா⁴ ஹி தே³வதா உபாயேன வினாஸேதுகாமா விபரீதம்பி கத்வா த³ஸ்ஸேந்தி. தத்ரித³ம் வத்து² – ரோஹணே கிர நாக³மஹாவிஹாரே மஹாதே²ரோ பி⁴க்கு²ஸங்க⁴ம் அனபலோகேத்வாவ ஏகம் நாக³ருக்க²ம் சி²ந்தா³பேஸி. ருக்கே² அதி⁴வத்தா² தே³வதா தே²ரஸ்ஸ குத்³தா⁴ பட²மமேவ நம் பலோபே⁴த்வா பச்சா² ‘இதோ தே ஸத்ததி³வஸமத்த²கே உபட்டா²கோ ராஜா மரிஸ்ஸதீ’தி ஸுபினே ஆரோசேஸி. தே²ரோ நம் கத²ம் ஆஹரித்வா ராஜோரோதா⁴னம் ஆசிக்கி². தா ஏகப்பஹாரேனேவ மஹாவிரவம் விரவிம்ஸு. ராஜா ‘கிம் ஏத’ந்தி புச்சி². தா ‘ஏவம் தே²ரேன வுத்த’ந்தி ஆரோசயிம்ஸு. ராஜா தி³வஸே க³ணாபேத்வா ஸத்தாஹே வீதிவத்தே குஜ்ஜி²த்வா தே²ரஸ்ஸ ஹத்த²பாதே³ சி²ந்தா³பேஸி.

யம் பன புப்³ப³னிமித்ததோ பஸ்ஸதி தம் ஏகந்தஸச்சமேவ ஹோதி. ஏதேஸஞ்ச சதுன்னம் மூலகாரணானம் ஸம்ஸக்³க³பே⁴த³தோபி ஸுபினபே⁴தோ³ ஹோதியேவ. தஞ்ச பனேதம் சதுப்³பி³த⁴ம் ஸுபினம் ஸேக்க²புது²ஜ்ஜனாவ பஸ்ஸந்தி அப்பஹீனவிபல்லாஸத்தா; அஸேக்கா² ந பஸ்ஸந்தி பஹீனவிபல்லாஸத்தா.

கிம் பன தம் பஸ்ஸந்தோ ஸுத்தோ பஸ்ஸதி, படிபு³த்³தோ⁴? உதா³ஹு நேவ ஸுத்தோ பஸ்ஸதி ந படிபு³த்³தோ⁴தி? கிஞ்சேத்த² யதி³ தாவ ஸுத்தோ பஸ்ஸதி, அபி⁴த⁴ம்மவிரோதோ⁴ ஆபஜ்ஜதி. ப⁴வங்க³சித்தேன ஹி ஸுபதி. தஞ்ச ரூபனிமித்தாதி³ஆரம்மணம் ராகா³தி³ஸம்பயுத்தம் வா ந ஹோதி. ஸுபினம் பஸ்ஸந்தஸ்ஸ ச ஈதி³ஸானி சித்தானி உப்பஜ்ஜந்தி. அத² படிபு³த்³தோ⁴ பஸ்ஸதி, வினயவிரோதோ⁴ ஆபஜ்ஜதி. யஞ்ஹி படிபு³த்³தோ⁴ பஸ்ஸதி, தம் ஸப்³போ³ஹாரிகசித்தேன பஸ்ஸதி. ஸப்³போ³ஹாரிகசித்தேன ச கதே வீதிக்கமே அனாபத்தி நாம நத்தி². ஸுபினம் பஸ்ஸந்தேன பன கதே வீதிக்கமே ஏகந்தம் அனாபத்தி ஏவ. அத² நேவ ஸுத்தோ ந படிபு³த்³தோ⁴ பஸ்ஸதி, ந ஸுபினம் நாம பஸ்ஸதி. ஏவஞ்ஹி ஸதி ஸுபினஸ்ஸ அபா⁴வோவ ஆபஜ்ஜதி? ந அபா⁴வோ. கஸ்மா? யஸ்மா கபிமித்³த⁴பரேதோ பஸ்ஸதி. வுத்தம் ஹேதம் – ‘‘கபிமித்³த⁴பரேதோ கோ², மஹாராஜ, ஸுபினம் பஸ்ஸதீ’’தி (மி. ப. 5.3.5). ‘கபிமித்³த⁴பரேதோ’தி மக்கடனித்³தா³ய யுத்தோ. யதா² ஹி மக்கடஸ்ஸ நித்³தா³ லஹுபரிவத்தா ஹோதி, ஏவம் யா நித்³தா³ புனப்புனம் குஸலாதி³சித்தவோகிண்ணத்தா லஹுபரிவத்தா; யஸ்ஸா பவத்தியம் புனப்புனம் ப⁴வங்க³தோ உத்தரணம் ஹோதி, தாய யுத்தோ ஸுபினம் பஸ்ஸதி. தேனாயம் ஸுபினோ குஸலோபி ஹோதி அகுஸலோபி அப்³யாகதோபி 386. தத்த² ஸுபினந்தே சேதியவந்த³னத⁴ம்மஸ்ஸவனத⁴ம்மதே³ஸனாதீ³னி கரோந்தஸ்ஸ குஸலோ, பாணாதிபாதாதீ³னி கரோந்தஸ்ஸ அகுஸலோ, த்³வீஹி அந்தேஹி முத்தோ ஆவஜ்ஜனததா³ரம்மணக்க²ணே அப்³யாகதோதி வேதி³தப்³போ³. ஸுபினேனேவ ‘தி³ட்ட²ம் விய மே, ஸுதம் விய மே’தி கத²னகாலேபி அப்³யாகதோயேவ.

கிம் பன ஸுபினே கதம் குஸலாகுஸலம் கம்மம் ஸவிபாகம் அவிபாகந்தி? ஸவிபாகம்; து³ப்³ப³லத்தா பன படிஸந்தி⁴ம் ஆகட்³டி⁴தும் ந ஸக்கோதி, தி³ன்னாய அஞ்ஞகம்மேன படிஸந்தி⁴யா பவத்தே வேத³னீயம் ஹோதி.

ஏவம் யாதா²வகவத்து²விபா⁴வனா பஞ்ஞாதி பஞ்சன்னம் விஞ்ஞாணானம் ந ஹேத்வட்டோ² யாதா²வட்டோ². தம் யாதா²வட்ட²ம் வத்து²ம் விபா⁴வேதீதி யாதா²வகவத்து²விபா⁴வனா. ததா² பஞ்சன்னம் விஞ்ஞாணானம் அஹேதுகட்டோ², ஜராபி⁴பூ⁴தட்டோ², ந ஸுபினம் பஸ்ஸனட்டோ², யாதா²வட்டோ². தம் யாதா²வட்ட²ம் வத்து²ம் விபா⁴வேதீதி யாதா²வகவத்து²விபா⁴வனா. இதி யா ஹேட்டா² ‘‘யாதா²வகவத்து²விபா⁴வனா பஞ்ஞா’’தி மாதிகாய நிக்கி²த்தா, ஸா ஏவம் யாதா²வகவத்து²விபா⁴வனா பஞ்ஞாதி வேதி³தப்³பா³. தஸ்ஸா ஏவ ச வஸேன ஏவம் ஏகவிதே⁴ன ஞாணவத்தூ²தி ஏவம் ஏகேககோட்டா²ஸேன ஞாணக³ணனா ஏகேன வா ஆகாரேன ஞாணபரிச்சே²தோ³ ஹோதி.

ஏககனித்³தே³ஸவண்ணனா.

(2.) து³கனித்³தே³ஸவண்ணனா

767. து³விதே⁴ன ஞாணவத்து²னித்³தே³ஸே சதூஸு பூ⁴மீஸு குஸலேதி ஸேக்க²புது²ஜ்ஜனானம் சதுபூ⁴மககுஸலபஞ்ஞா. படிஸம்பி⁴தா³விப⁴ங்கே³ வுத்தேஸு பஞ்சஸு அத்தே²ஸு அத்தனோ அத்தனோ பூ⁴மிபரியாபன்னம் விபாகஸங்கா²தம் அத்த²ம் ஜாபேதி ஜனேதி பவத்தேதீதி அத்த²ஜாபிகா. அரஹதோ அபி⁴ஞ்ஞம் உப்பாதே³ந்தஸ்ஸ ஸமாபத்திம் உப்பாதே³ந்தஸ்ஸ கிரியாப்³யாகதேதி அபி⁴ஞ்ஞாய சேவ ஸமாபத்தியா ச பரிகம்மஸமயே காமாவசரகிரியபஞ்ஞா. ஸா ஹி அபி⁴ஞ்ஞாஸமாபத்திபபே⁴த³ம் கிரியஸங்கா²தம் அத்த²ம் ஜாபேதி ஜனேதி பவத்தேதீதி அத்த²ஜாபிகா பஞ்ஞாதி வுத்தா. அயம் பன அபரோபி பாளிமுத்தகோ அட்ட²கதா²னயோ – யாபி ஹி புரிமா காமாவசரகிரியா பச்சி²மாய காமாவசரகிரியாய அனந்தராதி³வஸேன பச்சயோ ஹோதி, ஸாபி தம் கிரியத்த²ம் ஜாபேதீதி அத்த²ஜாபிகா பஞ்ஞா நாம. ரூபாவசராரூபாவசரேஸுபி ஏஸேவ நயோ.

து³தியபத³னித்³தே³ஸே சதூஸு பூ⁴மீஸு விபாகேதி காமாவசரவிபாகே பஞ்ஞா ஸஹஜாதாதி³பச்சயவஸேன காமாவசரவிபாகத்த²ம் ஜாபேத்வா டி²தாதி ஜாபிதத்தா². ரூபாவசராதி³விபாகபஞ்ஞாஸுபி ஏஸேவ நயோ. ஸப்³பா³பி வா ஏஸா அத்தனோ அத்தனோ காரணேஹி ஜாபிதா ஜனிதா பவத்திதா ஸயம்பி அத்த²பூ⁴தாதிபி ஜாபிதத்தா². அரஹதோ உப்பன்னாய அபி⁴ஞ்ஞாய உப்பன்னாய ஸமாபத்தியாதி வுத்தகிரியபஞ்ஞாயபி ஏஸேவ நயோ. அயம் பன அபரோபி பாளிமுத்தகோ அட்ட²கதா²னயோ – காமாவசரகிரியபஞ்ஞாபி ஹி ஸஹஜாதாதி³வஸேன காமாவசரகிரியஸங்கா²தம் அத்த²ம் ஜாபேத்வா டி²தாதி ஜாபிதத்தா². ரூபாவசராரூபாவசரகிரியபஞ்ஞாஸுபி ஏஸேவ நயோ. ஸப்³பா³பி வா ஏஸா அத்தனோ அத்தனோ காரணேஹி ஜாபிதா ஜனிதா பவத்திதா ஸயஞ்ச அத்த²பூ⁴தாதிபி ஜாபிதத்தா². ஸேஸமேத்த² ஸப்³ப³ம் த⁴ம்மஸங்க³ஹட்ட²கதா²யம் வுத்தனயத்தா பாகடமேவாதி.

து³கனித்³தே³ஸவண்ணனா.

(3.) திகனித்³தே³ஸவண்ணனா

768. திவிதே⁴ன ஞாணவத்து²னித்³தே³ஸே யோக³விஹிதேஸூதி யோகோ³ வுச்சதி பஞ்ஞா; பஞ்ஞாவிஹிதேஸு பஞ்ஞாபரிணாமிதேஸூதி அத்தோ². கம்மாயதனேஸூதி ஏத்த² கம்மமேவ கம்மாயதனம்; அத² வா கம்மஞ்ச தம் ஆயதனஞ்ச ஆஜீவாதீ³னந்திபி கம்மாயதனம். ஸிப்பாயதனேஸுபி ஏஸேவ நயோ. தத்த² து³வித⁴ம் கம்மம் – ஹீனஞ்ச உக்கட்ட²ஞ்ச. தத்த² ஹீனம் நாம வட்³ட⁴கீகம்மம், புப்ப²ச²ட்³ட³ககம்மந்தி ஏவமாதி³. உக்கட்ட²ம் நாம கஸி, வணிஜ்ஜா, கோ³ரக்க²ந்தி ஏவமாதி³. ஸிப்பம்பி து³வித⁴ம் ஹீனஞ்ச உக்கட்ட²ஞ்ச. தத்த² ஹீனம் ஸிப்பம் நாம நளகாரஸிப்பம், பேஸகாரஸிப்பம், கும்ப⁴காரஸிப்பம், சம்மகாரஸிப்பம், ந்ஹாபிதஸிப்பந்தி ஏவமாதி³. உக்கட்ட²ம் நாம ஸிப்பம் முத்³தா³, க³ணனா, லேக²ஞ்சாதி ஏவமாதி³ விஜ்ஜாவ விஜ்ஜாட்டா²னம். தம் த⁴ம்மிகமேவ க³ஹிதம். நாக³மண்ட³லபரித்தஸதி³ஸம், பு²த⁴மனகமந்தஸதி³ஸம், ஸாலாகியம், ஸல்லகத்தியந்திஆதீ³னி பன வேஜ்ஜஸத்தா²னி ‘‘இச்சா²மஹம், ஆசரிய, ஸிப்பம் ஸிக்கி²து’’ந்தி (மஹாவ. 329) ஸிப்பாயதனே பவிட்ட²த்தா ந க³ஹிதானி.

தத்த² ஏகோ பண்டி³தோ மனுஸ்ஸானம் பா²ஸுவிஹாரத்தா²ய அத்தனோ ச த⁴ம்மதாய கே³ஹபாஸாத³யானனாவாதீ³னி உப்பாதே³தி. ஸோ ஹி ‘இமே மனுஸ்ஸா வஸனட்டா²னேன வினா து³க்கி²தா’தி ஹிதகிரியாய ட²த்வா தீ³க⁴சதுரஸ்ஸாதி³பே⁴த³ம் கே³ஹம் உப்பாதே³தி, ஸீதுண்ஹபடிகா⁴தத்தா²ய ஏகபூ⁴மிகத்³விபூ⁴மிகாதி³பே⁴தே³ பாஸாதே³ கரோதி, ‘யானே அஸதி அனுஸஞ்சரணம் நாம து³க்க²’ந்தி ஜங்கா⁴கிலமத²படிவினோத³னத்தா²ய வய்ஹஸகடஸந்த³மானிகாதீ³னி உப்பாதே³தி, ‘நாவாய அஸதி ஸமுத்³தா³தீ³ஸு ஸஞ்சாரோ நாம நத்தீ²’தி நானப்பகாரம் நாவம் உப்பாதே³தி. ஸோ ஸப்³ப³ம்பேதம் நேவ அஞ்ஞேஹி கயிரமானம் பஸ்ஸதி, ந கதம் உக்³க³ண்ஹாதி, ந கதே²ந்தானம் ஸுணாதி, அத்தனோ பன த⁴ம்மதாய சிந்தாய கரோதி. பஞ்ஞவதா ஹி அத்தனோ த⁴ம்மதாய கதம்பி அஞ்ஞேஹி உக்³க³ண்ஹித்வா கரோந்தேஹி கதஸதி³ஸமேவ ஹோதி. அயம் தாவ ஹீனகம்மே நயோ.

உக்கட்ட²கம்மேபி ‘கஸிகம்மே அஸதி மனுஸ்ஸானம் ஜீவிதம் ந பவத்ததீ’தி ஏகோ பண்டி³தோ மனுஸ்ஸானம் பா²ஸுவிஹாரத்தா²ய யுக³னங்க³லாதீ³னி கஸிப⁴ண்டா³னி உப்பாதே³தி; ததா² நானப்பகாரம் வாணிஜகம்மம் கோ³ரக்க²ஞ்ச உப்பாதே³தி. ஸோ ஸப்³ப³ம்பேதம் நேவ அஞ்ஞேஹி கரியமானம் பஸ்ஸதி…பே… கதஸதி³ஸமேவ ஹோதி. அயம் உக்கட்ட²கம்மே நயோ.

து³விதே⁴பி பன ஸிப்பாயதனே ஏகோ பண்டி³தோ மனுஸ்ஸானம் பா²ஸுவிஹாரத்தா²ய நளகாரஸிப்பாதீ³னி ஹீனஸிப்பானி, ஹத்த²முத்³தா³ய க³ணனஸங்கா²தம் முத்³த³ம், அச்சி²ன்னகஸங்கா²தம் க³ணனம், மாதிகாப்பபே⁴த³காதி³பே⁴த³ஞ்ச லேக²ம் உப்பாதே³தி. ஸோ ஸப்³ப³ம்பேதம் நேவ அஞ்ஞேஹி கரியமானம் பஸ்ஸதி…பே… கதஸதி³ஸமேவ ஹோதி. அயம் ஸிப்பாயதனே நயோ.

ஏகச்சோ பன பண்டி³தோ அமனுஸ்ஸஸரீஸபாதீ³ஹி உபத்³து³தானம் மனுஸ்ஸானம் திகிச்ச²னத்தா²ய த⁴ம்மிகானி நாக³மண்ட³லமந்தாதீ³னி விஜ்ஜாட்டா²னானி உப்பாதே³தி, தானி நேவ அஞ்ஞேஹி கரியமானானி பஸ்ஸதி, ந கதானி உக்³க³ண்ஹாதி, ந கதே²ந்தானம் ஸுணாதி, அத்தனோ பன த⁴ம்மதாய சிந்தாய கரோதி. பஞ்ஞவதா ஹி அத்தனோ த⁴ம்மதாய கதம்பி அஞ்ஞேஹி உக்³க³ண்ஹித்வா கரோந்தேஹி கதஸதி³ஸமேவ ஹோதி.

கம்மஸ்ஸகதம் வாதி ‘‘இத³ம் கம்மம் ஸத்தானம் ஸகம், இத³ம் நோ ஸக’’ந்தி ஏவம் ஜானனஞாணம். ஸச்சானுலோமிகம் வாதி விபஸ்ஸனாஞாணம். தஞ்ஹி சதுன்னம் ஸச்சானம் அனுலோமனதோ ஸச்சானுலோமிகந்தி வுச்சதி. இதா³னிஸ்ஸ பவத்தனாகாரம் த³ஸ்ஸேதும் ரூபம் அனிச்சந்தி வாதிஆதி³ வுத்தம். ஏத்த² ச அனிச்சலக்க²ணமேவ ஆக³தம், ந து³க்க²லக்க²ணஅனத்தலக்க²ணானி, அத்த²வஸேன பன ஆக³தானேவாதி த³ட்ட²ப்³பா³னி – யஞ்ஹி அனிச்சம் தம் து³க்க²ம், யம் து³க்க²ம் தத³னத்தாதி.

யம் ஏவரூபிந்தி யம் ஏவம் ஹேட்டா² நித்³தி³ட்ட²ஸபா⁴வம் அனுலோமிகம். க²ந்திந்திஆதீ³னி ஸப்³பா³னி பஞ்ஞாவேவசனானேவ. ஸா ஹி ஹேட்டா² வுத்தானம் கம்மாயதனாதீ³னம் பஞ்சன்னம் காரணானம் அபச்சனீகத³ஸ்ஸனேன அனுலோமேதீதி அனுலோமிகா. ததா² ஸத்தானம் ஹிதசரியாய அனுலோமேதி, மக்³க³ஸச்சஸ்ஸ அனுலோமேதி, பரமத்த²ஸச்சஸ்ஸ நிப்³பா³னஸ்ஸ அனுலோமனதோ அனுலோமேதீதிபி அனுலோமிகா. ஸப்³பா³னிபி ஏதானி காரணானி க²மதி ஸஹதி த³ட்டு²ம் ஸக்கோதீதி க²ந்தி, பஸ்ஸதீதி தி³ட்டி², ரோசேதீதி ருசி, முத³தீதி முதி³, பேக்க²தீதி பேக்கா². ஸப்³பே³பிஸ்ஸா தே கம்மாயதனாத³யோ த⁴ம்மா நிஜ்ஜா²னம் க²மந்தி, விஸேஸதோ ச பஞ்சக்க²ந்த⁴ஸங்கா²தா த⁴ம்மா புனப்புனம் அனிச்சது³க்கா²னத்தவஸேன நிஜ்ஜா²யமானா தம் நிஜ்ஜா²னம் க²மந்தீதி த⁴ம்மனிஜ்ஜா²னக²ந்தீ.

பரதோ அஸ்ஸுத்வா படிலப⁴தீதி அஞ்ஞஸ்ஸ உபதே³ஸவசனம் அஸ்ஸுத்வா ஸயமேவ சிந்தேந்தோ படிலப⁴தி. அயம் வுச்சதீதி அயம் சிந்தாமயா பஞ்ஞா நாம வுச்சதி. ஸா பனேஸா ந யேஸம் கேஸஞ்சி உப்பஜ்ஜதி, அபி⁴ஞ்ஞாதானம் பன மஹாஸத்தானமேவ உப்பஜ்ஜதி. தத்தா²பி ஸச்சானுலோமிகஞாணம் த்³வின்னம்யேவ போ³தி⁴ஸத்தானம் உப்பஜ்ஜதி. ஸேஸபஞ்ஞா ஸப்³பே³ஸம்பி பூரிதபாரமீனம் மஹாபஞ்ஞானம் உப்பஜ்ஜதீதி வேதி³தப்³பா³.

பரதோ ஸுத்வா படிலப⁴தீதி ஏத்த² கம்மாயதனாதீ³னி பரேன கரியமானானி வா கதானி வா தி³ஸ்வாபி யஸ்ஸ கஸ்ஸசி கத²யமானஸ்ஸ வசனம் ஸுத்வாபி ஆசரியஸ்ஸ ஸந்திகே உக்³க³ஹேத்வாபி படிலத்³தா⁴ ஸப்³பா³ பரதோ ஸுத்வாயேவ படிலத்³தா⁴ நாமாதி வேதி³தப்³பா³.

ஸமாபன்னஸ்ஸாதி ஸமாபத்திஸமங்கி³ஸ்ஸ; அந்தோஸமாபத்தியம் பவத்தா பஞ்ஞா பா⁴வனாமயா நாமாதி அத்தோ².

769. தா³னம் ஆரப்³பா⁴தி தா³னம் படிச்ச; தா³னசேதனாபச்சயாதி அத்தோ². தா³னாதி⁴க³ச்சா²தி தா³னம் அதி⁴க³ச்ச²ந்தஸ்ஸ; பாபுணந்தஸ்ஸாதி அத்தோ². யா உப்பஜ்ஜதீதி யா ஏவம் தா³னசேதனாஸம்பயுத்தா பஞ்ஞா உப்பஜ்ஜதி, அயம் தா³னமயா பஞ்ஞா நாம. ஸா பனேஸா ‘தா³னம் த³ஸ்ஸாமீ’தி சிந்தேந்தஸ்ஸ, தா³னம் தே³ந்தஸ்ஸ, தா³னம் த³த்வா தம் பச்சவேக்க²ந்தஸ்ஸ புப்³ப³சேதனா, முஞ்சசேதனா, அபரசேதனாதி திவிதே⁴ன உப்பஜ்ஜதி.

ஸீலம் ஆரப்³ப⁴ ஸீலாதி⁴க³ச்சா²தி இதா⁴பி ஸீலசேதனாஸம்பயுத்தாவ ஸீலமயா பஞ்ஞாதி அதி⁴ப்பேதா. அயம்பி ‘ஸீலம் பூரேஸ்ஸாமீ’தி சிந்தேந்தஸ்ஸ, ஸீலம் பூரேந்தஸ்ஸ, ஸீலம் பூரேத்வா தம் பச்சவேக்க²ந்தஸ்ஸ புப்³ப³சேதனா, முஞ்சசேதனா, அபரசேதனாதி திவிதே⁴னேவ உப்பஜ்ஜதி. பா⁴வனாமயா ஹேட்டா² வுத்தாயேவ.

770. அதி⁴ஸீலபஞ்ஞாதீ³ஸு ஸீலாதீ³னி து³விதே⁴ன வேதி³தப்³பா³னி – ஸீலம், அதி⁴ஸீலம்; சித்தம், அதி⁴சித்தம்; பஞ்ஞா, அதி⁴பஞ்ஞாதி. தத்த² ‘‘உப்பாதா³ வா ததா²க³தானம் அனுப்பாதா³ வா ததா²க³தானம் டி²தாவ ஸா தா⁴து த⁴ம்மட்டி²ததா த⁴ம்மனியாமதா’’தி (ஸம். நி. 2.20; அ. நி. 3.137) இமாய தந்தியா ஸங்க³ஹிதவஸேன பஞ்சபி ஸீலானி த³ஸபி ஸீலானி ஸீலம் நாம. தஞ்ஹி ததா²க³தே உப்பன்னேபி அனுப்பன்னேபி ஹோதி. அனுப்பன்னே கே பஞ்ஞாபேந்தீதி? தாபஸபரிப்³பா³ஜகா, ஸப்³ப³ஞ்ஞுபோ³தி⁴ஸத்தா, சக்கவத்திராஜானோ ச பஞ்ஞாபேந்தி. உப்பன்னே ஸம்மாஸம்பு³த்³தே⁴ பி⁴க்கு²ஸங்கோ⁴, பி⁴க்கு²னீஸங்கோ⁴, உபாஸகா, உபாஸிகாயோ ச பஞ்ஞாபேந்தி. பாதிமோக்க²ஸம்வரஸீலம் பன ஸப்³ப³ஸீலேஹி அதி⁴கம் உப்பன்னேயேவ ததா²க³தே உப்பஜ்ஜதி, நோ அனுப்பன்னே. ஸப்³ப³ஞ்ஞுபு³த்³தா⁴யேவ ச நம் பஞ்ஞாபேந்தி. ‘‘இமஸ்மிம் வத்து²ஸ்மிம் வீதிக்கமே இத³ம் நாம ஹோதீ’’தி பஞ்ஞாபனஞ்ஹி அஞ்ஞேஸம் அவிஸயோ, பு³த்³தா⁴னம்யேவ ஏஸ விஸயோ, பு³த்³தா⁴னம் ப³லம். இதி யஸ்மா பாதிமோக்க²ஸம்வரோ அதி⁴ஸீலம், தஸ்மா தம் அதி⁴ஸீலபஞ்ஞம் த³ஸ்ஸேதும் பாதிமோக்க²ஸம்வரம் ஸம்வரந்தஸ்ஸாதிஆதி³ வுத்தம்.

ஹேட்டா² வுத்தாய ஏவ பன தந்தியா ஸங்க³ஹிதவஸேன வட்டபாதி³கா அட்ட² ஸமாபத்தியோ சித்தம் நாம. தஞ்ஹி ததா²க³தே உப்பன்னேபி ஹோதி அனுப்பன்னேபி. அனுப்பன்னே கே நிப்³ப³த்தேந்தீதி? தாபஸபரிப்³பா³ஜகா சேவ ஸப்³ப³ஞ்ஞுபோ³தி⁴ஸத்தா ச சக்கவத்திராஜானோ ச. உப்பன்னே ப⁴க³வதி விஸேஸத்தி²கா பி⁴க்கு²ஆத³யோபி நிப்³ப³த்தேந்தியேவ. விபஸ்ஸனாபாதி³கா பன அட்ட² ஸமாபத்தியோ ஸப்³ப³சித்தேஹி அதி⁴கா, உப்பன்னேயேவ ததா²க³தே உப்பஜ்ஜந்தி, நோ அனுப்பன்னே. ஸப்³ப³ஞ்ஞுபு³த்³தா⁴ ஏவ ச ஏதா பஞ்ஞாபேந்தி. இதி யஸ்மா அட்ட² ஸமாபத்தியோ அதி⁴சித்தம், தஸ்மா அதி⁴சித்தபஞ்ஞம் த³ஸ்ஸேதும் ரூபாவசராரூபாவசரஸமாபத்திம் ஸமாபஜ்ஜந்தஸ்ஸாதிஆதி³ வுத்தம்.

ஹேட்டா² வுத்தாய ஏவ பன தந்தியா ஸங்க³ஹிதவஸேன கம்மஸ்ஸகதஞாணம் பஞ்ஞா நாம. தஞ்ஹி ததா²க³தே உப்பன்னேபி ஹோதி அனுப்பன்னேபி. அனுப்பன்னே வேலாமதா³னவேஸ்ஸந்தரதா³னாதி³வஸேன உப்பஜ்ஜதி; உப்பன்னே தேன ஞாணேன மஹாதா³னம் பவத்தேந்தானம் பமாணம் நத்தி². மக்³க³ப²லபஞ்ஞா பன ஸப்³ப³பஞ்ஞாஹி அதி⁴கா, உப்பன்னேயேவ ததா²க³தே வித்தா²ரிகா ஹுத்வா பவத்ததி, நோ அனுப்பன்னே. இதி யஸ்மா மக்³க³ப²லபஞ்ஞா அதி⁴பஞ்ஞா, தஸ்மா அதிரேகபஞ்ஞாய பஞ்ஞம் த³ஸ்ஸேதும் சதூஸு மக்³கே³ஸூதிஆதி³ வுத்தம்.

தத்த² ஸியா – ஸீலம், அதி⁴ஸீலம்; சித்தம், அதி⁴சித்தம்; பஞ்ஞா, அதி⁴பஞ்ஞாதி இமேஸு ச²ஸு கோட்டா²ஸேஸு விபஸ்ஸனா பஞ்ஞா கதரஸன்னிஸ்ஸிதாதி? அதி⁴பஞ்ஞாஸன்னிஸ்ஸிதா. தஸ்மா யதா² ஓமகதரப்பமாணம் ச²த்தம் வா த⁴ஜம் வா உபாதா³ய அதிரேகப்பமாணம் அதிச²த்தம் அதித⁴ஜோதி வுச்சதி, ஏவமித³ம்பி பஞ்சஸீலம் த³ஸஸீலம் உபாதா³ய பாதிமோக்க²ஸம்வரஸீலம் ‘அதி⁴ஸீலம்’ நாம; வட்டபாதி³கா அட்ட² ஸமாபத்தியோ உபாதா³ய விபஸ்ஸனாபாதி³கா அட்ட² ஸமாபத்தியோ ‘அதி⁴சித்தம்’ நாம, கம்மஸ்ஸகதபஞ்ஞம் உபாதா³ய விபஸ்ஸனாபஞ்ஞா ச மக்³க³பஞ்ஞா ச ப²லபஞ்ஞா ச ‘அதி⁴பஞ்ஞா’ நாமாதி வேதி³தப்³பா³.

771. ஆயகோஸல்லாதி³னித்³தே³ஸே யஸ்மா ஆயோதி வுட்³டி⁴, ஸா அனத்த²ஹானிதோ அத்து²ப்பத்திதோ ச து³விதா⁴; அபாயோதி அவுட்³டி⁴, ஸாபி அத்த²ஹானிதோ அனத்து²ப்பத்திதோ ச து³விதா⁴; தஸ்மா தம் த³ஸ்ஸேதும் இமே த⁴ம்மே மனஸிகரோதோதிஆதி³ வுத்தம். இத³ம் வுச்சதீதி யா இமேஸம் அகுஸலத⁴ம்மானம் அனுப்பத்திப்பஹானேஸு குஸலத⁴ம்மானஞ்ச உப்பத்திட்டி²தீஸு பஞ்ஞா – இத³ம் ஆயகோஸல்லம் நாம வுச்சதி. யா பனேஸா குஸலத⁴ம்மானம் அனுப்பஜ்ஜனனிருஜ்ஜ²னேஸு அகுஸலத⁴ம்மானஞ்ச உப்பத்திட்டி²தீஸு பஞ்ஞா – இத³ம் அபாயகோஸல்லம் நாமாதி அத்தோ². ஆயகோஸல்லம் தாவ பஞ்ஞா ஹோது; அபாயகோஸல்லம் கத²ம் பஞ்ஞா நாம ஜாதாதி? பஞ்ஞவாயேவ ஹி ‘மய்ஹம் ஏவம் மனஸிகரோதோ அனுப்பன்னா குஸலா த⁴ம்மா நுப்பஜ்ஜந்தி உப்பன்னா ச நிருஜ்ஜ²ந்தி; அனுப்பன்னா அகுஸலா த⁴ம்மா உப்பஜ்ஜந்தி, உப்பன்னா பவட்³ட⁴ந்தீ’தி பஜானாதி. ஸோ ஏவம் ஞத்வா அனுப்பன்னானம் அகுஸலானம் த⁴ம்மானம் உப்பஜ்ஜிதும் ந தே³தி, உப்பன்னே பஜஹதி; அனுப்பன்னே குஸலே உப்பாதே³தி, உப்பன்னே பா⁴வனாபாரிபூரிம் பாபேதி. ஏவம் அபாயகோஸல்லம்பி பஞ்ஞா ஏவாதி வேதி³தப்³ப³ம். ஸப்³பா³பி தத்ரூபாயா பஞ்ஞா உபாயகோஸல்லந்தி இத³ம் பன அச்சாயிககிச்சே வா ப⁴யே வா உப்பன்னே தஸ்ஸ திகிச்ச²னத்த²ம் டா²னுப்பத்தியகாரணஜானனவஸேனேவ வேதி³தப்³ப³ம். ஸேஸம் ஸப்³ப³த்த² உத்தானத்த²மேவாதி.

திகனித்³தே³ஸவண்ணனா.

(4.) சதுக்கனித்³தே³ஸவண்ணனா

793. சதுப்³பி³தே⁴ன ஞாணவத்து²னித்³தே³ஸே அத்தி² தி³ன்னந்திஆதீ³ஸு தி³ன்னபச்சயா ப²லம் அத்தீ²தி இமினா உபாயேன அத்தோ² வேதி³தப்³போ³. இத³ம் வுச்சதீதி யம் ஞாணம் ‘இத³ம் கம்மம் ஸகம், இத³ம் நோ ஸக’ந்தி ஜானாதி – இத³ம் கம்மஸ்ஸகதஞாணம் நாம வுச்சதீதி அத்தோ². தத்த² திவித⁴ம் காயது³ச்சரிதம், சதுப்³பி³த⁴ம் வசீது³ச்சரிதம், திவித⁴ம் மனோது³ச்சரிதந்தி இத³ம் ந ஸககம்மம் நாம. தீஸு த்³வாரேஸு த³ஸவித⁴ம்பி ஸுசரிதம் ஸககம்மம் நாம. அத்தனோ வாபி ஹோது பரஸ்ஸ வா ஸப்³ப³ம்பி அகுஸலம் ந ஸககம்மம் நாம. கஸ்மா? அத்த²ப⁴ஞ்ஜனதோ அனத்த²ஜனனதோ ச. அத்தனோ வா ஹோது பரஸ்ஸ வா ஸப்³ப³ம்பி குஸலம் ஸககம்மம் நாம. கஸ்மா? அனத்த²ப⁴ஞ்ஜனதோ அத்த²ஜனனதோ ச. ஏவம் ஜானனஸமத்தே² இமஸ்மிம் கம்மஸ்ஸகதஞாணே ட²த்வா ப³ஹும் தா³னம் த³த்வா ஸீலம் பூரேத்வா உபோஸத²ம் ஸமாதி³யித்வா ஸுகே²ன ஸுக²ம் ஸம்பத்தியா ஸம்பத்திம் அனுப⁴வித்வா நிப்³பா³னம் பத்தானம் க³ணனபரிச்சே²தோ³ நத்தி². யதா² ஹி ஸத⁴னோ புரிஸோ பஞ்சஸு ஸகடஸதேஸு ஸப்பிமது⁴பா²ணிதாதீ³னி சேவ லோணதிலதண்டு³லாதீ³னி ச ஆரோபேத்வா கந்தாரமக்³க³ம் படிபன்னோ கேனசிதே³வ கரணீயேன அத்தே² உப்பன்னே ஸப்³பே³ஸம் உபகரணானம் க³ஹிதத்தா ந சிந்தேதி, ந பரிதஸ்ஸதி, ஸுகே²னேவ கே²மந்தம் பாபுணாதி; ஏவமேவ இமஸ்மிம்பி கம்மஸ்ஸகதஞாணே ட²த்வா ப³ஹும் தா³னம் த³த்வா…பே… நிப்³பா³னம் பத்தானம் க³ணனபதோ² நத்தி². ட²பேத்வா ஸச்சானுலோமிகம் ஞாணந்தி மக்³க³ஸச்சஸ்ஸ பரமத்த²ஸச்சஸ்ஸ ச அனுலோமனதோ ஸச்சானுலோமிகந்தி லத்³த⁴னாமம் விபஸ்ஸனாஞாணம் ட²பேத்வா அவஸேஸா ஸப்³பா³பி ஸாஸவா குஸலா பஞ்ஞா கம்மஸ்ஸகதஞாணமேவாதி அத்தோ².

794. மக்³க³ஸமங்கி³ஸ்ஸ ஞாணம் து³க்கே²பேதம் ஞாணந்தி ஏத்த² ஏகமேவ மக்³க³ஞாணம் சதூஸு ஸச்சேஸு ஏகபடிவேத⁴வஸேன சதூஸு டா²னேஸு ஸங்க³ஹிதம்.

796. த⁴ம்மே ஞாணந்தி ஏத்த² மக்³க³பஞ்ஞா தாவ சதுன்னம் ஸச்சானம் ஏகபடிவேத⁴வஸேன த⁴ம்மே ஞாணம் நாம ஹோது; ப²லபஞ்ஞா கத²ம் த⁴ம்மே ஞாணம் நாமாதி? நிரோத⁴ஸச்சவஸேன. து³விதா⁴பி ஹேஸா பஞ்ஞா அபரப்பச்சயே அத்த²பச்சக்கே² அரியஸச்சத⁴ம்மே கிச்சதோ ச ஆரம்மணதோ ச பவத்தத்தா த⁴ம்மே ஞாணந்தி வேதி³தப்³பா³. ஸோ இமினா த⁴ம்மேனாதி ஏத்த² மக்³க³ஞாணம் த⁴ம்மகோ³சரத்தா கோ³சரவோஹாரேன த⁴ம்மோதி வுத்தம், உபயோக³த்தே² வா கரணவசனம்; இமம் த⁴ம்மம் ஞாதேனாதி அத்தோ²; சதுஸச்சத⁴ம்மம் ஜானித்வா டி²தேன மக்³க³ஞாணேனாதி வுத்தம் ஹோதி. தி³ட்டே²னாதி த³ஸ்ஸனேன; த⁴ம்மம் பஸ்ஸித்வா டி²தேனாதி அத்தோ². பத்தேனாதி சத்தாரி அரியஸச்சானி பத்வா டி²தத்தா த⁴ம்மம் பத்தேன. விதி³தேனாதி மக்³க³ஞாணேன சத்தாரி அரியஸச்சானி விதி³தானி பாகடானி கதானி. தஸ்மா தம் த⁴ம்மம் விதி³தம் நாம ஹோதி. தேன விதி³தத⁴ம்மேன. பரியோகா³ள்ஹேனாதி சதுஸச்சத⁴ம்மம் பரியோகா³ஹேத்வா டி²தேன. நயம் நேதீதி அதீதே ச அனாக³தே ச நயம் நேதி ஹரதி பேஸேதி. இத³ம் பன ந மக்³க³ஞாணஸ்ஸ கிச்சம், பச்சவேக்க²ணஞாணஸ்ஸ கிச்சம். ஸத்தா²ரா பன மக்³க³ஞாணம் அதீதானாக³தே நயம் நயனஸதி³ஸம் கதம். கஸ்மா? மக்³க³மூலகத்தா. பா⁴விதமக்³க³ஸ்ஸ ஹி பச்சவேக்க²ணா நாம ஹோதி. தஸ்மா ஸத்தா² மக்³க³ஞாணமேவ நயம் நயனஸதி³ஸம் அகாஸி. அபிச ஏவமேத்த² அத்தோ² த³ட்ட²ப்³போ³ – யதே³தம் இமினா சதுஸச்சகோ³சரம் மக்³க³ஞாணம் அதி⁴க³தம், தேன ஞாணேன காரணபூ⁴தேன அதீதானாக³தே பச்சவேக்க²ணஞாணஸங்கா²தம் நயம் நேதி.

இதா³னி யதா² தேன நயம் நேதி, தம் ஆகாரம் த³ஸ்ஸேதும் யே ஹி கேசி அதீதமத்³தா⁴னந்திஆதி³மாஹ. தத்த² அப்³ப⁴ஞ்ஞம்ஸூதி ஜானிம்ஸு படிவிஜ்ஜி²ம்ஸு. இமஞ்ஞேவாதி யம் து³க்க²ம் அதீதே அப்³ப⁴ஞ்ஞம்ஸு, யஞ்ச அனாக³தே அபி⁴ஜானிஸ்ஸந்தி, ந தஞ்ஞேவ இமம்; ஸரிக்க²ட்டே²ன பன ஏவம் வுத்தம். அதீதேபி ஹி ட²பேத்வா தண்ஹம் தேபூ⁴மகக்க²ந்தே⁴யேவ து³க்க²ஸச்சந்தி படிவிஜ்ஜி²ம்ஸு, தண்ஹம்யேவ ஸமுத³யஸச்சந்தி நிப்³பா³னமேவ நிரோத⁴ஸச்சந்தி அரியமக்³க³மேவ மக்³க³ஸச்சந்தி படிவிஜ்ஜி²ம்ஸு, அனாக³தேபி ஏவமேவ படிவிஜ்ஜி²ஸ்ஸந்தி, ஏதரஹிபி ஏவமேவ படிவிஜ்ஜ²ந்தீதி ஸரிக்க²ட்டே²ன ‘‘இமஞ்ஞேவா’’தி வுத்தம். இத³ம் வுச்சதி அன்வயே ஞாணந்தி இத³ம் அனுக³மனஞாணம் நயனஞாணம் காரணஞாணந்தி வுச்சதி.

பரியே ஞாணந்தி சித்தபரிச்சே²த³ஞாணம். பரஸத்தானந்தி ட²பேத்வா அத்தானம் ஸேஸஸத்தானம். இதரம் தஸ்ஸேவ வேவசனம். சேதஸா சேதோ பரிச்ச பஜானாதீதி அத்தனோ சித்தேன தேஸம் சித்தம் ஸராகா³தி³வஸேன பரிச்சி²ந்தி³த்வா நானப்பகாரதோ ஜானாதி. ஸராக³ம் வாதிஆதீ³ஸு யம் வத்தப்³ப³ம், தம் ஹேட்டா² ஸதிபட்டா²னவிப⁴ங்கே³ வுத்தமேவ. அயம் பன விஸேஸோ – இத⁴ அனுத்தரம் வா சித்தம் விமுத்தம் வா சித்தந்தி ஏத்த² லோகுத்தரம்பி லப்³ப⁴தி. அவிபஸ்ஸனூபக³ம்பி ஹி பரசித்தஞாணஸ்ஸ விஸயோ ஹோதியேவ.

அவஸேஸா பஞ்ஞாதி த⁴ம்மே ஞாணாதி³கா திஸ்ஸோ பஞ்ஞா ட²பேத்வா ஸேஸா ஸப்³பா³பி பஞ்ஞா ஞாணந்தி ஸம்மதத்தா ஸம்முதிஞாணம் நாம ஹோதி. வசனத்தோ² பனேத்த² ஸம்முதிம்ஹி ஞாணந்தி ஸம்முதிஞாணம்.

797. காமாவசரகுஸலே பஞ்ஞாதி அயஞ்ஹி ஏகந்தேன வட்டஸ்மிம் சுதிபடிஸந்தி⁴ம் ஆசினதேவ, தஸ்மா ‘‘ஆசயாய நோ அபசயாயா’’தி வுத்தா. லோகுத்தரமக்³க³பஞ்ஞா பன யஸ்மா சுதிபடிஸந்தி⁴ம் அபசினதேவ, தஸ்மா ‘‘அபசயாய நோ ஆசயாயா’’தி வுத்தா. ரூபாவசராரூபாவசரபஞ்ஞா சுதிபடிஸந்தி⁴ம்பி ஆசினதி, விக்க²ம்ப⁴னவஸேன கிலேஸே சேவ கிலேஸமூலகே ச த⁴ம்மே அபசினதி, தஸ்மா ‘‘ஆசயாய சேவ அபசயாய சா’’தி வுத்தா. ஸேஸா நேவ சுதிபடிஸந்தி⁴ம் ஆசினதி ந அபசினதி, தஸ்மா ‘‘நேவ ஆசயாய நோ அபசயாயா’’தி வுத்தா.

798. ந ச அபி⁴ஞ்ஞாயோ படிவிஜ்ஜ²தீதி இத³ம் பட²மஜ்ஜா²னபஞ்ஞம் ஸந்தா⁴ய வுத்தம். ஸா ஹிஸ்ஸ காமவிவேகேன பத்தப்³ப³த்தா கிலேஸனிப்³பி³தா³ய ஸம்வத்ததி. தாய சேஸ காமேஸு வீதராகோ³ ஹோதி, அபி⁴ஞ்ஞாபாத³கபா⁴வம் பன அப்பத்ததாய நேவ பஞ்ச அபி⁴ஞ்ஞாயோ படிவிஜ்ஜ²தி, நிமித்தாரம்மணத்தா ந ஸச்சானி படிவிஜ்ஜ²தி. ஏவமயம் பஞ்ஞா நிப்³பி³தா³ய ஹோதி நோ படிவேதா⁴ய. ஸ்வேவாதி பட²மஜ்ஜா²னம் பத்வா டி²தோ. காமேஸு வீதராகோ³ ஸமானோதி ததா² விக்க²ம்பி⁴தானம்யேவ காமானம் வஸேன வீதராகோ³. அபி⁴ஞ்ஞாயோ படிவிஜ்ஜ²தீதி பஞ்ச அபி⁴ஞ்ஞாயோ படிவிஜ்ஜ²தி. இத³ம் சதுத்த²ஜ்ஜா²னபஞ்ஞம் ஸந்தா⁴ய வுத்தம். சதுத்த²ஜ்ஜா²னபஞ்ஞா ஹி அபி⁴ஞ்ஞாபாத³கபா⁴வேனாபி பஞ்ச அபி⁴ஞ்ஞாயோ படிவிஜ்ஜ²தி, அபி⁴ஞ்ஞாபா⁴வப்பத்தியாபி படிவிஜ்ஜ²தி ஏவ. தஸ்மா ஸா படிவேதா⁴ய ஹோதி. பட²மஜ்ஜா²னபஞ்ஞாய ஏவ பன கிலேஸேஸுபி நிப்³பி³ந்த³த்தா நோ நிப்³பி³தா³ய. யா பனாயம் து³தியததியஜ்ஜா²னபஞ்ஞா, ஸா கதரகோட்டா²ஸம் ப⁴ஜதீதி? ஸோமனஸ்ஸவஸேன பட²மஜ்ஜா²னம்பி ப⁴ஜதி, அவிதக்கவஸேன சதுத்த²ஜ்ஜா²னம்பி. ஏவமேஸா பட²மஜ்ஜா²னஸன்னிஸ்ஸிதா வா சதுத்த²ஜ்ஜா²னஸன்னிஸ்ஸிதா வா காதப்³பா³. நிப்³பி³தா³ய சேவ படிவேதா⁴ய சாதி மக்³க³பஞ்ஞா ஸப்³ப³ஸ்மிம்பி வட்டே நிப்³பி³ந்த³னதோ நிப்³பி³தா³ய, ச²ட்ட²ம் அபி⁴ஞ்ஞம் படிவிஜ்ஜ²னதோ படிவேதா⁴ய ச ஹோதி.

799. பட²மஸ்ஸ ஜா²னஸ்ஸ லாபீ⁴திஆதீ³ஸு ய்வாயம் அப்பகு³ணஸ்ஸ பட²மஜ்ஜா²னஸ்ஸ லாபீ⁴. தம் ததோ வுட்டி²தம் ஆரம்மணவஸேன காமஸஹக³தா ஹுத்வா ஸஞ்ஞாமனஸிகாரா ஸமுதா³சரந்தி துத³ந்தி சோதே³ந்தி. தஸ்ஸ காமானுபக்க²ந்தா³னம் ஸஞ்ஞாமனஸிகாரானம் வஸேன ஸா பட²மஜ்ஜா²னபஞ்ஞா ஹாயதி பரிஹாயதி; தஸ்மா ஹானபா⁴கி³னீதி வுத்தா. தத³னுத⁴ம்மதாதி தத³னுரூபஸபா⁴வா. ஸதி ஸந்திட்ட²தீதி இத³ம் மிச்சா²ஸதிம் ஸந்தா⁴ய வுத்தம், ந ஸம்மாஸதிம். யஸ்ஸ ஹி பட²மஜ்ஜா²னானுரூபஸபா⁴வா பட²மஜ்ஜா²னம் ஸந்ததோ பணீததோ தி³ஸ்வா அஸ்ஸாத³யமானா அபி⁴னந்த³மானா நிகந்தி உப்பஜ்ஜதி, தஸ்ஸ நிகந்திவஸேன ஸா பட²மஜ்ஜா²னபஞ்ஞா நேவ ஹாயதி, ந வட்³ட⁴தி, டி²திகோட்டா²ஸிகா ஹோதி. தேன வுத்தம் டி²திபா⁴கி³னீ பஞ்ஞாதி. அவிதக்கஸஹக³தாதி அவிதக்கம் து³தியஜ்ஜா²னம் ஸந்ததோ பணீததோ மனஸிகரோதோ ஆரம்மணவஸேன அவிதக்கஸஹக³தா. ஸமுதா³சரந்தீதி பகு³ணதோ பட²மஜ்ஜா²னதோ வுட்டி²தம் து³தியஜ்ஜா²னாதி⁴க³மத்தா²ய துத³ந்தி சோதே³ந்தி. தஸ்ஸ உபரி து³தியஜ்ஜா²னானுபக்க²ந்தா³னம் ஸஞ்ஞாமனஸிகாரானம் வஸேன ஸா பட²மஜ்ஜா²னபஞ்ஞா விஸேஸபூ⁴தஸ்ஸ து³தியஜ்ஜா²னஸ்ஸ உப்பத்திட்டா²னதாய விஸேஸபா⁴கி³னீதி வுத்தா. நிப்³பி³தா³ஸஹக³தாதி தமேவ பட²மஜ்ஜா²னதோ வுட்டி²தம் நிப்³பி³தா³ஸங்கா²தேன விபஸ்ஸனாஞாணேன ஸஹக³தா. விபஸ்ஸனாஞாணஞ்ஹி ஜா²னங்க³பே⁴தே³ வத்தந்தே நிப்³பி³ந்த³தி உக்கண்ட²தி, தஸ்மா நிப்³பி³தா³தி வுச்சதி. ஸமுதா³சரந்தீதி நிப்³பா³னஸச்சி²கிரியத்தா²ய துத³ந்தி சோதே³ந்தி. விராகூ³பஸஞ்ஹிதாதி விராக³ஸங்கா²தேன நிப்³பா³னேன உபஸம்ஹிதா. விபஸ்ஸனாஞாணம்ஹி ஸக்கா இமினா மக்³கே³ன விராக³ம் நிப்³பா³னம் ஸச்சி²காதுந்தி பவத்திதோ ‘‘விராகூ³பஸஞ்ஹித’’ந்தி வுச்சதி. தம்ஸம்பயுத்தா ஸஞ்ஞாமனஸிகாராபி விராகூ³பஸஞ்ஹிதா ஏவ நாம. தஸ்ஸ தேஸம் ஸஞ்ஞாமனஸிகாரானம் வஸேன ஸா பட²மஜ்ஜா²னபஞ்ஞா அரியமக்³க³படிவேத⁴ஸ்ஸ பத³ட்டா²னதாய நிப்³பே³த⁴பா⁴கி³னீதி வுத்தா. ஏவம் சதூஸு டா²னேஸு பட²மஜ்ஜா²னபஞ்ஞாவ கதி²தா. து³தியஜ்ஜா²னபஞ்ஞாதீ³ஸுபி இமினாவ நயேன அத்தோ² வேதி³தப்³போ³.

801. கிச்சே²ன கஸிரேன ஸமாதி⁴ம் உப்பாதே³ந்தஸ்ஸாதி லோகுத்தரஸமாதி⁴ம் உப்பாதே³ந்தஸ்ஸ புப்³ப³பா⁴கே³ ஆக³மனகாலே கிச்சே²ன கஸிரேன து³க்கே²ன ஸஸங்கா²ரேன ஸப்பயோகே³ன கிலமந்தஸ்ஸ கிலேஸே விக்க²ம்பே⁴த்வா ஆக³தஸ்ஸ. த³ந்த⁴ம் தண்டா²னம் அபி⁴ஜானந்தஸ்ஸாதி விக்க²ம்பி⁴தேஸு கிலேஸேஸு விபஸ்ஸனாபரிவாஸே சிரம் வஸித்வா தம் லோகுத்தரஸமாதி⁴ஸங்கா²தம் டா²னம் த³ந்த⁴ம் ஸணிகம் அபி⁴ஜானந்தஸ்ஸ படிவிஜ்ஜ²ந்தஸ்ஸ, பாபுணந்தஸ்ஸாதி அத்தோ². அயம் வுச்சதீதி யா ஏஸா ஏவம் உப்பஜ்ஜதி, அயம் கிலேஸவிக்க²ம்ப⁴னபடிபதா³ய து³க்க²த்தா, விபஸ்ஸனாபரிவாஸபஞ்ஞாய ச த³ந்த⁴த்தா மக்³க³காலே ஏகசித்தக்க²ணே உப்பன்னாபி பஞ்ஞா ஆக³மனவஸேன து³க்க²படிபதா³ த³ந்தா⁴பி⁴ஞ்ஞா நாமாதி வுச்சதி. உபரி தீஸு பதே³ஸுபி இமினாவ நயேன அத்தோ² வேதி³தப்³போ³.

802. ஸமாதி⁴ஸ்ஸ ந நிகாமலாபி⁴ஸ்ஸாதி யோ ஸமாதி⁴ஸ்ஸ ந நிகாமலாபீ⁴ ஹோதி, ஸோ தஸ்ஸ ந நிகாமலாபீ⁴ நாம. யஸ்ஸ ஸமாதி⁴ உபரூபரி ஸமாபஜ்ஜனத்தா²ய உஸ்ஸக்கிதும் பச்சயோ ந ஹோதி, தஸ்ஸ அப்பகு³ணஜ்ஜா²னலாபி⁴ஸ்ஸாதி அத்தோ². ஆரம்மணம் தோ²கம் ப²ரந்தஸ்ஸாதி பரித்தே ஸுப்பமத்தே வா ஸராவமத்தே வா ஆரம்மணே பரிகம்மம் கத்வா தத்தே²வ அப்பனம் பத்வா தம் அவட்³டி⁴தம் தோ²கமேவ ஆரம்மணம் ப²ரந்தஸ்ஸாதி அத்தோ². ஸேஸபதே³ஸுபி ஏஸேவ நயோ. நனிகாமலாபீ⁴படிபக்க²தோ ஹி பகு³ணஜ்ஜா²னலாபீ⁴ ஏத்த² நிகாமலாபீ⁴தி வுத்தோ. அவட்³டி⁴தாரம்மணபடிபக்க²தோ ச வட்³டி⁴தாரம்மணம் விபுலந்தி வுத்தம். ஸேஸம் தாதி³ஸமேவ.

ஜராமரணேபேதம் ஞாணந்தி நிப்³பா³னமேவ ஆரம்மணம் கத்வா சதுன்னம் ஸச்சானம் ஏகபடிவேத⁴வஸேன ஏதம் வுத்தம்.

ஜராமரணம் ஆரப்³பா⁴திஆதீ³னி பன ஏகேகம் வத்து²ம் ஆரப்³ப⁴ பவத்திகாலே புப்³ப³பா⁴கே³ ஸச்சவவத்தா²பனவஸேன வுத்தானி. ஸேஸம் ஸப்³ப³த்த² உத்தானத்த²மேவாதி.

சதுக்கனித்³தே³ஸவண்ணனா.

(5.) பஞ்சகனித்³தே³ஸவண்ணனா

804. பஞ்சவிதே⁴ன ஞாணவத்து²னித்³தே³ஸே பீதிப²ரணதாதீ³ஸு பீதிம் ப²ரமானா உப்பஜ்ஜதீதி த்³வீஸு ஜா²னேஸு பஞ்ஞா பீதிப²ரணதா நாம. ஸுக²ம் ப²ரமானா உப்பஜ்ஜதீதி தீஸு ஜா²னேஸு பஞ்ஞா ஸுக²ப²ரணதா நாம. பரேஸம் சேதோப²ரமானா உப்பஜ்ஜதீதி சேதோபரியபஞ்ஞா சேதோப²ரணதா நாம. ஆலோகம் ப²ரமானா உப்பஜ்ஜதீதி தி³ப்³ப³சக்கு²பஞ்ஞா ஆலோகப²ரணதா நாம. பச்சவேக்க²ணஞாணம் பச்சவேக்க²ணானிமித்தம் நாம. தேனேவ வுத்தம் ‘‘த்³வீஸு ஜா²னேஸு பஞ்ஞா பீதிப²ரணதா’’திஆதி³. தத்த² ச பீதிப²ரணதா ஸுக²ப²ரணதா த்³வே பாதா³ விய, சேதோப²ரணதா ஆலோகப²ரணதா த்³வே ஹத்தா² விய, அபி⁴ஞ்ஞாபாத³கஜ்ஜா²னம் மஜ்ஜி²மகாயோ விய, பச்சவேக்க²ணானிமித்தம் ஸீஸம் விய. இதி ப⁴க³வா பஞ்சங்கி³கம் ஸம்மாஸமாதி⁴ம் அங்க³பச்சங்க³ஸம்பன்னம் புரிஸம் விய கத்வா த³ஸ்ஸேஸி. அயம் பஞ்சங்கி³கோ ஸம்மாஸமாதீ⁴தி அயம் ஹத்த²பாத³ஸீஸஸதி³ஸேஹி பஞ்சஹி அங்கே³ஹி யுத்தோ ஸம்மாஸமாதீ⁴தி பாத³கஜ்ஜா²னஸமாதி⁴ம் கதே²ஸி.

அயம் ஸமாதி⁴ பச்சுப்பன்னஸுகோ² சேவாதிஆதீ³ஸு அரஹத்தப²லஸமாதி⁴ அதி⁴ப்பேதோ. ஸோ ஹி அப்பிதப்பிதக்க²ணே ஸுக²த்தா பச்சுப்பன்னஸுகோ². புரிமோ புரிமோ பச்சி²மஸ்ஸ பச்சி²மஸ்ஸ ஸமாதி⁴ஸுக²ஸ்ஸ பச்சயத்தா ஆயதிம் ஸுக²விபாகோ. ஸந்தம் ஸுகு²மம் ப²லசித்தம் பணீதம் மது⁴ரரூபம் ஸமுட்டா²பேதி. ப²லஸமாபத்தியா வுட்டி²தஸ்ஸ ஹி ஸப்³ப³காயானுக³தம் ஸுக²ஸம்ப²ஸ்ஸம் போ²ட்ட²ப்³ப³ம் படிச்ச ஸுக²ஸஹக³தம் காயவிஞ்ஞாணம் உப்பஜ்ஜதி. இமினாபி பரியாயேன ஆயதிம் ஸுக²விபாகோ. கிலேஸேஹி ஆரகத்தா அரியோ. காமாமிஸவட்டாமிஸலோகாமிஸானம் அபா⁴வா நிராமிஸோ. பு³த்³தா⁴தீ³ஹி மஹாபுரிஸேஹி ஸேவிதத்தா அகாபுரிஸஸேவிதோ. அங்க³ஸந்ததாய ஆரம்மணஸந்ததாய ஸப்³ப³கிலேஸத³ரத²ஸந்ததாய ச ஸந்தோ. அதப்பனீயட்டே²ன பணீதோ. கிலேஸபடிப்பஸ்ஸத்³தி⁴யா லத்³த⁴த்தா கிலேஸபடிப்பஸ்ஸத்³தி⁴பா⁴வஸ்ஸ வா லத்³த⁴த்தா படிப்பஸ்ஸத்³தி⁴லத்³தோ⁴. படிப்பஸ்ஸத்³த⁴ம் படிப்பஸ்ஸத்³தீ⁴தி ஹி இத³ம் அத்த²தோ ஏகம். படிப்பஸ்ஸத்³த⁴கிலேஸேன வா அரஹதா லத்³த⁴த்தாபி படிப்பஸ்ஸத்³தி⁴லத்³தோ⁴. ஏகோதி³பா⁴வேன அதி⁴க³தத்தா ஏகோதி³பா⁴வமேவ வா அதி⁴க³தத்தா ஏகோதி³பா⁴வாதி⁴க³தோ. அப்பகு³ணஸாஸவஸமாதி⁴ விய ஸஸங்கா²ரேன ஸப்பயோகே³ன சித்தேன பச்சனீகத⁴ம்மே நிக்³க³ய்ஹ கிலேஸே வாரேத்வா அனதி⁴க³தத்தா ந ஸஸங்கா²ரனிக்³க³ய்ஹவாரிதக³தோ. தஞ்ச ஸமாதி⁴ம் ஸமாபஜ்ஜந்தோ ததோ வா வுட்ட²ஹந்தோ ஸதிவேபுல்லப்பத்தத்தா ஸதோவ ஸமாபஜ்ஜதி ஸதோவ வுட்ட²ஹதி. யதா²பரிச்சி²ன்னகாலவஸேன வா ஸதோ ஸமாபஜ்ஜதி ஸதோ வுட்ட²ஹதி. தஸ்மா யதே³த்த² ‘‘அயம் ஸமாதி⁴ பச்சுப்பன்னஸுகோ² சேவ ஆயதிஞ்ச ஸுக²விபாகோ’’தி ஏவம் பச்சவேக்க²மானஸ்ஸ பச்சத்தம்யேவ அபரப்பச்சயம் ஞாணம் உப்பஜ்ஜதி – தம் ஏகமங்க³ம். ஏஸ நயோ ஸேஸேஸுபி. ஏவமிமேஹி பஞ்சஹி பச்சவேக்க²ணஞாணேஹி அயம் ஸமாதி⁴ பஞ்சஞாணிகோ ஸம்மாஸமாதி⁴ நாம வுத்தோதி.

பஞ்சகனித்³தே³ஸவண்ணனா.

(6.) ச²க்கனித்³தே³ஸவண்ணனா

805. ச²ப்³பி³தே⁴ன ஞாணவத்து²னித்³தே³ஸே இத்³தி⁴விதே⁴ ஞாணந்தி ‘‘ஏகோபி ஹுத்வா ப³ஹுதா⁴ ஹோதீ’’திஆதி³னயப்பவத்தே (தீ³. நி. 1.484; படி. ம. 1.102) இத்³தி⁴விதே⁴ ஞாணம். இமினா அவிதக்காவிசாரா உபேக்கா²ஸஹக³தா ரூபாவசரா ப³ஹுதா⁴பா⁴வாதி³ஸாதி⁴கா ஏகசித்தக்க²ணிகா அப்பனாபஞ்ஞாவ கதி²தா. ஸோததா⁴துவிஸுத்³தி⁴யா ஞாணந்தி தூ³ரஸந்திகாதி³பே⁴த³ஸத்³தா³ரம்மணாய தி³ப்³ப³ஸோததா⁴துயா ஞாணம். இமினாபி அவிதக்காவிசாரா உபேக்கா²ஸஹக³தா ரூபாவசரா பகதிஸோதவிஸயாதீதஸத்³தா³ரம்மணா ஏகசித்தக்க²ணிகா அப்பனாபஞ்ஞாவ கதி²தா. பரசித்தே ஞாணந்தி பரஸத்தானம் சித்தபரிச்சே²தே³ ஞாணம். இமினாபி யதா²வுத்தப்பகாரா பரேஸம் ஸராகா³தி³சித்தாரம்மணா ஏகசித்தக்க²ணிகா அப்பனாபஞ்ஞாவ கதி²தா. புப்³பே³னிவாஸானுஸ்ஸதியா ஞாணந்தி புப்³பே³னிவாஸானுஸ்ஸதிஸம்பயுத்தம் ஞாணம். இமினாபி யதா²வுத்தப்பகாரா புப்³பே³ நிவுத்த²க்க²ந்தா⁴னுஸ்ஸரணஸதிஸம்பயுத்தா ஏகசித்தக்க²ணிகா அப்பனாபஞ்ஞாவ கதி²தா. ஸத்தானம் சுதூபபாதே ஞாணந்தி ஸத்தானம் சுதியஞ்ச உபபாதே ச ஞாணம். இமினாபி யதா²வுத்தப்பகாரா சவனகஉபபஜ்ஜனகானம் ஸத்தானம் வண்ணதா⁴துஆரம்மணா ஏகசித்தக்க²ணிகா அப்பனாபஞ்ஞாவ கதி²தா. ஆஸவானம் க²யே ஞாணந்தி ஸச்சபரிச்சே²த³ஜானனஞாணம். இத³ம் லோகுத்தரமேவ. ஸேஸானி லோகியானீதி.

ச²க்கனித்³தே³ஸவண்ணனா.

(7.) ஸத்தகனித்³தே³ஸாதி³வண்ணனா

806. ஸத்தவிதே⁴ன ஞாணவத்து²னித்³தே³ஸே ஜாதிபச்சயா ஜராமரணந்திஆதி³னா நயேன பவத்தினிவத்திவஸேன ஏகாத³ஸஸு படிச்சஸமுப்பாத³ங்கே³ஸு ஏகேகஸ்மிம் காலத்தயபே⁴த³தோ பச்சவேக்க²ணஞாணம் வத்வா புன ‘‘யம்பிஸ்ஸ தம் த⁴ம்மட்டி²திஞாண’’ந்தி ஏவம் ததே³வ ஞாணம் ஸங்கே²பதோ க²யத⁴ம்மதாதீ³ஹி பகாரேஹி வுத்தம். தத்த² ஜாதிபச்சயா ஜராமரணம், அஸதி ஜாதியா நத்தி² ஜராமரணந்தி ஞாணத்³வயம் பச்சுப்பன்னத்³தா⁴னவஸேன வுத்தம். அதீதம்பி அத்³தா⁴னம், அனாக³தம்பி அத்³தா⁴னந்தி ஏவம் அதீதே ஞாணத்³வயம், அனாக³தே ஞாணத்³வயந்தி ச². தானி த⁴ம்மட்டி²திஞாணேன ஸத்³தி⁴ம் ஸத்த. தத்த² த⁴ம்மட்டி²திஞாணந்தி பச்சயாகாரஞாணம். பச்சயாகாரோ ஹி த⁴ம்மானம் பவத்திட்டி²திகாரணத்தா த⁴ம்மட்டி²தீதி வுச்சதி; தத்த² ஞாணம் த⁴ம்மட்டி²திஞாணம். ஏதஸ்ஸேவ ச²ப்³பி³த⁴ஸ்ஸ ஞாணஸ்ஸேதம் அதி⁴வசனம். ஏவம் ஏகேகஸ்மிம் அங்கே³ இமானி ஸத்த ஸத்த கத்வா ஏகாத³ஸஸு அங்கே³ஸு ஸத்தஸத்ததி ஹோந்தி. தத்த² க²யத⁴ம்மந்தி க²யக³மனஸபா⁴வம். வயத⁴ம்மந்தி வயக³மனஸபா⁴வம். விராக³த⁴ம்மந்தி விரஜ்ஜனஸபா⁴வம். நிரோத⁴த⁴ம்மந்தி நிருஜ்ஜ²னஸபா⁴வம். இமினா கிம் கதி²தம்? அபரவிபஸ்ஸனாய புரிமவிபஸ்ஸனாஸம்மஸனம் கதி²தம். தேன கிம் கதி²தம் ஹோதி? ஸத்தக்க²த்தும் விபஸ்ஸனாபடிவிபஸ்ஸனா கதி²தா. பட²மஞாணேன ஹி ஸப்³ப³ஸங்கா²ரே அனிச்சா து³க்கா² அனத்தாதி தி³ஸ்வா தம் ஞாணம் து³தியேன த³ட்டு²ம் வட்டதி, து³தியம் ததியேன, ததியம் சதுத்தே²ன, சதுத்த²ம் பஞ்சமேன, பஞ்சமம் ச²ட்டே²ன, ச²ட்ட²ம் ஸத்தமேன. ஏவம் ஸத்த விபஸ்ஸனாபடிவிபஸ்ஸனா கதி²தா ஹோந்தீதி.

ஸத்தகனித்³தே³ஸவண்ணனா.

807. அட்ட²விதே⁴ன ஞாணவத்து²னித்³தே³ஸே ஸோதாபத்திமக்³கே³ பஞ்ஞாதி ஸோதாபத்திமக்³க³ம்ஹி பஞ்ஞா. இமினா ஸம்பயுத்தபஞ்ஞாவ கதி²தா. ஸேஸபதே³ஸுபி ஏஸேவ நயோதி.

அட்ட²கனித்³தே³ஸவண்ணனா.

808. நவவிதே⁴ன ஞாணவத்து²னித்³தே³ஸே அனுபுப்³ப³விஹாரஸமாபத்தீஸூதி அனுபுப்³ப³விஹாரஸங்கா²தாஸு ஸமாபத்தீஸு. தாஸம் அனுபுப்³பே³ன அனுபடிபாடியா விஹாரிதப்³ப³ட்டே²ன அனுபுப்³ப³விஹாரதா, ஸமாபஜ்ஜிதப்³ப³ட்டே²ன ஸமாபத்திதா த³ட்ட²ப்³பா³. தத்த² பட²மஜ்ஜா²னஸமாபத்தியா பஞ்ஞாதிஆத³யோ அட்ட² ஸம்பயுத்தபஞ்ஞா வேதி³தப்³பா³. நவமா பச்சவேக்க²ணபஞ்ஞா. ஸா ஹி நிரோத⁴ஸமாபத்திம் ஸந்ததோ பணீததோ பச்சவேக்க²மானஸ்ஸ பவத்ததி. தேன வுத்தம் – ‘‘ஸஞ்ஞாவேத³யிதனிரோத⁴ஸமாபத்தியா வுட்டி²தஸ்ஸ பச்சவேக்க²ணஞாண’’ந்தி.

நவகனித்³தே³ஸவண்ணனா.

(10.) த³ஸகனித்³தே³ஸவண்ணனா

பட²மப³லனித்³தே³ஸோ

809. த³ஸவிதே⁴ன ஞாணவத்து²னித்³தே³ஸே அட்டா²னந்தி ஹேதுபடிக்கே²போ. அனவகாஸோதி பச்சயபடிக்கே²போ. உப⁴யேனாபி காரணமேவ படிக்கி²பதி. காரணஞ்ஹி ததா³யத்தவுத்திதாய அத்தனோ ப²லஸ்ஸ டா²னந்தி ச அவகாஸோதி ச வுச்சதி. யந்தி யேன காரணேன. தி³ட்டி²ஸம்பன்னோதி மக்³க³தி³ட்டி²யா ஸம்பன்னோ ஸோதாபன்னோ அரியஸாவகோ. கஞ்சி ஸங்கா²ரந்தி சதுபூ⁴மகேஸு ஸங்க²தஸங்கா²ரேஸு கஞ்சி ஏகம் ஸங்கா²ரம்பி. நிச்சதோ உபக³ச்சே²ய்யாதி நிச்சோதி க³ண்ஹேய்ய. நேதம் டா²னம் விஜ்ஜதீதி ஏதம் காரணம் நத்தி², ந உபலப்³ப⁴தி. யம் புது²ஜ்ஜனோதி யேன காரணேன புது²ஜ்ஜனோ. டா²னமேதம் விஜ்ஜதீதி ஏதம் காரணம் அத்தி²; ஸஸ்ஸததி³ட்டி²யா ஹி ஸோ தேபூ⁴மகேஸு ஸங்கா²ரேஸு கஞ்சி ஸங்கா²ரம் நிச்சதோ க³ண்ஹேய்யாதி அத்தோ². சதுத்த²பூ⁴மகஸங்கா²ரோ பன தேஜுஸ்ஸத³த்தா தி³வஸம் ஸந்தத்தோ அயோகு³ளோ விய மக்கி²கானம் தி³ட்டி²யா வா அஞ்ஞேஸம் வா அகுஸலானம் ஆரம்மணம் ந ஹோதி. இமினா நயேன கஞ்சி ஸங்கா²ரம் ஸுக²தோதிஆதீ³ஸுபி அத்தோ² வேதி³தப்³போ³. ஸுக²தோ உபக³ச்சே²ய்யாதி ‘‘ஏகந்தஸுகீ² அத்தா ஹோதி அரோகோ³ பரம்மரணா’’தி (ம. நி. 3.21) ஏவம் அத்ததி³ட்டி²வஸேன ஸுக²தோ கா³ஹம் ஸந்தா⁴யேதம் வுத்தம். தி³ட்டி²விப்பயுத்தசித்தேன பன அரியஸாவகோ பரிளாஹாபி⁴பூ⁴தோ பரிளாஹவூபஸமத்த²ம், மத்தஹத்தீ²பரிதாஸிதோ விய, ஸுசிகாமோ போக்க²ப்³ராஹ்மணோ கூ³த²ம் கஞ்சி ஸங்கா²ரம் ஸுக²தோ உபக³ச்ச²தி. அத்தவாதே³ கஸிணாதி³பண்ணத்திஸங்க³ஹத்த²ம் ஸங்கா²ரந்தி அவத்வா கஞ்சி த⁴ம்மந்தி வுத்தம். இதா⁴பி அரியஸாவகஸ்ஸ சதுபூ⁴மகவஸேன பரிச்சே²தோ³ வேதி³தப்³போ³, புது²ஜ்ஜனஸ்ஸ தேபூ⁴மகவஸேன; ஸப்³ப³வாரேஸு வா அரியஸாவகஸ்ஸாபி தேபூ⁴மகவஸேனேவ பரிச்சே²தோ³ வட்டதி. யம் யஞ்ஹி புது²ஜ்ஜனோ க³ண்ஹாதி, ததோ ததோ அரியஸாவகோ கா³ஹம் வினிவேடே²தி. புது²ஜ்ஜனோ ஹி யம் யம் நிச்சம் ஸுக²ம் அத்தாதி க³ண்ஹாதி, தம் தம் அரியஸாவகோ அனிச்சம் து³க்க²ம் அனத்தாதி க³ண்ஹந்தோ கா³ஹம் வினிவேடே²தி.

மாதரந்திஆதீ³ஸு ஜனிகாவ மாதா. மனுஸ்ஸபூ⁴தோவ கீ²ணாஸவோ அரஹாதி அதி⁴ப்பேதோ. கிம் பன அரியஸாவகோ அஞ்ஞம் ஜீவிதா வோரோபேய்யாதி? ஏதம்பி அட்டா²னம். ஸசேபி ப⁴வந்தரக³தம் அரியஸாவகம் அத்தனோ அரியஸாவகபா⁴வம் அஜானந்தம்பி கோசி ஏவம் வதே³ய்ய – ‘இமம் குந்த²கிபில்லிகம் ஜீவிதா வோரோபேத்வா ஸகலசக்கவாளக³ப்³பே⁴ சக்கவத்திரஜ்ஜம் படிபஜ்ஜாஹீ’தி, நேவ ஸோ தம் ஜீவிதா வோரோபேய்ய. அத² வாபி நம் ஏவம் வதே³ய்யும் – ‘ஸசே இமம் ந கா⁴தேஸ்ஸஸி, ஸீஸம் தே சி²ந்தி³ஸ்ஸாமா’தி, ஸீஸமேவஸ்ஸ சி²ந்தே³ய்யும், நேவ ஸோ தம் கா⁴தேய்ய. புது²ஜ்ஜனபா⁴வஸ்ஸ பன மஹாஸாவஜ்ஜபா⁴வத³ஸ்ஸனத்த²ம் அரியஸாவகஸ்ஸ ச ப³லதீ³பனத்த²மேதம் வுத்தம். அயஞ்ஹேத்த² அதி⁴ப்பாயோ – ஸாவஜ்ஜோ புது²ஜ்ஜனபா⁴வோ, யத்ர ஹி நாம புது²ஜ்ஜனோ மாதுகா⁴தாதீ³னிபி ஆனந்தரியானி கரிஸ்ஸதி. மஹாப³லோ அரியஸாவகோ; ஸோ ஏதானி கம்மானி ந கரோதீதி.

பது³ட்டே²ன சித்தேனாதி தோ³ஸஸம்பயுத்தேன வத⁴கசித்தேன. லோஹிதம் உப்பாதே³ய்யாதி ஜீவமானகஸரீரே கு²த்³த³கமக்கி²காய பிவனமத்தம்பி லோஹிதம் உப்பாதே³ய்ய. ஸங்க⁴ம் பி⁴ந்தே³ய்யாதி ஸமானஸம்வாஸகம் ஸமானஸீமாயம் டி²தம் பஞ்சஹி காரணேஹி ஸங்க⁴ம் பி⁴ந்தே³ய்ய, வுத்தஞ்ஹேதம் – ‘‘பஞ்சஹுபாலி, ஆகாரேஹி ஸங்கோ⁴ பி⁴ஜ்ஜதி – கம்மேன, உத்³தே³ஸேன, வோஹரந்தோ, அனுஸ்ஸாவனேன, ஸலாகக்³கா³ஹேனா’’தி (பரி. 458).

தத்த² ‘கம்மேனா’தி அபலோகனாதீ³ஸு சதூஸு கம்மேஸு அஞ்ஞதரேன கம்மேன. ‘உத்³தே³ஸேனா’தி பஞ்சஸு பாதிமோக்கு²த்³தே³ஸேஸு அஞ்ஞதரேன உத்³தே³ஸேன. ‘வோஹரந்தோ’தி கத²யந்தோ, தாஹி தாஹி உப்பத்தீஹி ‘அத⁴ம்மம் த⁴ம்மோ’திஆதீ³னி அட்டா²ரஸ பே⁴த³கரவத்தூ²னி தீ³பேந்தோ. ‘அனுஸ்ஸாவனேனா’தி ‘நனு தும்ஹே ஜானாத² மய்ஹம் உச்சாகுலா பப்³ப³ஜிதபா⁴வம் ப³ஹுஸ்ஸுதபா⁴வஞ்ச! மாதி³ஸோ நாம உத்³த⁴ம்மம் உப்³பி³னயம் ஸத்து²ஸாஸனம் கா³ஹேய்யாதி சித்தம்பி உப்பாதே³தும் தும்ஹாகம் ந யுத்தம். கிம் மய்ஹம் அவீசி நீலுப்பலவனம் விய ஸீதலோ? கிமஹம் அபாயதோ ந பா⁴யாமீ’திஆதி³னா நயேன கண்ணமூலே வசீபே⁴த³ம் கத்வா அனுஸ்ஸாவனேன. ‘ஸலாகக்³கா³ஹேனா’தி ஏவம் அனுஸ்ஸாவேத்வா தேஸம் சித்தம் உபத்த²ம்பே⁴த்வா அனிவத்தனத⁴ம்மே கத்வா ‘‘க³ண்ஹத² இமம் ஸலாக’’ந்தி ஸலாகக்³கா³ஹேன. ஏத்த² ச கம்மமேவ உத்³தே³ஸோ வா பமாணம் வோஹாரானுஸ்ஸாவனஸலாகக்³கா³ஹா பன புப்³ப³பா⁴கா³. அட்டா²ரஸவத்து²தீ³பனவஸேன ஹி வோஹரந்தேன தத்த² ருசிஜனனத்த²ம் அனுஸ்ஸாவேத்வா ஸலாகாய கா³ஹிதாயபி அபி⁴ன்னோவ ஹோதி ஸங்கோ⁴. யதா³ பன ஏவம் சத்தாரோ வா அதிரேகா வா ஸலாகம் கா³ஹேத்வா ஆவேணிகம் கம்மம் வா உத்³தே³ஸம் வா கரோந்தி, ததா³ ஸங்கோ⁴ பி⁴ன்னோ நாம ஹோதி.

ஏவம் தி³ட்டி²ஸம்பன்னோ புக்³க³லோ ஸங்க⁴ம் பி⁴ந்தே³ய்யாதி நேதம் டா²னம் விஜ்ஜதி. ஏத்தாவதா மாதுகா⁴தாதீ³னி பஞ்ச ஆனந்தரியகம்மானி த³ஸ்ஸிதானி ஹோந்தி, யானி புது²ஜ்ஜனோ கரோதி, ந அரியஸாவகோ. தேஸம் ஆவிபா⁴வத்த²ம் –

கம்மதோ த்³வாரதோ சேவ, கப்பட்டி²தியதோ ததா²;

பாகஸாதா⁴ரணாதீ³ஹி, விஞ்ஞாதப்³போ³ வினிச்ச²யோ.

தத்த² ‘கம்மதோ’ தாவ – ஏத்த² ஹி மனுஸ்ஸபூ⁴தஸ்ஸேவ மனுஸ்ஸபூ⁴தம் மாதரம் வா பிதரம் வா அபி பரிவத்தலிங்க³ம் ஜீவிதா வோரோபேந்தஸ்ஸ கம்மம் ஆனந்தரியம் ஹோதி. தஸ்ஸ விபாகம் படிபா³ஹிஸ்ஸாமீ’தி ஸகலசக்கவாளம் மஹாசேதியப்பமாணேஹி கஞ்சனதூ²பேஹி பூரேத்வாபி, ஸகலசக்கவாளம் பூரேத்வா நிஸின்னபி⁴க்கு²ஸங்க⁴ஸ்ஸ மஹாதா³னம் த³த்வாபி, பு³த்³த⁴ஸ்ஸ ப⁴க³வதோ ஸங்கா⁴டிகண்ணம் அமுஞ்சித்வாவ விசரித்வாபி, காயஸ்ஸ பே⁴தா³ நிரயமேவ உபபஜ்ஜதி. யோ பன ஸயம் மனுஸ்ஸபூ⁴தோ திரச்சா²னபூ⁴தம் மாதரம் வா பிதரம் வா, ஸயம் வா திரச்சா²னபூ⁴தோ மனுஸ்ஸபூ⁴தம், திரச்சா²னபூ⁴தோயேவ வா திரச்சா²னபூ⁴தம் ஜீவிதா வோரோபேதி, தஸ்ஸ கம்மம் ஆனந்தரியம் ந ஹோதி, கம்மம் பன பா⁴ரியம் ஹோதி, ஆனந்தரியம் ஆஹச்சேவ திட்ட²தி. மனுஸ்ஸஜாதிகானம் பன வஸேன அயம் பஞ்ஹோ கதி²தோ.

ஏத்த² ஏளகசதுக்கம், ஸங்கா³மசதுக்கம், சோரசதுக்கஞ்ச கதே²தப்³ப³ம். ‘ஏளகம் மாரேமீ’தி அபி⁴ஸந்தி⁴னாபி ஹி ஏளகட்டா²னே டி²தம் மனுஸ்ஸோ மனுஸ்ஸபூ⁴தம் மாதரம் வா பிதரம் வா மாரேந்தோ ஆனந்தரியம் பு²ஸதி. ஏளகாபி⁴ஸந்தி⁴னா பன மாதாபிதிஅபி⁴ஸந்தி⁴னா வா ஏளகம் மாரேந்தோ ஆனந்தரியம் ந பு²ஸதி. மாதாபிதிஅபி⁴ஸந்தி⁴னா மாதாபிதரோ மாரேந்தோ பு²ஸதேவ. ஏஸ நயோ இதரஸ்மிம்பி சதுக்கத்³வயே. யதா² ச மாதாபிதூஸு, ஏவம் அரஹந்தேபி ஏதானி சதுக்கானி வேதி³தப்³பா³னி. மனுஸ்ஸஅரஹந்தமேவ ச மாரேத்வா ஆனந்தரியம் பு²ஸதி, ந யக்க²பூ⁴தம்; கம்மம் பன பா⁴ரியம் ஆனந்தரியஸதி³ஸமேவ. மனுஸ்ஸஅரஹந்தஸ்ஸ ச புது²ஜ்ஜனகாலேயேவ ஸத்த²ப்பஹாரே வா விஸே வா தி³ன்னேபி யதி³ ஸோ அரஹத்தம் பத்வா தேனேவ மரதி, அரஹந்தகா⁴தோ ஹோதியேவ. யம் பன புது²ஜ்ஜனகாலே தி³ன்னம் தா³னம் அரஹத்தம் பத்வா பரிபு⁴ஞ்ஜதி, புது²ஜ்ஜனஸ்ஸேவ தம் தி³ன்னம் ஹோதி. ஸேஸஅரியபுக்³க³லே மாரேந்தஸ்ஸ ஆனந்தரியம் நத்தி², கம்மம் பன பா⁴ரியம் ஆனந்தரியஸதி³ஸமேவ.

லோஹிதுப்பாதே³ ததா²க³தஸ்ஸ அபே⁴ஜ்ஜகாயதாய பரூபக்கமேன சம்மச்சே²த³ம் கத்வா லோஹிதபக்³க⁴ரணம் நாம நத்தி². ஸரீரஸ்ஸ பன அந்தோயேவ ஏகஸ்மிம் டா²னே லோஹிதம் ஸமோஸரதி. தே³வத³த்தேன படிவித்³த⁴ஸிலாதோ பி⁴ஜ்ஜித்வா க³தா ஸகலிகாபி ததா²க³தஸ்ஸ பாத³ந்தம் பஹரி. ப²ரஸுனா பஹடோ விய பாதோ³ அந்தோலோஹிதோயேவ அஹோஸி. ததா² கரோந்தஸ்ஸ ஆனந்தரியம் ஹோதி. ஜீவகோ பன ததா²க³தஸ்ஸ ருசியா ஸத்த²கேன சம்மம் சி²ந்தி³த்வா தம்ஹா டா²னா து³ட்ட²லோஹிதம் நீஹரித்வா பா²ஸுகமகாஸி. ததா² கரோந்தஸ்ஸ புஞ்ஞகம்மமேவ ஹோதி.

அத² யே ச பரினிப்³பு³தே ததா²க³தே சேதியம் பி⁴ந்த³ந்தி, போ³தி⁴ம் சி²ந்த³ந்தி, தா⁴தும்ஹி உபக்கமந்தி, தேஸம் கிம் ஹோதீதி? பா⁴ரியம் கம்மம் ஹோதி ஆனந்தரியஸதி³ஸம். ஸதா⁴துகம் பன தூ²பம் வா படிமம் வா பா³த⁴யமானம் போ³தி⁴ஸாக²ஞ்ச சி²ந்தி³தும் வட்டதி. ஸசேபி தத்த² நிலீனா ஸகுணா சேதியே வச்சம் பாதேந்தி, சி²ந்தி³தும் வட்டதியேவ. பரிபோ⁴க³சேதியதோ ஹி ஸரீரசேதியம் மஹந்ததரம். சேதியவத்து²ம் பி⁴ந்தி³த்வா க³ச்ச²ந்தம் போ³தி⁴மூலம்பி சி²ந்தி³த்வா ஹரிதும் வட்டதி. யா பன போ³தி⁴ஸாகா² போ³தி⁴க⁴ரம் பா³த⁴தி, தம் கே³ஹரக்க²ணத்த²ம் சி²ந்தி³தும் ந லப்³ப⁴தி. போ³தி⁴அத்த²ஞ்ஹி கே³ஹம், ந கே³ஹத்தா²ய போ³தி⁴. ஆஸனக⁴ரேபி ஏஸேவ நயோ. யஸ்மிம் பன ஆஸனக⁴ரே தா⁴து நிஹிதா ஹோதி, தஸ்ஸ ரக்க²ணத்தா²ய போ³தி⁴ஸாக²ம் சி²ந்தி³தும் வட்டதி. போ³தி⁴ஜக்³க³னத்த²ம் ஓஜோஹரணஸாக²ம் வா பூதிட்டா²னம் வா சி²ந்தி³தும் வட்டதியேவ; ஸரீரபடிஜக்³க³னே விய புஞ்ஞம்பி ஹோதி.

ஸங்க⁴பே⁴தே³ ஸீமட்ட²கஸங்கே⁴ அஸன்னிபதிதே விஸும் பரிஸம் க³ஹேத்வா கதவோஹாரானுஸ்ஸாவனஸலாகக்³கா³ஹஸ்ஸ கம்மம் வா கரோந்தஸ்ஸ உத்³தே³ஸம் வா உத்³தி³ஸந்தஸ்ஸ பே⁴தோ³ ச ஹோதி ஆனந்தரியகம்மஞ்ச. ஸமக்³க³ஸஞ்ஞாய பன வட்டதி. ஸமக்³க³ஸஞ்ஞாய ஹி கரோந்தஸ்ஸ நேவ பே⁴தோ³ ஹோதி ந ஆனந்தரியகம்மம். ததா² நவதோ ஊனபரிஸாயம். ஸப்³ப³ந்திமேன பன பரிச்சே²தே³ன நவன்னம் ஜனானம் யோ ஸங்க⁴ம் பி⁴ந்த³தி, தஸ்ஸ ஆனந்தரியகம்மம் ஹோதி. அனுவத்தகானம் அத⁴ம்மவாதீ³னம் மஹாஸாவஜ்ஜம் கம்மம்; த⁴ம்மவாதி³னோ அனவஜ்ஜா. தத்த² நவன்னமேவ ஸங்க⁴பே⁴தே³ இத³ம் ஸுத்தம் – ‘‘ஏகதோ, உபாலி, சத்தாரோ ஹோந்தி, ஏகதோ சத்தாரோ, நவமோ அனுஸ்ஸாவேதி ஸலாகம் கா³ஹேதி – ‘அயம் த⁴ம்மோ, அயம் வினயோ, இத³ம் ஸத்து²ஸாஸனம், இத³ம் க³ண்ஹத², இத³ம் ரோசேதா²’தி. ஏவம் கோ², உபாலி, ஸங்க⁴ராஜி சேவ ஹோதி ஸங்க⁴பே⁴தோ³ ச. நவன்னம் வா, உபாலி, அதிரேகனவன்னம் வா ஸங்க⁴ராஜி சேவ ஹோதி ஸங்க⁴பே⁴தோ³ சா’’தி (சூளவ. 351).

ஏதேஸு ச பன பஞ்சஸு ஸங்க⁴பே⁴தோ³ வசீகம்மம், ஸேஸானி காயகம்மானீதி. ஏவம் கம்மதோபி விஞ்ஞாதப்³போ³ வினிச்ச²யோ.

‘த்³வாரதோ’தி ஸப்³பா³னேவ சேதானி காயத்³வாரதோபி வசீத்³வாரதோபி ஸமுட்ட²ஹந்தி. புரிமானி பனேத்த² சத்தாரி ஆணத்திகவிஜ்ஜாமயபயோக³வஸேன வசீத்³வாரதோ ஸமுட்ட²ஹித்வாபி காயத்³வாரமேவ பூரேந்தி. ஸங்க⁴பே⁴தோ³ ஹத்த²முத்³தா³ய பே⁴த³ம் கரோந்தஸ்ஸ காயத்³வாரதோ ஸமுட்ட²ஹித்வாபி வசீத்³வாரமேவ பூரேதீதி. ஏவமேத்த² த்³வாரதோபி விஞ்ஞாதப்³போ³ வினிச்ச²யோ.

‘கப்பட்டி²தியதோ’தி ஸங்க⁴பே⁴தோ³யேவ சேத்த² கப்பட்டி²தியோ. ஸண்ட²ஹந்தே ஹி கப்பே கப்பவேமஜ்ஜே² வா ஸங்க⁴பே⁴த³ம் கத்வா கப்பவினாஸேயேவ முச்சதி. ஸசேபி ஹி ‘ஸ்வே கப்போ வினஸ்ஸிஸ்ஸதீ’தி அஜ்ஜ ஸங்க⁴பே⁴த³ம் கரோதி, ஸ்வேயேவ முச்சதி, ஏகதி³வஸமேவ நிரயே பச்சதி. ஏவம் கரணம் பன நத்தி². ஸேஸானி சத்தாரி கம்மானி ஆனந்தரியானேவ ஹோந்தி, ந கப்பட்டி²தியானீதி. ஏவமேத்த² கப்பட்டி²தியதோபி விஞ்ஞாதப்³போ³ வினிச்ச²யோ.

‘பாகதோ’தி யேன ச பஞ்சபேதானி கம்மானி கதானி ஹோந்தி, தஸ்ஸ ஸங்க⁴பே⁴தோ³யேவ படிஸந்தி⁴வஸேன விபச்சதி. ஸேஸானி ‘‘அஹோஸி கம்மம் நாஹோஸி கம்மவிபாகோ’’தி ஏவமாதீ³ஸு ஸங்க²ம் க³ச்ச²ந்தி. ஸங்க⁴பே⁴தா³பா⁴வே லோஹிதுப்பாதோ³, தத³பா⁴வே அரஹந்தகா⁴தோ, தத³பா⁴வே ஸசே பிதா ஸீலவா ஹோதி, மாதா து³ஸ்ஸீலா நோ வா ததா² ஸீலவதீ, பிதுகா⁴தோ படிஸந்தி⁴வஸேன விபச்சதி. ஸசே மாதா மாதுகா⁴தோ. த்³வீஸுபி ஸீலேன வா து³ஸ்ஸீலேன வா ஸமானேஸு மாதுகா⁴தோவ படிஸந்தி⁴வஸேன விபச்சதி; மாதா ஹி து³க்கரகாரிணீ ப³ஹூபகாரா ச புத்தானந்தி. ஏவமேத்த² பாகதோபி விஞ்ஞாதப்³போ³ வினிச்ச²யோ.

‘ஸாதா⁴ரணாதீ³ஹீ’தி புரிமானி சத்தாரி ஸப்³பே³ஸம்பி க³ஹட்ட²பப்³ப³ஜிதானம் ஸாதா⁴ரணானி. ஸங்க⁴பே⁴தோ³ பன ‘‘ந கோ², உபாலி, பி⁴க்கு²னீ ஸங்க⁴ம் பி⁴ந்த³தி, ந ஸிக்க²மானா, ந ஸாமணேரோ, ந ஸாமணேரீ, ந உபாஸகோ, ந உபாஸிகா ஸங்க⁴ம் பி⁴ந்த³தி. பி⁴க்கு² கோ², உபாலி, பகதத்தோ ஸமானஸம்வாஸகோ ஸமானஸீமாயம் டி²தோ ஸங்க⁴ம் பி⁴ந்த³தீ’’தி (சூளவ. 351) வசனதோ வுத்தப்பகாரஸ்ஸ பி⁴க்கு²னோவ ஹோதி, ந அஞ்ஞஸ்ஸ; தஸ்மா அஸாதா⁴ரணோ. ஆதி³ஸத்³தே³ன ஸப்³பே³பேதே து³க்க²வேத³னாஸஹக³தா தோ³ஸமோஹஸம்பயுத்தா சாதி ஏவமேத்த² ஸாதா⁴ரணாதீ³ஹிபி விஞ்ஞாதப்³போ³ வினிச்ச²யோ.

அஞ்ஞம் ஸத்தா²ரந்தி ‘அயம் மே ஸத்தா² ஸத்து²கிச்சம் காதும் ஸமத்தோ²’தி ப⁴வந்தரேபி அஞ்ஞம் தித்த²கரம் ‘அயம் மே ஸத்தா²’தி ஏவம் க³ண்ஹேய்ய – நேதம் டா²னம் விஜ்ஜதீதி அத்தோ². அட்ட²மம் ப⁴வம் நிப்³ப³த்தேய்யாதி ஸப்³ப³மந்த³பஞ்ஞோபி ஸத்தமம் ப⁴வம் அதிக்கமித்வா அட்ட²மம் நிப்³ப³த்தேய்ய – நேதம் டா²னம் விஜ்ஜதி. உத்தமகோடியா ஹி ஸத்தமம் ப⁴வம் ஸந்தா⁴யேவேஸ ‘‘நியதோ ஸம்போ³தி⁴பராயணோ’’தி வுத்தோ. கிம் பன தம் நியாமேதி? கிம் புப்³ப³ஹேது நியாமேதி உதா³ஹு படிலத்³த⁴மக்³கோ³ உதா³ஹு உபரி தயோ மக்³கா³தி? ஸம்மாஸம்பு³த்³தே⁴ன க³ஹிதம் நாமமத்தமேதம். புக்³க³லோ பன நியதோ நாம நத்தி². ‘‘புப்³ப³ஹேது நியாமேதீ’’தி வுத்தே ஹி உபரி திண்ணம் மக்³கா³னம் உபனிஸ்ஸயோ வுத்தோ ஹோதி, பட²மமக்³க³ஸ்ஸ உபனிஸ்ஸயாபா⁴வோ ஆபஜ்ஜதி. இச்சஸ்ஸ அஹேது அப்பச்சயா நிப்³ப³த்திம் பாபுணாதி. ‘‘படிலத்³த⁴மக்³கோ³ நியாமேதீ’’தி வுத்தே உபரி தயோ மக்³கா³ அகிச்சகா ஹோந்தி, பட²மமக்³கோ³வ ஸகிச்சகோ, பட²மமக்³கே³னேவ கிலேஸே கே²பேத்வா பரினிப்³பா³யிதப்³ப³ம் ஹோதி. ‘‘உபரி தயோ மக்³கா³ நியாமேந்தீ’’தி வுத்தே பட²மமக்³கோ³ அகிச்சகோ ஹோதி, உபரி தயோ மக்³கா³வ ஸகிச்சகா, பட²மமக்³க³ம் அனிப்³ப³த்தேத்வா உபரி தயோ மக்³கா³ நிப்³ப³த்தேதப்³பா³ ஹோந்தி, பட²மமக்³கே³ன ச அனுப்பஜ்ஜித்வாவ கிலேஸா கே²பேதப்³பா³ ஹோந்தி. தஸ்மா ந அஞ்ஞோ கோசி நியாமேதி, உபரி திண்ணம் மக்³கா³னம் விபஸ்ஸனாவ நியாமேதி. ஸசே ஹி தேஸம் விபஸ்ஸனா திக்கா² ஸூரா ஹுத்வா வஹதி, ஏகம்யேவ ப⁴வம் நிப்³ப³த்தேத்வா அரஹத்தம் பத்வா பரினிப்³பா³தி. ததோ மந்த³தரபஞ்ஞோ து³தியே வா ததியே வா சதுத்தே² வா பஞ்சமே வா ச²ட்டே² வா ப⁴வே அரஹத்தம் பத்வா பரினிப்³பா³தி. ஸப்³ப³மந்த³பஞ்ஞோ ஸத்தமம் ப⁴வம் நிப்³ப³த்தேத்வா அரஹத்தம் பாபுணாதி, அட்ட²மே ப⁴வே படிஸந்தி⁴ ந ஹோதி. இதி ஸம்மாஸம்பு³த்³தே⁴ன க³ஹிதம் நாமமத்தமேதம். ஸத்தா² ஹி பு³த்³த⁴துலாய துலேத்வா ஸப்³ப³ஞ்ஞுதஞாணேன பரிச்சி²ந்தி³த்வா ‘அயம் புக்³க³லோ ஸப்³ப³மஹாபஞ்ஞோ திக்க²விபஸ்ஸகோ ஏகமேவ ப⁴வம் நிப்³ப³த்தேத்வா அரஹத்தம் க³ண்ஹிஸ்ஸதீ’தி ‘ஏகபீ³ஜீ’தி நாமம் அகாஸி; ‘அயம் புக்³க³லோ து³தியம், ததியம், சதுத்த²ம், பஞ்சமம், ச²ட்ட²ம் ப⁴வம் நிப்³ப³த்தேத்வா அரஹத்தம் க³ண்ஹிஸ்ஸதீ’தி ‘கோலம்கோலோ’தி நாமம் அகாஸி; ‘அயம் புக்³க³லோ ஸத்தமம் ப⁴வம் நிப்³ப³த்தேத்வா அரஹத்தம் க³ண்ஹிஸ்ஸதீ’தி ‘ஸத்தக்க²த்துபரமோ’தி நாமம் அகாஸி.

கோசி பன புக்³க³லோ ஸத்தன்னம் ப⁴வானம் நியதோ நாம நத்தி². அரியஸாவகோ பன யேன கேனசிபி ஆகாரேன மந்த³பஞ்ஞோ ஸமானோ அட்ட²மம் ப⁴வம் அப்பத்வா அந்தராவ பரினிப்³பா³தி. ஸக்கஸதி³ஸோபி வட்டாபி⁴ரதோ ஸத்தமம்யேவ ப⁴வம் க³ச்ச²தி. ஸத்தமே ப⁴வே ஸப்³ப³காரேன பமாத³விஹாரினோபி விபஸ்ஸனாஞாணம் பரிபாகம் க³ச்ச²தி. அப்பமத்தகேபி ஆரம்மணே நிப்³பி³ந்தி³த்வா நிப்³பு³திம் பாபுணாதி. ஸசேபி ஹிஸ்ஸ ஸத்தமே ப⁴வே நித்³த³ம் வா ஓக்கமந்தஸ்ஸ, பரம்முக²ம் வா க³ச்ச²ந்தஸ்ஸ, பச்ச²தோ ட²த்வா திகி²ணேன அஸினா கோசிதே³வ ஸீஸம் பாதேய்ய, உத³கே வா ஓஸாதே³த்வா மாரேய்ய, அஸனி வா பனஸ்ஸ ஸீஸே பதேய்ய, ஏவரூபேபி காலே ஸப்படிஸந்தி⁴கா காலம்கிரியா நாம ந ஹோதி, அரஹத்தம் பத்வாவ பரினிப்³பா³தி. தேன வுத்தம் – ‘‘அட்ட²மம் ப⁴வம் நிப்³ப³த்தேய்ய – நேதம் டா²னம் விஜ்ஜதீ’’தி.

ஏகிஸ்ஸா லோகதா⁴துயாதி த³ஸஸஹஸ்ஸிலோகதா⁴துயா. தீணி ஹி கே²த்தானி – ஜாதிகே²த்தம், ஆணாகே²த்தம், விஸயக்கே²த்தந்தி. தத்த² ‘ஜாதிக்கே²த்தம்’ நாம த³ஸஸஹஸ்ஸிலோகதா⁴து. ஸா ஹி ததா²க³தஸ்ஸ மாதுகுச்சி²ஓக்கமனகாலே, நிக்க²மனகாலே, ஸம்போ³தி⁴காலே, த⁴ம்மசக்கபவத்தனே, ஆயுஸங்கா²ரவோஸ்ஸஜ்ஜனே, பரினிப்³பா³னே ச கம்பதி. கோடிஸதஸஹஸ்ஸசக்கவாளம் பன ‘ஆணாகே²த்தம்’ நாம. ஆடானாடியமோரபரித்தத⁴ஜக்³க³பரித்தரதனபரித்தாதீ³னஞ்ஹி ஏத்த² ஆணா வத்ததி. ‘விஸயகே²த்தஸ்ஸ’ பன பரிமாணம் நத்தி². பு³த்³தா⁴னஞ்ஹி ‘‘யாவதகம் ஞாணம் தாவதகம் ஞேய்யம், யாவதகம் ஞேய்யம் தாவதகம் ஞாணம், ஞாணபரியந்திகம் ஞேய்யம், ஞேய்யபரியந்திகம் ஞாண’’ந்தி (படி. ம. 3.5) வசனதோ அவிஸயோ நாம நத்தி².

இமேஸு பன தீஸு கே²த்தேஸு, ட²பேத்வா இமம் சக்கவாளம், அஞ்ஞஸ்மிம் சக்கவாளே பு³த்³தா⁴ உப்பஜ்ஜந்தீதி ஸுத்தம் நத்தி², ந உப்பஜ்ஜந்தீதி பன அத்தி². தீணி பிடகானி – வினயபிடகம், ஸுத்தந்தபிடகம், அபி⁴த⁴ம்மபிடகந்தி. திஸ்ஸோ ஸங்கீ³தியோ – மஹாகஸ்ஸபத்தே²ரஸ்ஸ ஸங்கீ³தி, யஸத்தே²ரஸ்ஸ ஸங்கீ³தி, மோக்³க³லிபுத்ததிஸ்ஸத்தே²ரஸ்ஸ ஸங்கீ³தீதி. இமா திஸ்ஸோ ஸங்கீ³தியோ ஆருள்ஹே தேபிடகே பு³த்³த⁴வசனே இமம் சக்கவாளம் முஞ்சித்வா அஞ்ஞத்த² பு³த்³தா⁴ உப்பஜ்ஜந்தீதி ஸுத்தம் நத்தி², நுப்பஜ்ஜந்தீதி பன அத்தி².

அபுப்³ப³ம் அசரிமந்தி அபுரே அபச்சா²; ஏகதோ நுப்பஜ்ஜந்தி, புரே வா பச்சா² வா உப்பஜ்ஜந்தீதி வுத்தம் ஹோதி. தத்த² போ³தி⁴பல்லங்கே ‘‘போ³தி⁴ம் அப்பத்வா ந உட்ட²ஹிஸ்ஸாமீ’’தி நிஸின்னகாலதோ பட்டா²ய யாவ மாதுகுச்சி²ஸ்மிம் படிஸந்தி⁴க்³க³ஹணம் தாவ புப்³பே³ந்தி ந வேதி³தப்³ப³ம். போ³தி⁴ஸத்தஸ்ஸ ஹி படிஸந்தி⁴க்³க³ஹணே த³ஸஸஹஸ்ஸசக்கவாளகம்பனேனேவ ஜாதிக்கே²த்தபரிக்³க³ஹோ கதோ, அஞ்ஞஸ்ஸ பு³த்³த⁴ஸ்ஸ உப்பத்தி நிவாரிதா ஹோதி. பரினிப்³பா³னதோ பட்டா²ய ச யாவ ஸாஸபமத்தாபி தா⁴துயோ திட்ட²ந்தி தாவ பச்சா²தி ந வேதி³தப்³ப³ம். தா⁴தூஸு ஹி டி²தாஸு பு³த்³தா⁴ டி²தாவ ஹோந்தி. தஸ்மா ஏத்த²ந்தரே அஞ்ஞஸ்ஸ பு³த்³த⁴ஸ்ஸ உப்பத்தி நிவாரிதாவ ஹோதி, தா⁴துபரினிப்³பா³னே பன ஜாதே அஞ்ஞஸ்ஸ பு³த்³த⁴ஸ்ஸ உப்பத்தி ந நிவாரிதா.

தீணி ஹி அந்தரதா⁴னானி நாம – பரியத்திஅந்தரதா⁴னம், படிவேத⁴அந்தரதா⁴னம், படிபத்திஅந்தரதா⁴னந்தி. தத்த² ‘பரியத்தீ’தி தீணி பிடகானி; ‘படிவேதோ⁴’தி ஸச்சபடிவேதோ⁴; ‘படிபத்தீ’தி படிபதா³. தத்த² படிவேதோ⁴ ச படிபத்தி ச ஹோதிபி ந ஹோதிபி. ஏகஸ்மிஞ்ஹி காலே படிவேத⁴கரா பி⁴க்கூ² ப³ஹூ ஹோந்தி; ‘ஏஸ பி⁴க்கு² புது²ஜ்ஜனோ’தி அங்கு³லிம் பஸாரேத்வா த³ஸ்ஸேதப்³போ³ ஹோதி. இமஸ்மிம்யேவ தீ³பே ஏகவாரம் கிர புது²ஜ்ஜனபி⁴க்கு² நாம நாஹோஸி. படிபத்திபூரகாபி கதா³சி ப³ஹூ ஹோந்தி, கதா³சி அப்பா. இதி படிவேதோ⁴ ச படிபத்தி ச ஹோதிபி ந ஹோதிபி.

ஸாஸனட்டி²தியா பன பரியத்தியேவ பமாணம். பண்டி³தோ ஹி தேபிடகம் ஸுத்வா த்³வேபி பூரேதி. யதா² அம்ஹாகம் போ³தி⁴ஸத்தோ ஆளாரஸ்ஸ ஸந்திகே பஞ்சாபி⁴ஞ்ஞா ஸத்த ச ஸமாபத்தியோ நிப்³ப³த்தேத்வா நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாயதனஸமாபத்தியா பரிகம்மம் புச்சி², ஸோ ‘ந ஜானாமீ’தி ஆஹ; ததோ உத³கஸ்ஸ ஸந்திகம் க³ந்த்வா அதி⁴க³தவிஸேஸம் ஸம்ஸந்தே³த்வா நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாயதனஸ்ஸ பரிகம்மம் புச்சி²; ஸோ ஆசிக்கி²; தஸ்ஸ வசனஸமனந்தரமேவ மஹாஸத்தோ தம் ஸம்பாதே³ஸி; ஏவமேவ பஞ்ஞவா பி⁴க்கு² பரியத்திம் ஸுத்வா த்³வேபி பூரேதி. தஸ்மா பரியத்தியா டி²தாய ஸாஸனம் டி²தம் ஹோதி. யதா³ பன ஸா அந்தரதா⁴யதி ததா³ பட²மம் அபி⁴த⁴ம்மபிடகம் நஸ்ஸதி. தத்த² பட்டா²னம் ஸப்³ப³பட²மம் அந்தரதா⁴யதி. அனுக்கமேன பச்சா² த⁴ம்மஸங்க³ஹோ. தஸ்மிம் அந்தரஹிதே இதரேஸு த்³வீஸு பிடகேஸு டி²தேஸு ஸாஸனம் டி²தமேவ ஹோதி.

தத்த² ஸுத்தந்தபிடகே அந்தரதா⁴யமானே பட²மம் அங்கு³த்தரனிகாயோ ஏகாத³ஸகதோ பட்டா²ய யாவ ஏககா அந்தரதா⁴யதி. தத³னந்தரம் ஸம்யுத்தனிகாயோ சக்கபேய்யாலதோ பட்டா²ய யாவ ஓக⁴தரணா அந்தரதா⁴யதி. தத³னந்தரம் மஜ்ஜி²மனிகாயோ இந்த்³ரியபா⁴வனதோ பட்டா²ய யாவ மூலபரியாயா அந்தரதா⁴யதி. தத³னந்தரம் தீ³க⁴னிகாயோ த³ஸுத்தரதோ பட்டா²ய யாவ ப்³ரஹ்மஜாலா அந்தரதா⁴யதி. ஏகிஸ்ஸாபி த்³வின்னம்பி கா³தா²னம் புச்சா² அத்³தா⁴னம் க³ச்ச²தி; ஸாஸனம் தா⁴ரேதும் ந ஸக்கோதி ஸபி⁴யபுச்சா² (ஸு. நி. 515 ஆத³யோ) விய ஆளவகபுச்சா² (ஸு. நி. 183 ஆத³யோ; ஸம். நி. 1.246) விய ச. ஏதா கிர கஸ்ஸபபு³த்³த⁴காலிகா அந்தரா ஸாஸனம் தா⁴ரேதும் நாஸக்கி²ம்ஸு.

த்³வீஸு பன பிடகேஸு அந்தரஹிதேஸுபி வினயபிடகே டி²தே ஸாஸனம் திட்ட²தி. பரிவாரக²ந்த⁴கேஸு அந்தரஹிதேஸு உப⁴தோவிப⁴ங்கே³ டி²தே டி²தமேவ ஹோதி. உப⁴தோவிப⁴ங்கே³ அந்தரஹிதே மாதிகாய டி²தாயபி டி²தமேவ ஹோதி. மாதிகாய அந்தரஹிதாய பாதிமோக்க²பப்³ப³ஜ்ஜாஉபஸம்பதா³ஸு டி²தாஸு ஸாஸனம் திட்ட²தி. லிங்க³ம் அத்³தா⁴னம் க³ச்ச²தி. ஸேதவத்த²ஸமணவம்ஸோ பன கஸ்ஸபபு³த்³த⁴காலதோ பட்டா²ய ஸாஸனம் தா⁴ரேதும் நாஸக்கி². பச்சி²மகஸ்ஸ பன ஸச்சபடிவேத⁴தோ பச்சி²மகஸ்ஸ ஸீலபே⁴த³தோ ச பட்டா²ய ஸாஸனம் ஓஸக்கிதம் நாம ஹோதி. ததோ பட்டா²ய அஞ்ஞஸ்ஸ பு³த்³த⁴ஸ்ஸ உப்பத்தி ந வாரிதா.

தீணி பரினிப்³பா³னானி நாம – கிலேஸபரினிப்³பா³னம், க²ந்த⁴பரினிப்³பா³னம், தா⁴துபரினிப்³பா³னந்தி. தத்த² ‘கிலேஸபரினிப்³பா³னம்’ போ³தி⁴பல்லங்கே அஹோஸி, ‘க²ந்த⁴பரினிப்³பா³னம்’ குஸினாராயம், ‘தா⁴துபரினிப்³பா³னம்’ அனாக³தே ப⁴விஸ்ஸதி. ஸாஸனஸ்ஸ கிர ஓஸக்கனகாலே இமஸ்மிம் தம்ப³பண்ணிதீ³பே தா⁴துயோ ஸன்னிபதித்வா மஹாசேதியம் க³மிஸ்ஸந்தி, மஹாசேதியதோ நாக³தீ³பே ராஜாயதனசேதியம், ததோ மஹாபோ³தி⁴பல்லங்கம் க³மிஸ்ஸந்தி. நாக³ப⁴வனதோபி தே³வலோகதோபி ப்³ரஹ்மலோகதோபி தா⁴துயோ மஹாபோ³தி⁴பல்லங்கமேவ க³மிஸ்ஸந்தி. ஸாஸபமத்தாபி தா⁴து ந அந்தரா நஸ்ஸிஸ்ஸதி. ஸப்³பா³ தா⁴துயோ மஹாபோ³தி⁴பல்லங்கே ராஸிபூ⁴தா ஸுவண்ணக்க²ந்தோ⁴ விய ஏகக⁴னா ஹுத்வா ச²ப்³ப³ண்ணரம்ஸியோ விஸ்ஸஜ்ஜேஸ்ஸந்தி. தா த³ஸஸஹஸ்ஸிலோகதா⁴தும் ப²ரிஸ்ஸந்தி. ததோ த³ஸஸஹஸ்ஸசக்கவாளதே³வதா ஸன்னிபதித்வா ‘‘அஜ்ஜ ஸத்தா² பரினிப்³பா³தி, அஜ்ஜ ஸாஸனம் ஓஸக்கதி, பச்சி²மத³ஸ்ஸனம் தா³னி இத³ம் அம்ஹாக’’ந்தி த³ஸப³லஸ்ஸ பரினிப்³பு³ததி³வஸதோ மஹந்ததரம் காருஞ்ஞம் கரிஸ்ஸந்தி. ட²பேத்வா அனாகா³மிகீ²ணாஸவே அவஸேஸா ஸகபா⁴வேன ஸந்தா⁴ரேதும் ந ஸக்கி²ஸ்ஸந்தி. தா⁴தூஸு தேஜோதா⁴து உட்ட²ஹித்வா யாவ ப்³ரஹ்மலோகா உக்³க³ச்சி²ஸ்ஸதி. ஸாஸபமத்தாயபி தா⁴துயா ஸதி ஏகஜாலாவ ப⁴விஸ்ஸதி; தா⁴தூஸு பரியாதா³னம் க³தாஸு பச்சி²ஜ்ஜிஸ்ஸதி. ஏவம் மஹந்தம் ஆனுபா⁴வம் த³ஸ்ஸேத்வா தா⁴தூஸு அந்தரஹிதாஸு ஸாஸனம் அந்தரஹிதம் நாம ஹோதி. யாவ ஏவம் ந அந்தரதா⁴யதி தாவ அசரிமம் நாம ஹோதி. ஏவம் அபுப்³ப³ம் அசரிமம் உப்பஜ்ஜேய்யும் – நேதம் டா²னம் விஜ்ஜதி.

கஸ்மா பன அபுப்³ப³ம் அசரிமம் ந உப்பஜ்ஜந்தீதி? அனச்ச²ரியத்தா. பு³த்³தா⁴ ஹி அச்ச²ரியமனுஸ்ஸா, யதா²ஹ – ‘‘ஏகபுக்³க³லோ, பி⁴க்க²வே, லோகே உபஜ்ஜமானோ உப்பஜ்ஜதி அச்ச²ரியமனுஸ்ஸோ. கதமோ ஏகபுக்³க³லோ? ததா²க³தோ, பி⁴க்க²வே, அரஹம் ஸம்மாஸம்பு³த்³தோ⁴’’தி (அ. நி. 1.172). யதி³ ச த்³வே வா சத்தாரோ வா அட்ட² வா ஸோளஸ வா ஏகதோ உப்பஜ்ஜேய்யும், ந அச்ச²ரியா ப⁴வேய்யும். ஏகஸ்மிஞ்ஹி விஹாரே த்³வின்னம் சேதியானம்பி லாப⁴ஸக்காரோ உளாரோ ந ஹோதி, பி⁴க்கூ²பி ப³ஹுதாய ந அச்ச²ரியா ஜாதா, ஏவம் பு³த்³தா⁴பி ப⁴வேய்யும்; தஸ்மா நுப்பஜ்ஜந்தி. தே³ஸனாய ச விஸேஸாபா⁴வதோ. யஞ்ஹி ஸதிபட்டா²னாதி³பே⁴த³ம் த⁴ம்மம் ஏகோ தே³ஸேதி, அஞ்ஞேன உப்பஜ்ஜித்வாபி ஸோவ தே³ஸேதப்³போ³ ஸியா. ததோ அனச்ச²ரியோ ஸியா. ஏகஸ்மிம் பன த⁴ம்மம் தே³ஸேந்தே தே³ஸனாபி அச்ச²ரியா ஹோதி. விவாத³பா⁴வதோ ச. ப³ஹூஸு ச பு³த்³தே⁴ஸு உப்பன்னேஸு ப³ஹூனம் ஆசரியானம் அந்தேவாஸிகா விய ‘அம்ஹாகம் பு³த்³தோ⁴ பாஸாதி³கோ, அம்ஹாகம் பு³த்³தோ⁴ மது⁴ரஸ்ஸரோ லாபீ⁴ புஞ்ஞவா’தி விவதே³ய்யும்; தஸ்மாபி ஏவம் நுப்பஜ்ஜந்தி.

அபிசேதம் காரணம் மிலிந்த³ரஞ்ஞா புட்டே²ன நாக³ஸேனத்தே²ரேன வித்தா²ரிதமேவ. வுத்தஞ்ஹி தத்த² (மி. ப. 5.1.1) –

‘‘ப⁴ந்தே நாக³ஸேன, பா⁴ஸிதம்பேதம் ப⁴க³வதா – ‘‘அட்டா²னமேதம், பி⁴க்க²வே, அனவகாஸோ யம் ஏகிஸ்ஸா லோகதா⁴துயா த்³வே அரஹந்தோ ஸம்மாஸம்பு³த்³தா⁴ அபுப்³ப³ம் அசரிமம் உப்பஜ்ஜேய்யும் – நேதம் டா²னம் விஜ்ஜதீ’’தி (அ. நி. 1.277; ம. நி. 3.129). தே³ஸேந்தா ச, ப⁴ந்தே நாக³ஸேன, ஸப்³பே³பி ததா²க³தா ஸத்ததிம்ஸ போ³தி⁴பக்கி²யத⁴ம்மே தே³ஸேந்தி, கத²யமானா ச சத்தாரி அரியஸச்சானி கதே²ந்தி, ஸிக்கா²பேந்தா ச தீஸு ஸிக்கா²ஸு ஸிக்கா²பேந்தி, அனுஸாஸமானா ச அப்பமாத³படிபத்தியம் அனுஸாஸந்தி. யதி³, ப⁴ந்தே நாக³ஸேன, ஸப்³பே³ஸம்பி ததா²க³தானம் ஏகா தே³ஸனா ஏகா கதா² ஏகா ஸிக்கா² ஏகானுஸிட்டி², கேன காரணேன த்³வே ததா²க³தா ஏகக்க²ணே நுப்பஜ்ஜந்தி? ஏகேனபி தாவ பு³த்³து⁴ப்பாதே³ன அயம் லோகோ ஓபா⁴ஸஜாதோ. யதி³ து³தியோ பு³த்³தோ⁴ ப⁴வேய்ய, த்³வின்னம் பபா⁴ய அயம் லோகோ பி⁴ய்யோஸோ மத்தாய ஓபா⁴ஸஜாதோ ப⁴வேய்ய. ஓவத³ந்தா ச த்³வே ததா²க³தா ஸுக²ம் ஓவதே³ய்யும், அனுஸாஸமானா ச ஸுக²ம் அனுஸாஸேய்யும். தத்த² மே காரணம் த³ஸ்ஸேஹி யதா²ஹம் நிஸ்ஸம்ஸயோ ப⁴வேய்ய’’ந்தி.

‘‘அயம், மஹாராஜ, த³ஸஸஹஸ்ஸீ லோகதா⁴து ஏகபு³த்³த⁴தா⁴ரணீ, ஏகஸ்ஸேவ ததா²க³தஸ்ஸ கு³ணம் தா⁴ரேதி. யதி³ து³தியோ பு³த்³தோ⁴ உப்பஜ்ஜேய்ய, நாயம் த³ஸஸஹஸ்ஸீ லோகதா⁴து தா⁴ரேய்ய, சலேய்ய கம்பேய்ய நமேய்ய ஓனமேய்ய வினமேய்ய விகிரேய்ய வித⁴மேய்ய வித்³த⁴ம்ஸேய்ய, ந டா²னமுபக³ச்சே²ய்ய.

‘‘யதா², மஹாராஜ, நாவா ஏகபுரிஸஸந்தா⁴ரணீ ப⁴வேய்ய, ஏகஸ்மிம் புரிஸே அபி⁴ரூள்ஹே ஸா நாவா ஸமுபாதி³கா ப⁴வேய்ய. அத² து³தியோ புரிஸோ ஆக³ச்சே²ய்ய தாதி³ஸோ ஆயுனா வண்ணேன வயேன பமாணேன கிஸதூ²லேன ஸப்³ப³ங்க³பச்சங்கே³ன. ஸோ தம் நாவம் அபி⁴ரூஹேய்ய. அபினு ஸா, மஹாராஜ, நாவா த்³வின்னம்பி தா⁴ரேய்யா’’தி? ‘‘ந ஹி, ப⁴ந்தே, சலேய்ய கம்பேய்ய நமேய்ய ஓனமேய்ய வினமேய்ய விகிரேய்ய வித⁴மேய்ய வித்³த⁴ம்ஸேய்ய, ந டா²னமுபக³ச்சே²ய்ய, ஓஸீதே³ய்ய உத³கே’’தி. ‘‘ஏவமேவ கோ², மஹாராஜ, அயம் த³ஸஸஹஸ்ஸீ லோகதா⁴து ஏகபு³த்³த⁴தா⁴ரணீ ஏகஸ்ஸேவ ததா²க³தஸ்ஸ கு³ணம் தா⁴ரேதி. யதி³ து³தியோ பு³த்³தோ⁴ உப்பஜ்ஜேய்ய, நாயம் த³ஸஸஹஸ்ஸீ லோகதா⁴து தா⁴ரேய்ய, சலேய்ய…பே… ந டா²னமுபக³ச்சே²ய்ய.

‘‘யதா² வா பன, மஹாராஜ, புரிஸோ யாவத³த்த²ம் போ⁴ஜனம் பு⁴ஞ்ஜேய்ய சா²தே³ந்தம் யாவகண்ட²மபி⁴பூரயித்வா. ஸோ ததோ பீணிதோ பரிபுண்ணோ நிரந்தரோ தந்தீ³க³தோ அனோனமிதத³ண்ட³ஜாதோ புனதே³வ தத்தகம் போ⁴ஜனம் பு⁴ஞ்ஜேய்ய. அபினு கோ² ஸோ, மஹாராஜ, புரிஸோ ஸுகி²தோ ப⁴வேய்யா’’தி? ‘‘ந ஹி, ப⁴ந்தே, ஸகிம் பு⁴த்தோவ மரேய்யா’’தி. ஏவமேவ கோ², மஹாராஜ, அயம் த³ஸஸஹஸ்ஸீ லோகதா⁴து ஏகபு³த்³த⁴தா⁴ரணீ…பே… ந டா²னமுபக³ச்சே²ய்யா’’தி.

‘‘கிம் நு கோ², ப⁴ந்தே நாக³ஸேன, அதித⁴ம்மபா⁴ரேன பத²வீ சலதீ’’தி? ‘‘இத⁴, மஹாராஜ, த்³வே ஸகடா ரதனபரிபூரிதா ப⁴வேய்யும் யாவஸ்மா முக²ஸமா. ஏக ஸகடதோ ரதனம் க³ஹேத்வா ஏகம்ஹி ஸகடே ஆகிரேய்யும். அபினு தம், மஹாராஜ, ஸகடம் த்³வின்னம்பி ஸகடானம் ரதனம் தா⁴ரேய்யா’’தி? ‘‘ந ஹி, ப⁴ந்தே, நாபி⁴பி தஸ்ஸ சலேய்ய, அராபி தஸ்ஸ பி⁴ஜ்ஜேய்யும், நேமிபி தஸ்ஸ ஓபதேய்ய, அக்கோ²பி தஸ்ஸ பி⁴ஜ்ஜேய்யா’’தி. ‘‘கின்னு கோ², மஹாராஜ, அதிரதனபா⁴ரேன ஸகடம் பி⁴ஜ்ஜதீ’’தி? ‘‘ஆம, ப⁴ந்தே’’தி. ‘‘ஏவமேவ கோ², மஹாராஜ, அதித⁴ம்மபா⁴ரேன பத²வீ சலதீதி.

‘‘அபிச, மஹாராஜ, இமம் காரணம் பு³த்³த⁴ப³லபரிதீ³பனாய ஓஸாரிதம். அஞ்ஞம்பி தத்த² பதிரூபம் காரணம் ஸுணோஹி யேன காரணேன த்³வே ஸம்மாஸம்பு³த்³தா⁴ ஏகக்க²ணே நுப்பஜ்ஜந்தி. யதி³, மஹாராஜ, த்³வே ஸம்மாஸம்பு³த்³தா⁴ ஏகக்க²ணே உப்பஜ்ஜேய்யும், பரிஸாய விவாதோ³ உப்பஜ்ஜேய்ய – ‘தும்ஹாகம் பு³த்³தோ⁴, அம்ஹாகம் பு³த்³தோ⁴’தி உப⁴தோபக்க²ஜாதா ப⁴வேய்யும். யதா², மஹாராஜ, த்³வின்னம் ப³லவாமச்சானம் பரிஸாய விவாதோ³ உப்பஜ்ஜேய்ய – ‘தும்ஹாகம் அமச்சோ, அம்ஹாகம் அமச்சோ’தி உப⁴தோபக்க²ஜாதா ஹோந்தி; ஏவமேவ கோ², மஹாராஜ, யதி³ த்³வே ஸம்மாஸம்பு³த்³தா⁴ ஏகக்க²ணே உப்பஜ்ஜேய்யும், தேஸம் பரிஸாய விவாதோ³ உப்பஜ்ஜேய்ய – ‘தும்ஹாகம் பு³த்³தோ⁴, அம்ஹாகம் பு³த்³தோ⁴’தி உப⁴தோபக்க²ஜாதா ப⁴வேய்யும். இத³ம் தாவ மஹாராஜ ஏகம் காரணம் யேன காரணேன த்³வே ஸம்மாஸம்பு³த்³தா⁴ ஏகக்க²ணே நுப்பஜ்ஜந்தி.

‘‘அபரம்பி உத்தரிம் காரணம் ஸுணோஹி யேன காரணேன த்³வே ஸம்மாஸம்பு³த்³தா⁴ ஏகக்க²ணே நுப்பஜ்ஜந்தி. யதி³, மஹாராஜ, த்³வே ஸம்மாஸம்பு³த்³தா⁴ ஏகக்க²ணே உப்பஜ்ஜேய்யும் ‘அக்³கோ³ பு³த்³தோ⁴’தி யம் வசனம் தம் மிச்சா² ப⁴வேய்ய, ‘ஜேட்டோ² பு³த்³தோ⁴’தி ‘ஸேட்டோ² பு³த்³தோ⁴’தி ‘விஸிட்டோ² பு³த்³தோ⁴’தி ‘உத்தமோ பு³த்³தோ⁴’தி ‘பவரோ பு³த்³தோ⁴’தி ‘அஸமோ பு³த்³தோ⁴’தி ‘அஸமஸமோ பு³த்³தோ⁴’தி ‘அப்படிஸமோ பு³த்³தோ⁴’தி ‘அப்படிபா⁴கீ³ பு³த்³தோ⁴’தி ‘அப்படிபுக்³க³லோ பு³த்³தோ⁴’தி யம் வசனம் தம் மிச்சா² ப⁴வேய்ய. இத³ம்பி கோ² த்வம், மஹாராஜ, காரணம் தத²தோ ஸம்படிச்ச² யேன காரணேன த்³வே ஸம்மாஸம்பு³த்³தா⁴ ஏகக்க²ணே நுப்பஜ்ஜந்தி.

‘‘அபிச, மஹாராஜ, பு³த்³தா⁴னம் ப⁴க³வந்தானம் ஸபா⁴வபகதி ஏஸா யம் ஏகோயேவ பு³த்³தோ⁴ லோகே உப்பஜ்ஜதி. கஸ்மா காரணா? மஹந்தத்தா ஸப்³ப³ஞ்ஞுபு³த்³த⁴கு³ணானம். அஞ்ஞம்பி, மஹாராஜ, யம் லோகே மஹந்தம் தம் ஏகம்யேவ ஹோதி. பத²வீ, மஹாராஜ, மஹந்தா, ஸா ஏகாயேவ; ஸாக³ரோ மஹந்தோ, ஸோ ஏகோயேவ; ஸினேரு கி³ரிராஜா மஹந்தோ, ஸோ ஏகோயேவ; ஆகாஸோ மஹந்தோ, ஸோ ஏகோயேவ; ஸக்கோ மஹந்தோ, ஸோ ஏகோயேவ; மஹாப்³ரஹ்மா மஹந்தோ, ஸோ ஏகோயேவ; ததா²க³தோ அரஹம் ஸம்மாஸம்பு³த்³தோ⁴ மஹந்தோ, ஸோ ஏகோயேவ லோகஸ்மிம். யத்த² தே உப்பஜ்ஜந்தி தத்த² அஞ்ஞேஸம் ஓகாஸோ ந ஹோதி. தஸ்மா, மஹாராஜ, ததா²க³தோ அரஹம் ஸம்மாஸம்பு³த்³தோ⁴ ஏகோயேவ லோகே உப்பஜ்ஜதீ’’தி.

‘‘ஸுகதி²தோ, ப⁴ந்தே நாக³ஸேன, பஞ்ஹோ ஓபம்மேஹி காரணேஹீ’’தி (மி. ப. 5.1.1).

ஏகிஸ்ஸா லோகதா⁴துயாதி ஏகஸ்மிம் சக்கவாளே. ஹேட்டா² இமினாவ பதே³ன த³ஸ சக்கவாளஸஹஸ்ஸானி க³ஹிதானி. தானிபி ஏகசக்கவாளேனேவ பரிச்சி²ந்தி³தும் வட்டந்தி. பு³த்³தா⁴ ஹி உப்பஜ்ஜமானா இமஸ்மிம்யேவ சக்கவாளே உப்பஜ்ஜந்தி; உப்பஜ்ஜனட்டா²னே பன வாரிதே இதோ அஞ்ஞேஸு சக்கவாளேஸு ந உப்பஜ்ஜந்தீதி வாரிதமேவ ஹோதி. அபுப்³ப³ம் அசரிமந்தி ஏத்த² சக்கரதனபாதுபா⁴வதோ புப்³பே³ புப்³ப³ம், தஸ்ஸேவ அந்தரதா⁴னதோ பச்சா² சரிமம். தத்த² த்³விதா⁴ சக்கரதனஸ்ஸ அந்தரதா⁴னம் ஹோதி – சக்கவத்தினோ காலகிரியாய வா பப்³ப³ஜ்ஜாய வா. அந்தரதா⁴யமானஞ்ச பன தம் காலகிரியதோ வா பப்³ப³ஜ்ஜதோ வா ஸத்தமே தி³வஸே அந்தரதா⁴யதி. ததோ பரம் சக்கவத்தினோ பாதுபா⁴வோ அவாரிதோ. கஸ்மா பன ஏகசக்கவாளே த்³வே சக்கவத்தினோ நுப்பஜ்ஜந்தீதி? விவாது³பச்சே²த³தோ அனச்ச²ரியபா⁴வதோ சக்கரதனஸ்ஸ மஹானுபா⁴வதோ ச. த்³வீஸு ஹி உப்பஜ்ஜந்தேஸு ‘அம்ஹாகம் ராஜா மஹந்தோ, அம்ஹாகம் ராஜா மஹந்தோ’தி விவாதோ³ உப்பஜ்ஜேய்ய. ‘ஏகஸ்மிம் தீ³பே சக்கவத்தீ, ஏகஸ்மிம் தீ³பே சக்கவத்தீ’தி ச அனச்ச²ரியோ ப⁴வேய்ய. யோ சாயம் சக்கரதனஸ்ஸ த்³விஸஹஸ்ஸதீ³பபரிவாரேஸு சதூஸு மஹாதீ³பேஸு இஸ்ஸரியானுப்பதா³னஸமத்தோ² மஹானுபா⁴வோ, ஸோ பரிஹாயேய்ய. இதி விவாது³பச்சே²த³தோ அனச்ச²ரியபா⁴வதோ சக்கரதனஸ்ஸ மஹானுபா⁴வதோ ச ந ஏகசக்கவாளே த்³வே உப்பஜ்ஜந்தி.

யம் இத்தோ² அரஹம் அஸ்ஸ ஸம்மாஸம்பு³த்³தோ⁴தி ஏத்த² திட்ட²து தாவ ஸப்³ப³ஞ்ஞுகு³ணே நிப்³ப³த்தேத்வா லோகத்தாரணஸமத்தோ² பு³த்³த⁴பா⁴வோ, பணிதா⁴னமத்தம்பி இத்தி²யா ந ஸம்பஜ்ஜதி.

‘‘மனுஸ்ஸத்தம் லிங்க³ஸம்பத்தி, ஹேது ஸத்தா²ரத³ஸ்ஸனம்;

பப்³ப³ஜ்ஜா கு³ணஸம்பத்தி, அதி⁴காரோ ச ச²ந்த³தா;

அட்ட²த⁴ம்மஸமோதா⁴னா, அபி⁴னீஹாரோ ஸமிஜ்ஜ²தீ’’தி. (பு³. வம். 2.59);