17. பஞ்ஞாபூ⁴மினித்³தே³ஸோ

படிச்சஸமுப்பாத³கதா²

570. இதா³னி ‘‘க²ந்தா⁴யதனதா⁴துஇந்த்³ரியஸச்சபடிச்சஸமுப்பாதா³தி³பே⁴தா³ த⁴ம்மா பூ⁴மீ’’தி ஏவம் வுத்தேஸு இமிஸ்ஸா பஞ்ஞாய பூ⁴மிபூ⁴தேஸு த⁴ம்மேஸு யஸ்மா படிச்சஸமுப்பாதோ³சேவ, ஆதி³ஸத்³தே³ன ஸங்க³ஹிதா படிச்சஸமுப்பன்னா த⁴ம்மா ச அவஸேஸா ஹோந்தி, தஸ்மா தேஸம் வண்ணனாக்கமோ அனுப்பத்தோ.

தத்த² அவிஜ்ஜாத³யோ தாவ த⁴ம்மா படிச்சஸமுப்பாதோ³தி வேதி³தப்³பா³. வுத்தஞ்ஹேதம் ப⁴க³வதா –

‘‘கதமோ ச, பி⁴க்க²வே, படிச்சஸமுப்பாதோ³? அவிஜ்ஜாபச்சயா, பி⁴க்க²வே, ஸங்கா²ரா, ஸங்கா²ரபச்சயா விஞ்ஞாணம், விஞ்ஞாணபச்சயா நாமரூபம், நாமரூபபச்சயா ஸளாயதனம், ஸளாயதனபச்சயா ப²ஸ்ஸோ, ப²ஸ்ஸபச்சயா வேத³னா, வேத³னாபச்சயா தண்ஹா, தண்ஹாபச்சயா உபாதா³னம், உபாதா³னபச்சயா ப⁴வோ, ப⁴வபச்சயா ஜாதி, ஜாதிபச்சயா ஜராமரணம் ஸோகபரிதே³வது³க்க²தோ³மனஸ்ஸுபாயாஸா ஸம்ப⁴வந்தி. ஏவமேதஸ்ஸ கேவலஸ்ஸ து³க்க²க்க²ந்த⁴ஸ்ஸ ஸமுத³யோ ஹோதி. அயம் வுச்சதி, பி⁴க்க²வே, படிச்சஸமுப்பாதோ³’’தி (ஸம். நி. 2.1).

ஜராமரணாத³யோ பன படிச்சஸமுப்பன்னா த⁴ம்மாதி வேதி³தப்³பா³. வுத்தஞ்ஹேதம் ப⁴க³வதா –

‘‘கதமே ச, பி⁴க்க²வே, படிச்சஸமுப்பன்னா த⁴ம்மா? ஜராமரணம், பி⁴க்க²வே, அனிச்சம் ஸங்க²தம் படிச்சஸமுப்பன்னம் க²யத⁴ம்மம் வயத⁴ம்மம் விராக³த⁴ம்மம் நிரோத⁴த⁴ம்மம். ஜாதி, பி⁴க்க²வே…பே… ப⁴வோ… உபாதா³னம்… தண்ஹா… வேத³னா… ப²ஸ்ஸோ… ஸளாயதனம்… நாமரூபம்… விஞ்ஞாணம்… ஸங்கா²ரா… அவிஜ்ஜா, பி⁴க்க²வே, அனிச்சா ஸங்க²தா படிச்சஸமுப்பன்னா க²யத⁴ம்மா வயத⁴ம்மா விராக³த⁴ம்மா நிரோத⁴த⁴ம்மா. இமே வுச்சந்தி, பி⁴க்க²வே, படிச்சஸமுப்பன்னா த⁴ம்மா’’தி (ஸம். நி. 2.20).

571. அயம் பனேத்த² ஸங்கே²போ. படிச்சஸமுப்பாதோ³தி பச்சயத⁴ம்மா வேதி³தப்³பா³. படிச்சஸமுப்பன்னா த⁴ம்மாதி தேஹி தேஹி பச்சயேஹி நிப்³ப³த்தத⁴ம்மா. கத²மித³ம் ஜானிதப்³ப³ந்தி சே? ப⁴க³வதோ வசனேன. ப⁴க³வதா ஹி படிச்சஸமுப்பாத³படிச்சஸமுப்பன்னத⁴ம்மதே³ஸனாஸுத்தே –

‘‘கதமோ ச, பி⁴க்க²வே, படிச்சஸமுப்பாதோ³? ஜாதிபச்சயா, பி⁴க்க²வே, ஜராமரணம், உப்பாதா³ வா ததா²க³தானம் அனுப்பாதா³ வா ததா²க³தானம் டி²தாவ ஸா தா⁴து த⁴ம்மட்டி²ததா த⁴ம்மனியாமதா இத³ப்பச்சயதா. தம் ததா²க³தோ அபி⁴ஸம்பு³ஜ்ஜ²தி அபி⁴ஸமேதி, அபி⁴ஸம்பு³ஜ்ஜி²த்வா அபி⁴ஸமேத்வா ஆசிக்க²தி தே³ஸேதி பஞ்ஞபேதி பட்ட²பேதி விவரதி விப⁴ஜதி உத்தானீகரோதி, பஸ்ஸதா²தி சாஹ. ஜாதிபச்சயா, பி⁴க்க²வே, ஜராமரணம். ப⁴வபச்சயா, பி⁴க்க²வே, ஜாதி…பே… அவிஜ்ஜாபச்சயா, பி⁴க்க²வே, ஸங்கா²ரா உப்பாதா³ வா ததா²க³தானம்…பே… உத்தானீகரோதி பஸ்ஸதா²தி சாஹ. அவிஜ்ஜாபச்சயா, பி⁴க்க²வே, ஸங்கா²ரா. இதி கோ², பி⁴க்க²வே, யா தத்ர தத²தா அவிதத²தா அனஞ்ஞத²தா இத³ப்பச்சயதா. அயம் வுச்சதி, பி⁴க்க²வே, படிச்சஸமுப்பாதோ³’’தி (ஸம். நி. 2.20).

572. ஏவம் படிச்சஸமுப்பாத³ம் தே³ஸேந்தேன தத²தாதீ³ஹி வேவசனேஹி பச்சயத⁴ம்மாவ படிச்சஸமுப்பாதோ³தி வுத்தா. தஸ்மா ஜராமரணாதீ³னம் த⁴ம்மானம் பச்சயலக்க²ணோ படிச்சஸமுப்பாதோ³, து³க்கா²னுப³ந்த⁴னரஸோ, கும்மக்³க³பச்சுபட்டா²னோதி வேதி³தப்³போ³.

ஸோ பனாயம் தேஹி தேஹி பச்சயேஹி அனூனாதி⁴கேஹேவ தஸ்ஸ தஸ்ஸ த⁴ம்மஸ்ஸ ஸம்ப⁴வதோ தத²தாதி, ஸாமக்³கி³ம் உபக³தேஸு பச்சயேஸு முஹுத்தம்பி ததோ நிப்³ப³த்தத⁴ம்மானம் அஸம்ப⁴வாபா⁴வதோ அவிதத²தாதி, அஞ்ஞத⁴ம்மபச்சயேஹி அஞ்ஞத⁴ம்மானுப்பத்திதோ அனஞ்ஞத²தாதி, யதா²வுத்தானம் ஏதேஸம் ஜராமரணாதீ³னம் பச்சயதோ வா பச்சயஸமூஹதோ வா இத³ப்பச்சயதாதி வுத்தோ.

573. தத்ராயம் வசனத்தோ², இமேஸம் பச்சயா இத³ப்பச்சயா. இத³ப்பச்சயா ஏவ இத³ப்பச்சயதா. இத³ப்பச்சயானம் வா ஸமூஹோ இத³ப்பச்சயதா. லக்க²ணம் பனேத்த² ஸத்³த³ஸத்த²தோ பரியேஸிதப்³ப³ம்.

574. கேசி பன படிச்ச ஸம்மா ச தித்தி²யபரிகப்பிதபகதிபுரிஸாதி³காரணனிரபேக்கோ² உப்பாதோ³ படிச்சஸமுப்பாதோ³தி ஏவம் உப்பாத³மத்தம் படிச்சஸமுப்பாதோ³தி வத³ந்தி, தம் ந யுஜ்ஜதி. கஸ்மா? ஸுத்தாபா⁴வதோ, ஸுத்தவிரோத⁴தோ, க³ம்பீ⁴ரனயாஸம்ப⁴வதோ, ஸத்³த³பே⁴த³தோ ச. ‘‘உப்பாத³மத்தம் படிச்சஸமுப்பாதோ³’’தி ஹி ஸுத்தம் நத்தி². தம் ‘‘படிச்சஸமுப்பாதோ³’’தி ச வத³ந்தஸ்ஸ பதே³ஸவிஹாரஸுத்தவிரோதோ⁴ ஆபஜ்ஜதி. கத²ம்? ப⁴க³வதோ ஹி ‘‘அத² கோ² ப⁴க³வா ரத்தியா பட²மம் யாமம் படிச்சஸமுப்பாத³ம் அனுலோமபடிலோமம் மனஸாகாஸீ’’தி (மஹாவ. 1) ஆதி³வசனதோ படிச்சஸமுப்பாத³மனஸிகாரோ பட²மாபி⁴ஸம்பு³த்³த⁴விஹாரோ, பதே³ஸவிஹாரோ ச தஸ்ஸேகதே³ஸவிஹாரோ. யதா²ஹ ‘‘யேன ஸ்வாஹம், பி⁴க்க²வே, விஹாரேன பட²மாபி⁴ஸம்பு³த்³தோ⁴ விஹராமி, தஸ்ஸ பதே³ஸேன விஹாஸி’’ந்தி (ஸம். நி. 5.11). தத்ர ச பச்சயாகாரத³ஸ்ஸனேன விஹாஸி, ந உப்பாத³மத்தத³ஸ்ஸனேனாதி. யதா²ஹ ‘‘ஸோ ஏவம் பஜானாமி மிச்சா²தி³ட்டி²பச்சயாபி வேத³யிதம் ஸம்மாதி³ட்டி²பச்சயாபி வேத³யிதம் மிச்சா²ஸங்கப்பபச்சயாபி வேத³யித’’ந்தி (ஸம். நி. 5.11) ஸப்³ப³ம் வித்தா²ரேதப்³ப³ம். ஏவம் உப்பாத³மத்தம் ‘‘படிச்சஸமுப்பாதோ³’’தி வத³ந்தஸ்ஸ பதே³ஸவிஹாரஸுத்தவிரோதோ⁴ ஆபஜ்ஜதி. ததா² கச்சானஸுத்தவிரோதோ⁴.

கச்சானஸுத்தேபி ஹி ‘‘லோகஸமுத³யம் கோ², கச்சான, யதா²பூ⁴தம் ஸம்மப்பஞ்ஞாய பஸ்ஸதோ யா லோகே நத்தி²தா, ஸா ந ஹோதீ’’தி (ஸம். நி. 2.15) அனுலோமபடிச்சஸமுப்பாதோ³ லோகபச்சயதோ ‘‘லோகஸமுத³யோ’’தி உச்சே²த³தி³ட்டி²ஸமுக்³கா⁴தத்த²ம் பகாஸிதோ, ந உப்பாத³மத்தம். ந ஹி உப்பாத³மத்தத³ஸ்ஸனேன உச்சே²த³தி³ட்டி²யா ஸமுக்³கா⁴தோ ஹோதி. பச்சயானுபரமத³ஸ்ஸனேன பன ஹோதி. பச்சயானுபரமே ப²லானுபரமதோதி. ஏவம் உப்பாத³மத்தம் ‘‘படிச்சஸமுப்பாதோ³’’தி வத³ந்தஸ்ஸ கச்சானஸுத்தவிரோதோ⁴பி ஆபஜ்ஜதி.

க³ம்பீ⁴ரனயாஸம்ப⁴வதோதி வுத்தம் கோ² பனேதம் ப⁴க³வதா ‘‘க³ம்பீ⁴ரோ சாயம், ஆனந்த³, படிச்சஸமுப்பாதோ³ க³ம்பீ⁴ராவபா⁴ஸோ சா’’தி (தீ³. நி. 2.95; ஸம். நி. 2.60). க³ம்பீ⁴ரத்தஞ்ச நாம சதுப்³பி³த⁴ம், தம் பரதோ வண்ணயிஸ்ஸாம. தம் உப்பாத³மத்தே நத்தி². சதுப்³பி³த⁴னயபடிமண்டி³தஞ்சேதம் படிச்சஸமுப்பாத³ம் வண்ணயந்தி, தம்பி நயசதுக்கம் உப்பாத³மத்தே நத்தீ²தி க³ம்பீ⁴ரனயாஸம்ப⁴வதோபி ந உப்பாத³மத்தம் படிச்சஸமுப்பாதோ³.

575. ஸத்³த³பே⁴த³தோதி படிச்சஸத்³தோ³ ச பனாயம் ஸமானே கத்தரி புப்³ப³காலே பயுஜ்ஜமானோ அத்த²ஸித்³தி⁴கரோ ஹோதி. ஸேய்யதி²த³ம், ‘‘சக்கு²ஞ்ச படிச்ச ரூபே ச உப்பஜ்ஜதி சக்கு²விஞ்ஞாண’’ந்தி (ஸம். நி. 2.43). இத⁴ பன பா⁴வஸாத⁴னேன உப்பாத³ஸத்³தே³ன ஸத்³தி⁴ம் பயுஜ்ஜமானோ ஸமானஸ்ஸ கத்து அபா⁴வதோ ஸத்³த³பே⁴த³ம் க³ச்ச²தி, ந ச கிஞ்சி அத்த²ம் ஸாதே⁴தீதி ஸத்³த³பே⁴த³தோபி ந உப்பாத³மத்தம் படிச்சஸமுப்பாதோ³தி.

தத்த² ஸியா – ‘‘ஹோதி-ஸத்³தே³ன ஸத்³தி⁴ம் யோஜயிஸ்ஸாம ‘படிச்சஸமுப்பாதோ³ ஹோதீ’தி’’, தம் ந யுத்தம். கஸ்மா? யோகா³பா⁴வதோ சேவ, உப்பாத³ஸ்ஸ ச உப்பாத³பத்திதோ³ஸதோ. ‘‘படிச்சஸமுப்பாத³ம் வோ, பி⁴க்க²வே, தே³ஸேஸ்ஸாமி. கதமோ ச, பி⁴க்க²வே, படிச்சஸமுப்பாதோ³…பே… அயம் வுச்சதி, பி⁴க்க²வே, படிச்சஸமுப்பாதோ³’’தி (ஸம். நி. 2.1). இமேஸு ஹி பதே³ஸு ஏகேனபி ஸத்³தி⁴ம் ஹோதி-ஸத்³தோ³ யோக³ம் ந க³ச்ச²தி, ந ச உப்பாதோ³ ஹோதி. ஸசே ப⁴வேய்ய, உப்பாத³ஸ்ஸாபி உப்பாதோ³ பாபுணேய்யாதி.

576. யேபி மஞ்ஞந்தி ‘‘இத³ப்பச்சயானம் பா⁴வோ இத³ப்பச்சயதா, பா⁴வோ ச நாம யோ ஆகாரோ அவிஜ்ஜாதீ³னம் ஸங்கா²ராதி³பாதுபா⁴வே ஹேது, ஸோ. தஸ்மிஞ்ச ஸங்கா²ரவிகாரே படிச்சஸமுப்பாத³ஸஞ்ஞா’’தி, தேஸம் தம் ந யுஜ்ஜதி. கஸ்மா? அவிஜ்ஜாதீ³னம் ஹேதுவசனதோ. ப⁴க³வதா ஹி ‘‘தஸ்மாதிஹ, ஆனந்த³, ஏஸேவ ஹேது, ஏதம் நிதா³னம், ஏஸ ஸமுத³யோ, ஏஸ பச்சயோ ஜராமரணஸ்ஸ யதி³த³ம் ஜாதி…பே… ஸங்கா²ரானம், யதி³த³ம் அவிஜ்ஜா’’தி (தீ³. நி. 2.98 ஆத³யோ) ஏவம் அவிஜ்ஜாத³யோவ ஹேதூதி வுத்தா, ந தேஸம் விகாரோ. தஸ்மா ‘‘படிச்சஸமுப்பாதோ³தி பச்சயத⁴ம்மா வேதி³தப்³பா³’’தி இதி யம் தம் வுத்தம், தம் ஸம்மா வுத்தந்தி வேதி³தப்³ப³ம்.

577. யா பனேத்த² ‘‘படிச்சஸமுப்பாதோ³’’தி இமாய ப்³யஞ்ஜனச்சா²யாய உப்பாதோ³யேவாயம் வுத்தோதி ஸஞ்ஞா உப்பஜ்ஜதி, ஸா இமஸ்ஸ பத³ஸ்ஸ ஏவமத்த²ம் க³ஹேத்வா வூபஸமேதப்³பா³. ப⁴க³வதா ஹி,

த்³வேதா⁴ ததோ பவத்தே, த⁴ம்மஸமூஹே யதோ இத³ம் வசனம்;

தப்பச்சயோ ததோயம், ப²லோபசாரேன இதி வுத்தோ.

யோ ஹி அயம் பச்சயதாய பவத்தோ த⁴ம்மஸமூஹோ, தத்த² படிச்சஸமுப்பாதோ³தி இத³ம் வசனம் த்³விதா⁴ இச்ச²ந்தி. ஸோ ஹி யஸ்மா பதீயமானோ ஹிதாய ஸுகா²ய ச ஸம்வத்ததி, தஸ்மா பச்சேதுமரஹந்தி நம் பண்டி³தாதி படிச்சோ. உப்பஜ்ஜமானோ ச ஸஹ ஸம்மா ச உப்பஜ்ஜதி, ந ஏகேகதோ, நாபி அஹேதுதோதி ஸமுப்பாதோ³. ஏவம் படிச்சோ ச ஸோ ஸமுப்பாதோ³ சாதி படிச்சஸமுப்பாதோ³. அபிச ஸஹ உப்பஜ்ஜதீதி ஸமுப்பாதோ³, பச்சயஸாமக்³கி³ம் பன படிச்ச அபச்சக்கா²யாதி ஏவம்பி படிச்சஸமுப்பாதோ³. தஸ்ஸ சாயம் ஹேதுஸமூஹோ பச்சயோதி தப்பச்சயத்தா அயம்பி, யதா² லோகே ஸேம்ஹஸ்ஸ பச்சயோ கு³ளோ ஸேம்ஹோ கு³ளோதி வுச்சதி, யதா² ச ஸாஸனே ஸுக²ப்பச்சயோ பு³த்³தா⁴னம் உப்பாதோ³ ‘‘ஸுகோ² பு³த்³தா⁴னம் உப்பாதோ³’’தி வுச்சதி, ததா² படிச்சஸமுப்பாதோ³ இச்சேவ ப²லவோஹாரேன வுத்தோதி வேதி³தப்³போ³.

578. அத² வா,

படிமுக²மிதோதி வுத்தோ, ஹேதுஸமூஹோ அயம் படிச்சோதி;

ஸஹிதே உப்பாதே³தி ச, இதி வுத்தோ ஸோ ஸமுப்பாதோ³.

யோ ஹி ஏஸ ஸங்கா²ராதீ³னம் பாதுபா⁴வாய அவிஜ்ஜாதி³ஏகேகஹேதுஸீஸேன நித்³தி³ட்டோ² ஹேதுஸமூஹோ, ஸோ ஸாதா⁴ரணப²லனிப்பா²த³கட்டே²ன அவேகல்லட்டே²ன ச ஸாமக்³கி³அங்கா³னம் அஞ்ஞமஞ்ஞேன படிமுக²ம் இதோ க³தோதி கத்வா படிச்சோதி வுச்சதி. ஸ்வாயம் ஸஹிதேயேவ அஞ்ஞமஞ்ஞம் அவினிப்³போ⁴க³வுத்தித⁴ம்மே உப்பாதே³தீதி ஸமுப்பாதோ³திபி வுத்தோ. ஏவம்பி படிச்சோ ச ஸோ ஸமுப்பாதோ³ சாதி படிச்சஸமுப்பாதோ³.

579. அபரோ நயோ –

பச்சயதா அஞ்ஞோஞ்ஞம், படிச்ச யஸ்மா ஸமம் ஸஹ ச த⁴ம்மே;

அயமுப்பாதே³தி ததோபி, ஏவமித⁴ பா⁴ஸிதா முனினா.

அவிஜ்ஜாதி³ஸீஸேன நித்³தி³ட்ட²பச்சயேஸு ஹி யே பச்சயா யம் ஸங்கா²ராதி³கம் த⁴ம்மம் உப்பாதே³ந்தி, ந தே அஞ்ஞமஞ்ஞம் அபடிச்ச அஞ்ஞமஞ்ஞவேகல்லே ஸதி உப்பாதே³தும் ஸமத்தா²தி. தஸ்மா படிச்ச ஸமம் ஸஹ ச ந ஏகேகதே³ஸம், நாபி புப்³பா³பரபா⁴வேன அயம் பச்சயதா த⁴ம்மே உப்பாதே³தீதி அத்தா²னுஸாரவோஹாரகுஸலேன முனினா ஏவமித⁴ பா⁴ஸிதா, படிச்சஸமுப்பாதோ³த்வேவ பா⁴ஸிதாதி அத்தோ².

580. ஏவம் பா⁴ஸமானேன ச,

புரிமேன ஸஸ்ஸதாதீ³ன, மபா⁴வோ பச்சி²மேன ச பதே³ன;

உச்சே²தா³தி³விகா⁴தோ, த்³வயேன பரிதீ³பிதோ ஞாயோ.

புரிமேனாதி பச்சயஸாமக்³கி³பரிதீ³பகேன படிச்சபதே³ன பவத்தித⁴ம்மானம் பச்சயஸாமக்³கி³யம் ஆயத்தவுத்தித்தா ஸஸ்ஸதாஹேதுவிஸமஹேதுவஸவத்திவாத³ப்பபே⁴தா³னம் ஸஸ்ஸதாதீ³னம் அபா⁴வோ பரிதீ³பிதோ ஹோதி? கிம் ஹி ஸஸ்ஸதானம், அஹேதுஆதி³வஸேன வா பவத்தானம் பச்சயஸாமக்³கி³யாதி? பச்சி²மேன ச பதே³னாதி த⁴ம்மானம் உப்பாத³பரிதீ³பகேன ஸமுப்பாத³பதே³ன பச்சயஸாமக்³கி³யம் த⁴ம்மானம் உப்பத்திதோ விஹதா உச்சே²த³னத்தி²கஅகிரியவாதா³தி உச்சே²தா³தி³விகா⁴தோ பரிதீ³பிதோ ஹோதி. புரிமபுரிமபச்சயவஸேன ஹி புனப்புனம் உப்பஜ்ஜமானேஸு த⁴ம்மேஸு குதோ உச்சே²தோ³, நத்தி²காகிரியவாதா³ சாதி. த்³வயேனாதி ஸகலேன படிச்சஸமுப்பாத³வசனேன தஸ்ஸா தஸ்ஸா பச்சயஸாமக்³கி³யா ஸந்ததிம் அவிச்சி²ந்தி³த்வா தேஸம் தேஸம் த⁴ம்மானம் ஸம்ப⁴வதோ மஜ்ஜி²மா படிபதா³, ‘‘ஸோ கரோதி ஸோ படிஸம்வேதே³தி, அஞ்ஞோ கரோதி அஞ்ஞோ படிஸம்வேதே³தீ’’தி வாத³ப்பஹானம், ஜனபத³னிருத்தியா அனபி⁴னிவேஸோ, ஸமஞ்ஞாய அனதிதா⁴வனந்தி அயம் ஞாயோ பரிதீ³பிதோ ஹோதீதி அயம் தாவ படிச்சஸமுப்பாதோ³தி வசனமத்தஸ்ஸ அத்தோ².

581. யா பனாயம் ப⁴க³வதா படிச்சஸமுப்பாத³ம் தே³ஸேந்தேன ‘‘அவிஜ்ஜாபச்சயா ஸங்கா²ரா’’திஆதி³னா நயேன நிக்கி²த்தா தந்தி, தஸ்ஸா அத்த²ஸம்வண்ணனம் கரோந்தேன விப⁴ஜ்ஜவாதி³மண்ட³லம் ஓதரித்வா ஆசரியே அனப்³பா⁴சிக்க²ந்தேன ஸகஸமயம் அவோக்கமந்தேன பரஸமயம் அனாயூஹந்தேன ஸுத்தம் அப்படிபா³ஹந்தேன வினயம் அனுலோமேந்தேன மஹாபதே³ஸே ஓலோகேந்தேன த⁴ம்மம் தீ³பேந்தேன அத்த²ம் ஸங்கா³ஹேந்தேன தமேவத்த²ம் புனராவத்தேத்வா அபரேஹிபி பரியாயந்தரேஹி நித்³தி³ஸந்தேன ச யஸ்மா அத்த²ஸம்வண்ணனா காதப்³பா³ ஹோதி, பகதியாபி ச து³க்கராவ படிச்சஸமுப்பாத³ஸ்ஸ அத்த²ஸம்வண்ணனா. யதா²ஹு போராணா –

‘‘ஸச்சம் ஸத்தோ படிஸந்தி⁴, பச்சயாகாரமேவ ச;

து³த்³த³ஸா சதுரோ த⁴ம்மா, தே³ஸேதும் ச ஸுது³க்கரா’’தி.

தஸ்மா அஞ்ஞத்ர ஆக³மாதி⁴க³மப்பத்தேஹி ந ஸுகரா படிச்சஸமுப்பாத³ஸ்ஸத்த²வண்ணனாதி பரிதுலயித்வா,

வத்துகாமோ அஹம் அஜ்ஜ, பச்சயாகாரவண்ணனம்;

பதிட்ட²ம் நாதி⁴க³ச்சா²மி, அஜ்ஜோ²கா³ள்ஹோவ ஸாக³ரம்.

ஸாஸனம் பனித³ம் நானா, தே³ஸனானயமண்டி³தம்;

புப்³பா³சரியமக்³கோ³ ச, அப்³போ³ச்சி²ன்னோ பவத்ததி.

யஸ்மா தஸ்மா தது³ப⁴யம், ஸன்னிஸ்ஸாயத்த²வண்ணனம்;

ஆரபி⁴ஸ்ஸாமி ஏதஸ்ஸ, தம் ஸுணாத² ஸமாஹிதா.

வுத்தஞ்ஹேதம் புப்³பா³சரியேஹி –

‘‘யோ கோசி மம் அட்டி²கத்வா ஸுணேய்ய,

லபே⁴த² புப்³பா³பரியம் விஸேஸம்;

லத்³தா⁴ன புப்³பா³பரியம் விஸேஸம்,

அத³ஸ்ஸனம் மச்சுராஜஸ்ஸ க³ச்சே²’’தி.

582. இதி அவிஜ்ஜாபச்சயா ஸங்கா²ராதிஆதீ³ஸு ஹி ஆதி³தோயேவ தாவ,

தே³ஸனாபே⁴த³தோ அத்த², லக்க²ணேகவிதா⁴தி³தோ. அங்கா³னஞ்ச வவத்தா²னா, விஞ்ஞாதப்³போ³ வினிச்ச²யோ.

தத்த² தே³ஸனாபே⁴த³தோதி ப⁴க³வதோ ஹி வல்லிஹாரகானம் சதுன்னம் புரிஸானம் வல்லிக³ஹணம் விய ஆதி³தோ வா மஜ்ஜ²தோ வா பட்டா²ய யாவ பரியோஸானம், ததா² பரியோஸானதோ வா மஜ்ஜ²தோ வா பட்டா²ய யாவ ஆதீ³தி சதுப்³பி³தா⁴ படிச்சஸமுப்பாத³தே³ஸனா.

யதா² ஹி வல்லிஹாரகேஸு சதூஸு புரிஸேஸு ஏகோ வல்லியா மூலமேவ பட²மம் பஸ்ஸதி, ஸோ தம் மூலே சே²த்வா ஸப்³ப³ம் ஆகட்³டி⁴த்வா ஆதா³ய கம்மே உபனேதி, ஏவம் ப⁴க³வா ‘‘இதி கோ², பி⁴க்க²வே, அவிஜ்ஜாபச்சயா ஸங்கா²ரா…பே… ஜாதிபச்சயா ஜராமரண’’ந்தி (ம. நி. 1.402; ஸம். நி. 2.2) ஆதி³தோ பட்டா²ய யாவ பரியோஸானாபி படிச்சஸமுப்பாத³ம் தே³ஸேதி.

யதா² பன தேஸு புரிஸேஸு ஏகோ வல்லியா மஜ்ஜ²ம் பட²மம் பஸ்ஸதி, ஸோ மஜ்ஜே² சி²ந்தி³த்வா உபரிபா⁴க³ஞ்ஞேவ ஆகட்³டி⁴த்வா ஆதா³ய கம்மே உபனேதி, ஏவம் ப⁴க³வா ‘‘தஸ்ஸ தம் வேத³னம் அபி⁴னந்த³தோ அபி⁴வத³தோ அஜ்ஜோ²ஸாய திட்ட²தோ உப்பஜ்ஜதி நந்தீ³. யா வேத³னாஸு நந்தீ³, தது³பாதா³னம். தஸ்ஸுபாதா³னபச்சயா ப⁴வோ, ப⁴வபச்சயா ஜாதீ’’தி (ம. நி. 1.409; ஸம். நி. 3.5) மஜ்ஜ²தோ பட்டா²ய யாவ பரியோஸானாபி தே³ஸேதி.

யதா² ச தேஸு புரிஸேஸு ஏகோ வல்லியா அக்³க³ம் பட²மம் பஸ்ஸதி, ஸோ அக்³கே³ க³ஹேத்வா அக்³கா³னுஸாரேன யாவ மூலா ஸப்³ப³ம் ஆதா³ய கம்மே உபனேதி, ஏவம் ப⁴க³வா ‘‘ஜாதிபச்சயா ஜராமரணந்தி இதி கோ² பனேதம் வுத்தம், ஜாதிபச்சயா நு கோ², பி⁴க்க²வே, ஜராமரணம் நோ வா கத²ம் வோ ஏத்த² ஹோதீதி? ஜாதிபச்சயா, ப⁴ந்தே, ஜராமரணம். ஏவம் நோ ஏத்த² ஹோதி ஜாதிபச்சயா ஜராமரணந்தி. ப⁴வபச்சயா ஜாதி…பே… அவிஜ்ஜாபச்சயா ஸங்கா²ராதி இதி கோ² பனேதம் வுத்தம், அவிஜ்ஜாபச்சயா நு கோ², பி⁴க்க²வே, ஸங்கா²ரா நோ வா கத²ம் வோ ஏத்த² ஹோதீ’’தி (ம. நி. 1.403) பரியோஸானதோ பட்டா²ய யாவ ஆதி³தோபி படிச்சஸமுப்பாத³ம் தே³ஸேதி.

யதா² பனேதேஸு புரிஸேஸு ஏகோ வல்லியா மஜ்ஜ²மேவ பட²மம் பஸ்ஸதி, ஸோ மஜ்ஜே² சி²ந்தி³த்வா ஹேட்டா² ஓதரந்தோ யாவ மூலா ஆதா³ய கம்மே உபனேதி, ஏவம் ப⁴க³வா ‘‘இமே ச, பி⁴க்க²வே, சத்தாரோ ஆஹாரா கின்னிதா³னா, கிம்ஸமுத³யா, கிம்ஜாதிகா, கிம்பப⁴வா? இமே சத்தாரோ ஆஹாரா தண்ஹானிதா³னா, தண்ஹாஸமுத³யா, தண்ஹாஜாதிகா, தண்ஹாபப⁴வா. தண்ஹா கின்னிதா³னா… வேத³னா… ப²ஸ்ஸோ… ஸளாயதனம்… நாமரூபம்… விஞ்ஞாணம்… ஸங்கா²ரா கின்னிதா³னா…பே… ஸங்கா²ரா அவிஜ்ஜானிதா³னா…பே… அவிஜ்ஜாபப⁴வா’’தி (ஸம். நி. 2.11) மஜ்ஜ²தோ பட்டா²ய யாவ ஆதி³தோ தே³ஸேதி.

583. கஸ்மா பனேவம் தே³ஸேதீதி? படிச்சஸமுப்பாத³ஸ்ஸ ஸமந்தப⁴த்³த³கத்தா ஸயஞ்ச தே³ஸனாவிலாஸப்பத்தத்தா. ஸமந்தப⁴த்³த³கோ ஹி படிச்சஸமுப்பாதோ³, ததோ ததோ ஞாயபடிவேதா⁴ய ஸம்வத்ததியேவ. தே³ஸனாவிலாஸப்பத்தோ ச ப⁴க³வா சதுவேஸாரஜ்ஜபடிஸம்பி⁴தா³யோகே³ன சதுப்³பி³த⁴க³ம்பீ⁴ரபா⁴வப்பத்தியா ச. ஸோ தே³ஸனாவிலாஸப்பத்தத்தா நானானயேஹேவ த⁴ம்மம் தே³ஸேதி.

விஸேஸதோ பனஸ்ஸ யா ஆதி³தோ பட்டா²ய அனுலோமதே³ஸனா, ஸா பவத்திகாரணவிபா⁴க³ஸம்மூள்ஹம் வேனேய்யஜனம் ஸமனுபஸ்ஸதோ யதா²ஸகேஹி காரணேஹி பவத்திஸந்த³ஸ்ஸனத்த²ம் உப்பத்திக்கமஸந்த³ஸ்ஸனத்த²ஞ்ச பவத்தாதி விஞ்ஞாதப்³பா³. யா பரியோஸானதோ பட்டா²ய படிலோமதே³ஸனா, ஸா ‘‘கிச்ச²ம் வதாயம் லோகோ ஆபன்னோ ஜாயதி ச ஜீயதி ச மீயதி ச சவதி ச உபபஜ்ஜதி சா’’திஆதி³னா (தீ³. நி. 2.57; ஸம். நி. 2.4) நயேன கிச்சா²பன்னம் லோகம் அனுவிலோகயதோ புப்³ப³பா⁴க³படிவேதா⁴னுஸாரேன தஸ்ஸ தஸ்ஸ ஜராமரணாதி³கஸ்ஸ து³க்க²ஸ்ஸ அத்தனா அதி⁴க³தகாரணஸந்த³ஸ்ஸனத்த²ம். யா மஜ்ஜ²தோ பட்டா²ய யாவ ஆதி³ பவத்தா, ஸா ஆஹாரனிதா³னவவத்தா²பனானுஸாரேன யாவ அதீதம் அத்³தா⁴னம் அதிஹரித்வா புன அதீதத்³த⁴தோ பபு⁴தி ஹேதுப²லபடிபாடிஸந்த³ஸ்ஸனத்த²ம். யா பன மஜ்ஜ²தோ பட்டா²ய யாவ பரியோஸானம் பவத்தா, ஸா பச்சுப்பன்னே அத்³தா⁴னே அனாக³தத்³த⁴ஹேதுஸமுட்டா²னதோ பபு⁴தி அனாக³தத்³த⁴ஸந்த³ஸ்ஸனத்த²ம். தாஸு யா பவத்திகாரணஸம்மூள்ஹஸ்ஸ வேனேய்யஜனஸ்ஸ யதா²ஸகேஹி காரணேஹி பவத்திஸந்த³ஸ்ஸனத்த²ம் உப்பத்திக்கமஸந்த³ஸ்ஸனத்த²ஞ்ச ஆதி³தோ பட்டா²ய அனுலோமதே³ஸனா வுத்தா, ஸா இத⁴ நிக்கி²த்தாதி வேதி³தப்³பா³.

584. கஸ்மா பனேத்த² அவிஜ்ஜா ஆதி³தோ வுத்தா, கிம் பகதிவாதீ³னம் பகதி விய அவிஜ்ஜாபி அகாரணம் மூலகாரணம் லோகஸ்ஸாதி? ந அகாரணம். ‘‘ஆஸவஸமுத³யா அவிஜ்ஜாஸமுத³யோ’’தி (ம. நி. 1.103) ஹி அவிஜ்ஜாய காரணம் வுத்தம். அத்தி² பன பரியாயோ யேன மூலகாரணம் ஸியா, கோ பன ஸோதி? வட்டகதா²ய ஸீஸபா⁴வோ.

ப⁴க³வா ஹி வட்டகத²ம் கதே²ந்தோ த்³வே த⁴ம்மே ஸீஸம் கத்வா கதே²தி, அவிஜ்ஜம் வா. யதா²ஹ – ‘‘புரிமா, பி⁴க்க²வே, கோடி ந பஞ்ஞாயதி அவிஜ்ஜாய ‘இதோ புப்³பே³ அவிஜ்ஜா நாஹோஸி, அத² பச்சா² ஸமப⁴வீ’தி, ஏவஞ்சேதம், பி⁴க்க²வே, வுச்சதி, அத² ச பன பஞ்ஞாயதி இத³ப்பச்சயா அவிஜ்ஜா’’தி (அ. நி. 10.61). ப⁴வதண்ஹம் வா. யதா²ஹ – ‘‘புரிமா, பி⁴க்க²வே, கோடி ந பஞ்ஞாயதி ப⁴வதண்ஹாய ‘இதோ புப்³பே³ ப⁴வதண்ஹா நாஹோஸி, அத² பச்சா² ஸமப⁴வீ’தி, ஏவஞ்சேதம், பி⁴க்க²வே, வுச்சதி, அத² ச பன பஞ்ஞாயதி இத³ப்பச்சயா ப⁴வதண்ஹா’’தி (அ. நி. 10.62).

585. கஸ்மா பன ப⁴க³வா வட்டகத²ம் கதே²ந்தோ இமே த்³வே த⁴ம்மே ஸீஸம் கத்வா கதே²தீதி? ஸுக³திது³க்³க³திகா³மினோ கம்மஸ்ஸ விஸேஸஹேதுபூ⁴தத்தா. து³க்³க³திகா³மினோ ஹி கம்மஸ்ஸ விஸேஸஹேது அவிஜ்ஜா. கஸ்மா? யஸ்மா அவிஜ்ஜாபி⁴பூ⁴தோ புது²ஜ்ஜனோ அக்³கி³ஸந்தாபலகு³ளாபி⁴கா⁴தபரிஸ்ஸமாபி⁴பூ⁴தா வஜ்ஜ²கா³வீ தாய பரிஸ்ஸமாதுரதாய நிரஸ்ஸாத³ம்பி அத்தனோ அனத்தா²வஹம்பி ச உண்ஹோத³கபானம் விய கிலேஸஸந்தாபதோ நிரஸ்ஸாத³ம்பி து³க்³க³தினிபாதனதோ ச அத்தனோ அனத்தா²வஹம்பி பாணாதிபாதாதி³ம் அனேகப்பகாரம் து³க்³க³திகா³மிகம்மம் ஆரப⁴தி. ஸுக³திகா³மினோ பன கம்மஸ்ஸ விஸேஸஹேது ப⁴வதண்ஹா. கஸ்மா? யஸ்மா ப⁴வதண்ஹாபி⁴பூ⁴தோ புது²ஜ்ஜனோ ஸா வுத்தப்பகாரா கா³வீ ஸீதூத³கதண்ஹாய ஸஅஸ்ஸாத³ம் அத்தனோ பரிஸ்ஸமவினோத³னஞ்ச ஸீதூத³கபானம் விய கிலேஸஸந்தாபவிரஹதோ ஸஅஸ்ஸாத³ம் ஸுக³திஸம்பாபனேன அத்தனோ து³க்³க³திது³க்க²பரிஸ்ஸமவினோத³னஞ்ச பாணாதிபாதா வேரமணிஆதி³ம் அனேகப்பகாரம் ஸுக³திகா³மிகம்மம் ஆரப⁴தி.

586. ஏதேஸு பன வட்டகதா²ய ஸீஸபூ⁴தேஸு த⁴ம்மேஸு கத்த²சி ப⁴க³வா ஏகத⁴ம்மமூலிகம் தே³ஸனம் தே³ஸேதி. ஸேய்யதி²த³ம், ‘‘இதி கோ², பி⁴க்க²வே, அவிஜ்ஜூபனிஸா ஸங்கா²ரா, ஸங்கா²ரூபனிஸம் விஞ்ஞாண’’ந்திஆதி³ (ஸம். நி. 2.23). ததா² ‘‘உபாதா³னியேஸு, பி⁴க்க²வே, த⁴ம்மேஸு அஸ்ஸாதா³னுபஸ்ஸினோ விஹரதோ தண்ஹா பவட்³ட⁴தி, தண்ஹாபச்சயா உபாதா³ன’’ந்திஆதி³ (ஸம். நி. 2.52). கத்த²சி உப⁴யமூலிகம்பி. ஸேய்யதி²த³ம், ‘‘அவிஜ்ஜானீவரணஸ்ஸ, பி⁴க்க²வே, பா³லஸ்ஸ தண்ஹாய ஸம்பயுத்தஸ்ஸ ஏவமயம் காயோ ஸமுதா³க³தோ. இதி அயஞ்சேவ காயோ ப³ஹித்³தா⁴ ச நாமரூபம் இத்தே²தம் த்³வயம். த்³வயம் படிச்ச ப²ஸ்ஸோ ஸளேவாயதனானி, யேஹி பு²ட்டோ² பா³லோ ஸுக²து³க்க²ம் படிஸம்வேதே³தீ’’திஆதி³ (ஸம். நி. 2.19). தாஸு தே³ஸனாஸு ‘‘அவிஜ்ஜாபச்சயா ஸங்கா²ரா’’தி அயமித⁴ அவிஜ்ஜாவஸேன ஏகத⁴ம்மமூலிகா தே³ஸனாதி வேதி³தப்³பா³. ஏவம் தாவேத்த² தே³ஸனாபே⁴த³தோ விஞ்ஞாதப்³போ³ வினிச்ச²யோ.

587. அத்த²தோதி அவிஜ்ஜாதீ³னம் பதா³னம் அத்த²தோ. ஸேய்யதி²த³ம், பூரேதும் அயுத்தட்டே²ன காயது³ச்சரிதாதி³ அவிந்தி³யம் நாம, அலத்³த⁴ப்³ப³ந்தி அத்தோ². தம் அவிந்தி³யம் விந்த³தீதி அவிஜ்ஜா. தப்³பி³பரீததோ காயஸுசரிதாதி³ விந்தி³யம் நாம, தம் விந்தி³யம் ந விந்த³தீதி அவிஜ்ஜா. க²ந்தா⁴னம் ராஸட்ட²ம், ஆயதனானம் ஆயதனட்ட²ம், தா⁴தூனம் ஸுஞ்ஞட்ட²ம், இந்த்³ரியானம் அதி⁴பதியட்ட²ம், ஸச்சானம் தத²ட்ட²ம் அவிதி³தம் கரோதீதிபி அவிஜ்ஜா. து³க்கா²தீ³னம் பீளனாதி³வஸேன வுத்தம் சதுப்³பி³த⁴ம் அத்த²ம் அவிதி³தம் கரோதீதிபி அவிஜ்ஜா. அந்தவிரஹிதே ஸம்ஸாரே ஸப்³ப³யோனிக³திப⁴வவிஞ்ஞாணட்டி²திஸத்தாவாஸேஸு ஸத்தே ஜவாபேதீதி அவிஜ்ஜா. பரமத்த²தோ அவிஜ்ஜமானேஸு இத்தி²புரிஸாதீ³ஸு ஜவதி, விஜ்ஜமானேஸுபி க²ந்தா⁴தீ³ஸு ந ஜவதீதி அவிஜ்ஜா. அபிச சக்கு²விஞ்ஞாணாதீ³னம் வத்தா²ரம்மணானம் படிச்சஸமுப்பாத³படிச்சஸமுப்பன்னானஞ்ச த⁴ம்மானம் சா²த³னதோபி அவிஜ்ஜா.

யம் படிச்ச ப²லமேதி, ஸோ பச்சயோ. படிச்சாதி ந வினா அபச்சக்க²த்வாதி அத்தோ². ஏதீதி உப்பஜ்ஜதி சேவ பவத்ததி சாதி அத்தோ². அபிச உபகாரகட்டோ² பச்சயட்டோ². அவிஜ்ஜா ச ஸா பச்சயோ சாதி அவிஜ்ஜாபச்சயோ. தஸ்மா அவிஜ்ஜாபச்சயா.

ஸங்க²தமபி⁴ஸங்க²ரோந்தீதி ஸங்கா²ரா. அபிச அவிஜ்ஜாபச்சயா ஸங்கா²ரா, ஸங்கா²ரஸத்³தே³ன ஆக³தஸங்கா²ராதி து³விதா⁴ ஸங்கா²ரா. தத்த² புஞ்ஞாபுஞ்ஞானேஞ்ஜாபி⁴ஸங்கா²ரா தயோ, காயவசீசித்தஸங்கா²ரா தயோதி இமே ச² அவிஜ்ஜாபச்சயா ஸங்கா²ரா. தே ஸப்³பே³பி லோகியகுஸலாகுஸலசேதனாமத்தமேவ ஹோந்தி.

ஸங்க²தஸங்கா²ரோ, அபி⁴ஸங்க²தஸங்கா²ரோ, அபி⁴ஸங்க²ரணகஸங்கா²ரோ, பயோகா³பி⁴ஸங்கா²ரோதி இமே பன சத்தாரோ ஸங்கா²ர-ஸத்³தே³ன ஆக³தஸங்கா²ரா. தத்த² ‘‘அனிச்சா வத ஸங்கா²ரா’’திஆதீ³ஸு (தீ³. நி. 2.221, 272; ஸம். நி. 1.186) வுத்தா ஸப்³பே³பி ஸப்பச்சயா த⁴ம்மா ஸங்க²தஸங்கா²ரா நாம. கம்மனிப்³ப³த்தா தேபூ⁴மகா ரூபாரூபத⁴ம்மா அபி⁴ஸங்க²தஸங்கா²ராதி அட்ட²கதா²ஸு வுத்தா, தேபி ‘‘அனிச்சா வத ஸங்கா²ரா’’தி (தீ³. நி. 2.221; 272; ஸம். நி. 1.186) ஏத்தே²வ ஸங்க³ஹம் க³ச்ச²ந்தி. விஸும் பன நேஸம் ஆக³தட்டா²னம் ந பஞ்ஞாயதி. தேபூ⁴மிககுஸலாகுஸலசேதனா பன அபி⁴ஸங்க²ரணகஸங்கா²ரோதி வுச்சதி, தஸ்ஸ ‘‘அவிஜ்ஜாக³தோயம், பி⁴க்க²வே, புரிஸபுக்³க³லோ புஞ்ஞஞ்சேவ ஸங்கா²ரம் அபி⁴ஸங்க²ரோதீ’’திஆதீ³ஸு (ஸம். நி. 2.51) ஆக³தட்டா²னம் பஞ்ஞாயதி. காயிகசேதஸிகம் பன வீரியம் பயோகா³பி⁴ஸங்கா²ரோதி வுச்சதி, ஸோ ‘‘யாவதிகா அபி⁴ஸங்கா²ரஸ்ஸ க³தி, தாவதிகா க³ந்த்வா அக்கா²ஹதம் மஞ்ஞே அட்டா²ஸீ’’திஆதீ³ஸு (அ. நி. 3.15) ஆக³தோ.

ந கேவலஞ்ச ஏதேயேவ, அஞ்ஞேபி ‘‘ஸஞ்ஞாவேத³யிதனிரோத⁴ம் ஸமாபஜ்ஜந்தஸ்ஸ கோ², ஆவுஸோ விஸாக², பி⁴க்கு²னோ பட²மம் நிருஜ்ஜ²தி வசீஸங்கா²ரோ, ததோ காயஸங்கா²ரோ, ததோ சித்தஸங்கா²ரோ’’திஆதி³னா (ம. நி. 1.464) நயேன ஸங்கா²ர-ஸத்³தே³ன ஆக³தா அனேகே ஸங்கா²ரா. தேஸு நத்தி² ஸோ ஸங்கா²ரோ, யோ ஸங்க²தஸங்கா²ரேஹி ஸங்க³ஹம் ந க³ச்சே²ய்ய, இதோ பரம் ஸங்கா²ரபச்சயா விஞ்ஞாணந்திஆதீ³ஸு வுத்தம் வுத்தனயேனேவ வேதி³தப்³ப³ம்.

அவுத்தே பன விஜானாதீதி விஞ்ஞாணம். நமதீதி நாமம். ருப்பதீதி ரூபம். ஆயே தனோதி ஆயதஞ்ச நயதீதி ஆயதனம். பு²ஸதீதி ப²ஸ்ஸோ. வேத³யதீதி வேத³னா. பரிதஸ்ஸதீதி தண்ஹா. உபாதி³யதீதி உபாதா³னம். ப⁴வதி பா⁴வயதி சாதி ப⁴வோ. ஜனனம் ஜாதி. ஜிரணம் ஜரா. மரந்தி ஏதேனாதி மரணம். ஸோசனம் ஸோகோ. பரிதே³வனம் பரிதே³வோ. து³க்க²யதீதி து³க்க²ம். உப்பாத³ட்டி²திவஸேன வா த்³விதா⁴ க²ணதீதிபி து³க்க²ம். து³ம்மனபா⁴வோ தோ³மனஸ்ஸம். பு⁴ஸோ ஆயாஸோ உபாயாஸோ.

ஸம்ப⁴வந்தீதி அபி⁴னிப்³ப³த்தந்தி. ந கேவலஞ்ச ஸோகாதீ³ஹேவ, அத² கோ² ஸப்³ப³பதே³ஹி ஸம்ப⁴வந்தி-ஸத்³த³ஸ்ஸ யோஜனா காதப்³பா³. இதரதா² ஹி ‘‘அவிஜ்ஜாபச்சயா ஸங்கா²ரா’’தி வுத்தே கிம் கரோந்தீதி ந பஞ்ஞாயேய்ய, ஸம்ப⁴வந்தீதி பன யோஜனாய ஸதி அவிஜ்ஜா ச ஸா பச்சயோ சாதி அவிஜ்ஜாபச்சயோ. தஸ்மா அவிஜ்ஜாபச்சயா ஸங்கா²ரா ஸம்ப⁴வந்தீதி பச்சயபச்சயுப்பன்னவவத்தா²னம் கதம் ஹோதி. ஏஸ நயோ ஸப்³ப³த்த².

ஏவந்தி நித்³தி³ட்ட²னயனித³ஸ்ஸனம். தேன அவிஜ்ஜாதீ³ஹேவ காரணேஹி, ந இஸ்ஸரனிம்மானாதீ³ஹீதி த³ஸ்ஸேதி. ஏதஸ்ஸாதி யதா²வுத்தஸ்ஸ. கேவலஸ்ஸாதி அஸம்மிஸ்ஸஸ்ஸ, ஸகலஸ்ஸ வா. து³க்க²க்க²ந்த⁴ஸ்ஸாதி து³க்க²ஸமூஹஸ்ஸ, ந ஸத்தஸ்ஸ, ந ஸுக²ஸுபா⁴தீ³னம். ஸமுத³யோதி நிப்³ப³த்தி. ஹோதீதி ஸம்ப⁴வதி. ஏவமேத்த² அத்த²தோ விஞ்ஞாதப்³போ³ வினிச்ச²யோ.

588. லக்க²ணாதி³தோதி அவிஜ்ஜாதீ³னம் லக்க²ணாதி³தோ. ஸேய்யதி²த³ம் – அஞ்ஞாணலக்க²ணா அவிஜ்ஜா, ஸம்மோஹனரஸா, சா²த³னபச்சுபட்டா²னா, ஆஸவபத³ட்டா²னா. அபி⁴ஸங்க²ரணலக்க²ணா ஸங்கா²ரா, ஆயூஹனரஸா, சேதனாபச்சுபட்டா²னா, அவிஜ்ஜாபத³ட்டா²னா. விஜானனலக்க²ணம் விஞ்ஞாணம், புப்³ப³ங்க³மரஸம், படிஸந்தி⁴பச்சுபட்டா²னம், ஸங்கா²ரபத³ட்டா²னம், வத்தா²ரம்மணபத³ட்டா²னம் வா. நமனலக்க²ணம் நாமம், ஸம்பயோக³ரஸம், அவினிப்³போ⁴க³பச்சுபட்டா²னம், விஞ்ஞாணபத³ட்டா²னம். ருப்பனலக்க²ணம் ரூபம், விகிரணரஸம், அப்³யாகதபச்சுபட்டா²னம், விஞ்ஞாணபத³ட்டா²னம். ஆயதனலக்க²ணம் ஸளாயதனம், த³ஸ்ஸனாதி³ரஸம், வத்து²த்³வாரபா⁴வபச்சுபட்டா²னம், நாமரூபபத³ட்டா²னம். பு²ஸனலக்க²ணோ ப²ஸ்ஸோ, ஸங்க⁴ட்டனரஸோ, ஸங்க³திபச்சுபட்டா²னோ, ஸளாயதனபத³ட்டா²னோ. அனுப⁴வனலக்க²ணா வேத³னா, விஸயரஸஸம்போ⁴க³ரஸா, ஸுக²து³க்க²பச்சுபட்டா²னா, ப²ஸ்ஸபத³ட்டா²னா. ஹேதுலக்க²ணா தண்ஹா, அபி⁴னந்த³னரஸா, அதித்தபா⁴வபச்சுபட்டா²னா, வேத³னாபத³ட்டா²னா. க³ஹணலக்க²ணம் உபாதா³னம், அமுஞ்சனரஸம், தண்ஹாத³ள்ஹத்ததி³ட்டி²பச்சுபட்டா²னம், தண்ஹாபத³ட்டா²னம். கம்மகம்மப²லலக்க²ணோ ப⁴வோ, பா⁴வனப⁴வனரஸோ, குஸலாகுஸலாப்³யாகதபச்சுபட்டா²னோ, உபாதா³னபத³ட்டா²னோ. ஜாதிஆதீ³னம் லக்க²ணாதீ³னி ஸச்சனித்³தே³ஸே வுத்தனயேனேவ வேதி³தப்³பா³னி. ஏவமேத்த² லக்க²ணாதி³தோபி விஞ்ஞாதப்³போ³ வினிச்ச²யோ.

589. ஏகவிதா⁴தி³தோதி ஏத்த² அவிஜ்ஜா அஞ்ஞாணாத³ஸ்ஸனமோஹாதி³பா⁴வதோ ஏகவிதா⁴. அப்படிபத்திமிச்சா²படிபத்திதோ து³விதா⁴. ததா² ஸஸங்கா²ராஸங்கா²ரதோ. வேத³னத்தயஸம்பயோக³தோ திவிதா⁴. சதுஸச்சபடிவேத⁴தோ சதுப்³பி³தா⁴. க³திபஞ்சகாதீ³னவச்சா²த³னதோ பஞ்சவிதா⁴. த்³வாராரம்மணதோ பன ஸப்³பே³ஸுபி அரூபத⁴ம்மேஸு ச²ப்³பி³த⁴தா வேதி³தப்³பா³.

ஸங்கா²ரா ஸாஸவவிபாகத⁴ம்மத⁴ம்மாதி³பா⁴வதோ ஏகவிதா⁴. குஸலாகுஸலதோ து³விதா⁴. ததா² பரித்தமஹக்³க³தஹீனமஜ்ஜி²மமிச்ச²த்தனியதானியததோ. திவிதா⁴ புஞ்ஞாபி⁴ஸங்கா²ராதி³பா⁴வதோ. சதுப்³பி³தா⁴ சதுயோனிஸம்வத்தனதோ. பஞ்சவிதா⁴ பஞ்சக³திகா³மிதோ.

விஞ்ஞாணம் லோகியவிபாகாதி³பா⁴வதோ ஏகவித⁴ம். ஸஹேதுகாஹேதுகாதி³தோ து³வித⁴ம். ப⁴வத்தயபரியாபன்னதோ, வேத³னத்தயஸம்பயோக³தோ, அஹேதுகத்³விஹேதுகதிஹேதுகதோ ச திவித⁴ம். யோனிக³திவஸேன சதுப்³பி³த⁴ம், பஞ்சவித⁴ஞ்ச.

நாமரூபம் விஞ்ஞாணஸன்னிஸ்ஸயதோ கம்மபச்சயதோ ச ஏகவித⁴ம். ஸாரம்மணனாரம்மணதோ து³வித⁴ம். அதீதாதி³தோ திவித⁴ம். யோனிக³திவஸேன சதுப்³பி³த⁴ம், பஞ்சவித⁴ஞ்ச.

ஸளாயதனம் ஸஞ்ஜாதிஸமோஸரணட்டா²னதோ ஏகவித⁴ம். பூ⁴தப்பஸாத³விஞ்ஞாணாதி³தோ து³வித⁴ம். ஸம்பத்தாஸம்பத்தனோப⁴யகோ³சரதோ திவித⁴ம். யோனிக³திபரியாபன்னதோ சதுப்³பி³த⁴ம் பஞ்சவித⁴ஞ்சாதி இமினா நயேன ப²ஸ்ஸாதீ³னம்பி ஏகவிதா⁴தி³பா⁴வோ வேதி³தப்³போ³தி ஏவமேத்த² ஏகவிதா⁴தி³தோபி விஞ்ஞாதப்³போ³ வினிச்ச²யோ.

590. அங்கா³னஞ்ச வவத்தா²னாதி ஸோகாத³யோ சேத்த² ப⁴வசக்கஸ்ஸ அவிச்சே²த³த³ஸ்ஸனத்த²ம் வுத்தா. ஜராமரணப்³பா⁴ஹதஸ்ஸ ஹி பா³லஸ்ஸ தே ஸம்ப⁴வந்தி. யதா²ஹ – ‘‘அஸ்ஸுதவா, பி⁴க்க²வே, புது²ஜ்ஜனோ ஸாரீரிகாய து³க்கா²ய வேத³னாய பு²ட்டோ² ஸமானோ ஸோசதி கிலமதி பரிதே³வதி உரத்தாளிம் கந்த³தி ஸம்மோஹமாபஜ்ஜதீ’’தி (ஸம். நி. 4.252). யாவ ச தேஸம் பவத்தி, தாவ அவிஜ்ஜாயாதி புனபி அவிஜ்ஜாபச்சயா ஸங்கா²ராதி ஸம்ப³ந்த⁴மேவ ஹோதி ப⁴வசக்கம். தஸ்மா தேஸம் ஜராமரணேனேவ ஏகஸங்கே²பம் கத்வா த்³வாத³ஸேவ படிச்சஸமுப்பாத³ங்கா³னீதி வேதி³தப்³பா³னி. ஏவமேத்த² அங்கா³னம் வவத்தா²னதோபி விஞ்ஞாதப்³போ³ வினிச்ச²யோ.

அயம் தாவேத்த² ஸங்கே²பகதா².

அவிஜ்ஜாபச்சயாஸங்கா²ரபத³கதா²

561. அயம் பன வித்தா²ரனயோ – அவிஜ்ஜாதி ஸுத்தந்தபரியாயேன து³க்கா²தீ³ஸு சதூஸு டா²னேஸு அஞ்ஞாணம், அபி⁴த⁴ம்மபரியாயேன புப்³ப³ந்தாதீ³ஹி ஸத்³தி⁴ம் அட்ட²ஸு. வுத்தஞ்ஹேதம் ‘‘தத்த² கதமா அவிஜ்ஜா, து³க்கே² அஞ்ஞாணம்…பே… து³க்க²னிரோத⁴கா³மினியா படிபதா³ய அஞ்ஞாணம், புப்³ப³ந்தே அஞ்ஞாணம், அபரந்தே, புப்³ப³ந்தாபரந்தே, இத³ப்பச்சயதாபடிச்சஸமுப்பன்னேஸு த⁴ம்மேஸு அஞ்ஞாண’’ந்தி (த⁴. ஸ. 1106). தத்த² கிஞ்சாபி ட²பேத்வா லோகுத்தரம் ஸச்சத்³வயம் ஸேஸட்டா²னேஸு ஆரம்மணவஸேன அவிஜ்ஜா உப்பஜ்ஜதி, ஏவம் ஸந்தேபி படிச்சா²த³னவஸேனேவ இத⁴ அதி⁴ப்பேதா. ஸா ஹி உப்பன்னா து³க்க²ஸச்சம் படிச்சா²தே³த்வா திட்ட²தி, யாதா²வஸரஸலக்க²ணம் படிவிஜ்ஜி²தும் ந தே³தி, ததா² ஸமுத³யம், நிரோத⁴ம், மக்³க³ம், புப்³ப³ந்தஸங்கா²தம் அதீதம் க²ந்த⁴பஞ்சகம், அபரந்தஸங்கா²தம் அனாக³தம் க²ந்த⁴பஞ்சகம், புப்³ப³ந்தாபரந்தஸங்கா²தம் தது³ப⁴யம், இத³ப்பச்சயதாபடிச்சஸமுப்பன்னத⁴ம்மஸங்கா²தம் இத³ப்பச்சயதஞ்சேவ படிச்சஸமுப்பன்னத⁴ம்மே ச படிச்சா²தே³த்வா திட்ட²தி. ‘‘அயம் அவிஜ்ஜா, இமே ஸங்கா²ரா’’தி ஏவம் யாதா²வஸரஸலக்க²ணமேத்த² படிவிஜ்ஜி²தும் ந தே³தி. தஸ்மா து³க்கே² அஞ்ஞாணம்…பே… இத³ப்பச்சயதாபடிச்சஸமுப்பன்னேஸு த⁴ம்மேஸு அஞ்ஞாணந்தி வுச்சதி.

592. ஸங்கா²ராதி புஞ்ஞாத³யோ தயோ காயஸங்கா²ராத³யோ தயோதி ஏவம் புப்³பே³ ஸங்கே²பதோ வுத்தா ச², வித்தா²ரதோ பனேத்த² புஞ்ஞாபி⁴ஸங்கா²ரோ தா³னஸீலாதி³வஸேன பவத்தா அட்ட² காமாவசரகுஸலசேதனா சேவ பா⁴வனாவஸேன பவத்தா பஞ்ச ரூபாவசரகுஸலசேதனா சாதி தேரஸ சேதனா ஹோந்தி. அபுஞ்ஞாபி⁴ஸங்கா²ரோ பாணாதிபாதாதி³வஸேன பவத்தா த்³வாத³ஸ அகுஸலசேதனா. ஆனேஞ்ஜாபி⁴ஸங்கா²ரோ பா⁴வனாவஸேனேவ பவத்தா சதஸ்ஸோ அரூபாவசரகுஸலசேதனா சாதி தயோபி ஸங்கா²ரா ஏகூனதிம்ஸ சேதனா ஹோந்தி.

இதரேஸு பன தீஸு காயஸஞ்சேதனா காயஸங்கா²ரோ, வசீஸஞ்சேதனா வசீஸங்கா²ரோ, மனோஸஞ்சேதனா சித்தஸங்கா²ரோ. அயம் திகோ கம்மாயூஹனக்க²ணே புஞ்ஞாபி⁴ஸங்கா²ராதீ³னம் த்³வாரதோ பவத்தித³ஸ்ஸனத்த²ம் வுத்தோ. காயவிஞ்ஞத்திம் ஸமுட்டா²பேத்வா ஹி காயத்³வாரதோ பவத்தா அட்ட² காமாவசரகுஸலசேதனா, த்³வாத³ஸ அகுஸலசேதனாதி ஸமவீஸதி சேதனா காயஸங்கா²ரோ நாம. தா ஏவ வசீவிஞ்ஞத்திம் ஸமுட்டா²பேத்வா வசீத்³வாரதோ பவத்தா வசீஸங்கா²ரோ நாம. அபி⁴ஞ்ஞாசேதனா பனேத்த² பரதோ விஞ்ஞாணஸ்ஸ பச்சயோ ந ஹோதீதி ந க³ஹிதா. யதா² ச அபி⁴ஞ்ஞாசேதனா, ஏவம் உத்³த⁴ச்சசேதனாபி ந ஹோதி. தஸ்மா ஸாபி விஞ்ஞாணஸ்ஸ பச்சயபா⁴வே அபனேதப்³பா³, அவிஜ்ஜாபச்சயா பன ஸப்³பா³பேதா ஹோந்தி. உபோ⁴பி விஞ்ஞத்தியோ அஸமுட்டா²பேத்வா மனோத்³வாரே உப்பன்னா பன ஸப்³பா³பி ஏகூனதிம்ஸதி சேதனா சித்தஸங்கா²ரோதி. இதி அயம் திகோ புரிமத்திகமேவ பவிஸதீதி அத்த²தோ புஞ்ஞாபி⁴ஸங்கா²ராதீ³னம்யேவ வஸேன அவிஜ்ஜாய பச்சயபா⁴வோ வேதி³தப்³போ³.

593. தத்த² ஸியா – கத²ம் பனேதம் ஜானிதப்³ப³ம் ‘‘இமே ஸங்கா²ரா அவிஜ்ஜா பச்சயா ஹோந்தீ’’தி? அவிஜ்ஜாபா⁴வே பா⁴வதோ. யஸ்ஸ ஹி து³க்கா²தீ³ஸு அவிஜ்ஜாஸங்கா²தம் அஞ்ஞாணம் அப்பஹீனம் ஹோதி, ஸோ து³க்கே² தாவ புப்³ப³ந்தாதீ³ஸு ச அஞ்ஞாணேன ஸம்ஸாரது³க்க²ம் ஸுக²ஸஞ்ஞாய க³ஹேத்வா தஸ்ஸேவ ஹேதுபூ⁴தே திவிதே⁴பி ஸங்கா²ரே ஆரப⁴தி. ஸமுத³யே அஞ்ஞாணேன து³க்க²ஹேதுபூ⁴தேபி தண்ஹாபரிக்கா²ரே ஸங்கா²ரே ஸுக²ஹேதுதோ மஞ்ஞமானோ ஆரப⁴தி. நிரோதே⁴ பன மக்³கே³ ச அஞ்ஞாணேன து³க்க²ஸ்ஸ அனிரோத⁴பூ⁴தேபி க³திவிஸேஸே து³க்க²னிரோத⁴ஸஞ்ஞீ ஹுத்வா நிரோத⁴ஸ்ஸ ச அமக்³க³பூ⁴தேஸுபி யஞ்ஞாமரதபாதீ³ஸு நிரோத⁴மக்³க³ஸஞ்ஞீ ஹுத்வா து³க்க²னிரோத⁴ம் பத்த²யமானோ யஞ்ஞாமரதபாதி³முகே²ன திவிதே⁴பி ஸங்கா²ரே ஆரப⁴தி.

அபிச ஸோ தாய சதூஸு ஸச்சேஸு அப்பஹீனாவிஜ்ஜதாய விஸேஸதோ ஜாதிஜராரோக³மரணாதி³அனேகாதீ³னவவோகிண்ணம்பி புஞ்ஞப²லஸங்கா²தம் து³க்க²ம் து³க்க²தோ அஜானந்தோ தஸ்ஸ அதி⁴க³மாய காயவசீசித்தஸங்கா²ரபே⁴த³ம் புஞ்ஞாபி⁴ஸங்கா²ரம் ஆரப⁴தி தே³வச்ச²ரகாமகோ விய மருப்பபாதம். ஸுக²ஸம்மதஸ்ஸாபி ச தஸ்ஸ புஞ்ஞப²லஸ்ஸ அந்தே மஹாபரிளாஹஜனிகம் விபரிணாமது³க்க²தம் அப்பஸ்ஸாத³தஞ்ச அபஸ்ஸந்தோபி தப்பச்சயம் வுத்தப்பகாரமேவ புஞ்ஞாபி⁴ஸங்கா²ரம் ஆரப⁴தி ஸலபோ⁴ விய தீ³பஸிகா²பி⁴னிபாதம், மது⁴பி³ந்து³கி³த்³தோ⁴ விய ச மது⁴லித்தஸத்த²தா⁴ராலேஹனம். காமுபஸேவனாதீ³ஸு ச ஸவிபாகேஸு ஆதீ³னவம் அபஸ்ஸந்தோ ஸுக²ஸஞ்ஞாய சேவ கிலேஸாபி⁴பூ⁴ததாய ச த்³வாரத்தயப்பவத்தம்பி அபுஞ்ஞாபி⁴ஸங்கா²ரம் ஆரப⁴தி, பா³லோ விய கூ³த²கீளனம், மரிதுகாமோ விய ச விஸகா²த³னம். ஆருப்பவிபாகேஸு சாபி ஸங்கா²ரவிபரிணாமது³க்க²தம் அனவபு³ஜ்ஜ²மானோ ஸஸ்ஸதாதி³விபல்லாஸேன சித்தஸங்கா²ரபூ⁴தம் ஆனேஞ்ஜாபி⁴ஸங்கா²ரம் ஆரப⁴தி, தி³ஸாமூள்ஹோ விய பிஸாசனக³ராபி⁴முக²மக்³க³க³மனம்.

ஏவம் யஸ்மா அவிஜ்ஜாபா⁴வதோவ ஸங்கா²ரபா⁴வோ, ந அபா⁴வதோ. தஸ்மா ஜானிதப்³ப³மேதம் ‘‘இமே ஸங்கா²ரா அவிஜ்ஜாபச்சயா ஹோந்தீ’’தி. வுத்தம்பி சேதம் ‘‘அவித்³வா, பி⁴க்க²வே, அவிஜ்ஜாக³தோ புஞ்ஞாபி⁴ஸங்கா²ரம்பி அபி⁴ஸங்க²ரோதி, அபுஞ்ஞாபி⁴ஸங்கா²ரம்பி அபி⁴ஸங்க²ரோதி, ஆனேஞ்ஜாபி⁴ஸங்கா²ரம்பி அபி⁴ஸங்க²ரோதி. யதோ ச கோ², பி⁴க்க²வே, பி⁴க்கு²னோ அவிஜ்ஜா பஹீனா, விஜ்ஜா உப்பன்னா; ஸோ அவிஜ்ஜாவிராகா³ விஜ்ஜுப்பாதா³ நேவ புஞ்ஞாபி⁴ஸங்கா²ரம் அபி⁴ஸங்க²ரோதீ’’தி.

பட்டா²னபச்சயகதா²

594. ஏத்தா²ஹ – க³ண்ஹாம தாவ ஏதம் அவிஜ்ஜா ஸங்கா²ரானம் பச்சயோதி, இத³ம் பன வத்தப்³ப³ம் கதமேஸம் ஸங்கா²ரானம் கத²ம் பச்சயோ ஹோதீதி? தத்ரித³ம் வுச்சதி, ப⁴க³வதா ஹி ‘‘ஹேதுபச்சயோ, ஆரம்மணபச்சயோ, அதி⁴பதிபச்சயோ, அனந்தரபச்சயோ, ஸமனந்தரபச்சயோ, ஸஹஜாதபச்சயோ, அஞ்ஞமஞ்ஞபச்சயோ, நிஸ்ஸயபச்சயோ, உபனிஸ்ஸயபச்சயோ, புரேஜாதபச்சயோ, பச்சா²ஜாதபச்சயோ, ஆஸேவனபச்சயோ, கம்மபச்சயோ, விபாகபச்சயோ, ஆஹாரபச்சயோ, இந்த்³ரியபச்சயோ, ஜா²னபச்சயோ, மக்³க³பச்சயோ, ஸம்பயுத்தபச்சயோ, விப்பயுத்தபச்சயோ, அத்தி²பச்சயோ, நத்தி²பச்சயோ, விக³தபச்சயோ, அவிக³தபச்சயோ’’தி (பட்டா². 1.1.பச்சயுத்³தே³ஸ) சதுவீஸதி பச்சயா வுத்தா.

தத்த² ஹேது ச ஸோ பச்சயோ சாதி ஹேதுபச்சயோ, ஹேது ஹுத்வா பச்சயோ, ஹேதுபா⁴வேன பச்சயோதி வுத்தம் ஹோதி. ஆரம்மணபச்சயாதீ³ஸுபி ஏஸேவ நயோ.

595. தத்த² ஹேதூதி வசனாவயவகாரணமூலானமேதம் அதி⁴வசனம். ‘‘படிஞ்ஞா, ஹேதூ’’திஆதீ³ஸு ஹி லோகே வசனாவயவோ ஹேதூதி வுச்சதி. ஸாஸனே பன ‘‘யே த⁴ம்மா ஹேதுப்பப⁴வா’’திஆதீ³ஸு (மஹாவ. 60) காரணம். ‘‘தயோ குஸலஹேதூ, தயோ அகுஸலஹேதூ’’திஆதீ³ஸு (த⁴. ஸ. 1059) மூலம் ஹேதூதி வுச்சதி, தம் இத⁴ அதி⁴ப்பேதம். பச்சயோதி ஏத்த² பன அயம் வசனத்தோ², படிச்ச ஏதஸ்மா ஏதீதி பச்சயோ. அபச்சக்கா²ய நம் வத்ததீதி அத்தோ². யோ ஹி த⁴ம்மோ யம் த⁴ம்மம் அபச்சக்கா²ய திட்ட²தி வா உப்பஜ்ஜதி வா, ஸோ தஸ்ஸ பச்சயோதி வுத்தம் ஹோதி. லக்க²ணதோ பன உபகாரகலக்க²ணோ பச்சயோ. யோ ஹி த⁴ம்மோ யஸ்ஸ த⁴ம்மஸ்ஸ டி²தியா வா உப்பத்தியா வா உபகாரகோ ஹோதி, ஸோ தஸ்ஸ பச்சயோதி வுச்சதி. பச்சயோ, ஹேது, காரணம், நிதா³னம், ஸம்ப⁴வோ, பப⁴வோதிஆதி³ அத்த²தோ ஏகம், ப்³யஞ்ஜனதோ நானம். இதி மூலட்டே²ன ஹேது, உபகாரகட்டே²ன பச்சயோதி ஸங்கே²பதோ மூலட்டே²ன உபகாரகோ த⁴ம்மோ ஹேதுபச்சயோ.

ஸோ ஸாலிஆதீ³னம் ஸாலிபீ³ஜாதீ³னி விய, மணிபபா⁴தீ³னம் விய ச மணிவண்ணாத³யோ குஸலாதீ³னம் குஸலாதி³பா⁴வஸாத⁴கோதி ஆசரியானம் அதி⁴ப்பாயோ. ஏவம் ஸந்தே பன தம்ஸமுட்டா²னரூபேஸு ஹேதுபச்சயதா ந ஸம்பஜ்ஜதி. ந ஹி ஸோ தேஸம் குஸலாதி³பா⁴வம் ஸாதே⁴தி, ந ச பச்சயோ ந ஹோதி. வுத்தஞ்ஹேதம் ‘‘ஹேதூ ஹேதுஸம்பயுத்தகானம் த⁴ம்மானம் தம்ஸமுட்டா²னானஞ்ச ரூபானம் ஹேதுபச்சயேன பச்சயோ’’தி (பட்டா². 1.1.1). அஹேதுகசித்தானஞ்ச வினா ஏதேன அப்³யாகதபா⁴வோ ஸித்³தோ⁴, ஸஹேதுகானம்பி ச யோனிஸோமனஸிகாராதி³படிப³த்³தோ⁴ குஸலாதி³பா⁴வோ, ந ஸம்பயுத்தஹேதுபடிப³த்³தோ⁴. யதி³ ச ஸம்பயுத்தஹேதூஸு ஸபா⁴வதோவ குஸலாதி³பா⁴வோ ஸியா, ஸம்பயுத்தேஸு ஹேதுபடிப³த்³தோ⁴ அலோபோ⁴ குஸலோ வா ஸியா அப்³யாகதோ வா. யஸ்மா பன உப⁴யதா²பி ஹோதி, தஸ்மா யதா² ஸம்பயுத்தேஸு, ஏவம் ஹேதூஸுபி குஸலாதி³தா பரியேஸிதப்³பா³.

குஸலாதி³பா⁴வஸாத⁴னவஸேன பன ஹேதூனம் மூலட்ட²ம் அக³ஹேத்வா ஸுப்பதிட்டி²தபா⁴வஸாத⁴னவஸேன க³ய்ஹமானே ந கிஞ்சி விருஜ்ஜ²தி. லத்³த⁴ஹேதுபச்சயா ஹி த⁴ம்மா விரூள்ஹமூலா விய பாத³பா தி²ரா ஹோந்தி ஸுப்பதிட்டி²தா, அஹேதுகா திலபீ³ஜகாதி³ஸேவாலா விய ந ஸுப்பதிட்டி²தா. இதி மூலட்டே²ன உபகாரகோதி ஸுப்பதிட்டி²தபா⁴வஸாத⁴னேன உபகாரகோ த⁴ம்மோ ஹேதுபச்சயோதி வேதி³தப்³போ³.

596. ததோ பரேஸு ஆரம்மணபா⁴வேன உபகாரகோ த⁴ம்மோ ஆரம்மணபச்சயோ. ஸோ ‘‘ரூபாயதனம் சக்கு²விஞ்ஞாணதா⁴துயா’’தி (பட்டா². 1.1.2) ஆரபி⁴த்வாபி ‘‘யம் யம் த⁴ம்மம் ஆரப்³ப⁴ யே யே த⁴ம்மா உப்பஜ்ஜந்தி சித்தசேதஸிகா த⁴ம்மா, தே தே த⁴ம்மா தேஸம் தேஸம் த⁴ம்மானம் ஆரம்மணபச்சயேன பச்சயோ’’தி (பட்டா². 1.1.2) ஓஸாபிதத்தா ந கோசி த⁴ம்மோ ந ஹோதி. யதா² ஹி து³ப்³ப³லோ புரிஸோ த³ண்ட³ம் வா ரஜ்ஜும் வா ஆலம்பி³த்வாவ உட்ட²ஹதி சேவ திட்ட²தி ச, ஏவம் சித்தசேதஸிகா த⁴ம்மா ரூபாதி³ஆரம்மணம் ஆரப்³பே⁴வ உப்பஜ்ஜந்தி சேவ திட்ட²ந்தி ச. தஸ்மா ஸப்³பே³பி சித்தசேதஸிகானம் ஆரம்மணபூ⁴தா த⁴ம்மா ஆரம்மணபச்சயோதி வேதி³தப்³பா³.

597. ஜேட்ட²கட்டே²ன உபகாரகோ த⁴ம்மோ அதி⁴பதிபச்சயோ, ஸோ ஸஹஜாதாரம்மணவஸேன து³விதோ⁴. தத்த² ‘‘ச²ந்தா³தி⁴பதி ச²ந்த³ஸம்பயுத்தகானம் த⁴ம்மானம் தம்ஸமுட்டா²னானஞ்ச ரூபானம் அதி⁴பதிபச்சயேன பச்சயோ’’திஆதி³வசனதோ (பட்டா². 1.3.3) ச²ந்த³வீரியசித்தவீமம்ஸாஸங்கா²தா சத்தாரோ த⁴ம்மா அதி⁴பதிபச்சயோதி வேதி³தப்³பா³, நோ ச கோ² ஏகதோ. யதா³ ஹி ச²ந்த³ம் து⁴ரம் ச²ந்த³ம் ஜேட்ட²கம் கத்வா சித்தம் பவத்ததி, ததா³ ச²ந்தோ³வ அதி⁴பதி, ந இதரே. ஏஸ நயோ ஸேஸேஸுபி.

யம் பன த⁴ம்மம் க³ரும் கத்வா அரூபத⁴ம்மா பவத்தந்தி, ஸோ நேஸம் ஆரம்மணாதி⁴பதி. தேன வுத்தம் ‘‘யம் யம் த⁴ம்மம் க³ரும் கத்வா யே யே த⁴ம்மா உப்பஜ்ஜந்தி சித்தசேதஸிகா த⁴ம்மா, தே தே த⁴ம்மா தேஸம் தேஸம் த⁴ம்மானம் அதி⁴பதிபச்சயேன பச்சயோ’’தி (பட்டா². 1.1.3).

598. அனந்தரபா⁴வேன உபகாரகோ த⁴ம்மோ அனந்தரபச்சயோ. ஸமனந்தரபா⁴வேன உபகாரகோ த⁴ம்மோ ஸமனந்தரபச்சயோ. இத³ஞ்ச பச்சயத்³வயம் ப³ஹுதா⁴ பபஞ்சயந்தி. அயம் பனேத்த² ஸாரோ, யோ ஹி ஏஸ சக்கு²விஞ்ஞாணானந்தரா மனோதா⁴து, மனோதா⁴துஅனந்தரா மனோவிஞ்ஞாணதா⁴தூதிஆதி³ சித்தனியமோ, ஸோ யஸ்மா புரிமபுரிமசித்தவஸேனேவ இஜ்ஜ²தி, ந அஞ்ஞதா², தஸ்மா அத்தனோ அத்தனோ அனந்தரம் அனுரூபஸ்ஸ சித்துப்பாத³ஸ்ஸ உப்பாத³னஸமத்தோ² த⁴ம்மோ அனந்தரபச்சயோ. தேனேவாஹ – ‘‘அனந்தரபச்சயோதி சக்கு²விஞ்ஞாணதா⁴து தம்ஸம்பயுத்தகா ச த⁴ம்மா மனோதா⁴துயா தம்ஸம்பயுத்தகானஞ்ச த⁴ம்மானம் அனந்தரபச்சயேன பச்சயோ’’திஆதி³ (பட்டா². 1.1.4). யோ அனந்தரபச்சயோ, ஸ்வேவ ஸமனந்தரபச்சயோ. ப்³யஞ்ஜனமத்தமேவ ஹேத்த² நானம், உபசயஸந்ததீஸு விய அதி⁴வசனனிருத்திது³காதீ³ஸு விய ச. அத்த²தோ பன நானம் நத்தி².

யம்பி ‘‘அத்தா²னந்தரதாய அனந்தரபச்சயோ, காலானந்தரதாய ஸமனந்தரபச்சயோ’’தி ஆசரியானம் மதம், தம் ‘‘நிரோதா⁴ வுட்ட²ஹந்தஸ்ஸ நேவஸஞ்ஞானாஸஞ்ஞாயதனகுஸலம் ப²லஸமாபத்தியா ஸமனந்தரபச்சயேன பச்சயோ’’திஆதீ³ஹி (பட்டா². 1.1.418) விருஜ்ஜ²தி. யம்பி தத்த² வத³ந்தி ‘‘த⁴ம்மானம் ஸமுட்டா²பனஸமத்த²தா ந பரிஹாயதி, பா⁴வனாப³லேன பன வாரிதத்தா த⁴ம்மா ஸமனந்தரா நுப்பஜ்ஜந்தீ’’தி, தம்பி காலானந்தரதாய அபா⁴வமேவ ஸாதே⁴தி. பா⁴வனாப³லேன ஹி தத்த² காலானந்தரதா நத்தீ²தி, மயம்பி ஏததே³வ வதா³ம. யஸ்மா ச காலானந்தரதா நத்தி², தஸ்மா ஸமனந்தரபச்சயதா ந யுஜ்ஜதி. காலானந்தரதாய ஹி தேஸம் ஸமனந்தரபச்சயோ ஹோதீதி லத்³தி⁴. தஸ்மா அபி⁴னிவேஸம் அகத்வா ப்³யஞ்ஜனமத்ததோவேத்த² நானாகரணம் பச்சேதப்³ப³ம், ந அத்த²தோ. கத²ம்? நத்தி² ஏதேஸம் அந்தரந்தி ஹி அனந்தரா. ஸண்டா²னாபா⁴வதோ ஸுட்டு² அனந்தராதி ஸமனந்தரா.

599. உப்பஜ்ஜமானோவ ஸஹ உப்பாத³னபா⁴வேன உபகாரகோ த⁴ம்மோ ஸஹஜாதபச்சயோ பகாஸஸ்ஸ பதீ³போ விய. ஸோ அரூபக்க²ந்தா⁴தி³வஸேன ச²ப்³பி³தோ⁴ ஹோதி. யதா²ஹ – ‘‘சத்தாரோ க²ந்தா⁴ அரூபினோ அஞ்ஞமஞ்ஞம் ஸஹஜாதபச்சயேன பச்சயோ. சத்தாரோ மஹாபூ⁴தா அஞ்ஞமஞ்ஞம், ஓக்கந்திக்க²ணே நாமரூபம் அஞ்ஞமஞ்ஞம், சித்தசேதஸிகா த⁴ம்மா சித்தஸமுட்டா²னானம் ரூபானம், மஹாபூ⁴தா உபாதா³ரூபானம், ரூபினோ த⁴ம்மா அரூபீனம் த⁴ம்மானம் கிஞ்சிகாலே ஸஹஜாதபச்சயேன பச்சயோ, கிஞ்சிகாலே ந ஸஹஜாதபச்சயேன பச்சயோ’’தி (பட்டா². 1.1.6). இத³ம் ஹத³யவத்து²மேவ ஸந்தா⁴ய வுத்தம்.

600. அஞ்ஞமஞ்ஞம் உப்பாத³னுபத்த²ம்ப⁴னபா⁴வேன உபகாரகோ த⁴ம்மோ அஞ்ஞமஞ்ஞபச்சயோ அஞ்ஞமஞ்ஞூபத்த²ம்ப⁴கம் தித³ண்ட³கம் விய. ஸோ அரூபக்க²ந்தா⁴தி³வஸேன திவிதோ⁴ ஹோதி. யதா²ஹ – ‘‘சத்தாரோ க²ந்தா⁴ அரூபினோ அஞ்ஞமஞ்ஞபச்சயேன பச்சயோ. சத்தாரோ மஹாபூ⁴தா ஓக்கந்திக்க²ணே நாமரூபம் அஞ்ஞமஞ்ஞபச்சயேன பச்சயோ’’தி (பட்டா². 1.1.7).

601. அதி⁴ட்டா²னாகாரேன நிஸ்ஸயாகாரேன ச உபகாரகோ த⁴ம்மோ நிஸ்ஸயபச்சயோ தருசித்தகம்மாதீ³னம் பத²வீபடாத³யோ விய. ஸோ ‘‘சத்தாரோ க²ந்தா⁴ அரூபினோ அஞ்ஞமஞ்ஞம் நிஸ்ஸயபச்சயேன பச்சயோ’’தி ஏவம் ஸஹஜாதே வுத்தனயேனேவ வேதி³தப்³போ³. ச²ட்டோ² பனேத்த² கோட்டா²ஸோ ‘‘சக்கா²யதனம் சக்கு²விஞ்ஞாணதா⁴துயா…பே… ஸோத… கா⁴ன… ஜிவ்ஹா… காயாயதனம் காயவிஞ்ஞாணதா⁴துயா தம்ஸம்பயுத்தகானஞ்ச த⁴ம்மானம் நிஸ்ஸயபச்சயேன பச்சயோ. யம் ரூபம் நிஸ்ஸாய மனோதா⁴து ச மனோவிஞ்ஞாணதா⁴து ச வத்தந்தி, தம் ரூபம் மனோதா⁴துயா ச மனோவிஞ்ஞாணதா⁴துயா ச தம்ஸம்பயுத்தகானஞ்ச த⁴ம்மானம் நிஸ்ஸயபச்சயேன பச்சயோ’’தி (பட்டா². 1.1.8) ஏவம் விப⁴த்தோ.

602. உபனிஸ்ஸயபச்சயோதி ஏத்த² பன அயம் தாவ வசனத்தோ², தத³தீ⁴னவுத்திதாய அத்தனோ ப²லேன நிஸ்ஸிதோ ந படிக்கி²த்தோதி நிஸ்ஸயோ. யதா² பன பு⁴ஸோ ஆயாஸோ உபாயாஸோ, ஏவம் பு⁴ஸோ நிஸ்ஸயோ உபனிஸ்ஸயோ, ப³லவகாரணஸ்ஸேதம் அதி⁴வசனம். தஸ்மா ப³லவகாரணபா⁴வேன உபகாரகோ த⁴ம்மோ உபனிஸ்ஸயபச்சயோதி வேதி³தப்³போ³.

ஸோ ஆரம்மணூபனிஸ்ஸயோ அனந்தரூபனிஸ்ஸயோ பகதூபனிஸ்ஸயோதி திவிதோ⁴ ஹோதி. தத்த² ‘‘தா³னம் த³த்வா ஸீலம் ஸமாதி³யித்வா உபோஸத²கம்மம் கத்வா தம் க³ரும்கத்வா பச்சவேக்க²தி, புப்³பே³ ஸுசிண்ணானி க³ரும்கத்வா பச்சவேக்க²தி, ஜா²னா வுட்ட²ஹித்வா ஜா²னம் க³ரும்கத்வா பச்சவேக்க²தி, ஸேக்கா² கோ³த்ரபு⁴ம் க³ரும்கத்வா பச்சவேக்க²ந்தி, வோதா³னம் க³ரும்கத்வா பச்சவேக்க²ந்தி. ஸேக்கா² மக்³கா³ வுட்ட²ஹித்வா மக்³க³ம் க³ரும்கத்வா பச்சவேக்க²ந்தீ’’தி (பட்டா². 1.1.423) ஏவமாதி³னா நயேன ஆரம்மணூபனிஸ்ஸயோ தாவ ஆரம்மணாதி⁴பதினா ஸத்³தி⁴ம் நானத்தம் அகத்வாவ விப⁴த்தோ. தத்த² யம் ஆரம்மணம் க³ரும்கத்வா சித்தசேதஸிகா உப்பஜ்ஜந்தி, தம் நியமதோ தேஸு ஆரம்மணேஸு ப³லவாரம்மணம் ஹோதி. இதி க³ருகத்தப்³ப³மத்தட்டே²ன ஆரம்மணாதி⁴பதி, ப³லவகாரணட்டே²ன ஆரம்மணூபனிஸ்ஸயோதி ஏவமேதேஸம் நானத்தம் வேதி³தப்³ப³ம்.

அனந்தரூபனிஸ்ஸயோபி ‘‘புரிமா புரிமா குஸலா க²ந்தா⁴ பச்சி²மானம் பச்சி²மானம் குஸலானம் க²ந்தா⁴னம் உபனிஸ்ஸயபச்சயேன பச்சயோ’’திஆதி³னா (பட்டா². 1.1.9) நயேன அனந்தரபச்சயேன ஸத்³தி⁴ம் நானத்தம் அகத்வாவ விப⁴த்தோ. மாதிகானிக்கே²பே பன நேஸம் ‘‘சக்கு²விஞ்ஞாணதா⁴து தம்ஸம்பயுத்தகா ச த⁴ம்மா மனோதா⁴துயா தம்ஸம்பயுத்தகானஞ்ச த⁴ம்மானம் அனந்தரபச்சயேன பச்சயோ’’திஆதி³னா (பட்டா². 1.1.4) நயேன அனந்தரஸ்ஸ, ‘‘புரிமா புரிமா குஸலா த⁴ம்மா பச்சி²மானம் பச்சி²மானம் குஸலானம் த⁴ம்மானம் உபனிஸ்ஸயபச்சயேன பச்சயோ’’திஆதி³னா (பட்டா². 1.1.9) நயேன உபனிஸ்ஸயஸ்ஸ ஆக³தத்தா நிக்கே²பே விஸேஸோ அத்தி². ஸோபி அத்த²தோ ஏகீபா⁴வமேவ க³ச்ச²தி. ஏவம் ஸந்தேபி அத்தனோ அத்தனோ அனந்தரா அனுரூபஸ்ஸ சித்துப்பாத³ஸ்ஸ பவத்தனஸமத்த²தாய அனந்தரதா, புரிமசித்தஸ்ஸ பச்சி²மசித்துப்பாத³னே ப³லவதாய அனந்தரூபனிஸ்ஸயதா வேதி³தப்³பா³. யதா² ஹி ஹேதுபச்சயாதீ³ஸு கிஞ்சி த⁴ம்மம் வினாபி சித்தம் உப்பஜ்ஜதி, ந ஏவம் அனந்தரசித்தம் வினா சித்தஸ்ஸ உப்பத்தி நாம அத்தி². தஸ்மா ப³லவபச்சயோ ஹோதி. இதி அத்தனோ அத்தனோ அனந்தரா அனுரூபசித்துப்பாத³னவஸேன அனந்தரபச்சயோ, ப³லவகாரணவஸேன அனந்தரூபனிஸ்ஸயோதி ஏவமேதேஸம் நானத்தம் வேதி³தப்³ப³ம்.

பகதூபனிஸ்ஸயோ பன பகதோ உபனிஸ்ஸயோ பகதூபனிஸ்ஸயோ. பகதோ நாம அத்தனோ ஸந்தானே நிப்பா²தி³தோ வா ஸத்³தா⁴ஸீலாதி³ உபஸேவிதோ வா உதுபோ⁴ஜனாதி³. பகதியா ஏவ வா உபனிஸ்ஸயோ பகதூபனிஸ்ஸயோ, ஆரம்மணானந்தரேஹி அஸம்மிஸ்ஸோதி அத்தோ². தஸ்ஸ பகதூபனிஸ்ஸயோ ‘‘ஸத்³த⁴ம் உபனிஸ்ஸாய தா³னம் தே³தி, ஸீலம் ஸமாதி³யதி, உபோஸத²கம்மம் கரோதி, ஜா²னம் உப்பாதே³தி, விபஸ்ஸனம் உப்பாதே³தி, மக்³க³ம் உப்பாதே³தி, அபி⁴ஞ்ஞம் உப்பாதே³தி, ஸமாபத்திம் உப்பாதே³தி. ஸீலம், ஸுதம், சாக³ம், பஞ்ஞம் உபனிஸ்ஸாய தா³னம் தே³தி…பே… ஸமாபத்திம் உப்பாதே³தி. ஸத்³தா⁴, ஸீலம், ஸுதம், சாகோ³, பஞ்ஞா ஸத்³தா⁴ய, ஸீலஸ்ஸ, ஸுதஸ்ஸ, சாக³ஸ்ஸ, பஞ்ஞாய, உபனிஸ்ஸயபச்சயேன பச்சயோ’’திஆதி³னா (பட்டா². 1.1.423) நயேன அனேகப்பகாரதோ பபே⁴தோ³ வேதி³தப்³போ³. இதி இமே ஸத்³தா⁴த³யோ பகதா சேவ ப³லவகாரணட்டே²ன உபனிஸ்ஸயா சாதி பகதூபனிஸ்ஸயோதி.

603. பட²மதரம் உப்பஜ்ஜித்வா வத்தமானபா⁴வேன உபகாரகோ த⁴ம்மோ புரேஜாதபச்சயோ. ஸோ பஞ்சத்³வாரே வத்தா²ரம்மணஹத³யவத்து²வஸேன ஏகாத³ஸவிதோ⁴ ஹோதி. யதா²ஹ – ‘‘சக்கா²யதனம் சக்கு²விஞ்ஞாணதா⁴துயா தம்ஸம்பயுத்தகானஞ்ச த⁴ம்மானம் புரேஜாதபச்சயேன பச்சயோ. ஸோத…பே… கா⁴ன, ஜிவ்ஹா, காயாயதனம், ரூப, ஸத்³த³, க³ந்த⁴, ரஸ, போ²ட்ட²ப்³பா³யதனம் காயவிஞ்ஞாணதா⁴துயா தம்ஸம்பயுத்தகானஞ்ச த⁴ம்மானம் புரேஜாதபச்சயேன பச்சயோ. ரூப, ஸத்³த³, க³ந்த⁴, ரஸ, போ²ட்ட²ப்³பா³யதனம் மனோதா⁴துயா. யம் ரூபம் நிஸ்ஸாய மனோதா⁴து ச மனோவிஞ்ஞாணதா⁴து ச வத்தந்தி, தம் ரூபம் மனோதா⁴துயா தம்ஸம்பயுத்தகானஞ்ச த⁴ம்மானம் புரேஜாதபச்சயேன பச்சயோ. மனோவிஞ்ஞாணதா⁴துயா தம்ஸம்பயுத்தகானஞ்ச த⁴ம்மானம் கிஞ்சிகாலே புரேஜாதபச்சயேன பச்சயோ. கிஞ்சிகாலே ந புரேஜாதபச்சயேன பச்சயோ’’தி (பட்டா². 1.1.10).

604. புரேஜாதானம் ரூபத⁴ம்மானம் உபத்த²ம்ப⁴கத்தேன உபகாரகோ அரூபத⁴ம்மோ பச்சா²ஜாதபச்சயோ கி³ஜ்ஜ²போதகஸரீரானம் ஆஹாராஸாசேதனா விய. தேன வுத்தம் ‘‘பச்சா²ஜாதா சித்தசேதஸிகா த⁴ம்மா புரேஜாதஸ்ஸ இமஸ்ஸ காயஸ்ஸ பச்சா²ஜாதபச்சயேன பச்சயோ’’தி (பட்டா². 1.1.11).

605. ஆஸேவனட்டே²ன அனந்தரானம் பகு³ணப³லவபா⁴வாய உபகாரகோ த⁴ம்மோ ஆஸேவனபச்சயோ க³ந்தா²தீ³ஸு புரிமபுரிமாபி⁴யோகோ³ விய. ஸோ குஸலாகுஸலகிரியஜவனவஸேன திவிதோ⁴ ஹோதி. யதா²ஹ – ‘‘புரிமா புரிமா குஸலா த⁴ம்மா பச்சி²மானம் பச்சி²மானம் குஸலானம் த⁴ம்மானம் ஆஸேவனபச்சயேன பச்சயோ. புரிமா புரிமா அகுஸலா…பே… கிரியாப்³யாகதா த⁴ம்மா பச்சி²மானம் பச்சி²மானம் கிரியாப்³யாகதானம் த⁴ம்மானம் ஆஸேவனபச்சயேன பச்சயோ’’தி (பட்டா². 1.1.12).

606. சித்தபயோக³ஸங்கா²தேன கிரியபா⁴வேன உபகாரகோ த⁴ம்மோ கம்மபச்சயோ. ஸோ நானக்க²ணிகாய சேவ குஸலாகுஸலசேதனாய ஸஹஜாதாய ச ஸப்³பா³யபி சேதனாய வஸேன து³விதோ⁴ ஹோதி. யதா²ஹ – ‘‘குஸலாகுஸலம் கம்மம் விபாகானம் க²ந்தா⁴னம் கடத்தா ச ரூபானம் கம்மபச்சயேன பச்சயோ. சேதனா ஸம்பயுத்தகானம் த⁴ம்மானம் தம்ஸமுட்டா²னானஞ்ச ரூபானம் கம்மபச்சயேன பச்சயோ’’தி (பட்டா². 1.1.13).

607. நிருஸ்ஸாஹஸந்தபா⁴வேன நிருஸ்ஸாஹஸந்தபா⁴வாய உபகாரகோ விபாகத⁴ம்மோ விபாகபச்சயோ. ஸோ பவத்தே தம்ஸமுட்டா²னானம், படிஸந்தி⁴யம் கடத்தா ச ரூபானம், ஸப்³ப³த்த² ச ஸம்பயுத்தத⁴ம்மானம் பச்சயோ ஹோதி. யதா²ஹ –‘‘விபாகாப்³யாகதோ ஏகோ க²ந்தோ⁴ திண்ணன்னம் க²ந்தா⁴னம் சித்தஸமுட்டா²னானஞ்ச ரூபானம் விபாகபச்சயேன பச்சயோ…பே… படிஸந்தி⁴க்க²ணே விபாகாப்³யாகதோ ஏகோ க²ந்தோ⁴ திண்ணன்னம் க²ந்தா⁴னம் கடத்தா ச ரூபானம். தயோ க²ந்தா⁴ ஏகஸ்ஸ க²ந்த⁴ஸ்ஸ. த்³வே க²ந்தா⁴ த்³வின்னம் க²ந்தா⁴னம் கடத்தா ச ரூபானம் விபாகபச்சயேன பச்சயோ. க²ந்தா⁴ வத்து²ஸ்ஸ விபாகபச்சயேன பச்சயோ’’தி.

608. ரூபாரூபானம் உபத்த²ம்ப⁴கட்டே²ன உபகாரகா சத்தாரோ ஆஹாரா ஆஹாரபச்சயோ. யதா²ஹ –‘‘கப³ளீகாரோ ஆஹாரோ இமஸ்ஸ காயஸ்ஸ ஆஹாரபச்சயேன பச்சயோ. அரூபினோ ஆஹாரா ஸம்பயுத்தகானம் த⁴ம்மானம் தம்ஸமுட்டா²னானஞ்ச ரூபானம் ஆஹாரபச்சயேன பச்சயோ’’தி (பட்டா². 1.1.15). பஞ்ஹாவாரே பன ‘‘படிஸந்தி⁴க்க²ணே விபாகாப்³யாகதா ஆஹாரா ஸம்பயுத்தகானம் க²ந்தா⁴னம் கடத்தா ச ரூபானம் ஆஹாரபச்சயேன பச்சயோ’’திபி (பட்டா². 1.1.429) வுத்தம்.

609. அதி⁴பதியட்டே²ன உபகாரகா இத்தி²ந்த்³ரியபுரிஸிந்த்³ரியவஜ்ஜா வீஸதிந்த்³ரியா இந்த்³ரியபச்சயோ. தத்த² சக்கு²ந்த்³ரியாத³யோ அரூபத⁴ம்மானம்யேவ, ஸேஸா ரூபாரூபானம் பச்சயா ஹோந்தி. யதா²ஹ – ‘‘சக்கு²ந்த்³ரியம் சக்கு²விஞ்ஞாணதா⁴துயா…பே… ஸோத… கா⁴ன… ஜிவ்ஹா… காயிந்த்³ரியம் காயவிஞ்ஞாணதா⁴துயா தம்ஸம்பயுத்தகானஞ்ச த⁴ம்மானம் இந்த்³ரியபச்சயேன பச்சயோ. ரூபஜீவிதிந்த்³ரியம் கடத்தாரூபானம் இந்த்³ரியபச்சயேன பச்சயோ. அரூபினோ இந்த்³ரியா ஸம்பயுத்தகானம் த⁴ம்மானம் தம்ஸமுட்டா²னானஞ்ச ரூபானம் இந்த்³ரியபச்சயேன பச்சயோ’’தி (பட்டா². 1.1.16). பஞ்ஹாவாரே பன ‘‘படிஸந்தி⁴க்க²ணே விபாகாப்³யாகதா இந்த்³ரியா ஸம்பயுத்தகானம் க²ந்தா⁴னம் கடத்தா ச ரூபானம் இந்த்³ரியபச்சயேன பச்சயோ’’திபி (பட்டா². 1.1.430) வுத்தம்.

610. உபனிஜ்ஜா²யனட்டே²ன உபகாரகானி ட²பேத்வா த்³விபஞ்சவிஞ்ஞாணே ஸுக²து³க்க²வேத³னாத்³வயம் ஸப்³பா³னிபி குஸலாதி³பே⁴தா³னி ஸத்த ஜா²னங்கா³னி ஜா²னபச்சயோ. யதா²ஹ –‘‘ஜா²னங்கா³னி ஜா²னஸம்பயுத்தகானம் த⁴ம்மானம் தம்ஸமுட்டா²னானஞ்ச ரூபானம் ஜா²னபச்சயேன பச்சயோ’’தி (பட்டா². 1.1.17). பஞ்ஹாவாரே பன ‘‘படிஸந்தி⁴க்க²ணே விபாகாப்³யாகதானி ஜா²னங்கா³னி ஸம்பயுத்தகானம் க²ந்தா⁴னம் கடத்தா ச ரூபானம் ஜா²னபச்சயேன பச்சயோ’’திபி (பட்டா². 1.1.431) வுத்தம்.

611. யதோ ததோ வா நிய்யானட்டே²ன உபகாரகானி குஸலாதி³பே⁴தா³னி த்³வாத³ஸ மக்³க³ங்கா³னி மக்³க³பச்சயோ. யதா²ஹ – ‘‘மக்³க³ங்கா³னி மக்³க³ஸம்பயுத்தகானம் த⁴ம்மானம் தம்ஸமுட்டா²னானஞ்ச ரூபானம் மக்³க³பச்சயேன பச்சயோ’’தி (பட்டா². 1.1.18). பஞ்ஹாவாரே பன ‘‘படிஸந்தி⁴க்க²ணே விபாகாப்³யாகதானி மக்³க³ங்கா³னி ஸம்பயுத்தகானம் க²ந்தா⁴னம் கடத்தா ச ரூபானம் மக்³க³பச்சயேன பச்சயோ’’திபி (பட்டா². 1.1.432) வுத்தம். ஏதே பன த்³வேபி ஜா²னமக்³க³பச்சயா த்³விபஞ்சவிஞ்ஞாணாஹேதுகசித்தேஸு ந லப்³ப⁴ந்தீதி வேதி³தப்³பா³.

612. ஏகவத்து²கஏகாரம்மணஏகுப்பாதே³கனிரோத⁴ஸங்கா²தேன ஸம்பயுத்தபா⁴வேன உபகாரகா அரூபத⁴ம்மா ஸம்பயுத்தபச்சயோ. யதா²ஹ – ‘‘சத்தாரோ க²ந்தா⁴ அரூபினோ அஞ்ஞமஞ்ஞம் ஸம்பயுத்தபச்சயேன பச்சயோ’’தி (பட்டா². 1.1.19).

613. ஏகவத்து²காதி³பா⁴வானுபக³மேன உபகாரகா ரூபினோ த⁴ம்மா அரூபீனம் த⁴ம்மானம், அரூபினோபி ரூபீனம் விப்பயுத்தபச்சயோ. ஸோ ஸஹஜாதபச்சா²ஜாதபுரேஜாதவஸேன திவிதோ⁴ ஹோதி. வுத்தஞ்ஹேதம் ‘‘ஸஹஜாதா குஸலா க²ந்தா⁴ சித்தஸமுட்டா²னானம் ரூபானம் விப்பயுத்தபச்சயேன பச்சயோ. பச்சா²ஜாதா குஸலா க²ந்தா⁴ புரேஜாதஸ்ஸ இமஸ்ஸ காயஸ்ஸ விப்பயுத்தபச்சயேன பச்சயோ’’தி (பட்டா². 1.1.434). அப்³யாகதபத³ஸ்ஸ பன ஸஹஜாதவிப⁴ங்கே³ ‘‘படிஸந்தி⁴க்க²ணே விபாகாப்³யாகதா க²ந்தா⁴ கடத்தாரூபானம் விப்பயுத்தபச்சயேன பச்சயோ. க²ந்தா⁴ வத்து²ஸ்ஸ. வத்து² க²ந்தா⁴னம் விப்பயுத்தபச்சயேன பச்சயோ’’திபி (பட்டா². 1.1.434) வுத்தம். புரேஜாதம் பன சக்கு²ந்த்³ரியாதி³வத்து²வஸேனேவ வேதி³தப்³ப³ம். யதா²ஹ – ‘‘புரேஜாதம் சக்கா²யதனம் சக்கு²விஞ்ஞாணஸ்ஸ…பே… காயாயதனம் காயவிஞ்ஞாணஸ்ஸ விப்பயுத்தபச்சயேன பச்சயோ. வத்து² விபாகாப்³யாகதானம் கிரியாப்³யாகதானம் க²ந்தா⁴னம்…பே… வத்து² குஸலானம் க²ந்தா⁴னம்…பே… வத்து² அகுஸலானம் க²ந்தா⁴னம் விப்பயுத்தபச்சயேன பச்சயோ’’தி (பட்டா². 1.1.434).

614. பச்சுப்பன்னலக்க²ணேன அத்தி²பா⁴வேன தாதி³ஸஸ்ஸேவ த⁴ம்மஸ்ஸ உபத்த²ம்ப⁴கத்தேன உபகாரகோ த⁴ம்மோ அத்தி²பச்சயோ. தஸ்ஸ அரூபக்க²ந்த⁴மஹாபூ⁴தனாமரூபசித்தசேதஸிகமஹாபூ⁴தஆயதனவத்து²வஸேன ஸத்ததா⁴ மாதிகா நிக்கி²த்தா. யதா²ஹ –‘‘சத்தாரோ க²ந்தா⁴ அரூபினோ அஞ்ஞமஞ்ஞம் அத்தி²பச்சயேன பச்சயோ, சத்தாரோ மஹாபூ⁴தா, ஓக்கந்திக்க²ணே நாமரூபம் அஞ்ஞமஞ்ஞம். சித்தசேதஸிகா த⁴ம்மா சித்தஸமுட்டா²னானம் ரூபானம். மஹாபூ⁴தா உபாதா³ரூபானம். சக்கா²யதனம் சக்கு²விஞ்ஞாணதா⁴துயா…பே… காயாயதனம்…பே… ரூபாயதனம்…பே… போ²ட்ட²ப்³பா³யதனம் காயவிஞ்ஞாணதா⁴துயா தம்ஸம்பயுத்தகானஞ்ச த⁴ம்மானம் அத்தி²பச்சயேன பச்சயோ. ரூபாயதனம்…பே… போ²ட்ட²ப்³பா³யதனம் மனோதா⁴துயா தம்ஸம்பயுத்தகானஞ்ச த⁴ம்மானம். யம் ரூபம் நிஸ்ஸாய மனோதா⁴து ச மனோவிஞ்ஞாணதா⁴து ச வத்தந்தி, தம் ரூபம் மனோதா⁴துயா ச மனோவிஞ்ஞாணதா⁴துயா ச தம்ஸம்பயுத்தகானஞ்ச த⁴ம்மானம் அத்தி²பச்சயேன பச்சயோ’’தி (பட்டா². 1.1.21).

பஞ்ஹாவாரே பன ஸஹஜாதம் புரேஜாதம் பச்சா²ஜாதம் ஆஹாரம் இந்த்³ரியந்திபி நிக்கி²பித்வா ஸஹஜாதே தாவ ‘‘ஏகோ க²ந்தோ⁴ திண்ணன்னம் க²ந்தா⁴னம் தம்ஸமுட்டா²னானஞ்ச ரூபானம் அத்தி²பச்சயேன பச்சயோ’’திஆதி³னா (பட்டா². 1.1.435) நயேன நித்³தே³ஸோ கதோ, புரேஜாதே புரேஜாதானம் சக்கா²தீ³னம் வஸேன நித்³தே³ஸோ கதோ. பச்சா²ஜாதே புரேஜாதஸ்ஸ இமஸ்ஸ காயஸ்ஸ பச்சா²ஜாதானம் சித்தசேதஸிகானம் பச்சயவஸேன நித்³தே³ஸோ கதோ. ஆஹாரிந்த்³ரியேஸு ‘‘கப³ளீகாரோ ஆஹாரோ இமஸ்ஸ காயஸ்ஸ அத்தி²பச்சயேன பச்சயோ. ரூபஜீவிதிந்த்³ரியம் கடத்தாரூபானம் அத்தி²பச்சயேன பச்சயோ’’தி (பட்டா². 1.1.435) ஏவம் நித்³தே³ஸோ கதோதி.

615. அத்தனோ அனந்தரா உப்பஜ்ஜமானானம் அரூபத⁴ம்மானம் பவத்திஓகாஸதா³னேன உபகாரகா ஸமனந்தரனிருத்³தா⁴ அரூபத⁴ம்மா நத்தி²பச்சயோ. யதா²ஹ –‘‘ஸமனந்தரனிருத்³தா⁴ சித்தசேதஸிகா த⁴ம்மா படுப்பன்னானம் சித்தசேதஸிகானம் த⁴ம்மானம் நத்தி²பச்சயேன பச்சயோ’’தி.

தே ஏவ விக³தபா⁴வேன உபகாரகத்தா விக³தபச்சயோ. யதா²ஹ – ‘‘ஸமனந்தரவிக³தா சித்தசேதஸிகா த⁴ம்மா படுப்பன்னானம் சித்தசேதஸிகானம் த⁴ம்மானம் விக³தபச்சயேன பச்சயோ’’தி.

அத்தி² பச்சயத⁴ம்மா ஏவ ச அவிக³தபா⁴வேன உபகாரகத்தா அவிக³தபச்சயோதி வேதி³தப்³பா³. தே³ஸனாவிலாஸேன பன ததா² வினேதப்³ப³வேனேய்யவஸேன வா அயம் து³கோ வுத்தோ, அஹேதுகது³கம் வத்வாபி ஹேதுவிப்பயுத்தது³கோ வியாதி.

அவிஜ்ஜாபச்சயாஸங்கா²ரபத³வித்தா²ரகதா²

616. ஏவமிமேஸு சதுவீஸதியா பச்சயேஸு அயம் அவிஜ்ஜா,

பச்சயோ ஹோதி புஞ்ஞானம், து³விதா⁴னேகதா⁴ பன;

பரேஸம் பச்சி²மானம் ஸா, ஏகதா⁴ பச்சயோ மதாதி.

தத்த² புஞ்ஞானம் து³விதா⁴தி ஆரம்மணபச்சயேன ச உபனிஸ்ஸயபச்சயேன சாதி த்³வேதா⁴ பச்சயோ ஹோதி. ஸா ஹி அவிஜ்ஜம் க²யதோ வயதோ ஸம்மஸனகாலே காமாவசரானம் புஞ்ஞாபி⁴ஸங்கா²ரானம் ஆரம்மணபச்சயேன பச்சயோ ஹோதி. அபி⁴ஞ்ஞாசித்தேன ஸமோஹசித்தம் ஜானனகாலே ரூபாவசரானம். அவிஜ்ஜாஸமதிக்கமத்தா²ய பன தா³னாதீ³னி சேவ காமாவசரபுஞ்ஞகிரியவத்தூ²னி பூரேந்தஸ்ஸ, ரூபாவசரஜ்ஜா²னானி ச உப்பாதே³ந்தஸ்ஸ த்³வின்னம்பி தேஸம் உபனிஸ்ஸயபச்சயேன பச்சயோ ஹோதி. ததா² அவிஜ்ஜாஸம்மூள்ஹத்தா காமப⁴வரூபப⁴வஸம்பத்தியோ பத்தே²த்வா தானேவ புஞ்ஞானி கரோந்தஸ்ஸ.

அனேகதா⁴ பன பரேஸந்தி அபுஞ்ஞாபி⁴ஸங்கா²ரானம் அனேகதா⁴ பச்சயோ ஹோதி. கத²ம்? ஏஸா ஹி அவிஜ்ஜம் ஆரப்³ப⁴ ராகா³தீ³னம் உப்பஜ்ஜனகாலே ஆரம்மணபச்சயேன, க³ரும்கத்வா அஸ்ஸாத³னகாலே ஆரம்மணாதி⁴பதிஆரம்மணூபனிஸ்ஸயேஹி, அவிஜ்ஜாஸம்மூள்ஹஸ்ஸ அனாதீ³னவத³ஸ்ஸாவினோ பாணாதிபாதாதீ³னி கரோந்தஸ்ஸ உபனிஸ்ஸயபச்சயேன, து³தியஜவனாதீ³னம் அனந்தரஸமனந்தரஅனந்தரூபனிஸ்ஸயாஸேவனனத்தி²விக³தபச்சயேஹி, யம்கிஞ்சி அகுஸலம் கரோந்தஸ்ஸ ஹேது ஸஹஜாத அஞ்ஞமஞ்ஞ நிஸ்ஸய ஸம்பயுத்த அத்தி² அவிக³தபச்சயேஹீதி அனேகதா⁴ பச்சயோ ஹோதி.

பச்சி²மானம் ஸா ஏகதா⁴ பச்சயோ மதாதி ஆனேஞ்ஜாபி⁴ஸங்கா²ரானம் உபனிஸ்ஸயபச்சயேனேவ ஏகதா⁴ பச்சயோ மதா. ஸோ பனஸ்ஸா உபனிஸ்ஸயபா⁴வோ புஞ்ஞாபி⁴ஸங்கா²ரே வுத்தனயேனேவ வேதி³தப்³போ³தி.

617. ஏத்தா²ஹ – கிம் பனாயமேகாவ அவிஜ்ஜா ஸங்கா²ரானம் பச்சயோ, உதா³ஹு அஞ்ஞேபி பச்சயா ஸந்தீதி? கிம் பனேத்த², யதி³ தாவ ஏகாவ, ஏககாரணவாதோ³ ஆபஜ்ஜதி. அத²ஞ்ஞேபி ஸந்தி, ‘‘அவிஜ்ஜாபச்சயா ஸங்கா²ரா’’தி ஏககாரணனித்³தே³ஸோ நுபபஜ்ஜதீதி? ந நுபபஜ்ஜதி. கஸ்மா? யஸ்மா –

ஏகம் ந ஏகதோ இத⁴, நானேகமனேகதோபி நோ ஏகம்;

ப²லமத்தி² அத்தி² பன ஏக-ஹேதுப²லதீ³பனே அத்தோ².

ஏகதோ ஹி காரணதோ ந இத⁴ கிஞ்சி ஏகம் ப²லமத்தி², ந அனேகம். நாபி அனேகேஹி காரணேஹி ஏகம். அனேகேஹி பன காரணேஹி அனேகமேவ ஹோதி. ததா² ஹி அனேகேஹி உதுபத²வீபீ³ஜஸலிலஸங்கா²தேஹி காரணேஹி அனேகமேவ ரூபக³ந்த⁴ரஸாதி³கம் அங்குரஸங்கா²தம் ப²லம் உப்பஜ்ஜமானம் தி³ஸ்ஸதி. யம் பனேதம் ‘‘அவிஜ்ஜாபச்சயா ஸங்கா²ரா, ஸங்கா²ரபச்சயா விஞ்ஞாண’’ந்தி ஏகேகஹேதுப²லதீ³பனம் கதம், தத்த² அத்தோ² அத்தி², பயோஜனம் விஜ்ஜதி.

ப⁴க³வா ஹி கத்த²சி பதா⁴னத்தா, கத்த²சி பாகடத்தா, கத்த²சி அஸாதா⁴ரணத்தா தே³ஸனாவிலாஸஸ்ஸ ச வேனேய்யானஞ்ச அனுரூபதோ ஏகமேவ ஹேதும் வா ப²லம் வா தீ³பேதி. ‘‘ப²ஸ்ஸபச்சயா வேத³னா’’தி ஹி பதா⁴னத்தா ஏகமேவ ஹேதுப²லமாஹ. ப²ஸ்ஸோ ஹி வேத³னாய பதா⁴னஹேது யதா²ப²ஸ்ஸம் வேத³னா வவத்தா²னதோ. வேத³னா ச ப²ஸ்ஸஸ்ஸ பதா⁴னப²லம் யதா²வேத³னம் ப²ஸ்ஸவவத்தா²னதோ. ‘‘ஸேம்ஹஸமுட்டா²னா ஆபா³தா⁴’’தி (அ. நி. 10.60) பாகடத்தா ஏகம் ஹேதுமாஹ. பாகடோ ஹி ஏத்த² ஸேம்ஹோ, ந கம்மாத³யோ. ‘‘யே கேசி, பி⁴க்க²வே, அகுஸலா த⁴ம்மா, ஸப்³பே³ தே அயோனிஸோமனஸிகாரமூலகா’’தி அஸாதா⁴ரணத்தா ஏகம் ஹேதுமாஹ. அஸாதா⁴ரணோ ஹி அயோனிஸோமனஸிகாரோ அகுஸலானம், ஸாதா⁴ரணானி வத்தா²ரம்மணாதீ³னீதி. தஸ்மா அயமித⁴ அவிஜ்ஜா விஜ்ஜமானேஸுபி அஞ்ஞேஸு வத்தா²ரம்மணஸஹஜாதத⁴ம்மாதீ³ஸு ஸங்கா²ரகாரணேஸு ‘‘அஸ்ஸாதா³னுபஸ்ஸினோ தண்ஹா பவட்³ட⁴தீ’’தி (ஸம். நி. 2.52) ச ‘‘அவிஜ்ஜாஸமுத³யா ஆஸவஸமுத³யோ’’தி (ம. நி. 1.104) ச வசனதோ அஞ்ஞேஸம்பி தண்ஹாதீ³னம் ஸங்கா²ரஹேதூனம் ஹேதூதி பதா⁴னத்தா, ‘‘அவித்³வா, பி⁴க்க²வே, அவிஜ்ஜாக³தோ புஞ்ஞாபி⁴ஸங்கா²ரம்பி அபி⁴ஸங்க²ரோதீ’’தி பாகடத்தா, அஸாதா⁴ரணத்தா ச ஸங்கா²ரானம் ஹேதுபா⁴வேன தீ³பிதாதி வேதி³தப்³பா³. ஏதேனேவ ச ஏகேகஹேதுப²லதீ³பனபரிஹாரவசனேன ஸப்³ப³த்த² ஏகேகஹேதுப²லதீ³பனே பயோஜனம் வேதி³தப்³ப³ந்தி.

618. ஏத்தா²ஹ – ஏவம் ஸந்தேபி ஏகந்தானிட்ட²ப²லாய ஸாவஜ்ஜாய அவிஜ்ஜாய கத²ம் புஞ்ஞானேஞ்ஜாபி⁴ஸங்கா²ரபச்சயத்தம் யுஜ்ஜதி? ந ஹி நிம்ப³பீ³ஜதோ உச்சு² உப்பஜ்ஜதீதி. கத²ம் ந யுஜ்ஜிஸ்ஸதி? லோகஸ்மிஞ்ஹி –

விருத்³தோ⁴ சாவிருத்³தோ⁴ ச, ஸதி³ஸாஸதி³ஸோ ததா²;

த⁴ம்மானம் பச்சயோ ஸித்³தோ⁴, விபாகா ஏவ தே ச ந.

த⁴ம்மானம் ஹி டா²னஸபா⁴வகிச்சாதி³விருத்³தோ⁴ சாவிருத்³தோ⁴ ச பச்சயோ லோகே ஸித்³தோ⁴. புரிமசித்தம் ஹி அபரசித்தஸ்ஸ டா²னவிருத்³தோ⁴ பச்சயோ, புரிமஸிப்பாதி³ஸிக்கா² ச பச்சா² பவத்தமானானம் ஸிப்பாதி³கிரியானம். கம்மம் ரூபஸ்ஸ ஸபா⁴வவிருத்³தோ⁴ பச்சயோ, கீ²ராதீ³னி ச த³தி⁴ஆதீ³னம். ஆலோகோ சக்கு²விஞ்ஞாணஸ்ஸ கிச்சவிருத்³தோ⁴, கு³ளாத³யோ ச ஆஸவாதீ³னம். சக்கு²ரூபாத³யோ பன சக்கு²விஞ்ஞாணாதீ³னம் டா²னாவிருத்³தா⁴ பச்சயா. புரிமஜவனாத³யோ பச்சி²மஜவனாதீ³னம் ஸபா⁴வாவிருத்³தா⁴ கிச்சாவிருத்³தா⁴ ச.

யதா² ச விருத்³தா⁴விருத்³தா⁴ பச்சயா ஸித்³தா⁴, ஏவம் ஸதி³ஸாஸதி³ஸாபி. ஸதி³ஸமேவ ஹி உதுஆஹாரஸங்கா²தம் ரூபம் ரூபஸ்ஸ பச்சயோ, ஸாலிபீ³ஜாதீ³னி ச ஸாலிப²லாதீ³னம். அஸதி³ஸம்பி ரூபம் அரூபஸ்ஸ, அரூபஞ்ச ரூபஸ்ஸ பச்சயோ ஹோதி, கோ³லோமாவிலோம-விஸாண-த³தி⁴திலபிட்டா²தீ³னி ச து³ப்³பா³-ஸரபூ⁴திணகாதீ³னம். யேஸஞ்ச த⁴ம்மானம் தே விருத்³தா⁴விருத்³த⁴ஸதி³ஸாஸதி³ஸபச்சயா, ந தே த⁴ம்மா தேஸம் த⁴ம்மானம் விபாகா ஏவ.

இதி அயம் அவிஜ்ஜா விபாகவஸேன ஏகந்தானிட்ட²ப²லா, ஸபா⁴வவஸேன ச ஸாவஜ்ஜாபி ஸமானா ஸப்³பே³ஸம்பி ஏதேஸம் புஞ்ஞாபி⁴ஸங்கா²ராதீ³னம் யதா²னுரூபம் டா²னகிச்சஸபா⁴வவிருத்³தா⁴விருத்³த⁴பச்சயவஸேன, ஸதி³ஸாஸதி³ஸபச்சயவஸேன ச பச்சயோ ஹோதீதி வேதி³தப்³பா³. ஸோ சஸ்ஸா பச்சயபா⁴வோ ‘‘யஸ்ஸ ஹி து³க்கா²தீ³ஸு அவிஜ்ஜாஸங்கா²தம் அஞ்ஞாணம் அப்பஹீனம் ஹோதி, ஸோ து³க்கே² தாவ புப்³ப³ந்தாதீ³ஸு ச அஞ்ஞாணேன ஸம்ஸாரது³க்க²ம் ஸுக²ஸஞ்ஞாய க³ஹேத்வா தஸ்ஸ ஹேதுபூ⁴தே திவிதே⁴பி ஸங்கா²ரே ஆரப⁴தீ’’திஆதி³னா நயேன வுத்தோ ஏவ.

619. அபிச அயம் அஞ்ஞோபி பரியாயோ –

சுதூபபாதே ஸம்ஸாரே, ஸங்கா²ரானஞ்ச லக்க²ணே;

யோ படிச்சஸமுப்பன்ன-த⁴ம்மேஸு ச விமுய்ஹதி.

அபி⁴ஸங்க²ரோதி ஸோ ஏதே, ஸங்கா²ரே திவிதே⁴ யதோ;

அவிஜ்ஜா பச்சயோ தேஸம், திவிதா⁴னம்பயம் ததோதி.

கத²ம் பன யோ ஏதேஸு விமுய்ஹதி, ஸோ திவிதே⁴பேதே ஸங்கா²ரே கரோதீதி சே. சுதியா தாவ விமூள்ஹோ ‘‘ஸப்³ப³த்த² க²ந்தா⁴னம் பே⁴தோ³ மரண’’ந்தி சுதிம் அக³ண்ஹந்தோ ‘‘ஸத்தோ மரதி, ஸத்தஸ்ஸ தே³ஹந்தரஸங்கமன’’ந்திஆதீ³னி விகப்பேதி.

உபபாதே விமூள்ஹோ ‘‘ஸப்³ப³த்த² க²ந்தா⁴னம் பாதுபா⁴வோ ஜாதீ’’தி உபபாதம் அக³ண்ஹந்தோ ‘‘ஸத்தோ உபபஜ்ஜதி, ஸத்தஸ்ஸ நவஸரீரபாதுபா⁴வோ’’திஆதீ³னி விகப்பேதி.

ஸம்ஸாரே விமூள்ஹோ யோ ஏஸ,

‘‘க²ந்தா⁴னஞ்ச படிபாடி, தா⁴துஆயதனான ச;

அப்³போ³ச்சி²ன்னம் வத்தமானா, ஸம்ஸாரோதி பவுச்சதீ’’தி. –

ஏவம் வண்ணிதோ ஸம்ஸாரோ, தம் ஏவம் அக³ண்ஹந்தோ ‘‘அயம் ஸத்தோ அஸ்மா லோகா பரம் லோகம் க³ச்ச²தி, பரஸ்மா லோகா இமம் லோகம் ஆக³ச்ச²தீ’’திஆதீ³னி விகப்பேதி.

ஸங்கா²ரானம் லக்க²ணே விமூள்ஹோ ஸங்கா²ரானம் ஸபா⁴வலக்க²ணம் ஸாமஞ்ஞலக்க²ணஞ்ச அக³ண்ஹந்தோ ஸங்கா²ரே அத்ததோ அத்தனியதோ து⁴வதோ ஸுக²தோ ஸுப⁴தோ விகப்பேதி.

படிச்சஸமுப்பன்னத⁴ம்மேஸு விமூள்ஹோ அவிஜ்ஜாதீ³ஹி ஸங்கா²ராதீ³னம் பவத்திம் அக³ண்ஹந்தோ ‘‘அத்தா ஜானாதி வா ந ஜானாதி வா, ஸோ ஏவ கரோதி ச காரேதி ச. ஸோ படிஸந்தி⁴யம் உபபஜ்ஜதி, தஸ்ஸ அணுஇஸ்ஸராத³யோ கலலாதி³பா⁴வேன ஸரீரம் ஸண்ட²பேந்தோ இந்த்³ரியானி ஸம்பாதே³ந்தி. ஸோ இந்த்³ரியஸம்பன்னோ பு²ஸதி, வேதி³யதி, தண்ஹீயதி, உபாதி³யதி, க⁴டியதி. ஸோ புன ப⁴வந்தரே ப⁴வதீ’’தி வா, ‘‘ஸப்³பே³ ஸத்தா நியதிஸங்க³திபா⁴வபரிணதா’’தி (தீ³. நி. 1.168) வா விகப்பேதி.