2. දුකවාරො

322. අත්ථාපත්ති සඤ්ඤා විමොක්ඛා, අත්ථාපත්ති නො සඤ්ඤාවිමොක්ඛා. අත්ථාපත්ති ලද්ධසමාපත්තිකස්ස, අත්ථාපත්ති න ලද්ධසමාපත්තිකස්ස. අත්ථාපත්ති සද්ධම්මපටිසඤ්ඤුත්තා, අත්ථාපත්ති අසද්ධම්මපටිසඤ්ඤුත්තා. අත්ථාපත්ති සපරික්ඛාරපටිසඤ්ඤුත්තා, අත්ථාපත්ති පරපරික්ඛාරපටිසඤ්ඤුත්තා. අත්ථාපත්ති සපුග්ගලපටිසඤ්ඤුත්තා, අත්ථාපත්ති පරපුග්ගලපටිසඤ්ඤුත්තා. අත්ථි සච්චං භණන්තො ගරුකං ආපත්තිං ආපජ්ජති, මුසා භණන්තො ලහුකං. අත්ථි මුසා භණන්තො ගරුකං ආපත්තිං ආපජ්ජති, සච්චං භණන්තො ලහුකං. අත්ථාපත්ති භූමිගතො ආපජ්ජති, නො වෙහාසගතො. අත්ථාපත්ති වෙහාසගතො ආපජ්ජති, නො භූමිගතො. අත්ථාපත්ති නික්ඛමන්තො ආපජ්ජති, නො පවිසන්තො. අත්ථාපත්ති පවිසන්තො ආපජ්ජති, නො නික්ඛමන්තො. අත්ථාපත්ති ආදියන්තො ආපජ්ජති, අත්ථාපත්ති අනාදියන්තො ආපජ්ජති. අත්ථාපත්ති සමාදියන්තො ආපජ්ජති, අත්ථාපත්ති න සමාදියන්තො ආපජ්ජති. අත්ථාපත්ති කරොන්තො ආපජ්ජති, අත්ථාපත්ති න කරොන්තො ආපජ්ජති. අත්ථාපත්ති දෙන්තො ආපජ්ජති, අත්ථාපත්ති න දෙන්තො ආපජ්ජති. (අත්ථාපත්ති දෙසෙන්තො ආපජ්ජති, අත්ථාපත්ති න දෙසෙන්තො ආපජ්ජති.) [( ) (නත්ථි කත්ථචි)] අත්ථාපත්ති පටිග්ගණ්හන්තො ආපජ්ජති, අත්ථාපත්ති න පටිග්ගණ්හන්තො ආපජ්ජති. අත්ථාපත්ති පරිභොගෙන ආපජ්ජති, අත්ථාපත්ති න පරිභොගෙන ආපජ්ජති. අත්ථාපත්ති රත්තිං ආපජ්ජති, නො දිවා. අත්ථාපත්ති දිවා ආපජ්ජති, නො රත්තිං. අත්ථාපත්ති අරුණුග්ගෙ ආපජ්ජති, අත්ථාපත්ති න අරුණුග්ගෙ ආපජ්ජති. අත්ථාපත්ති ඡින්දන්තො ආපජ්ජති, අත්ථාපත්ති න ඡින්දන්තො ආපජ්ජති. අත්ථාපත්ති ඡාදෙන්තො ආපජ්ජති, අත්ථාපත්ති න ඡාදෙන්තො ආපජ්ජති. අත්ථාපත්ති ධාරෙන්තො ආපජ්ජති, අත්ථාපත්ති න ධාරෙන්තො ආපජ්ජති.

ද්වෙ උපොසථා – චාතුද්දසිකො ච පන්නරසිකො ච. ද්වෙ පවාරණා – චාතුද්දසිකා ච පන්නරසිකා ච. ද්වෙ කම්මානි – අපලොකනකම්මං, ඤත්තිකම්මං. අපරානිපි ද්වෙ කම්මානි – ඤත්තිදුතියකම්මං, ඤත්තිචතුත්ථකම්මං. ද්වෙ කම්මවත්ථූනි – අපලොකනකම්මස්ස වත්ථු, ඤත්තිකම්මස්ස වත්ථු. අපරානිපි ද්වෙ කම්මවත්ථූනි – ඤත්තිදුතියකම්මස්ස වත්ථු, ඤත්තිචතුත්ථකම්මස්ස වත්ථු. ද්වෙ කම්මදොසා – අපලොකනකම්මස්ස දොසො, ඤත්තිකම්මස්ස දොසො. අපරෙපි ද්වෙ කම්මදොසා – ඤත්තිදුතියකම්මස්ස දොසො, ඤත්තිචතුත්ථකම්මස්ස දොසො. ද්වෙ කම්මසම්පත්තියො – අපලොකනකම්මස්ස සම්පත්ති, ඤත්තිකම්මස්ස සම්පත්ති. අපරාපි ද්වෙ කම්මසම්පත්තියො – ඤත්තිදුතියකම්මස්ස සම්පත්ති, ඤත්තිචතුත්ථකම්මස්ස සම්පත්ති. ද්වෙ නානාසංවාසකභූමියො – අත්තනා වා අත්තානං නානාසංවාසකං කරොති, සමග්ගො වා නං සඞ්ඝො උක්ඛිපති අදස්සනෙ වා අප්පටිකම්මෙ වා අප්පටිනිස්සග්ගෙ වා. ද්වෙ සමානසංවාසකභූමියො – අත්තනා වා අත්තානං සමානසංවාසකං කරොති, සමග්ගො වා නං සඞ්ඝො උක්ඛිත්තං ඔසාරෙති දස්සනෙ වා පටිකම්මෙ වා පටිනිස්සග්ගෙ වා. ද්වෙ පාරාජිකා – භික්ඛූනඤ්ච භික්ඛුනීනඤ්ච. ද්වෙ සඞ්ඝාදිසෙසා, ද්වෙ ථුල්ලච්චයා, ද්වෙ පාචිත්තියා, ද්වෙ පාටිදෙසනීයා, ද්වෙ දුක්කටා, ද්වෙ දුබ්භාසිතා – භික්ඛූනඤ්ච භික්ඛුනීනඤ්ච. සත්ත ආපත්තියො, සත්ත ආපත්තික්ඛන්ධා. ද්වීහාකාරෙහි සඞ්ඝො භිජ්ජති – කම්මෙන වා සලාකග්ගාහෙන වා.

ද්වෙ පුග්ගලා න උපසම්පාදෙතබ්බා – අද්ධානහීනො, අඞ්ගහීනො. අපරෙපි ද්වෙ පුග්ගලා න උපසම්පාදෙතබ්බා – වත්ථුවිපන්නො, කරණදුක්කටකො. අපරෙපි ද්වෙ පුග්ගලා න උපසම්පාදෙතබ්බා – අපරිපූරො පරිපූරො නො ච යාචති. ද්වින්නං පුග්ගලානං නිස්සාය න වත්ථබ්බං – අලජ්ජිස්ස ච බාලස්ස ච. ද්වින්නං පුග්ගලානං නිස්සයො න දාතබ්බො – අලජ්ජිස්ස ච ලජ්ජිනො ච න යාචති. ද්වින්නං පුග්ගලානං නිස්සයො දාතබ්බො – බාලස්ස ච ලජ්ජිස්ස ච යාචති. ද්වෙ පුග්ගලා අභබ්බා ආපත්තිං ආපජ්ජිතුං – බුද්ධා ච පච්චෙකබුද්ධා ච. ද්වෙ පුග්ගලා භබ්බා, ආපත්තිං ආපජ්ජිතුං – භික්ඛූ ච භික්ඛුනියො ච. ද්වෙ පුග්ගලා අභබ්බා සඤ්චිච්ච ආපත්තිං ආපජ්ජිතුං – භික්ඛූ ච භික්ඛුනියො ච අරියපුග්ගලා. ද්වෙ පුග්ගලා භබ්බා සඤ්චිච්ච ආපත්තිං ආපජ්ජිතුං – භික්ඛූ ච භික්ඛුනියො ච පුථුජ්ජනා. ද්වෙ පුග්ගලා අභබ්බා සඤ්චිච්ච සාතිසාරං වත්ථුං අජ්ඣාචරිතුං – භික්ඛූ ච භික්ඛුනියො ච අරියපුග්ගලා. ද්වෙ පුග්ගලා භබ්බා සඤ්චිච්ච සාතිසාරං වත්ථුං අජ්ඣාචරිතුං – භික්ඛූ ච භික්ඛුනියො ච පුථුජ්ජනා.

ද්වෙ පටික්කොසා – කායෙන වා පටික්කොසති වාචාය වා පටික්කොසති. ද්වෙ නිස්සාරණා – අත්ථි පුග්ගලො අප්පත්තො නිස්සාරණං තං චෙ සඞ්ඝො නිස්සාරෙති එකච්චො සුනිස්සාරිතො, එකච්චො දුන්නිස්සාරිතො. ද්වෙ ඔසාරණා – අත්ථි පුග්ගලො අප්පත්තො ඔසාරණං තං චෙ සඞ්ඝො ඔසාරෙති එකච්චො සොසාරිතො, එකච්චො දොසාරිතො. ද්වෙ පටිඤ්ඤා – කායෙන වා පටිජානාති වාචාය වා පටිජානාති. ද්වෙ පටිග්ගහා – කායෙන වා පටිග්ගණ්හාති කායපටිබද්ධෙන වා පටිග්ගණ්හාති. ද්වෙ පටික්ඛෙපා – කායෙන වා පටික්ඛිපති වාචාය වා පටික්ඛිපති. ද්වෙ උපඝාතිකා – සික්ඛූපඝාතිකා ච භොගූපඝාතිකා ච. ද්වෙ චොදනා – කායෙන වා චොදෙති වාචාය වා චොදෙති. ද්වෙ කථිනස්ස පලිබොධා – ආවාසපලිබොධො ච චීවරපලිබොධො ච. ද්වෙ කථිනස්ස අපලිබොධා – ආවාසඅපලිබොධො ච චීවරඅපලිබොධො ච. ද්වෙ චීවරානි – ගහපතිකඤ්ච පංසුකූලඤ්ච. ද්වෙ පත්තා – අයොපත්තො මත්තිකාපත්තො. ද්වෙ මණ්ඩලානි – තිපුමයං, සීසමයං. ද්වෙ පත්තස්ස අධිට්ඨානා – කායෙන වා අධිට්ඨෙති වාචාය වා අධිට්ඨෙති. ද්වෙ චීවරස්ස අධිට්ඨානා – කායෙන වා අධිට්ඨෙති වාචාය වා අධිට්ඨෙති. ද්වෙ විකප්පනා – සම්මුඛාවිකප්පනා ච පරම්මුඛාවිකප්පනා ච. ද්වෙ විනයා – භික්ඛූනඤ්ච භික්ඛුනීනඤ්ච. ද්වෙ වෙනයිකා – පඤ්ඤත්තඤ්ච පඤ්ඤත්තානුලොමඤ්ච. ද්වෙ විනයස්ස සල්ලෙඛා – අකප්පියෙ සෙතුඝාතො, කප්පියෙ මත්තකාරිතා. ද්වීහාකාරෙහි ආපත්තිං ආපජ්ජති – කායෙන වා ආපජ්ජති වාචාය වා ආපජ්ජති. ද්වීහාකාරෙහි ආපත්තියා වුට්ඨාති – කායෙන වා වුට්ඨාති වාචාය වා වුට්ඨාති. ද්වෙ පරිවාසා – පටිච්ඡන්නපරිවාසො, අප්පටිච්ඡන්නපරිවාසො. අපරෙපි ද්වෙ පරිවාසා – සුද්ධන්තපරිවාසො සමොධානපරිවාසො. ද්වෙ මානත්තා – පටිච්ඡන්නමානත්තං, අප්පටිච්ඡන්නමානත්තං. අපරෙපි ද්වෙ මානත්තා – පක්ඛමානත්තං, සමොධානමානත්තං. ද්වින්නං පුග්ගලානං රත්තිච්ඡෙදො – පාරිවාසිකස්ස ච මානත්තචාරිකස්ස ච. ද්වෙ අනාදරියානි – පුග්ගලානාදරියඤ්ච ධම්මානාදරියඤ්ච. ද්වෙ ලොණානි – ජාතිමඤ්ච කාරිමඤ්ච [ජාතිමයඤ්ච ඛාරිමයඤ්ච (ස්‍යා.)]. අපරානිපි ද්වෙ ලොණානි – සාමුද්දං කාළලොණං. අපරානිපි ද්වෙ ලොණානි – සින්ධවං, උබ්භිදං [උබ්භිරං (ඉතිපි)]. අපරානිපි ද්වෙ ලොණානි – රොමකං, පක්කාලකං. ද්වෙ පරිභොගා – අබ්භන්තරපරිභොගො ච බාහිරපරිභොගො ච. ද්වෙ අක්කොසා – හීනො ච අක්කොසො උක්කට්ඨො ච අක්කොසො. ද්වීහාකාරෙහි පෙසුඤ්ඤං හොති – පියකම්‍යස්ස වා භෙදාධිප්පායස්ස වා. ද්වීහාකාරෙහි ගණභොජනං පසවති – නිමන්තනතො වා විඤ්ඤත්තිතො වා. ද්වෙ වස්සූපනායිකා – පුරිමිකා, පච්ඡිමිකා. ද්වෙ අධම්මිකානි පාතිමොක්ඛට්ඨපනානි. ද්වෙ ධම්මිකානි පාතිමොක්ඛට්ඨපනානි.

[අ. නි. 2.99 ආදයො] ද්වෙ පුග්ගලා බාලා – යො ච අනාගතං භාරං වහති, යො ච ආගතං භාරං න වහති. ද්වෙ පුග්ගලා පණ්ඩිතා – යො ච අනාගතං භාරං න වහති, යො ච ආගතං භාරං වහති. අපරෙපි ද්වෙ පුග්ගලා බාලා – යො ච අකප්පියෙ කප්පියසඤ්ඤී, යො ච කප්පියෙ අකප්පියසඤ්ඤී. ද්වෙ පුග්ගලා පණ්ඩිතා – යො ච අකප්පියෙ අකප්පියසඤ්ඤී, යො ච කප්පියෙ කප්පියසඤ්ඤී. අපරෙපි ද්වෙ පුග්ගලා බාලා – යො ච අනාපත්තියා ආපත්තිසඤ්ඤී, යො ච ආපත්තියා අනාපත්තිසඤ්ඤී. ද්වෙ පුග්ගලා පණ්ඩිතා – යො ච ආපත්තියා ආපත්තිසඤ්ඤී, යො ච අනාපත්තියා අනාපත්තිසඤ්ඤී. අපරෙපි ද්වෙ පුග්ගලා බාලා – යො ච අධම්මෙ ධම්මසඤ්ඤී, යො ච ධම්මෙ අධම්මසඤ්ඤී. ද්වෙ පුග්ගලා පණ්ඩිතා – යො ච අධම්මෙ අධම්මසඤ්ඤී, යො ච ධම්මෙ ධම්මසඤ්ඤී. අපරෙපි ද්වෙ පුග්ගලා බාලා – යො ච අවිනයෙ විනයසඤ්ඤී, යො ච විනයෙ අවිනයසඤ්ඤී. ද්වෙ පුග්ගලා පණ්ඩිතා – යො ච අවිනයෙ අවිනයසඤ්ඤී, යො ච විනයෙ විනයසඤ්ඤී.

[අ. නි. 2.109] ද්වින්නං පුග්ගලානං ආසවා වඩ්ඪන්ති – යො ච න කුක්කුච්චායිතබ්බං කුක්කුච්චායති, යො ච කුක්කුච්චායිතබ්බං කුක්කුච්චායති. ද්වින්නං පුග්ගලානං ආසවා න වඩ්ඪන්ති – යො ච කුක්කුච්චායිතබ්බං න කුක්කුච්චායති, යො ච කුක්කුච්චායිතබ්බං කුක්කුච්චායති. අපරෙසම්පි ද්වින්නං පුග්ගලානං ආසවා වඩ්ඪන්ති – යො ච අකප්පියෙ කප්පියසඤ්ඤී, යො ච කප්පියෙ අකප්පියසඤ්ඤී. ද්වින්නං පුග්ගලානං ආසවා න වඩ්ඪන්ති – යො ච අකප්පියෙ අකප්පියසඤ්ඤී, යො ච කප්පියෙ කප්පියසඤ්ඤී. අපරෙසම්පි ද්වින්නං පුග්ගලානං ආසවා වඩ්ඪන්ති – යො ච අනාපත්තියා ආපත්තිසඤ්ඤී, යො ච ආපත්තියා අනාපත්තිසඤ්ඤී. ද්වින්නං පුග්ගලානං ආසවා න වඩ්ඪන්ති – යො ච අනාපත්තියා අනාපත්තිසඤ්ඤී, යො ච ආපත්තියා ආපත්තිසඤ්ඤී. අපරෙසම්පි ද්වින්නං පුග්ගලානං ආසවා වඩ්ඪන්ති – යො ච අධම්මෙ ධම්මසඤ්ඤී, යො ච ධම්මෙ අධම්මසඤ්ඤී. ද්වින්නං පුග්ගලානං ආසවා න වඩ්ඪන්ති – යො ච අධම්මෙ අධම්මසඤ්ඤී, යො ච ධම්මෙ ධම්මසඤ්ඤී. අපරෙසම්පි ද්වින්නං පුග්ගලානං ආසවා වඩ්ඪන්ති – යො ච අවිනයෙ විනයසඤ්ඤී, යො ච විනයෙ අවිනයසඤ්ඤී. ද්වින්නං පුග්ගලානං ආසවා න වඩ්ඪන්ති – යො ච අවිනයෙ අවිනයසඤ්ඤී, යො ච විනයෙ විනයසඤ්ඤී.

දුකා නිට්ඨිතා.

තස්සුද්දානං –

සඤ්ඤා ලද්ධා ච සද්ධම්මා, පරික්ඛාරා ච පුග්ගලා;

සච්චං භූමි නික්ඛමන්තො, ආදියන්තො සමාදියං.

කරොන්තො දෙන්තො ගණ්හන්තො, පරිභොගෙන රත්ති ච;

අරුණාඡින්දං ඡාදෙන්තො, ධාරෙන්තො ච උපොසථා.

පවාරණා කම්මාපරා, වත්ථු අපරා දොසා ච;

අපරා ද්වෙ ච සම්පත්ති, නානා සමානමෙව ච.

පාරාජිසඞ්ඝථුල්ලච්චය, පාචිත්ති පාටිදෙසනා;

දුක්කටා දුබ්භාසිතා චෙව, සත්ත ආපත්තික්ඛන්ධා ච.

භිජ්ජති උපසම්පදා, තථෙව අපරෙ දුවෙ;

න වත්ථබ්බං න දාතබ්බං, අභබ්බාභබ්බමෙව ච.

සඤ්චිච්ච සාතිසාරා ච, පටික්කොසා නිස්සාරණා;

ඔසාරණා පටිඤ්ඤා ච, පටිග්ගහා පටික්ඛිපා.

උපඝාති චොදනා ච, කථිනා ච දුවෙ තථා;

චීවරා පත්තමණ්ඩලා, අධිට්ඨානා තථෙව ද්වෙ.

විකප්පනා ච විනයා, වෙනයිකා ච සල්ලෙඛා;

ආපජ්ජති ච වුට්ඨාති, පරිවාසාපරෙ දුවෙ.

ද්වෙ මානත්තා අපරෙ ච, රත්තිච්ඡෙදො අනාදරි;

ද්වෙ ලොණා තයො අපරෙ, පරිභොගක්කොසෙන ච.

පෙසුඤ්ඤො ච ගණාවස්ස, ඨපනා භාරකප්පියං;

අනාපත්ති අධම්මධම්මා, විනයෙ ආසවෙ තථාති.