10. රාජසික්ඛාපදං
537. තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මතො උපනන්දස්ස සක්‍යපුත්තස්ස උපට්ඨාකො මහාමත්තො ආයස්මතො උපනන්දස්ස සක්‍යපුත්තස්ස දූතෙන චීවරචෙතාපන්නං පාහෙසි – ‘‘ඉමිනා චීවරචෙතාපන්නෙන චීවරං චෙතාපෙත්වා අය්‍යං උපනන්දං චීවරෙන අච්ඡාදෙහී’’ති. අථ ඛො සො දූතො යෙනායස්මා උපනන්දො සක්‍යපුත්තො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං උපනන්දං සක්‍යපුත්තං එතදවොච – ‘‘ඉදං ඛො, භන්තෙ, ආයස්මන්තං උද්දිස්ස චීවරචෙතාපන්නං ආභතං. පටිග්ගණ්හාතු ආයස්මා චීවරචෙතාපන්න’’න්ති. එවං වුත්තෙ ආයස්මා උපනන්දො සක්‍යපුත්තො තං දූතං එතදවොච – ‘‘න ඛො මයං, ආවුසො, චීවරචෙතාපන්නං පටිග්ගණ්හාම, චීවරඤ්ච ඛො මයං පටිග්ගණ්හාම කාලෙන කප්පිය’’න්ති. එවං වුත්තෙ සො දූතො ආයස්මන්තං උපනන්දං සක්‍යපුත්තං එතදවොච – ‘‘අත්ථි පනායස්මතො කොචි වෙය්‍යාවච්චකරො’’ති? තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො උපාසකො ආරාමං අගමාසි කෙනචිදෙව කරණීයෙන. අථ ඛො ආයස්මා උපනන්දො සක්‍යපුත්තො තං දූතං එතදවොච – ‘‘එසො ඛො, ආවුසො, උපාසකො භික්ඛූනං වෙය්‍යාවච්චකරො’’ති. අථ ඛො සො දූතො තං උපාසකං සඤ්ඤාපෙත්වා යෙනායස්මා උපනන්දො සක්‍යපුත්තො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං උපනන්දං සක්‍යපුත්තං එතදවොච – ‘‘යං ඛො, භන්තෙ, ආයස්මා වෙය්‍යාවච්චකරං නිද්දිසි සඤ්ඤත්තො සො මයා. උපසඞ්කමතු ආයස්මා කාලෙන, චීවරෙන තං අච්ඡාදෙස්සතී’’ති.
තෙන ඛො පන සමයෙන සො මහාමත්තො ආයස්මතො උපනන්දස්ස සක්‍යපුත්තස්ස සන්තිකෙ දූතං පාහෙසි – ‘‘පරිභුඤ්ජතු අය්‍යො තං චීවරං, ඉච්ඡාම මයං අය්‍යෙන තං චීවරං පරිභුත්ත’’න්ති. අථ ඛො ආයස්මා උපනන්දො සක්‍යපුත්තො තං උපාසකං න කිඤ්චි අවචාසි. දුතියම්පි ඛො සො මහාමත්තො ආයස්මතො උපනන්දස්ස සක්‍යපුත්තස්ස සන්තිකෙ දූතං පාහෙසි – ‘‘පරිභුඤ්ජතු අය්‍යො තං චීවරං, ඉච්ඡාම මයං අය්‍යෙන තං චීවරං පරිභුත්ත’’න්ති. දුතියම්පි ඛො ආයස්මා උපනන්දො සක්‍යපුත්තො තං උපාසකං න කිඤ්චි අවචාසි. තතියම්පි ඛො සො මහාමත්තො ආයස්මතො උපනන්දස්ස සක්‍යපුත්තස්ස සන්තිකෙ දූතං පාහෙසි – ‘‘පරිභුඤ්ජතු අය්‍යො තං චීවරං, ඉච්ඡාම මයං අය්‍යෙන තං චීවරං පරිභුත්ත’’න්ති.
තෙන ඛො පන සමයෙන නෙගමස්ස සමයො හොති. නෙගමෙන ච කතිකා කතා හොති – ‘‘යො පච්ඡා ආගච්ඡති පඤ්ඤාසං බද්ධො’’ති. අථ ඛො ආයස්මා උපනන්දො සක්‍යපුත්තො යෙන සො උපාසකො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා තං උපාසකං එතදවොච – ‘‘අත්ථො මෙ, ආවුසො, චීවරෙනා’’ති. ‘‘අජ්ජණ්හො, භන්තෙ, ආගමෙහි, අජ්ජ නෙගමස්ස සමයො. නෙගමෙන ච කතිකා කතා හොති – ‘යො පච්ඡා ආගච්ඡති පඤ්ඤාසං බද්ධො’’’ති. ‘‘අජ්ජෙව මෙ, ආවුසො, චීවරං දෙහී’’ති ඔවට්ටිකාය පරාමසි. අථ ඛො සො උපාසකො ආයස්මතා උපනන්දෙන සක්‍යපුත්තෙන නිප්පීළියමානො ආයස්මතො උපනන්දස්ස සක්‍යපුත්තස්ස චීවරං චෙතාපෙත්වා පච්ඡා අගමාසි. මනුස්සා තං උපාසකං එතදවොචුං – ‘‘කිස්ස ත්වං, අය්‍යො, පච්ඡා ආගතො, පඤ්ඤාසං ජීනොසී’’ති.
අථ ඛො සො උපාසකො තෙසං මනුස්සානං එතමත්ථං ආරොචෙසි. මනුස්සා උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘මහිච්ඡා ඉමෙ සමණා සක්‍යපුත්තියා අසන්තුට්ඨා. නයිමෙසං සුකරං වෙය්‍යාවච්චම්පි කාතුං. කථඤ්හි නාම ආයස්මා උපනන්දො උපාසකෙන – ‘අජ්ජණ්හො, භන්තෙ, ආගමෙහී’ති වුච්චමානො නාගමෙස්සතී’’ති! අස්සොසුං ඛො භික්ඛූ තෙසං මනුස්සානං උජ්ඣායන්තානං ඛිය්‍යන්තානං විපාචෙන්තානං. යෙ තෙ භික්ඛූ අප්පිච්ඡා… තෙ උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම ආයස්මා උපනන්දො සක්‍යපුත්තො උපාසකෙන – ‘අජ්ජණ්හො, භන්තෙ, ආගමෙහී’ති වුච්චමානො නාගමෙස්සතී’’ති! අථ ඛො තෙ භික්ඛූ ආයස්මන්තං උපනන්දං සක්‍යපුත්තං අනෙකපරියායෙන විගරහිත්වා භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං…පෙ… ‘‘සච්චං කිර ත්වං, උපනන්ද, උපාසකෙන – ‘අජ්ජණ්හො, භන්තෙ, ආගමෙහී’ති වුච්චමානො නාගමෙසී’’ති? ‘‘සච්චං, භගවා’’ති. විගරහි බුද්ධො භගවා…පෙ… කථඤ්හි නාම ත්වං, මොඝපුරිස, උපාසකෙන – ‘අජ්ජණ්හො, භන්තෙ, ආගමෙහී’ති වුච්චමානො නාගමෙස්සසි! නෙතං, මොඝපුරිස, අප්පසන්නානං වා පසාදාය…පෙ… එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්‍යාථ –
538. ‘‘භික්ඛුං පනෙව උද්දිස්ස රාජා වා රාජභොග්ගො වා බ්‍රාහ්මණො වා ගහපතිකො වා දූතෙන චීවරචෙතාපන්නං පහිණෙය්‍ය – ‘ඉමිනා චීවරචෙතාපන්නෙන චීවරං චෙතාපෙත්වා ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුං චීවරෙන අච්ඡාදෙහී’ති. සො චෙ දූතො තං භික්ඛුං උපසඞ්කමිත්වා එවං වදෙය්‍ය – ‘ඉදං ඛො, භන්තෙ, ආයස්මන්තං උද්දිස්ස චීවරචෙතාපන්නං ආභතං, පටිග්ගණ්හාතු ආයස්මා චීවරචෙතාපන්න’න්ති, තෙන භික්ඛුනා සො දූතො එවමස්ස වචනීයො – ‘න ඛො මයං, ආවුසො, චීවරචෙතාපන්නං පටිග්ගණ්හාම. චීවරඤ්ච ඛො මයං පටිග්ගණ්හාම, කාලෙන කප්පිය’න්ති. සො චෙ දූතො තං භික්ඛුං එවං වදෙය්‍ය – ‘අත්ථි පනායස්මතො කොචි වෙය්‍යාවච්චකරො’ති, චීවරත්ථිකෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා වෙය්‍යාවච්චකරො නිද්දිසිතබ්බො ආරාමිකො වා උපාසකො වා – ‘එසො ඛො, ආවුසො, භික්ඛූනං වෙය්‍යාවච්චකරො’ති. සො චෙ දූතො තං වෙය්‍යාවච්චකරං සඤ්ඤාපෙත්වා තං භික්ඛුං උපසඞ්කමිත්වා එවං වදෙය්‍ය – ‘යං ඛො, භන්තෙ, ආයස්මා වෙය්‍යාවච්චකරං නිද්දිසි සඤ්ඤත්තො සො මයා, උපසඞ්කමතු ආයස්මා කාලෙන, චීවරෙන තං අච්ඡාදෙස්සතී’ති, චීවරත්ථිකෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා වෙය්‍යාවච්චකරො උපසඞ්කමිත්වා ද්වත්තික්ඛත්තුං චොදෙතබ්බො සාරෙතබ්බො – ‘අත්ථො මෙ, ආවුසො, චීවරෙනා’ති. ද්වත්තික්ඛත්තුං චොදයමානො සාරයමානො තං චීවරං අභිනිප්ඵාදෙය්‍ය, ඉච්චෙතං කුසලං; නො චෙ අභිනිප්ඵාදෙය්‍ය, චතුක්ඛත්තුං පඤ්චක්ඛත්තුං ඡක්ඛත්තුපරමං තුණ්හීභූතෙන උද්දිස්ස ඨාතබ්බං. චතුක්ඛත්තුං පඤ්චක්ඛත්තුං ඡක්ඛත්තුපරමං තුණ්හීභූතො උද්දිස්ස තිට්ඨමානො තං චීවරං අභිනිප්ඵාදෙය්‍ය, ඉච්චෙතං කුසලං; තතො චෙ උත්තරිවායමමානො තං චීවර අභිනිප්ඵාදෙය්‍ය, නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං. නො චෙ අභිනිප්ඵාදෙය්‍ය, යතස්ස චීවරචෙතාපන්නං ආභතං, තත්ථ සාමං වා ගන්තබ්බං දූතො වා පාහෙතබ්බො – ‘යං ඛො තුම්හෙ ආයස්මන්තො භික්ඛුං උද්දිස්ස චීවරචෙතාපන්නං පහිණිත්ථ, න තං තස්ස භික්ඛුනො කිඤ්චි අත්ථං අනුභොති, යුඤ්ජන්තායස්මන්තො සකං, මා වො සකං විනස්සා’ති, අයං තත්ථ සාමීචී’’ති.
539. භික්ඛුං පනෙව උද්දිස්සාති භික්ඛුස්සත්ථාය, භික්ඛුං ආරම්මණං කරිත්වා, භික්ඛුං අච්ඡාදෙතුකාමො.
රාජා නාම යො කොචි රජ්ජං කාරෙති.
රාජභොග්ගො නාම යො කොචි රඤ්ඤො භත්තවෙතනාහාරො.
බ්‍රාහ්මණො නාම ජාතියා බ්‍රාහ්මණො.
ගහපතිකො නාම ඨපෙත්වා රාජං රාජභොග්ගං බ්‍රාහ්මණං අවසෙසො ගහපතිකො නාම.
චීවරචෙතාපන්නං නාම හිරඤ්ඤං වා සුවණ්ණං වා මුත්තා වා මණි වා.
ඉමිනා චීවරචෙතාපන්නෙනාති පච්චුපට්ඨිතෙන.
චෙතාපෙත්වාති පරිවත්තෙත්වා.
අච්ඡාදෙහීති දජ්ජෙහි.
සො චෙ දූතො තං භික්ඛුං උපසඞ්කමිත්වා එවං වදෙය්‍ය – ‘‘ඉදං ඛො, භන්තෙ, ආයස්මන්තං උද්දිස්ස චීවරචෙතාපන්නං ආභතං. පටිග්ගණ්හාතු ආයස්මා චීවරචෙතාපන්න’’න්ති, තෙන භික්ඛුනා සො දූතො එවමස්ස වචනීයො – ‘‘න ඛො මයං, ආවුසො, චීවරචෙතාපන්නං පටිග්ගණ්හාම. චීවරඤ්ච ඛො මයං පටිග්ගණ්හාම, කාලෙන කප්පිය’’න්ති. සො චෙ දූතො තං භික්ඛුං එවං වදෙය්‍ය – ‘‘අත්ථි පනායස්මතො කොචි වෙය්‍යාවච්චකරො’’ති? චීවරත්ථිකෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා වෙය්‍යාවච්චකරො නිද්දිසිතබ්බො ආරාමිකො වා උපාසකො වා – ‘‘එසො ඛො, ආවුසො, භික්ඛූනං වෙය්‍යාවච්චකරො’’ති. න වත්තබ්බො – ‘‘තස්ස දෙහීති වා, සො වා නික්ඛිපිස්සති, සො වා පරිවත්තෙස්සති, සො වා චෙතාපෙස්සතී’’ති.
සො චෙ දූතො තං වෙය්‍යාවච්චකරං සඤ්ඤාපෙත්වා තං භික්ඛුං උපසඞ්කමිත්වා එවං වදෙය්‍ය – ‘‘යං ඛො, භන්තෙ, ආයස්මා වෙය්‍යාවච්චකරං නිද්දිසි සඤ්ඤත්තො සො මයා. උපසඞ්කමතු ආයස්මා කාලෙන, චීවරෙන තං අච්ඡාදෙස්සතී’’ති, චීවරත්ථිකෙන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනා වෙය්‍යාවච්චකරො උපසඞ්කමිත්වා ද්වත්තික්ඛත්තුං චොදෙතබ්බො සාරෙතබ්බො – ‘‘අත්ථො මෙ, ආවුසො, චීවරෙනා’’ති. න වත්තබ්බො – ‘‘දෙහි මෙ චීවරං, ආහර මෙ චීවරං, පරිවත්තෙහි මෙ චීවරං, චෙතාපෙහි මෙ චීවර’’න්ති. දුතියම්පි වත්තබ්බො. තතියම්පි වත්තබ්බො. සචෙ අභිනිප්ඵාදෙති, ඉච්චෙතං කුසලං; නො චෙ අභිනිප්ඵාදෙති, තත්ථ ගන්ත්වා තුණ්හීභූතෙන උද්දිස්ස ඨාතබ්බං. න ආසනෙ නිසීදිතබ්බං. න ආමිසං පටිග්ගහෙතබ්බං. න ධම්මො භාසිතබ්බො. ‘‘කිං කාරණා ආගතොසී’’ති පුච්ඡියමානො ‘‘ජානාහි, ආවුසො’’ති වත්තබ්බො. සචෙ ආසනෙ වා නිසීදති, ආමිසං වා පටිග්ගණ්හාති, ධම්මං වා භාසති, ඨානං භඤ්ජති. දුතියම්පි ඨාතබ්බං. තතියම්පි ඨාතබ්බං. චතුක්ඛත්තුං චොදෙත්වා චතුක්ඛත්තුං ඨාතබ්බං. පඤ්චක්ඛතුං චොදෙත්වා ද්වික්ඛත්තුං ඨාතබ්බං. ඡක්ඛත්තුං චොදෙත්වා න ඨාතබ්බං. තතො චෙ උත්තරි වායමමානො තං චීවරං අභිනිප්ඵාදෙති, පයොගෙ දුක්කටං. පටිලාභෙන නිස්සග්ගියං හොති. නිස්සජ්ජිතබ්බං සඞ්ඝස්ස වා ගණස්ස වා පුග්ගලස්ස වා. එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, නිස්සජ්ජිතබ්බං…පෙ… ඉදං මෙ, භන්තෙ, චීවරං අතිරෙකතික්ඛත්තුං චොදනාය අතිරෙකඡක්ඛත්තුං ඨානෙන අභිනිප්ඵාදිතං නිස්සග්ගියං. ඉමාහං සඞ්ඝස්ස නිස්සජ්ජාමීති…පෙ… දදෙය්‍යාති…පෙ… දදෙය්‍යුන්ති…පෙ… ආයස්මතො දම්මීති.
නො චෙ අභිනිප්ඵාදෙය්‍ය, යතස්ස චීවරචෙතාපන්නං ආභතං තත්ථ සාමං වා ගන්තබ්බං දූතො වා පාහෙතබ්බො – ‘‘යං ඛො තුම්හෙ ආයස්මන්තො භික්ඛුං උද්දිස්ස චීවරචෙතාපන්නං පහිණිත්ථ න තං තස්ස භික්ඛුනො කිඤ්චි අත්ථං අනුභොති. යුඤ්ජන්තායස්මන්තො සකං, මා වො සකං විනස්සා’’ති.
අයං තත්ථ සාමීචීති අයං තත්ථ අනුධම්මතා.
540. අතිරෙකතික්ඛත්තුං චොදනාය අතිරෙකඡක්ඛත්තුං ඨානෙන අතිරෙකසඤ්ඤී අභිනිප්ඵාදෙති, නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං. අතිරෙකතික්ඛත්තුං චොදනාය අතිරෙකඡක්ඛත්තුං ඨානෙන වෙමතිකො අභිනිප්ඵාදෙති, නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං. අතිරෙකතික්ඛත්තුං චොදනාය අතිරෙකඡක්ඛත්තුං ඨානෙන ඌනකසඤ්ඤී අභිනිප්ඵාදෙති, නිස්සග්ගියං පාචිත්තියං.
ඌනකතික්ඛත්තුං චොදනාය ඌනකඡක්ඛත්තුං ඨානෙන අතිරෙකසඤ්ඤී, ආපත්ති දුක්කටස්ස. ඌනකතික්ඛත්තුං චොදනාය ඌනකඡක්ඛත්තුං ඨානෙන වෙමතිකො, ආපත්ති දුක්කටස්ස. ඌනකතික්ඛත්තුං චොදනාය ඌනකඡක්ඛත්තුං ඨානෙන ඌනකසඤ්ඤී අනාපත්ති.
541. අනාපත්ති – තික්ඛත්තුං චොදනාය, ඡක්ඛත්තුං ඨානෙන, ඌනකතික්ඛත්තුං චොදනාය, ඌනකඡක්ඛත්තුං ඨානෙන, අචොදියමානො දෙති, සාමිකා චොදෙත්වා දෙන්ති, උම්මත්තකස්ස, ආදිකම්මිකස්සාති.
රාජසික්ඛාපදං නිට්ඨිතං දසමං.
කථිනවග්ගො පඨමො.
තස්සුද්දානං –
උබ්භතං කථිනං තීණි, ධොවනඤ්ච පටිග්ගහො;
අඤ්ඤාතකානි තීණෙව, උභින්නං දූතකෙන චාති.