1. පාරාජිකකණ්ඩං
1. පඨමපාරාජිකං
සුදින්නභාණවාරො
24. තෙන ඛො පන සමයෙන වෙසාලියා අවිදූරෙ කලන්දගාමො නාම අත්ථි [කලන්දගාමො නාම හොති (සී.), කලන්දගාමො හොති (ස්යා.)]. තත්ථ සුදින්නො නාම කලන්දපුත්තො සෙට්ඨිපුත්තො හොති. අථ ඛො සුදින්නො කලන්දපුත්තො සම්බහුලෙහි [සම්පහූලෙහි (සී.)] සහායකෙහි සද්ධිං වෙසාලිං අගමාසි කෙනචිදෙව කරණීයෙන. තෙන ඛො පන සමයෙන භගවා මහතියා පරිසාය පරිවුතො ධම්මං දෙසෙන්තො නිසින්නො හොති. අද්දස ඛො සුදින්නො කලන්දපුත්තො භගවන්තං මහතියා පරිසාය පරිවුතං ධම්මං දෙසෙන්තං නිසින්නං. දිස්වානස්ස එතදහොසි – ‘‘යංනූනාහම්පි ධම්මං සුණෙය්ය’’න්ති. අථ ඛො සුදින්නො කලන්දපුත්තො යෙන සා පරිසා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නස්ස ඛො සුදින්නස්ස කලන්දපුත්තස්ස එතදහොසි – ‘‘යථා යථා ඛො අහං භගවතා ධම්මං දෙසිතං ආජානාමි, නයිදං සුකරං අගාරං අජ්ඣාවසතා එකන්තපරිපුණ්ණං එකන්තපරිසුද්ධං සඞ්ඛලිඛිතං බ්රහ්මචරියං චරිතුං; යංනූනාහං කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජෙය්ය’’න්ති. අථ ඛො සා පරිසා භගවතා ධම්මියා කථාය සන්දස්සිතා සමාදපිතා සමුත්තෙජිතා සම්පහංසිතා උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි.
25. අථ ඛො සුදින්නො කලන්දපුත්තො අචිරවුට්ඨිතාය පරිසාය යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො සුදින්නො කලන්දපුත්තො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘යථා යථාහං, භන්තෙ, භගවතා ධම්මං දෙසිතං ආජානාමි, නයිදං සුකරං අගාරං අජ්ඣාවසතා එකන්තපරිපුණ්ණං එකන්තපරිසුද්ධං සඞ්ඛලිඛිතං බ්රහ්මචරියං චරිතුං; ඉච්ඡාමහං, භන්තෙ, කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතුං. පබ්බාජෙතු මං භගවා’’ති. ‘‘අනුඤ්ඤාතොසි පන ත්වං, සුද්දින්න, මාතාපිතූහි අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජායා’’ති? ‘‘න ඛො අහං, භන්තෙ, අනුඤ්ඤාතො මාතාපිතූහි අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජායා’’ති. ‘‘න ඛො, සුදින්න, තථාගතා අනනුඤ්ඤාතං මාතාපිතූහි පුත්තං පබ්බාජෙන්තී’’ති. ‘‘සොහං, භන්තෙ, තථා කරිස්සාමි යථා මං මාතාපිතරො අනුජානිස්සන්ති අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජායා’’ති.
26. අථ ඛො සුදින්නො කලන්දපුත්තො වෙසාලියං තං කරණීයං තීරෙත්වා යෙන කලන්දගාමො යෙන මාතාපිතරො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා මාතාපිතරො එතදවොච – ‘‘අම්මතාතා, යථා යථාහං භගවතා ධම්මං දෙසිතං ආජානාමි, නයිදං සුකරං අගාරං අජ්ඣාවසතා එකන්තපරිපුණ්ණං එකන්තපරිසුද්ධං සඞ්ඛලිඛිතං බ්රහ්මචරියං චරිතුං; ඉච්ඡාමහං කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතුං. අනුජානාථ මං අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජායා’’ති. එවං වුත්තෙ සුදින්නස්ස කලන්දපුත්තස්ස මාතාපිතරො සුදින්නං කලන්දපුත්තං එතදවොචුං – ‘‘ත්වං ඛොසි, තාත සුදින්න, අම්හාකං එකපුත්තකො පියො මනාපො සුඛෙධිතො සුඛපරිහතො. න ත්වං, තාත සුදින්න, කිඤ්චි දුක්ඛස්ස ජානාසි. මරණෙනපි මයං තෙ අකාමකා විනා භවිස්සාම, කිං පන මයං තං ජීවන්තං අනුජානිස්සාම අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජායා’’ති. දුතියම්පි ඛො සුදින්නො කලන්දපුත්තො මාතාපිතරො එතදවොච – ‘‘අම්මතාතා, යථා යථාහං භගවතා ධම්මං දෙසිතං ආජානාමි, නයිදං සුකරං අගාරං අජ්ඣාවසතා එකන්තපරිපුණ්ණං එකන්තපරිසුද්ධං සඞ්ඛලිඛිතං බ්රහ්මචරියං චරිතුං; ඉච්ඡාමහං කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතුං. අනුජානාථ මං අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජායා’’ති. දුතියම්පි ඛො සුදින්නස්ස කලන්දපුත්තස්ස මාතාපිතරො සුදින්නං කලන්දපුත්තං එතදවොචුං – ‘‘ත්වං ඛොසි, තාත සුදින්න, අම්හාකං එකපුත්තකො පියො මනාපො සුඛෙධිතො සුඛපරිහතො. න ත්වං, තාත සුදින්න, කිඤ්චි දුක්ඛස්ස ජානාසි. මරණෙනපි මයං තෙ අකාමකා විනා භවිස්සාම, කිං පන මයං තං ජීවන්තං අනුජානිස්සාම අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජායා’’ති! තතියම්පි ඛො සුදින්නො කලන්දපුත්තො මාතාපිතරො එතදවොච – ‘‘අම්මතාතා, යථා යථාහං භගවතා ධම්මං දෙසිතං ආජානාමි, නයිදං සුකරං අගාරං අජ්ඣාවසතා එකන්තපරිපුණ්ණං එකන්තපරිසුද්ධං සඞ්ඛලිඛිතං බ්රහ්මචරියං චරිතුං; ඉච්ඡාමහං කෙසමස්සුං ඔහාරෙත්වා කාසායානි වත්ථානි අච්ඡාදෙත්වා අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිතුං. අනුජානාථ මං අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජායා’’ති. තතියම්පි ඛො සුදින්නස්ස කලන්දපුත්තස්ස මාතාපිතරො සුදින්නං කලන්දපුත්තං එතදවොචුං – ‘‘ත්වං ඛොසි, තාත සුදින්න, අම්හාකං එකපුත්තකො පියො මනාපො සුඛෙධිතො සුඛපරිහතො. න ත්වං, තාත සුදින්න, කිඤ්චි දුක්ඛස්ස ජානාසි. මරණෙනපි මයං තෙ අකාමකා විනා භවිස්සාම, කිං පන මයං තං ජීවන්තං අනුජානිස්සාම අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජායා’’ති!
27. අථ ඛො සුදින්නො කලන්දපුත්තො – ‘‘න මං මාතාපිතරො අනුජානන්ති අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජායා’’ති, තත්ථෙව අනන්තරහිතාය භූමියා නිපජ්ජි – ඉධෙව මෙ මරණං භවිස්සති පබ්බජ්ජා වාති. අථ ඛො සුදින්නො කලන්දපුත්තො එකම්පි භත්තං න භුඤ්ජි, ද්වෙපි භත්තානි න භුඤ්ජි, තීණිපි භත්තානි න භුඤ්ජි, චත්තාරිපි භත්තානි න භුඤ්ජි, පඤ්චපි භත්තානි න භුඤ්ජි, ඡපි භත්තානි න භුඤ්ජි, සත්තපි භත්තානි න භුඤ්ජි.
28. අථ ඛො සුදින්නස්ස කලන්දපුත්තස්ස මාතාපිතරො සුදින්නං කලන්දපුත්තං එතදවොචුං – ‘‘ත්වං ඛොසි, තාත සුදින්න, අම්හාකං එකපුත්තකො පියො මනාපො සුඛෙධිතො සුඛපරිහතො. න ත්වං, තාත සුදින්න, කිඤ්චි දුක්ඛස්ස ජානාසි. මරණෙනපි මයං තෙ අකාමකා විනා භවිස්සාම, කිං පන මයං තං ජීවන්තං අනුජානිස්සාම අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජාය? උට්ඨෙහි, තාත සුදින්න, භුඤ්ජ ච පිව ච පරිචාරෙහි ච, භුඤ්ජන්තො පිවන්තො පරිචාරෙන්තො කාමෙ පරිභුඤ්ජන්තො පුඤ්ඤානි කරොන්තො අභිරමස්සු. න තං මයං අනුජානාම අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජායා’’ති. එවං වුත්තෙ සුදින්නො කලන්දපුත්තො තුණ්හී අහොසි. දුතියම්පි ඛො…පෙ… තතියම්පි ඛො සුදින්නස්ස කලන්දපුත්තස්ස මාතාපිතරො සුදින්නං කලන්දපුත්තං එතදවොචුං – ‘‘ත්වං ඛොසි, තාත සුදින්න, අම්හාකං එකපුත්තකො පියො මනාපො සුඛෙධිතො සුඛපරිහතො. න ත්වං, තාත සුදින්න, කිඤ්චි දුක්ඛස්ස ජානාසි. මරණෙනපි මයං තෙ අකාමකා විනා භවිස්සාම, කිං පන මයං තං ජීවන්තං අනුජානිස්සාම අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජාය! උට්ඨෙහි, තාත සුදින්න, භුඤ්ජ ච පිව ච පරිචාරෙහි ච, භුඤ්ජන්තො පිවන්තො පරිචාරෙන්තො කාමෙ පරිභුඤ්ජන්තො පුඤ්ඤානි කරොන්තො අභිරමස්සු. න තං මයං අනුජානාම අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජායා’’ති. තතියම්පි ඛො සුදින්නො කලන්දපුත්තො තුණ්හී අහොසි.
අථ ඛො සුදින්නස්ස කලන්දපුත්තස්ස සහායකා යෙන සුදින්නො කලන්දපුත්තො තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා සුදින්නං කලන්දපුත්තං එතදවොචුං – ‘‘ත්වං ඛොසි, සම්ම සුදින්න, මාතාපිතූනං එකපුත්තකො පියො මනාපො සුඛෙධිතො සුඛපරිහතො. න ත්වං, සම්ම සුදින්න, කිඤ්චි දුක්ඛස්ස ජානාසි. මරණෙනපි තෙ මාතාපිතරො අකාමකා විනා භවිස්සන්ති, කිං පන තං ජීවන්තං අනුජානිස්සන්ති අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජාය! උට්ඨෙහි, සම්ම සුදින්න, භුඤ්ජ ච පිව ච පරිචාරෙහි ච, භුඤ්ජන්තො පිවන්තො පරිචාරෙන්තො කාමෙ පරිභුඤ්ජන්තො පුඤ්ඤානි කරොන්තො අභිරමස්සු, න තං මාතාපිතරො අනුජානිස්සන්ති අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජායා’’ති. එවං වුත්තෙ, සුදින්නො කලන්දපුත්තො තුණ්හී අහොසි. දුතියම්පි ඛො…පෙ… තතියම්පි ඛො සුදින්නස්ස කලන්දපුත්තස්ස සහායකා සුදින්නං කලන්දපුත්තං එතදවොචුං – ‘‘ත්වං ඛොසි, සම්ම සුදින්න…පෙ… තතියම්පි ඛො සුදින්නො කලන්දපුත්තො තුණ්හී අහොසි.
29. අථ ඛො සුදින්නස්ස කලන්දපුත්තස්ස සහායකා යෙන සුදින්නස්ස කලන්දපුත්තස්ස මාතාපිතරො තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා සුදින්නස්ස කලන්දපුත්තස්ස මාතාපිතරො එතදවොචුං – ‘‘අම්මතාතා, එසො සුදින්නො අනන්තරහිතාය භූමියා නිපන්නො – ‘ඉධෙව මෙ මරණං භවිස්සති පබ්බජ්ජා වා’ති. සචෙ තුම්හෙ සුදින්නං නානුජානිස්සථ අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජාය, තත්ථෙව මරණං ආගමිස්සති. සචෙ පන තුම්හෙ සුදින්නං අනුජානිස්සථ අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජාය, පබ්බජිතම්පි නං දක්ඛිස්සථ. සචෙ සුදින්නො නාභිරමිස්සති අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජාය, කා තස්ස අඤ්ඤා ගති භවිස්සති, ඉධෙව පච්චාගමිස්සති. අනුජානාථ සුදින්නං අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජායා’’ති. ‘‘අනුජානාම, තාතා, සුදින්නං අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජායා’’ති. අථ ඛො සුදින්නස්ස කලන්දපුත්තස්ස සහායකා යෙන සුදින්නො කලන්දපුත්තො තෙනුපසඞ්කමිංසු; උපසඞ්කමිත්වා සුදින්නං කලන්දපුත්තං එතදවොචුං – ‘‘උට්ඨෙහි, සම්ම සුදින්න, අනුඤ්ඤාතොසි මාතාපිතූහි අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජායා’’ති.
30. අථ ඛො සුදින්නො කලන්දපුත්තො – ‘‘අනුඤ්ඤාතොම්හි කිර මාතාපිතූහි අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජායා’’ති, හට්ඨො උදග්ගො පාණිනා ගත්තානි පරිපුඤ්ඡන්තො වුට්ඨාසි. අථ ඛො සුදින්නො කලන්දපුත්තො කතිපාහං බලං ගාහෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසන්නො ඛො සුදින්නො කලන්දපුත්තො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අනුඤ්ඤාතො [අනුඤ්ඤාතොම්හි (සී. ස්යා.)] අහං, භන්තෙ, මාතාපිතූහි අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජ්ජාය. පබ්බාජෙතු මං භගවා’’ති. අලත්ථ ඛො සුදින්නො කලන්දපුත්තො භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජ්ජං, අලත්ථ උපසම්පදං. අචිරූපසම්පන්නො ච පනායස්මා සුදින්නො එවරූපෙ ධුතගුණෙ සමාදාය වත්තති, ආරඤ්ඤිකො හොති පිණ්ඩපාතිකො පංසුකූලිකො සපදානචාරිකො, අඤ්ඤතරං වජ්ජිගාමං උපනිස්සාය විහරති.
තෙන ඛො පන සමයෙන වජ්ජී දුබ්භික්ඛා හොති ද්වීහිතිකා සෙතට්ඨිකා සලාකාවුත්තා, න සුකරා උඤ්ඡෙන පග්ගහෙන යාපෙතුං. අථ ඛො ආයස්මතො සුදින්නස්ස එතදහොසි – ‘‘එතරහි ඛො වජ්ජී දුබ්භික්ඛා ද්වීහිතිකා සෙතට්ඨිකා සලාකාවුත්තා, න සුකරා උඤ්ඡෙන පග්ගහෙන යාපෙතුං. බහූ ඛො පන මෙ වෙසාලියං ඤාතී අඩ්ඪා මහද්ධනා මහාභොගා පහූතජාතරූපරජතා පහූතවිත්තූපකරණා පහූතධනධඤ්ඤා. යංනූනාහං ඤාතී උපනිස්සාය විහරෙය්යං! ඤාතී මං [ඤාතකාපි මං (ස්යා.)] නිස්සාය දානානි දස්සන්ති පුඤ්ඤානි කරිස්සන්ති, භික්ඛූ ච ලාභං ලච්ඡන්ති, අහඤ්ච පිණ්ඩකෙන න කිලමිස්සාමී’’ති. අථ ඛො ආයස්මා සුදින්නො සෙනාසනං සංසාමෙත්වා පත්තචීවරමාදාය යෙන වෙසාලී තෙන පක්කාමි. අනුපුබ්බෙන යෙන වෙසාලී තදවසරි. තත්ර සුදං ආයස්මා සුදින්නො වෙසාලියං විහරති මහාවනෙ කූටාගාරසාලායං. අස්සොසුං ඛො ආයස්මතො සුදින්නස්ස ඤාතකා – ‘‘සුදින්නො කිර කලන්දපුත්තො වෙසාලිං අනුප්පත්තො’’ති. තෙ ආයස්මතො සුදින්නස්ස සට්ඨිමත්තෙ ථාලිපාකෙ භත්තාභිහාරං අභිහරිංසු. අථ ඛො ආයස්මා සුදින්නො තෙ සට්ඨිමත්තෙ ථාලිපාකෙ භික්ඛූනං විස්සජ්ජෙත්වා පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය කලන්දගාමං පිණ්ඩාය පාවිසි. කලන්දගාමෙ සපදානං පිණ්ඩාය චරමානො යෙන සකපිතු නිවෙසනං තෙනුපසඞ්කමි.
31. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මතො සුදින්නස්ස ඤාතිදාසී ආභිදොසිකං කුම්මාසං ඡඩ්ඩෙතුකාමා [ඡට්ටෙතුකාමා (ක.)] හොති. අථ ඛො ආයස්මා සුදින්නො තං ඤාතිදාසිං එතදවොච – ‘‘සචෙ තං, භගිනි, ඡඩ්ඩනීයධම්මං, ඉධ මෙ පත්තෙ ආකිරා’’ති. අථ ඛො ආයස්මතො සුදින්නස්ස ඤාතිදාසී තං ආභිදොසිකං කුම්මාසං ආයස්මතො සුදින්නස්ස පත්තෙ ආකිරන්තී හත්ථානඤ්ච පාදානඤ්ච සරස්ස ච නිමිත්තං අග්ගහෙසි. අථ ඛො ආයස්මතො සුදින්නස්ස ඤාතිදාසී යෙනායස්මතො සුදින්නස්ස මාතා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතො සුදින්නස්ස මාතරං එතදවොච – ‘‘යග්ඝෙය්යෙ, ජානෙය්යාසි, අය්යපුත්තො සුදින්නො අනුප්පත්තො’’ති. ‘‘සචෙ, ජෙ, ත්වං සච්චං භණසි, අදාසිං තං කරොමී’’ති.
32. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා සුදින්නො තං ආභිදොසිකං කුම්මාසං අඤ්ඤතරං කුට්ටමූලං [කුඩ්ඩමූලං (සී. ස්යා.)] නිස්සාය පරිභුඤ්ජති. පිතාපි ඛො ආයස්මතො සුදින්නස්ස කම්මන්තා ආගච්ඡන්තො අද්දස ආයස්මන්තං සුදින්නං තං ආභිදොසිකං කුම්මාසං අඤ්ඤතරං කුට්ටමූලං නිස්සාය පරිභුඤ්ජන්තං. දිස්වාන යෙනායස්මා සුදින්නො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං සුදින්නං එතදවොච – ‘‘අත්ථි නාම, තාත සුදින්න, ආභිදොසිකං කුම්මාසං පරිභුඤ්ජිස්සසි! නනු නාම, තාත සුදින්න, සකං ගෙහං ගන්තබ්බ’’න්ති? ‘‘අගමිම්හ [අගමම්හා (ක.)] ඛො තෙ ගහපති, ගෙහං. තතොයං ආභිදොසිකො කුම්මාසො’’ති. අථ ඛො ආයස්මතො සුදින්නස්ස පිතා ආයස්මතො සුදින්නස්ස බාහායං ගහෙත්වා ආයස්මන්තං සුදින්නං එතදවොච – ‘‘එහි, තාත සුදින්න, ඝරං ගමිස්සාමා’’ති. අථ ඛො ආයස්මා සුදින්නො යෙන සකපිතු නිවෙසනං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. අථ ඛො ආයස්මතො සුදින්නස්ස පිතා ආයස්මන්තං සුදින්නං එතදවොච – ‘‘භුඤ්ජ, තාත සුදින්නා’’ති. ‘‘අලං, ගහපති, කතං මෙ අජ්ජ භත්තකිච්ච’’න්ති. ‘‘අධිවාසෙහි, තාත සුදින්න, ස්වාතනාය භත්ත’’න්ති. අධිවාසෙසි ඛො ආයස්මා සුදින්නො තුණ්හීභාවෙන. අථ ඛො ආයස්මා සුදින්නො උට්ඨායාසනා පක්කාමි.
33. අථ ඛො ආයස්මතො සුදින්නස්ස මාතා තස්සා රත්තියා අච්චයෙන හරිතෙන ගොමයෙන පථවිං ඔපුඤ්ජාපෙත්වා [ඔපුච්ඡාපෙත්වා (සී. ස්යා.)] ද්වෙ පුඤ්ජෙ කාරාපෙසි – එකං හිරඤ්ඤස්ස, එකං සුවණ්ණස්ස. තාව මහන්තා පුඤ්ජා අහෙසුං, ඔරතො ඨිතො පුරිසො පාරතො ඨිතං පුරිසං න පස්සති; පාරතො ඨිතො පුරිසො ඔරතො ඨිතං පුරිසං න පස්සති. තෙ පුඤ්ජෙ කිලඤ්ජෙහි පටිච්ඡාදාපෙත්වා මජ්ඣෙ ආසනං පඤ්ඤාපෙත්වා තිරොකරණීයං පරික්ඛිපිත්වා ආයස්මතො සුදින්නස්ස පුරාණදුතියිකං ආමන්තෙසි – ‘‘තෙන හි, වධු, යෙන අලඞ්කාරෙන අලඞ්කතා පුත්තස්ස මෙ සුදින්නස්ස පියා අහොසි මනාපා තෙන අලඞ්කාරෙන අලඞ්කරා’’ති. ‘‘එවං, අය්යෙ’’ති, ඛො ආයස්මතො සුදින්නස්ස පුරාණදුතියිකා ආයස්මතො සුදින්නස්ස මාතුයා පච්චස්සොසි.
34. අථ ඛො ආයස්මා සුදින්නො පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය යෙන සකපිතු නිවෙසනං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ නිසීදි. අථ ඛො ආයස්මතො සුදින්නස්ස පිතා යෙනායස්මා සුදින්නො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා තෙ පුඤ්ජෙ විවරාපෙත්වා ආයස්මන්තං සුදින්නං එතදවොච – ‘‘ඉදං තෙ, තාත සුදින්න, මාතු මත්තිකං ඉත්ථිකාය ඉත්ථිධනං, අඤ්ඤං පෙත්තිකං අඤ්ඤං පිතාමහං. ලබ්භා, තාත සුදින්න, හීනායාවත්තිත්වා භොගා ච භුඤ්ජිතුං පුඤ්ඤානි ච කාතුං. එහි ත්වං, තාත සුදින්න, හීනායාවත්තිත්වා භොගෙ ච භුඤ්ජස්සු පුඤ්ඤානි ච කරොහී’’ති. ‘‘තාත, න උස්සහාමි න විසහාමි, අභිරතො අහං බ්රහ්මචරියං චරාමී’’ති. දුතියම්පි ඛො…පෙ… තතියම්පි ඛො ආයස්මතො සුදින්නස්ස පිතා ආයස්මන්තං සුදින්නං එතදවොච – ‘‘ඉදං තෙ, තාත සුදින්න, මාතු මත්තිකං, ඉත්ථිකාය ඉත්ථිධනං, අඤ්ඤං පෙත්තිකං, අඤ්ඤං පිතාමහං. ලබ්භා, තාත සුදින්න, හීනායාවත්තිත්වා භොගා ච භුඤ්ජිතුං පුඤ්ඤානි ච කාතුං. එහි ත්වං, තාත සුදින්න, හීනායාවත්තිත්වා භොගෙ ච භුඤ්ජස්සු පුඤ්ඤානි ච කරොහී’’ති. ‘‘වදෙය්යාම ඛො තං, ගහපති, සචෙ ත්වං නාතිකඩ්ඪෙය්යාසී’’ති. ‘‘වදෙහි, තාත සුදින්නා’’ති. තෙන හි ත්වං, ගහපති, මහන්තෙ මහන්තෙ සාණිපසිබ්බකෙ කාරාපෙත්වා හිරඤ්ඤසුවණ්ණස්ස පූරාපෙත්වා සකටෙහි නිබ්බාහාපෙත්වා මජ්ඣෙ ගඞ්ගාය සොතෙ ඔපාතෙහි [ඔසාදෙහි (සී. ස්යා.)]. තං කිස්ස හෙතු? යඤ්හි තෙ, ගහපති, භවිස්සති තතොනිදානං භයං වා ඡම්භිතත්තං වා ලොමහංසො වා ආරක්ඛො වා සො තෙ න භවිස්සතී’’ති. එවං වුත්තෙ, ආයස්මතො සුදින්නස්ස පිතා අනත්තමනො අහොසි – ‘‘කථඤ්හි නාම පුත්තො සුදින්නො එවං වක්ඛතී’’ති!
35. අථ ඛො ආයස්මතො සුදින්නස්ස පිතා ආයස්මතො සුදින්නස්ස පුරාණදුතියිකං ආමන්තෙසි – ‘‘තෙන හි, වධු, ත්වං පියා ච මනාපා ච [ත්වම්පි යාච (සී.)]. අප්පෙව නාම පුත්තො සුදින්නො තුය්හම්පි වචනං කරෙය්යා’’ති! අථ ඛො ආයස්මතො සුදින්නස්ස පුරාණදුතියිකා ආයස්මතො සුදින්නස්ස පාදෙසු ගහෙත්වා ආයස්මන්තං සුදින්නං එතදවොච – ‘‘කීදිසා නාම තා, අය්යපුත්ත, අච්ඡරායො යාසං ත්වං හෙතු බ්රහ්මචරියං චරසී’’ති? ‘‘න ඛො අහං, භගිනි, අච්ඡරානං හෙතු බ්රහ්මචරියං චරාමී’’ති. අථ ඛො ආයස්මතො සුදින්නස්ස පුරාණදුතියිකා – ‘‘අජ්ජතග්ගෙ මං අය්යපුත්තො සුදින්නො භගිනිවාදෙන සමුදාචරතී’’ති, තත්ථෙව මුච්ඡිතා පපතා.
අථ ඛො ආයස්මා සුදින්නො පිතරං එතදවොච – ‘‘සචෙ, ගහපති, භොජනං දාතබ්බං දෙථ, මා නො විහෙඨයිත්ථා’’ති. ‘‘භුඤ්ජ, තාත සුදින්නා’’ති. අථ ඛො ආයස්මතො සුදින්නස්ස මාතා ච පිතා ච ආයස්මන්තං සුදින්නං පණීතෙන ඛාදනීයෙන භොජනීයෙන සහත්ථා සන්තප්පෙසුං සම්පවාරෙසුං. අථ ඛො ආයස්මතො සුදින්නස්ස මාතා ආයස්මන්තං සුදින්නං භුත්තාවිං ඔනීතපත්තපාණිං එතදවොච – ‘‘ඉදං, තාත සුදින්න, කුලං අඩ්ඪං මහද්ධනං මහාභොගං පහූතජාතරූපරජතං පහූතවිත්තූපකරණං පහූතධනධඤ්ඤං. ලබ්භා, තාත සුදින්න, හීනායාවත්තිත්වා භොගා ච භුඤ්ජිතුං පුඤ්ඤානි ච කාතුං. එහි ත්වං, තාත සුදින්න, හීනායාවත්තිත්වා භොගෙ ච භුඤ්ජස්සු පුඤ්ඤානි ච කරොහී’’ති. ‘‘අම්ම, න උස්සහාමි න විසහාමි, අභිරතො අහං බ්රහ්මචරියං චරාමී’’ති. දුතියම්පි ඛො…පෙ… තතියම්පි ඛො ආයස්මතො සුදින්නස්ස මාතා ආයස්මන්තං සුදින්නං එතදවොච – ‘‘ඉදං, තාත සුදින්න, කුලං අඩ්ඪං මහද්ධනං මහාභොගං පහූතජාතරූපරජතං පහූතවිත්තූපකරණං පහූතධනධඤ්ඤං [පහූතධනධඤ්ඤං (ප. චරාමීති) ඉතිපාඨො සබ්බත්ථ නත්ථි, ඌනො මඤ්ඤෙ]. තෙන හි, තාත සුදින්න, බීජකම්පි දෙහි – මා නො අපුත්තකං සාපතෙය්යං ලිච්ඡවයො අතිහරාපෙසු’’න්ති. ‘‘එතං ඛො මෙ, අම්ම, සක්කා කාතු’’න්ති. ‘‘කහං පන, තාත සුදින්න, එතරහි විහරසී’’ති? ‘‘මහාවනෙ, අම්මා’’ති. අථ ඛො ආයස්මා සුදින්නො උට්ඨායාසනා පක්කාමි.
36. අථ ඛො ආයස්මතො සුදින්නස්ස මාතා ආයස්මතො සුදින්නස්ස පුරාණදුතියිකං ආමන්තෙසි – ‘‘තෙන හි, වධු, යදා උතුනී හොසි, පුප්ඵං තෙ උප්පන්නං හොති, අථ මෙ ආරොචෙය්යාසී’’ති. ‘‘එවං අය්යෙ’’ති ඛො ආයස්මතො සුදින්නස්ස පුරාණදුතියිකා ආයස්මතො සුදින්නස්ස මාතුයා පච්චස්සොසි. අථ ඛො ආයස්මතො සුදින්නස්ස පුරාණදුතියිකා නචිරස්සෙව උතුනී අහොසි, පුප්ඵංසා උප්පජ්ජි. අථ ඛො ආයස්මතො සුදින්නස්ස පුරාණදුතියිකා ආයස්මතො සුදින්නස්ස මාතරං එතදවොච – ‘‘උතුනීම්හි, අය්යෙ, පුප්ඵං මෙ උප්පන්න’’න්ති. ‘‘තෙන හි, වධු, යෙන අලඞ්කාරෙන අලඞ්කතා පුත්තස්ස සුදින්නස්ස පියා අහොසි මනාපා තෙන අලඞ්කාරෙන අලඞ්කරා’’ති. ‘‘එවං අය්යෙ’’ති ඛො ආයස්මතො සුදින්නස්ස පුරාණදුතියිකා ආයස්මතො සුදින්නස්ස මාතුයා පච්චස්සොසි. අථ ඛො ආයස්මතො සුදින්නස්ස මාතා ආයස්මතො සුදින්නස්ස පුරාණදුතියිකං ආදාය යෙන මහාවනං යෙනායස්මා සුදින්නො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං සුදින්නං එතදවොච – ‘‘ඉදං, තාත සුදින්න, කුලං අඩ්ඪං මහද්ධනං මහාභොගං පහූතජාතරූපරජතං පහූතවිත්තූපකරණං පහූතධනධඤ්ඤං. ලබ්භා, තාත සුදින්න, හීනායාවත්තිත්වා භොගා ච භුඤ්ජිතුං පුඤ්ඤානි ච කාතුං. එහි ත්වං, තාත සුදින්න, හීනායාවත්තිත්වා භොගෙ ච භුඤ්ජස්සු පුඤ්ඤානි ච කරොහී’’ති. ‘‘අම්ම, න උස්සහාමි න විසහාමි, අභිරතො අහං බ්රහ්මචරියං චරාමී’’ති. දුතියම්පි ඛො…පෙ… තතියම්පි ඛො ආයස්මතො සුදින්නස්ස මාතා ආයස්මන්තං සුදින්නං එතදවොච – ‘‘ඉදං, තාත සුදින්න, කුලං අඩ්ඪං මහද්ධනං මහාභොගං පහූතජාතරූපරජතං පහූතවිත්තූපකරණං පහූතධනධඤ්ඤං. තෙන හි, තාත සුදින්න, බීජකම්පි දෙහි – මා නො අපුත්තකං සාපතෙය්යං ලිච්ඡවයො අතිහරාපෙසු’’න්ති. ‘‘එතං ඛො මෙ, අම්ම, සක්කා කාතු’’න්ති, පුරාණදුතියිකාය බාහායං ගහෙත්වා මහාවනං අජ්ඣොගාහෙත්වා අපඤ්ඤත්තෙ සික්ඛාපදෙ අනාදීනවදස්සො පුරාණදුතියිකාය තික්ඛත්තුං මෙථුනං ධම්මං අභිවිඤ්ඤාපෙසි. සා තෙන ගබ්භං ගණ්හි. භුම්මා දෙවා සද්දමනුස්සාවෙසුං – ‘‘නිරබ්බුදො වත, භො, භික්ඛුසඞ්ඝො නිරාදීනවො; සුදින්නෙන කලන්දපුත්තෙන අබ්බුදං උප්පාදිතං, ආදීනවො උප්පාදිතො’’ති. භුම්මානං දෙවානං සද්දං සුත්වා චාතුමහාරාජිකා [චාතුම්මහාරාජිකා (සී. ස්යා.)] දෙවා සද්දමනුස්සාවෙසුං…පෙ… තාවතිංසා දෙවා… යාමා දෙවා … තුසිතා දෙවා… නිම්මානරතී දෙවා… පරනිම්මිතවසවත්තී දෙවා… බ්රහ්මකායිකා දෙවා සද්දමනුස්සාවෙසුං – ‘‘නිරබ්බුදො වත, භො, භික්ඛුසඞ්ඝො නිරාදීනවො; සුදින්නෙන කලන්දපුත්තෙන අබ්බුදං උප්පාදිතං, ආදීනවො උප්පාදිතො’’ති. ඉතිහ තෙන ඛණෙන තෙන මුහුත්තෙන යාව බ්රහ්මලොකා සද්දො අබ්භුග්ගච්ඡි.
අථ ඛො ආයස්මතො සුදින්නස්ස පුරාණදුතියිකා තස්ස ගබ්භස්ස පරිපාකමන්වාය පුත්තං විජායි. අථ ඛො ආයස්මතො සුදින්නස්ස සහායකා තස්ස දාරකස්ස ‘බීජකො’ති නාමං අකංසු. ආයස්මතො සුදින්නස්ස පුරාණදුතියිකාය බීජකමාතාති නාමං අකංසු. ආයස්මතො සුදින්නස්ස බීජකපිතාති නාමං අකංසු. තෙ අපරෙන සමයෙන උභො අගාරස්මා අනගාරියං පබ්බජිත්වා අරහත්තං සච්ඡාකංසු.
37. අථ ඛො ආයස්මතො සුදින්නස්ස අහුදෙව කුක්කුච්චං, අහු විප්පටිසාරො – ‘‘අලාභා වත මෙ, න වත මෙ ලාභා! දුල්ලද්ධං වත මෙ, න වත මෙ සුලද්ධං! යොහං එවං ස්වාක්ඛාතෙ ධම්මවිනයෙ පබ්බජිත්වා නාසක්ඛිං යාවජීවං පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්රහ්මචරියං චරිතු’’න්ති. සො තෙනෙව කුක්කුච්චෙන තෙන විප්පටිසාරෙන කිසො අහොසි ලූඛො දුබ්බණ්ණො උප්පණ්ඩුප්පණ්ඩුකජාතො ධමනිසන්ථතගත්තො අන්තොමනො ලීනමනො දුක්ඛී දුම්මනො විප්පටිසාරී පජ්ඣායි.
38. අථ ඛො ආයස්මතො සුදින්නස්ස සහායකා භික්ඛූ ආයස්මන්තං සුදින්නං එතදවොචුං – ‘‘පුබ්බෙ ඛො ත්වං, ආවුසො සුදින්න, වණ්ණවා අහොසි පීණින්ද්රියො පසන්නමුඛවණ්ණො විප්පසන්නඡවිවණ්ණො; සො දානි ත්වං එතරහි කිසො ලූඛො දුබ්බණ්ණො උප්පණ්ඩුප්පණ්ඩුකජාතො ධමනිසන්ථතගත්තො අන්තොමනො ලීනමනො දුක්ඛී දුම්මනො විප්පටිසාරී පජ්ඣායසි. කච්චි නො ත්වං, ආවුසො සුදින්න, අනභිරතො බ්රහ්මචරියං චරසී’’ති? ‘‘න ඛො අහං, ආවුසො, අනභිරතො බ්රහ්මචරියං චරාමි. අත්ථි මෙ පාපකම්මං කතං; පුරාණදුතියිකාය මෙථුනො ධම්මො පටිසෙවිතො; තස්ස මය්හං, ආවුසො, අහුදෙව කුක්කුච්චං අහු විප්පටිසාරො – ‘අලාභා වත මෙ, න වත මෙ ලාභා; දුල්ලද්ධං වත මෙ, න වත මෙ සුලද්ධං; යොහං එවං ස්වාක්ඛාතෙ ධම්මවිනයෙ පබ්බජිත්වා නාසක්ඛිං යාවජීවං පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්රහ්මචරියං චරිතු’’න්ති. ‘‘අලඤ්හි තෙ, ආවුසො සුදින්න, කුක්කුච්චාය අලං විප්පටිසාරාය යං ත්වං එවං ස්වාක්ඛාතෙ ධම්මවිනයෙ පබ්බජිත්වා න සක්ඛිස්සසි යාවජීවං පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්රහ්මචරියං චරිතුං. නනු, ආවුසො, භගවතා අනෙකපරියායෙන විරාගාය ධම්මො දෙසිතො, නො සරාගාය; විසංයොගාය ධම්මො දෙසිතො, නො සංයොගාය; අනුපාදානාය ධම්මො දෙසිතො, නො සඋපාදානාය. තත්ථ නාම ත්වං, ආවුසො, භගවතා විරාගාය ධම්මෙ දෙසිතෙ සරාගාය චෙතෙස්සසි, විසංයොගාය ධම්මෙ දෙසිතෙ සංයොගාය චෙතෙස්සසි, අනුපාදානාය ධම්මෙ දෙසිතෙ සඋපාදානාය චෙතෙස්සසි! නනු, ආවුසො, භගවතා අනෙකපරියායෙන රාගවිරාගාය ධම්මො දෙසිතො, මදනිම්මදනාය පිපාසවිනයාය ආලයසමුග්ඝාතාය වට්ටුපච්ඡෙදාය තණ්හාක්ඛයාය විරාගාය නිරොධාය නිබ්බානාය ධම්මො දෙසිතො! නනු, ආවුසො, භගවතා අනෙකපරියායෙන කාමානං පහානං අක්ඛාතං, කාමසඤ්ඤානං පරිඤ්ඤා අක්ඛාතා, කාමපිපාසානං පටිවිනයො අක්ඛාතො, කාමවිතක්කානං සමුග්ඝාතො අක්ඛාතො, කාමපරිළාහානං වූපසමො අක්ඛාතො! නෙතං, ආවුසො, අප්පසන්නානං වා පසාදාය, පසන්නානං වා භිය්යොභාවාය. අථ ඛ්වෙතං, ආවුසො, අප්පසන්නානඤ්චෙව අප්පසාදාය පසන්නානඤ්ච එකච්චානං අඤ්ඤථත්තායා’’ති.
39. අථ ඛො තෙ භික්ඛූ ආයස්මන්තං සුදින්නං අනෙකපරියායෙන විගරහිත්වා භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං. අථ ඛො භගවා එතස්මිං නිදානෙ එතස්මිං පකරණෙ භික්ඛුසඞ්ඝං සන්නිපාතාපෙත්වා ආයස්මන්තං සුදින්නං පටිපුච්ඡි – ‘‘සච්චං කිර ත්වං, සුදින්න, පුරාණදුතියිකාය මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවී’’ති? ‘‘සච්චං, භගවා’’ති. විගරහි බුද්ධො භගවා – ‘‘අනනුච්ඡවිකං [අනනුච්ඡවියං (සී.)], මොඝපුරිස, අනනුලොමිකං අප්පටිරූපං අස්සාමණකං අකප්පියං අකරණීයං. කථඤ්හි නාම ත්වං, මොඝපුරිස, එවං ස්වාක්ඛාතෙ ධම්මවිනයෙ පබ්බජිත්වා න සක්ඛිස්සසි යාවජීවං පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්රහ්මචරියං චරිතුං! නනු මයා, මොඝපුරිස, අනෙකපරියායෙන විරාගාය ධම්මො දෙසිතො, නො සරාගාය; විසංයොගාය ධම්මො දෙසිතො, නො සංයොගාය; අනුපාදානාය ධම්මො දෙසිතො, නො සඋපාදානාය! තත්ථ නාම ත්වං, මොඝපුරිස, මයා විරාගාය ධම්මෙ දෙසිතෙ සරාගාය චෙතෙස්සසි, විසංයොගාය ධම්මෙ දෙසිතෙ සංයොගාය චෙතෙස්සසි, අනුපාදානාය ධම්මෙ දෙසිතෙ සඋපාදානාය චෙතෙස්සසි! නනු මයා, මොඝපුරිස, අනෙකපරියායෙන රාගවිරාගාය ධම්මො දෙසිතො! මදනිම්මදනාය පිපාසවිනයාය ආලයසමුග්ඝාතාය වට්ටුපච්ඡෙදාය තණ්හාක්ඛයාය විරාගාය නිරොධාය නිබ්බානාය ධම්මො දෙසිතො! නනු මයා, මොඝපුරිස, අනෙකපරියායෙන කාමානං පහානං අක්ඛාතං, කාමසඤ්ඤානං පරිඤ්ඤා අක්ඛාතා, කාමපිපාසානං පටිවිනයො අක්ඛාතො, කාමවිතක්කානං සමුග්ඝාතො අක්ඛාතො, කාමපරිළාහානං වූපසමො අක්ඛාතො! වරං තෙ, මොඝපුරිස, ආසිවිසස්ස [ආසීවිසස්ස (සී. ස්යා.)] ඝොරවිසස්ස මුඛෙ අඞ්ගජාතං පක්ඛිත්තං, න ත්වෙව මාතුගාමස්ස අඞ්ගජාතෙ අඞ්ගජාතං පක්ඛිත්තං. වරං තෙ, මොඝපුරිස, කණ්හසප්පස්ස මුඛෙ අඞ්ගජාතං පක්ඛිත්තං, න ත්වෙව මාතුගාමස්ස අඞ්ගජාතෙ අඞ්ගජාතං පක්ඛිත්තං. වරං තෙ, මොඝපුරිස, අඞ්ගාරකාසුයා ආදිත්තාය සම්පජ්ජලිතාය සජොතිභූතාය අඞ්ගජාතං පක්ඛිත්තං, න ත්වෙව මාතුගාමස්ස අඞ්ගජාතෙ අඞ්ගජාතං පක්ඛිත්තං. තං කිස්ස හෙතු? තතොනිදානඤ්හි, මොඝපුරිස, මරණං වා නිගච්ඡෙය්ය මරණමත්තං වා දුක්ඛං, න ත්වෙව තප්පච්චයා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජෙය්ය. ඉතොනිදානඤ්ච ඛො, මොඝපුරිස, කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජෙය්ය. තත්ථ නාම ත්වං, මොඝපුරිස, යං ත්වං අසද්ධම්මං ගාමධම්මං වසලධම්මං දුට්ඨුල්ලං ඔදකන්තිකං රහස්සං ද්වයංද්වයසමාපත්තිං සමාපජ්ජිස්සසි, බහූනං ඛො ත්වං, මොඝපුරිස, අකුසලානං ධම්මානං ආදිකත්තා පුබ්බඞ්ගමො. නෙතං, මොඝපුරිස, අප්පසන්නානං වා පසාදාය, පසන්නානං වා භිය්යොභාවාය; අථ ඛ්වෙතං, මොඝපුරිස, අප්පසන්නානඤ්චෙව අප්පසාදාය, පසන්නානඤ්ච එකච්චානං අඤ්ඤථත්තායා’’ති.
අථ ඛො භගවා ආයස්මන්තං සුදින්නං අනෙකපරියායෙන විගරහිත්වා දුබ්භරතාය දුප්පොසතාය මහිච්ඡතාය අසන්තුට්ඨිතාය [අසන්තුට්ඨතාය (ස්යා.)] සඞ්ගණිකාය කොසජ්ජස්ස අවණ්ණං භාසිත්වා අනෙකපරියායෙන සුභරතාය සුපොසතාය අප්පිච්ඡස්ස සන්තුට්ඨස්ස සල්ලෙඛස්ස ධුතස්ස පාසාදිකස්ස අපචයස්ස වීරියාරම්භස්ස [වීරියාරබ්භස්ස (ක.)] වණ්ණං භාසිත්වා භික්ඛූනං තදනුච්ඡවිකං තදනුලොමිකං ධම්මිං කථං කත්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘තෙන හි, භික්ඛවෙ, භික්ඛූනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙස්සාමි [පඤ්ඤාපෙස්සාමි (සී. ස්යා.)] දස අත්ථවසෙ පටිච්ච – සඞ්ඝසුට්ඨුතාය, සඞ්ඝඵාසුතාය, දුම්මඞ්කූනං පුග්ගලානං නිග්ගහාය, පෙසලානං භික්ඛූනං ඵාසුවිහාරාය, දිට්ඨධම්මිකානං ආසවානං සංවරාය, සම්පරායිකානං ආසවානං පටිඝාතාය, අප්පසන්නානං පසාදාය, පසන්නානං භිය්යොභාවාය, සද්ධම්මට්ඨිතියා, විනයානුග්ගහාය. එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්යාථ –
‘‘යො පන භික්ඛු මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවෙය්ය, පාරාජිකො හොති අසංවාසො’’ති.
එවඤ්චිදං භගවතා භික්ඛූනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං හොති.
සුදින්නභාණවාරො නිට්ඨිතො.
මක්කටීවත්ථු
40. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු වෙසාලියං මහාවනෙ මක්කටිං ආමිසෙන උපලාපෙත්වා තස්සා මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවති. අථ ඛො සො භික්ඛු පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරං ආදාය වෙසාලිං පිණ්ඩාය පාවිසි. තෙන ඛො පන සමයෙන සම්බහුලා භික්ඛූ සෙනාසනචාරිකං ආහිණ්ඩන්තා යෙන තස්ස භික්ඛුනො විහාරො තෙනුපසඞ්කමිංසු. අද්දස ඛො සා මක්කටී තෙ භික්ඛූ දූරතොව ආගච්ඡන්තෙ. දිස්වාන යෙන තෙ භික්ඛූ තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා තෙසං භික්ඛූනං පුරතො කටිම්පි චාලෙසි ඡෙප්පම්පි චාලෙසි, කටිම්පි ඔඩ්ඩි, නිමිත්තම්පි අකාසි. අථ ඛො තෙසං භික්ඛූනං එතදහොසි – ‘‘නිස්සංසයං ඛො සො භික්ඛු ඉමිස්සා මක්කටියා මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවතී’’ති. එකමන්තං නිලීයිංසු. අථ ඛො සො භික්ඛු වෙසාලියං පිණ්ඩාය චරිත්වා පිණ්ඩපාතං ආදාය පටික්කමි.
41. අථ ඛො සා මක්කටී යෙන සො භික්ඛු තෙනුපසඞ්කමි. අථ ඛො සො භික්ඛු තං පිණ්ඩපාතං එකදෙසං භුඤ්ජිත්වා එකදෙසං තස්සා මක්කටියා අදාසි. අථ ඛො සා මක්කටී තං පිණ්ඩපාතං භුඤ්ජිත්වා තස්ස භික්ඛුනො කටිං ඔඩ්ඩි. අථ ඛො සො භික්ඛු තස්සා මක්කටියා මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවති. අථ ඛො තෙ භික්ඛූ තං භික්ඛුං එතදවොචුං – ‘‘නනු, ආවුසො, භගවතා සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං; කිස්ස ත්වං, ආවුසො, මක්කටියා මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවසී’’ති? ‘‘සච්චං, ආවුසො, භගවතා සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං; තඤ්ච ඛො මනුස්සිත්ථියා, නො තිරච්ඡානගතායා’’ති. ‘‘නනු, ආවුසො, තථෙව තං හොති. අනනුච්ඡවිකං, ආවුසො, අනනුලොමිකං අප්පටිරූපං අස්සාමණකං අකප්පියං අකරණීයං. කථඤ්හි නාම ත්වං, ආවුසො, එවං ස්වාක්ඛාතෙ ධම්මවිනයෙ පබ්බජිත්වා න සක්ඛිස්සසි යාවජීවං පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්රහ්මචරියං චරිතුං! නනු, ආවුසො, භගවතා අනෙකපරියායෙන විරාගාය ධම්මො දෙසිතො, නො සරාගාය…පෙ… කාමපරිළාහානං වූපසමො අක්ඛාතො! නෙතං, ආවුසො, අප්පසන්නානං වා පසාදාය පසන්නානං වා භිය්යොභාවාය. අථ ඛ්වෙතං, ආවුසො, අප්පසන්නානඤ්චෙව අප්පසාදාය, පසන්නානඤ්ච එකච්චානං අඤ්ඤථත්තායා’’ති. අථ ඛො තෙ භික්ඛූ තං භික්ඛුං අනෙකපරියායෙන විගරහිත්වා භගවතො එතමත්ථං අරොචෙසුං.
42. අථ ඛො භගවා එතස්මිං නිදානෙ එතස්මිං පකරණෙ භික්ඛුසඞ්ඝං සන්නිපාතාපෙත්වා තං භික්ඛුං පටිපුච්ඡි – ‘‘සච්චං කිර ත්වං, භික්ඛු, මක්කටියා මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවී’’ති? ‘‘සච්චං, භගවා’’ති. විගරහි බුද්ධො භගවා – ‘‘අනනුච්ඡවිකං, මොඝපුරිස, අනනුලොමිකං අප්පතිරූපං අස්සාමණකං අකප්පියං අකරණීයං. කථඤ්හි නාම ත්වං, මොඝපුරිස, එවං ස්වාක්ඛාතෙ ධම්මවිනයෙ පබ්බජිත්වා න සක්ඛිස්සසි යාවජීවං පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්රහ්මචරියං චරිතුං! නනු මයා, මොඝපුරිස, අනෙකපරියායෙන විරාගාය ධම්මො දෙසිතො, නො සරාගාය …පෙ… කාමපරිළාහානං වූපසමො අක්ඛාතො! වරං තෙ, මොඝපුරිස, ආසීවිසස්ස ඝොරවිසස්ස මුඛෙ අඞ්ගජාතං පක්ඛිත්තං, න ත්වෙව මක්කටියා අඞ්ගජාතෙ අඞ්ගජාතං පක්ඛිත්තං. වරං තෙ, මොඝපුරිස, කණ්හසප්පස්ස මුඛෙ අඞ්ගජාතං පක්ඛිත්තං, න ත්වෙව මක්කටියා අඞ්ගජාතෙ අඞ්ගජාතං පක්ඛිත්තං. වරං තෙ, මොඝපුරිස, අඞ්ගාරකාසුයා ආදිත්තාය සම්පජ්ජලිතාය සජොතිභූතාය අඞ්ගජාතං පක්ඛිත්තං, න ත්වෙව මක්කටියා අඞ්ගජාතෙ අඞ්ගජාතං පක්ඛිත්තං. තං කිස්ස හෙතු? තතොනිදානඤ්හි, මොඝපුරිස, මරණං වා නිගච්ඡෙය්ය මරණමත්තං වා දුක්ඛං; න ත්වෙව තප්පච්චයා කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජෙය්ය. ඉතොනිදානඤ්ච ඛො, මොඝපුරිස, කායස්ස භෙදා පරං මරණා අපායං දුග්ගතිං විනිපාතං නිරයං උපපජ්ජෙය්ය. තත්ථ නාම ත්වං, මොඝපුරිස, යං ත්වං අසද්ධම්මං ගාමධම්මං වසලධම්මං දුට්ඨුල්ලං ඔදකන්තිකං රහස්සං ද්වයංද්වයසමාපත්තිං සමාපජ්ජිස්සසි! නෙතං, මොඝපුරිස, අප්පසන්නානං වා පසාදාය…පෙ… එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්යාථ –
‘‘යො පන භික්ඛු මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවෙය්ය අන්තමසො තිරච්ඡානගතායපි, පාරාජිකො හොති අසංවාසො’’ති.
එවඤ්චිදං භගවතා භික්ඛූනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං හොති.
මක්කටීවත්ථු නිට්ඨිතං.
සන්ථතභාණවාරො
43. තෙන ඛො පන සමයෙන සම්බහුලා වෙසාලිකා වජ්ජිපුත්තකා භික්ඛූ යාවදත්ථං භුඤ්ජිංසු, යාවදත්ථං සුපිංසු, යාවදත්ථං න්හායිංසු. යාවදත්ථං භුඤ්ජිත්වා යාවදත්ථං සුපිත්වා යාවදත්ථං න්හායිත්වා අයොනිසො මනසි කරිත්වා සික්ඛං අපච්චක්ඛාය දුබ්බල්යං අනාවිකත්වා මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවිංසු. තෙ අපරෙන සමයෙන ඤාතිබ්යසනෙනපි ඵුට්ඨා භොගබ්යසනෙනපි ඵුට්ඨා රොගබ්යසනෙනපි ඵුට්ඨා ආයස්මන්තං ආනන්දං උපසඞ්කමිත්වා එවං වදන්ති – ‘‘න මයං, භන්තෙ ආනන්ද, බුද්ධගරහිනො න ධම්මගරහිනො න සඞ්ඝගරහිනො; අත්තගරහිනො මයං, භන්තෙ ආනන්ද, අනඤ්ඤගරහිනො. මයමෙවම්හා අලක්ඛිකා මයං අප්පපුඤ්ඤා, යෙ මයං එවං ස්වාක්ඛාතෙ ධම්මවිනයෙ පබ්බජිත්වා නාසක්ඛිම්හා යාවජීවං පරිපුණ්ණං පරිසුද්ධං බ්රහ්මචරියං චරිතුං. ඉදානි චෙපි [ඉදානිපි චෙ (ස්යා.)] මයං, භන්තෙ ආනන්ද, ලභෙය්යාම භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජ්ජං ලභෙය්යාම උපසම්පදං, ඉදානිපි මයං විපස්සකා කුසලානං ධම්මානං පුබ්බරත්තාපරරත්තං බොධිපක්ඛිකානං ධම්මානං භාවනානුයොගමනුයුත්තා විහරෙය්යාම. සාධු, භන්තෙ ආනන්ද, භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙහී’’ති. ‘‘එවමාවුසො’’ති ඛො ආයස්මා ආනන්දො වෙසාලිකානං වජ්ජිපුත්තකානං පටිස්සුණිත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසි.
‘‘අට්ඨානමෙතං, ආනන්ද, අනවකාසො යං තථාගතො වජ්ජීනං වා වජ්ජිපුත්තකානං වා කාරණා සාවකානං පාරාජිකං සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං සමූහනෙය්යා’’ති.
අථ ඛො භගවා එතස්මිං නිදානෙ එතස්මිං පකරණෙ ධම්මිං කථං කත්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘යො, භික්ඛවෙ [යො පන භික්ඛවෙ භික්ඛු (සී.) යො ඛො භික්ඛවෙ භික්ඛු (ස්යා.)], සික්ඛං අපච්චක්ඛාය දුබ්බල්යං අනාවිකත්වා මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවති සො ආගතො න උපසම්පාදෙතබ්බො; යො ච ඛො, භික්ඛවෙ [යො ච ඛො භික්ඛවෙ භික්ඛු (සී. ස්යා.)], සික්ඛං පච්චක්ඛාය දුබ්බල්යං ආවිකත්වා මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවති සො ආගතො උපසම්පාදෙතබ්බො. එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසෙය්යාථ –
44. ‘‘යො පන භික්ඛු භික්ඛූනං සික්ඛාසාජීවසමාපන්නො සික්ඛං අපච්චක්ඛාය දුබ්බල්යං අනාවිකත්වා මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවෙය්ය අන්තමසො තිරච්ඡානගතායපි, පාරාජිකො හොති අසංවාසො’’ති.
45. යො පනාති යො යාදිසො යථායුත්තො යථාජච්චො යථානාමො යථාගොත්තො යථාසීලො යථාවිහාරී යථාගොචරො ථෙරො වා නවො වා මජ්ඣිමො වා. එසො වුච්චති ‘යො පනා’ති.
[විභ. 510, ඣානවිභඞ්ගෙපි] භික්ඛූති භික්ඛකොති භික්ඛු, භික්ඛාචරියං අජ්ඣුපගතොති භික්ඛු, භින්නපටධරොති භික්ඛු, සමඤ්ඤාය භික්ඛු, පටිඤ්ඤාය භික්ඛු, එහි භික්ඛූති භික්ඛු, තීහි සරණගමනෙහි උපසම්පන්නොති භික්ඛු, භද්රො භික්ඛු, සාරො භික්ඛු, සෙඛො භික්ඛු, අසෙඛො භික්ඛු, සමග්ගෙන සඞ්ඝෙන ඤත්තිචතුත්ථෙන කම්මෙන අකුප්පෙන ඨානාරහෙන උපසම්පන්නොති භික්ඛු. තත්ර ය්වායං භික්ඛු සමග්ගෙන සඞ්ඝෙන ඤත්තිචතුත්ථෙන කම්මෙන අකුප්පෙන ඨානාරහෙන උපසම්පන්නො, අයං ඉමස්මිං අත්ථෙ අධිප්පෙතො භික්ඛූති.
[දී. නි. 3.305] සික්ඛාති තිස්සො සික්ඛා – අධිසීලසික්ඛා, අධිචිත්තසික්ඛා, අධිපඤ්ඤාසික්ඛා. තත්ර යායං අධිසීලසික්ඛා, අයං ඉමස්මිං අත්ථෙ අධිප්පෙතා සික්ඛාති.
සාජීවං නාම යං භගවතා පඤ්ඤත්තං සික්ඛාපදං, එතං සාජීවං නාම. තස්මිං සික්ඛති, තෙන වුච්චති සාජීවසමාපන්නොති.
සික්ඛං අපච්චක්ඛාය දුබ්බල්යං අනාවිකත්වාති අත්ථි, භික්ඛවෙ, දුබ්බල්යාවිකම්මඤ්චෙව හොති සික්ඛා ච අපච්චක්ඛාතා; අත්ථි, භික්ඛවෙ, දුබ්බල්යාවිකම්මඤ්චෙව හොති සික්ඛා ච පච්චක්ඛාතා.
‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, දුබ්බල්යාවිකම්මඤ්චෙව හොති සික්ඛා ච අපච්චක්ඛාතා. ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු උක්කණ්ඨිතො අනභිරතො සාමඤ්ඤා චවිතුකාමො භික්ඛුභාවං අට්ටීයමානො හරායමානො ජිගුච්ඡමානො ගිහිභාවං පත්ථයමානො උපාසකභාවං පත්ථයමානො ආරාමිකභාවං පත්ථයමානො සාමණෙරභාවං පත්ථයමානො තිත්ථියභාවං පත්ථයමානො තිත්ථියසාවකභාවං පත්ථයමානො අස්සමණභාවං පත්ථයමානො අසක්යපුත්තියභාවං පත්ථයමානො – ‘යංනූනාහං බුද්ධං පච්චක්ඛෙය්ය’න්ති වදති විඤ්ඤාපෙති. එවම්පි, භික්ඛවෙ, දුබ්බල්යාවිකම්මඤ්චෙව හොති සික්ඛා ච අපච්චක්ඛාතා.
‘‘අථ වා පන උක්කණ්ඨිතො අනභිරතො සාමඤ්ඤා චවිතුකාමො භික්ඛුභාවං අට්ටීයමානො හරායමානො ජිගුච්ඡමානො ගිහිභාවං පත්ථයමානො…පෙ… අසක්යපුත්තියභාවං පත්ථයමානො – ‘යංනූනාහං ධම්මං පච්චක්ඛෙය්ය’න්ති වදති විඤ්ඤාපෙති…පෙ… යංනූනාහං සඞ්ඝං… යංනූනාහං සික්ඛං… යංනූනාහං විනයං… යංනූනාහං පාතිමොක්ඛං… යංනූනාහං උද්දෙසං… යංනූනාහං උපජ්ඣායං… යංනූනාහං ආචරියං… යංනූනාහං සද්ධිවිහාරිකං… යංනූනාහං අන්තෙවාසිකං… යංනූනාහං සමානුපජ්ඣායකං… යංනූනාහං සමානාචරියකං යංනූනාහං සබ්රහ්මචාරිං පච්චක්ඛෙය්ය’න්ති වදති විඤ්ඤාපෙති. ‘යංනූනාහං ගිහී අස්ස’න්ති වදති විඤ්ඤාපෙති. ‘යංනූනාහං උපාසකො අස්ස’න්ති… ‘යංනූනාහං ආරාමිකො අස්ස’න්ති… ‘යංනූනාහං සාමණෙරො අස්ස’න්ති… ‘යංනූනාහං තිත්ථියො අස්ස’න්ති… ‘යංනූනාහං තිත්ථියසාවකො අස්ස’න්ති… ‘යංනූනාහං අස්සමණො අස්ස’න්ති… ‘යංනූනාහං අසක්යපුත්තියො අස්ස’න්ති වදති විඤ්ඤාපෙති. එවම්පි, භික්ඛවෙ, දුබ්බල්යාවිකම්මඤ්චෙව හොති සික්ඛා ච අපච්චක්ඛාතා.
46. ‘‘අථ වා පන උක්කණ්ඨිතො අනභිරතො සාමඤ්ඤා චවිතුකාමො භික්ඛුභාවං අට්ටීයමානො හරායමානො ජිගුච්ඡමානො ගිහිභාවං පත්ථයමානො…පෙ… අසක්යපුත්තියභාවං පත්ථයමානො – ‘යදි පනාහං බුද්ධං පච්චක්ඛෙය්ය’න්ති වදති විඤ්ඤාපෙති…පෙ… ‘යදි පනාහං අසක්යපුත්තියො අස්ස’න්ති වදති විඤ්ඤාපෙති…පෙ… ‘අපාහං බුද්ධං පච්චක්ඛෙය්ය’න්ති වදති විඤ්ඤාපෙති…පෙ… ‘අපාහං අසක්යපුත්තියො අස්ස’න්ති වදති විඤ්ඤාපෙති…පෙ… ‘හන්දාහං බුද්ධං පච්චක්ඛෙය්ය’න්ති වදති විඤ්ඤාපෙති…පෙ… ‘හන්දාහං අසක්යපුත්තියො අස්ස’න්ති වදති විඤ්ඤාපෙති…පෙ… ‘හොති මෙ බුද්ධං පච්චක්ඛෙය්ය’න්ති වදති විඤ්ඤාපෙති…පෙ… ‘හොති මෙ අසක්යපුත්තියො අස්ස’න්ති වදති විඤ්ඤාපෙති. එවම්පි, භික්ඛවෙ, දුබ්බල්යාවිකම්මඤ්චෙව හොති සික්ඛා ච අපච්චක්ඛාතා.
47. ‘‘අථ වා පන උක්කණ්ඨිතො අනභිරතො සාමඤ්ඤා චවිතුකාමො භික්ඛුභාවං අට්ටීයමානො හරායමානො ජිගුච්ඡමානො ගිහිභාවං පත්ථයමානො…පෙ… අසක්යපුත්තියභාවං පත්ථයමානො ‘මාතරං සරාමී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘පිතරං සරාමී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘භාතරං සරාමී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘භගිනිං සරාමී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘පුත්තං සරාමී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘ධීතරං සරාමී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘පජාපතිං සරාමී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘ඤාතකෙ සරාමී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘මිත්තෙ සරාමී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘ගාමං සරාමී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘නිගමං සරාමී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘ඛෙත්තං සරාමී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘වත්ථුං සරාමි’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘හිරඤ්ඤං සරාමී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘සුවණ්ණං සරාමී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘සිප්පං සරාමී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘පුබ්බෙ හසිතං ලපිතං කීළිතං සමනුස්සරාමී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති. එවම්පි, භික්ඛවෙ, දුබ්බල්යාවිකම්මඤ්චෙව හොති සික්ඛා ච අපච්චක්ඛාතා.
48. ‘‘අථ වා පන උක්කණ්ඨිතො අනභිරතො සාමඤ්ඤා චවිතුකාමො භික්ඛුභාවං අට්ටීයමානො හරායමානො ජිගුච්ඡමානො ගිහිභාවං පත්ථයමානො…පෙ… අසක්යපුත්තියභාවං පත්ථයමානො – ‘මාතා මෙ අත්ථි, සා මයා පොසෙතබ්බා’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘පිතා මෙ අත්ථි, සො මයා පොසෙතබ්බො’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘භාතා මෙ අත්ථි, සො මයා පොසෙතබ්බො’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘භගිනී මෙ අත්ථි, සා මයා පොසෙතබ්බා’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘පුත්තො මෙ අත්ථි, සො මයා පොසෙතබ්බො’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘ධීතා මෙ අත්ථි, සා මයා පොසෙතබ්බා’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘පජාපති මෙ අත්ථි, සා මයා පොසෙතබ්බා’ති වදති විඤ්ඤාපෙති … ‘ඤාතකා මෙ අත්ථි, තෙ මයා පොසෙතබ්බා’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘මිත්තා මෙ අත්ථි, තෙ මයා පොසෙතබ්බා’ති වදති විඤ්ඤාපෙති. එවම්පි, භික්ඛවෙ, දුබ්බල්යාවිකම්මඤ්චෙව හොති සික්ඛා ච අපච්චක්ඛාතා.
49. ‘‘අථ වා පන උක්කණ්ඨිතො අනභිරතො සාමඤ්ඤා චවිතුකාමො භික්ඛුභාවං අට්ටීයමානො හරායමානො ජිගුච්ඡමානො ගිහිභාවං පත්ථයමානො…පෙ… අසක්යපුත්තියභාවං පත්ථයමානො – ‘මාතා මෙ අත්ථි, සා මං පොසෙස්සතී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘පිතා මෙ අත්ථි, සො මං පොසෙස්සතී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘භාතා මෙ අත්ථි, සො මං පොසෙස්සතී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘භගිනී මෙ අත්ථි, සා මං පොසෙස්සතී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘පුත්තො මෙ අත්ථි, සො මං පොසෙස්සතී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘ධීතා මෙ අත්ථි, සා මං පොසෙස්සතී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘පජාපති මෙ අත්ථි, සා මං පොසෙස්සතී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘ඤාතකා මෙ අත්ථි, තෙ මං පොසෙස්සන්තී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘මිත්තා මෙ අත්ථි, තෙ මං පොසෙස්සන්තී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘ගාමො මෙ අත්ථි, තෙනාහං ජීවිස්සාමී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘නිගමො මෙ අත්ථි, තෙනාහං ජීවිස්සාමී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘ඛෙත්තං මෙ අත්ථි, තෙනාහං ජීවිස්සාමී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘වත්ථු මෙ අත්ථි, තෙනාහං ජීවිස්සාමී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘හිරඤ්ඤං මෙ අත්ථි, තෙනාහං ජීවිස්සාමී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘සුවණ්ණං මෙ අත්ථි, තෙනාහං ජීවිස්සාමී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘සිප්පං මෙ අත්ථි, තෙනාහං ජීවිස්සාමී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති. එවම්පි, භික්ඛවෙ, දුබ්බල්යාවිකම්මඤ්චෙව හොති සික්ඛා ච අපච්චක්ඛාතා.
50. ‘‘අථ වා පන උක්කණ්ඨිතො අනභිරතො සාමඤ්ඤා චවිතුකාමො භික්ඛුභාවං අට්ටීයමානො හරායමානො ජිගුච්ඡමානො ගිහිභාවං පත්ථයමානො…පෙ… අසක්යපුත්තියභාවං පත්ථයමානො ‘දුක්කර’න්ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘න සුකර’න්ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘දුච්චර’න්ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘න සුචර’න්ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘න උස්සහාමී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘න විසහාමී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘න රමාමී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘නාභිරමාමී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති. එවම්පි ඛො, භික්ඛවෙ, දුබ්බල්යාවිකම්මඤ්චෙව හොති සික්ඛා ච අපච්චක්ඛාතා.
51. ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, දුබ්බල්යාවිකම්මඤ්චෙව හොති සික්ඛා ච පච්චක්ඛාතා? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු උක්කණ්ඨිතො අනභිරතො සාමඤ්ඤා චවිතුකාමො භික්ඛුභාවං අට්ටීයමානො හරායමානො ජිගුච්ඡමානො ගිහිභාවං පත්ථයමානො…පෙ… අසක්යපුත්තියභාවං පත්ථයමානො – ‘බුද්ධං පච්චක්ඛාමී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති. එවම්පි, භික්ඛවෙ, දුබ්බල්යාවිකම්මඤ්චෙව හොති සික්ඛා ච පච්චක්ඛාතා.
‘‘අථ වා පන උක්කණ්ඨිතො අනභිරතො සාමඤ්ඤා චවිතුකාමො භික්ඛුභාවං අට්ටීයමානො හරායමානො ජිගුච්ඡමානො ගිහිභාවං පත්ථයමානො…පෙ… අසක්යපුත්තියභාවං පත්ථයමානො – ‘ධම්මං පච්චක්ඛාමී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘සඞ්ඝං පච්චක්ඛාමී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘සික්ඛං පච්චක්ඛාමී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘විනයං පච්චක්ඛාමී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘පාතිමොක්ඛං පච්චක්ඛාමී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘උද්දෙසං පච්චක්ඛාමී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘උපජ්ඣායං පච්චක්ඛාමී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘ආචරියං පච්චක්ඛාමී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘සද්ධිවිහාරිකං පච්චක්ඛාමී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘අන්තෙවාසිකං පච්චක්ඛාමී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘සමානුපජ්ඣායකං පච්චක්ඛාමී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘සමානාචරියකං පච්චක්ඛාමී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘සබ්රහ්මචාරිං පච්චක්ඛාමී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘ගිහීති මං ධාරෙහී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘උපාසකොති මං ධාරෙහී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘ආරාමිකොති මං ධාරෙහී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘සාමණෙරොති මං ධාරෙහී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘තිත්ථියොති මං ධාරෙහී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘තිත්ථියසාවකොති මං ධාරෙහී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘අස්සමණොති මං ධාරෙහී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘අසක්යපුත්තියොති මං ධාරෙහී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති. එවම්පි, භික්ඛවෙ, දුබ්බල්යාවිකම්මඤ්චෙව හොති සික්ඛා ච පච්චක්ඛාතා.
52. ‘‘අථ වා පන උක්කණ්ඨිතො අනභිරතො සාමඤ්ඤා චවිතුකාමො භික්ඛුභාවං අට්ටීයමානො හරායමානො ජිගුච්ඡමානො ගිහිභාවං පත්ථයමානො…පෙ… අසක්යපුත්තියභාවං පත්ථයමානො – ‘අලං මෙ බුද්ධෙනා’ති වදති විඤ්ඤාපෙති…පෙ… ‘අලං මෙ සබ්රහ්මචාරීහී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති. එවම්පි…පෙ… අථ වා පන…පෙ… ‘කිං නු මෙ බුද්ධෙනා’ති වදති විඤ්ඤාපෙති…පෙ… ‘කිං නු මෙ සබ්රහ්මචාරීහී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘න මමත්ථො බුද්ධෙනා’ති වදති විඤ්ඤාපෙති…පෙ… ‘න මමත්ථො සබ්රහ්මචාරීහී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති… ‘සුමුත්තාහං බුද්ධෙනා’ති වදති විඤ්ඤාපෙති…පෙ… ‘සුමුත්තාහං සබ්රහ්මචාරීහී’ති වදති විඤ්ඤාපෙති. එවම්පි, භික්ඛවෙ, දුබ්බල්යාවිකම්මඤ්චෙව හොති සික්ඛා ච පච්චක්ඛාතා.
53. ‘‘යානි වා පනඤ්ඤානිපි අත්ථි බුද්ධවෙවචනානි වා ධම්මවෙවචනානි වා සඞ්ඝවෙවචනානි වා සික්ඛාවෙවචනානි වා විනයවෙවචනානි වා පාතිමොක්ඛවෙවචනානි වා උද්දෙසවෙවචනානි වා උපජ්ඣායවෙවචනානි වා ආචරියවෙවචනානි වා සද්ධිවිහාරිකවෙවචනානි වා අන්තෙවාසිකවෙවචනානි වා සමානුපජ්ඣායකවෙවචනානි වා සමානාචරියකවෙවචනානි වා සබ්රහ්මචාරිවෙවචනානි වා ගිහිවෙවචනානි වා උපාසකවෙවචනානි වා ආරාමිකවෙවචනානි වා සාමණෙරවෙවචනානි වා තිත්ථියවෙවචනානි වා තිත්ථියසාවකවෙවචනානි වා අස්සමණවෙවචනානි වා අසක්යපුත්තියවෙවචනානි වා, තෙහි ආකාරෙහි තෙහි ලිඞ්ගෙහි තෙහි නිමිත්තෙහි වදති විඤ්ඤාපෙති. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, දුබ්බල්යාවිකම්මඤ්චෙව හොති සික්ඛා ච පච්චක්ඛාතා.
54. ‘‘කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, අපච්චක්ඛාතා හොති සික්ඛා? ඉධ, භික්ඛවෙ, යෙහි ආකාරෙහි යෙහි ලිඞ්ගෙහි යෙහි නිමිත්තෙහි සික්ඛා පච්චක්ඛාතා හොති තෙහි ආකාරෙහි තෙහි ලිඞ්ගෙහි තෙහි නිමිත්තෙහි උම්මත්තකො සික්ඛං පච්චක්ඛාති, අපච්චක්ඛාතා හොති සික්ඛා. උම්මත්තකස්ස සන්තිකෙ සික්ඛං පච්චක්ඛාති, අපච්චක්ඛාතා හොති සික්ඛා. ඛිත්තචිත්තො සික්ඛං පච්චක්ඛාති, අපච්චක්ඛාතා හොති සික්ඛා. ඛිත්තචිත්තස්ස සන්තිකෙ සික්ඛං පච්චක්ඛාති, අපච්චක්ඛාතා හොති සික්ඛා. වෙදනාට්ටො සික්ඛං පච්චක්ඛාති, අපච්චක්ඛාතා හොති සික්ඛා. වෙදනාට්ටස්ස සන්තිකෙ සික්ඛං පච්චක්ඛාති, අපච්චක්ඛාතා හොති සික්ඛා. දෙවතාය සන්තිකෙ සික්ඛං පච්චක්ඛාති, අපච්චක්ඛාතා හොති සික්ඛා. තිරච්ඡානගතස්ස සන්තිකෙ සික්ඛං පච්චක්ඛාති, අපච්චක්ඛාතා හොති සික්ඛා. අරියකෙන මිලක්ඛස්ස [මිලක්ඛකස්ස (සී. ස්යා.) මිලක්ඛුස්ස (ක.)] සන්තිකෙ සික්ඛං පච්චක්ඛාති, සො ච න පටිවිජානාති, අපච්චක්ඛාතා හොති සික්ඛා. මිලක්ඛකෙන අරියකස්ස සන්තිකෙ සික්ඛං පච්චක්ඛාති, සො ච න පටිවිජානාති, අපච්චක්ඛාතා හොති සික්ඛා. අරියකෙන අරියස්ස සන්තිකෙ සික්ඛං පච්චක්ඛාති, සො ච න පටිවිජානාති, අපච්චක්ඛාතා හොති සික්ඛා. මිලක්ඛකෙන මිලක්ඛස්ස සන්තිකෙ සික්ඛං පච්චක්ඛාති, සො ච න පටිවිජානාති, අපච්චක්ඛාතා හොති සික්ඛා. දවාය සික්ඛං පච්චක්ඛාති, අපච්චක්ඛාතා හොති සික්ඛා. රවාය සික්ඛං පච්චක්ඛාති, අපච්චක්ඛාතා හොති සික්ඛා. අසාවෙතුකාමො සාවෙති, අපච්චක්ඛාතා හොති සික්ඛා. සාවෙතුකාමො න සාවෙති, අපච්චක්ඛාතා හොති සික්ඛා. අවිඤ්ඤුස්ස සාවෙති, අපච්චක්ඛාතා හොති සික්ඛා. විඤ්ඤුස්ස න සාවෙති, අපච්චක්ඛාතා හොති සික්ඛා. සබ්බසො වා පන න සාවෙති, අපච්චක්ඛාතා හොති සික්ඛා. එවං ඛො, භික්ඛවෙ, අපච්චක්ඛාතා හොති සික්ඛා’’.
55. [මහානි. 49, 50, 51] මෙථුනධම්මො නාම යො සො අසද්ධම්මො ගාමධම්මො වසලධම්මො දුට්ඨුල්ලං ඔදකන්තිකං රහස්සං ද්වයංද්වයසමාපත්ති, එසො මෙථුනධම්මො නාම.
පටිසෙවති නාම යො නිමිත්තෙන නිමිත්තං අඞ්ගජාතෙන අඞ්ගජාතං අන්තමසො තිලඵලමත්තම්පි පවෙසෙති, එසො පටිසෙවති නාම.
අන්තමසො තිරච්ඡානගතායපීති තිරච්ඡානගතිත්ථියාපි මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවිත්වා අස්සමණො හොති අසක්යපුත්තියො, පගෙව මනුස්සිත්ථියා. තෙන වුච්චති – ‘අන්තමසො තිරච්ඡානගතායපී’ති.
පාරාජිකො හොතීති සෙය්යථාපි නාම පුරිසො සීසච්ඡින්නො අභබ්බො තෙන සරීරබන්ධනෙන ජීවිතුං, එවමෙව භික්ඛු මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවිත්වා අස්සමණො හොති අසක්යපුත්තියො. තෙන වුච්චති – ‘පාරාජිකො හොතී’ති.
අසංවාසොති සංවාසො නාම එකකම්මං එකුද්දෙසො සමසික්ඛතා – එසො සංවාසො නාම. සො තෙන සද්ධිං නත්ථි. තෙන වුච්චති – ‘අසංවාසො’ති.
56. තිස්සො ඉත්ථියො – මනුස්සිත්ථී, අමනුස්සිත්ථී, තිරච්ඡානගතිත්ථී. තයො උභතොබ්යඤ්ජනකා – මනුස්සුභතොබ්යඤ්ජනකො, අමනුස්සුභතොබ්යඤ්ජනකො, තිරච්ඡානගතුභතොබ්යඤ්ජනකො. තයො පණ්ඩකා – මනුස්සපණ්ඩකො, අමනුස්සපණ්ඩකො, තිරච්ඡානගතපණ්ඩකො. තයො පුරිසා – මනුස්සපුරිසො, අමනුස්සපුරිසො, තිරච්ඡානගතපුරිසො.
මනුස්සිත්ථියා තයො මග්ගෙ මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවන්තස්ස ආපත්ති පාරාජිකස්ස – වච්චමග්ගෙ, පස්සාවමග්ගෙ, මුඛෙ. අමනුස්සිත්ථියා…පෙ… තිරච්ඡානගතිත්ථියා තයො මග්ගෙ මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවන්තස්ස ආපත්ති පාරාජිකස්ස – වච්චමග්ගෙ, පස්සාවමග්ගෙ, මුඛෙ. මනුස්සුභතොබ්යඤ්ජනකස්ස… අමනුස්සුභතොබ්යඤ්ජනකස්ස… තිරච්ඡානගතුභතොබ්යඤ්ජනකස්ස තයො මග්ගෙ මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවන්තස්ස ආපත්ති පාරාජිකස්ස – වච්චමග්ගෙ, පස්සාවමග්ගෙ, මුඛෙ. මනුස්සපණ්ඩකස්ස ද්වෙ මග්ගෙ මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවන්තස්ස ආපත්ති පාරාජිකස්ස – වච්චමග්ගෙ, මුඛෙ. අමනුස්සපණ්ඩකස්ස… තිරච්ඡානගතපණ්ඩකස්ස… මනුස්සපුරිසස්ස… අමනුස්සපුරිසස්ස… තිරච්ඡානගතපුරිසස්ස ද්වෙ මග්ගෙ මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවන්තස්ස ආපත්ති පාරාජිකස්ස – වච්චමග්ගෙ, මුඛෙ.
57. භික්ඛුස්ස සෙවනචිත්තං උපට්ඨිතෙ මනුස්සිත්ථියා වච්චමග්ගං අඞ්ගජාතං පවෙසෙන්තස්ස ආපත්ති පාරාජිකස්ස. භික්ඛුස්ස සෙවනචිත්තං උපට්ඨිතෙ මනුස්සිත්ථියා පස්සාවමග්ගං… මුඛං අඞ්ගජාතං පවෙසෙන්තස්ස ආපත්ති පාරාජිකස්ස. භික්ඛුස්ස සෙවනචිත්තං උපට්ඨිතෙ අමනුස්සිත්ථියා… තිරච්ඡානගතිත්ථියා… මනුස්සුභතොබ්යඤ්ජනකස්ස… අමනුස්සුභතොබ්යඤ්ජනකස්ස… තිරච්ඡානගතුභතොබ්යඤ්ජනකස්ස… වච්චමග්ගං පස්සාවමග්ගං මුඛං අඞ්ගජාතං පවෙසෙන්තස්ස ආපත්ති පාරාජිකස්ස. භික්ඛුස්ස සෙවනචිත්තං උපට්ඨිතෙ මනුස්සපණ්ඩකස්ස වච්චමග්ගං මුඛං අඞ්ගජාතං පවෙසෙන්තස්ස ආපත්ති පාරාජිකස්ස. භික්ඛුස්ස සෙවනචිත්තං උපට්ඨිතෙ අමනුස්සපණ්ඩකස්ස… තිරච්ඡානගතපණ්ඩකස්ස… මනුස්සපුරිසස්ස… අමනුස්සපුරිසස්ස… තිරච්ඡානගතපුරිසස්ස වච්චමග්ගං මුඛං අඞ්ගජාතං පවෙසෙන්තස්ස ආපත්ති පාරාජිකස්ස.
58. භික්ඛුපච්චත්ථිකා මනුස්සිත්ථිං භික්ඛුස්ස සන්තිකෙ ආනෙත්වා වච්චමග්ගෙන අඞ්ගජාතං අභිනිසීදෙන්ති. සො චෙ පවෙසනං සාදියති [පවිසනං සාදයති (ක.)], පවිට්ඨං සාදියති, ඨිතං සාදියති, උද්ධරණං සාදියති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස. භික්ඛුපච්චත්ථිකා මනුස්සිත්ථිං භික්ඛුස්ස සන්තිකෙ ආනෙත්වා වච්චමග්ගෙන අඞ්ගජාතං අභිනිසීදෙන්ති. සො චෙ පවෙසනං න සාදියති, පවිට්ඨං සාදියති, ඨිතං සාදියති, උද්ධරණං සාදියති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස. භික්ඛුපච්චත්ථිකා මනුස්සිත්ථිං භික්ඛුස්ස සන්තිකෙ ආනෙත්වා වච්චමග්ගෙන අඞ්ගජාතං අභිනිසීදෙන්ති. සො චෙ පවෙසනං න සාදියති, පවිට්ඨං න සාදියති, ඨිතං සාදියති, උද්ධරණං සාදියති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස. භික්ඛුපච්චත්ථිකා මනුස්සිත්ථිං භික්ඛුස්ස සන්තිකෙ ආනෙත්වා වච්චමග්ගෙන අඞ්ගජාතං අභිනිසීදෙන්ති. සො චෙ පවෙසනං න සාදියති, පවිට්ඨං න සාදියති, ඨිතං න සාදියති, උද්ධරණං සාදියති ආපත්ති පාරාජිකස්ස. භික්ඛුපච්චත්ථිකා මනුස්සිත්ථිං භික්ඛුස්ස සන්තිකෙ ආනෙත්වා වච්චමග්ගෙන අඞ්ගජාතං අභිනිසීදෙන්ති. සො චෙ පවෙසනං න සාදියති, පවිට්ඨං න සාදියති, ඨිතං න සාදියති, උද්ධරණං න සාදියති, අනාපත්ති.
භික්ඛුපච්චත්ථිකා මනුස්සිත්ථිං භික්ඛුස්ස සන්තිකෙ ආනෙත්වා පස්සාවමග්ගෙන… මුඛෙන අඞ්ගජාතං අභිනිසීදෙන්ති. සො චෙ පවෙසනං සාදියති, පවිට්ඨං සාදියති, ඨිතං සාදියති, උද්ධරණං සාදියති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස…පෙ… න සාදියති, අනාපත්ති.
59. භික්ඛුපච්චත්ථිකා මනුස්සිත්ථිං ජාගරන්තිං… සුත්තං… මත්තං… උම්මත්තං… පමත්තං… මතං අක්ඛායිතං… මතං යෙභුය්යෙන අක්ඛායිතං…පෙ… ආපත්ති පාරාජිකස්ස. මතං යෙභුය්යෙන ඛායිතං භික්ඛුස්ස සන්තිකෙ ආනෙත්වා වච්චමග්ගෙන… පස්සාවමග්ගෙන… මුඛෙන අඞ්ගජාතං අභිනිසීදෙන්ති. සො චෙ පවෙසනං සාදියති, පවිට්ඨං සාදියති, ඨිතං සාදියති, උද්ධරණං සාදියති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස…පෙ… න සාදියති, අනාපත්ති.
භික්ඛුපච්චත්ථිකා අමනුස්සිත්ථිං… තිරච්ඡානගතිත්ථිං… මනුස්සුභතොබ්යඤ්ජනකං… අමනුස්සුභතොබ්යඤ්ජනකං… තිරච්ඡානගතුභතොබ්යඤ්ජනකං භික්ඛුස්ස සන්තිකෙ ආනෙත්වා වච්චමග්ගෙන… පස්සාවමග්ගෙන… මුඛෙන අඞ්ගජාතං අභිනිසීදෙන්ති. සො චෙ පවෙසනං සාදියති, පවිට්ඨං සාදියති, ඨිතං සාදියති, උද්ධරණං සාදියති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස…පෙ… න සාදියති, අනාපත්ති.
භික්ඛුපච්චත්ථිකා තිරච්ඡානගතුභතොබ්යඤ්ජනකං ජාගරන්තං… සුත්තං… මත්තං… උම්මත්තං… පමත්තං… මතං අක්ඛායිතං… මතං යෙභුය්යෙන අක්ඛායිතං…පෙ… ආපත්ති පාරාජිකස්ස. මතං යෙභුය්යෙන ඛායිතං භික්ඛුස්ස සන්තිකෙ ආනෙත්වා වච්චමග්ගෙන… පස්සාවමග්ගෙන… මුඛෙන අඞ්ගජාතං අභිනිසීදෙන්ති. සො චෙ පවෙසනං සාදියති, පවිට්ඨං සාදියති, ඨිතං සාදියති, උද්ධරණං සාදියති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස…පෙ… න සාදියති, අනාපත්ති.
භික්ඛුපච්චත්ථිකා මනුස්සපණ්ඩකං… අමනුස්සපණ්ඩකං… තිරච්ඡානගතපණ්ඩකං භික්ඛුස්ස සන්තිකෙ ආනෙත්වා වච්චමග්ගෙන… මුඛෙන අඞ්ගජාතං අභිනිසීදෙන්ති. සො චෙ පවෙසනං සාදියති, පවිට්ඨං සාදියති, ඨිතං සාදියති, උද්ධරණං සාදියති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස…පෙ… න සාදියති, අනාපත්ති.
භික්ඛුපච්චත්ථිකා තිරච්ඡානගතපණ්ඩකං ජාගරන්තං… සුත්තං… මත්තං… උම්මත්තං… පමත්තං… මතං අක්ඛායිතං … මතං යෙභුය්යෙන අක්ඛායිතං…පෙ… ආපත්ති පාරාජිකස්ස. මතං යෙභුය්යෙන ඛායිතං භික්ඛුස්ස සන්තිකෙ ආනෙත්වා වච්චමග්ගෙන… මුඛෙන අඞ්ගජාතං අභිනිසීදෙන්ති. සො චෙ පවෙසනං සාදියති, පවිට්ඨං සාදියති, ඨිතං සාදියති, උද්ධරණං සාදියති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස…පෙ… න සාදියති, අනාපත්ති.
60. භික්ඛුපච්චත්ථිකා මනුස්සපුරිසං… අමනුස්සපුරිසං… තිරච්ඡානගතපුරිසං භික්ඛුස්ස සන්තිකෙ ආනෙත්වා වච්චමග්ගෙන… මුඛෙන අඞ්ගජාතං අභිනිසීදෙන්ති. සො චෙ පවෙසනං සාදියති, පවිට්ඨං සාදියති, ඨිතං සාදියති, උද්ධරණං සාදියති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස…පෙ… න සාදියති, අනාපත්ති.
භික්ඛුපච්චත්ථිකා තිරච්ඡානගතපුරිසං ජාගරන්තං… සුත්තං… මත්තං… උම්මත්තං… පමත්තං… මතං අක්ඛායිතං… මතං යෙභුය්යෙන අක්ඛායිතං…පෙ… ආපත්ති පාරාජිකස්ස. මතං යෙභුය්යෙන ඛායිතං භික්ඛුස්ස සන්තිකෙ ආනෙත්වා වච්චමග්ගෙන… මුඛෙන අඞ්ගජාතං අභිනිසීදෙන්ති. සො චෙ පවෙසනං සාදියති, පවිට්ඨං සාදියති, ඨිතං සාදියති, උද්ධරණං සාදියති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස…පෙ… න සාදියති, අනාපත්ති.
61. භික්ඛුපච්චත්ථිකා මනුස්සිත්ථිං භික්ඛුස්ස සන්තිකෙ ආනෙත්වා වච්චමග්ගෙන… පස්සාවමග්ගෙන… මුඛෙන අඞ්ගජාතං අභිනිසීදෙන්ති සන්ථතාය අසන්ථතස්ස, අසන්ථතාය සන්ථතස්ස, සන්ථතාය සන්ථතස්ස, අසන්ථතාය අසන්ථතස්ස. සො චෙ පවෙසනං සාදියති, පවිට්ඨං සාදියති, ඨිතං සාදියති, උද්ධරණං සාදියති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස…පෙ… න සාදියති, අනාපත්ති.
භික්ඛුපච්චත්ථිකා මනුස්සිත්ථිං ජාගරන්තිං… සුත්තං… මත්තං… උම්මත්තං… පමත්තං… මතං අක්ඛායිතං… මතං යෙභුය්යෙන අක්ඛායිතං…පෙ… ආපත්ති පාරාජිකස්ස. මතං යෙභුය්යෙන ඛායිතං භික්ඛුස්ස සන්තිකෙ ආනෙත්වා වච්චමග්ගෙන… පස්සාවමග්ගෙන… මුඛෙන අඞ්ගජාතං අභිනිසීදෙන්ති, සන්ථතාය අසන්ථතස්ස, අසන්ථතාය සන්ථතස්ස, සන්ථතාය සන්ථතස්ස, අසන්ථතාය අසන්ථතස්ස. සො චෙ පවෙසනං සාදියති, පවිට්ඨං සාදියති, ඨිතං සාදියති, උද්ධරණං සාදියති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස…පෙ… න සාදියති, අනාපත්ති.
භික්ඛුපච්චත්ථිකා අමනුස්සිත්ථිං… තිරච්ඡානගතිත්ථිං… මනුස්සුභතොබ්යඤ්ජනකං… අමනස්සුභතොබ්යඤ්ජනකං … තිරච්ඡානගතුභතොබ්යඤ්ජනකං භික්ඛුස්ස සන්තිකෙ ආනෙත්වා වච්චමග්ගෙන… පස්සාවමග්ගෙන… මුඛෙන අඞ්ගජාතං අභිනිසීදෙන්ති සන්ථතස්ස අසන්ථතස්ස, අසන්ථතස්ස සන්ථතස්ස, සන්ථතස්ස සන්ථතස්ස, අසන්ථතස්ස අසන්ථතස්ස. සො චෙ පවෙසනං සාදියති, පවිට්ඨං සාදියති, ඨිතං සාදියති, උද්ධරණං සාදියති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස…පෙ… න සාදියති, අනාපත්ති.
භික්ඛුපච්චත්ථිකා තිරච්ඡානගතුභතොබ්යඤ්ජනකං ජාගරන්තං… සුත්තං… මත්තං… උම්මත්තං… පමත්තං… මතං අක්ඛායිතං… මතං යෙභුය්යෙන අක්ඛායිතං…පෙ… ආපත්ති පාරාජිකස්ස. මතං යෙභුය්යෙන ඛායිතං භික්ඛුස්ස සන්තිකෙ ආනෙත්වා වච්චමග්ගෙන… පස්සාවමග්ගෙන… මුඛෙන අඞ්ගජාතං අභිනිසීදෙන්ති, සන්ථතස්ස අසන්ථතස්ස, අසන්ථතස්ස සන්ථතස්ස, සන්ථතස්ස සන්ථතස්ස, අසන්ථතස්ස අසන්ථතස්ස. සො චෙ පවෙසනං සාදියති, පවිට්ඨං සාදියති, ඨිතං සාදියති, උද්ධරණං සාදියති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස…පෙ… න සාදියති, අනාපත්ති.
62. භික්ඛුපච්චත්ථිකා මනුස්සපණ්ඩකං… අමනුස්සපණ්ඩකං… තිරච්ඡානගතපණ්ඩකං… මනුස්සපුරිසං… අමනුස්සපුරිසං… තිරච්ඡානගතපුරිසං භික්ඛුස්ස සන්තිකෙ ආනෙත්වා වච්චමග්ගෙන… මුඛෙන අඞ්ගජාතං අභිනිසීදෙන්ති සන්ථතස්ස අසන්ථතස්ස, අසන්ථතස්ස සන්ථතස්ස, සන්ථතස්ස සන්ථතස්ස, අසන්ථතස්ස අසන්ථතස්ස. සො චෙ පවෙසනං සාදියති, පවිට්ඨං සාදියති, ඨිතං සාදියති, උද්ධරණං සාදියති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස…පෙ… න සාදියති, අනාපත්ති.
භික්ඛුපච්චත්ථිකා තිරච්ඡානගතපුරිසං ජාගරන්තං… සුත්තං… මත්තං… උම්මත්තං… පමත්තං… මතං අක්ඛායිතං… මතං යෙභුය්යෙන අක්ඛායිතං…පෙ… ආපත්ති පාරාජිකස්ස. මතං යෙභුය්යෙන ඛායිතං භික්ඛුස්ස සන්තිකෙ ආනෙත්වා වච්චමග්ගෙන… මුඛෙන අඞ්ගජාතං අභිනිසීදෙන්ති, සන්ථතස්ස අසන්ථතස්ස, අසන්ථතස්ස සන්ථතස්ස, සන්ථතස්ස සන්ථතස්ස, අසන්ථතස්ස අසන්ථතස්ස. සො ච පවෙසනං සාදියති, පවිට්ඨං සාදියති, ඨිතං සාදියති, උද්ධරණං සාදියති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස…පෙ… න සාදියති, අනාපත්ති.
63. භික්ඛුපච්චත්ථිකා භික්ඛුං මනුස්සිත්ථියා සන්තිකෙ ආනෙත්වා අඞ්ගජාතෙන වච්චමග්ගං… පස්සාවමග්ගං… මුඛං අභිනිසීදෙන්ති. සො චෙ පවෙසනං සාදියති, පවිට්ඨං සාදියති, ඨිතං සාදියති, උද්ධරණං සාදියති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස…පෙ… න සාදියති, අනාපත්ති.
භික්ඛුපච්චත්ථිකා භික්ඛුං මනුස්සිත්ථියා ජාගරන්තියා… සුත්තාය… මත්තාය… උම්මත්තාය… පමත්තාය … මතාය අක්ඛායිතාය… මතාය යෙභුය්යෙන අක්ඛායිතාය…පෙ… ආපත්ති පාරාජිකස්ස. මතාය යෙභුය්යෙන ඛායිතාය සන්තිකෙ ආනෙත්වා අඞ්ගජාතෙන වච්චමග්ගං… පස්සාවමග්ගං… මුඛං අභිනිසීදෙන්ති. සො චෙ පවෙසනං සාදියති, පවිට්ඨං සාදියති, ඨිතං සාදියති, උද්ධරණං සාදියති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස…පෙ… න සාදියති, අනාපත්ති.
භික්ඛුපච්චත්ථිකා භික්ඛුං අමනුස්සිත්ථියා… තිරච්ඡානගතිත්ථියා… මනුස්සුභතොබ්යඤ්ජනකස්ස… අමනුස්සුභතොබ්යඤ්ජනකස්ස… තිරච්ඡානගතුභතොබ්යඤ්ජනකස්ස… මනුස්සපණ්ඩකස්ස… අමනුස්සපණ්ඩකස්ස… තිරච්ඡානගතපණ්ඩකස්ස… මනුස්සපුරිසස්ස… අමනුස්සපුරිසස්ස… තිරච්ඡානගතපුරිසස්ස සන්තිකෙ ආනෙත්වා අඞ්ගජාතෙන වච්චමග්ගං… මුඛං අභිනිසීදෙන්ති. සො චෙ පවෙසනං සාදියති, පවිට්ඨං සාදියති, ඨිතං සාදියති, උද්ධරණං සාදියති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස…පෙ… න සාදියති, අනාපත්ති.
භික්ඛුපච්චත්ථිකා භික්ඛුං තිරච්ඡානගතපුරිසස්ස ජාගරන්තස්ස… සුත්තස්ස… මත්තස්ස… උම්මත්තස්ස… පමත්තස්ස… මතස්ස අක්ඛායිතස්ස… මතස්ස යෙභුය්යෙන අක්ඛායිතස්ස…පෙ… ආපත්ති පාරාජිකස්ස. මතස්ස යෙභුය්යෙන ඛායිතස්ස සන්තිකෙ ආනෙත්වා අඞ්ගජාතෙන වච්චමග්ගං… මුඛං අභිනිසීදෙන්ති. සො චෙ පවෙසනං සාදියති, පවිට්ඨං සාදියති, ඨිතං සාදියති, උද්ධරණං සාදියති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස…පෙ… න සාදියති, අනාපත්ති.
64. භික්ඛුපච්චත්ථිකා භික්ඛුං මනුස්සිත්ථියා සන්තිකෙ ආනෙත්වා අඞ්ගජාතෙන වච්චමග්ගං… පස්සාවමග්ගං… මුඛං අභිනිසීදෙන්ති සන්ථතස්ස අසන්ථතාය, අසන්ථතස්ස සන්ථතාය, සන්ථතස්ස සන්ථතාය, අසන්ථතස්ස අසන්ථතාය. සො චෙ පවෙසනං සාදියති, පවිට්ඨං සාදියති, ඨිතං සාදියති, උද්ධරණං සාදියති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස…පෙ… න සාදියති, අනාපත්ති.
භික්ඛුපච්චත්ථිකා භික්ඛුං මනුස්සිත්ථියා ජාගරන්තියා… සුත්තාය… මත්තාය… උම්මත්තාය… පමත්තාය… මතාය අක්ඛායිතාය… මතාය යෙභුය්යෙන අක්ඛායිතාය…පෙ… ආපත්ති පාරාජිකස්ස. මතාය යෙභුය්යෙන ඛායිතාය සන්තිකෙ ආනෙත්වා අඞ්ගජාතෙන වච්චමග්ගං… පස්සාවමග්ගං… මුඛං අභිනිසීදෙන්ති සන්ථතස්ස අසන්ථතාය, අසන්ථතස්ස සන්ථතාය, සන්ථතස්ස සන්ථතාය, අසන්ථතස්ස අසන්ථතාය. සො චෙ පවෙසනං සාදියති, පවිට්ඨං සාදියති, ඨිතං සාදියති, උද්ධරණං සාදියති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස…පෙ… න සාදියති, අනාපත්ති.
භික්ඛුපච්චත්ථිකා භික්ඛුං අමනුස්සිත්ථියා… තිරච්ඡානගතිත්ථියා… මනුස්සුභතොබ්යඤ්ජනකස්ස… අමනුස්සුභතොබ්යඤ්ජනකස්ස… තිරච්ඡානගතුභතොබ්යඤ්ජනකස්ස… මනුස්සපණ්ඩකස්ස… අමනුස්සපණ්ඩකස්ස… තිරච්ඡානගතපණ්ඩකස්ස… මනුස්සපුරිසස්ස… අමනුස්සපුරිසස්ස… තිරච්ඡානගතපුරිසස්ස සන්තිකෙ ආනෙත්වා අඞ්ගජාතෙන වච්චමග්ගං… මුඛං අභිනිසීදෙන්ති සන්ථතස්ස අසන්ථතස්ස, අසන්ථතස්ස සන්ථතස්ස, සන්ථතස්ස සන්ථතස්ස, අසන්ථතස්ස අසන්ථතස්ස. සො චෙ පවෙසනං සාදියති, පවිට්ඨං සාදියති, ඨිතං සාදියති, උද්ධරණං සාදියති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස…පෙ… න සාදියති, අනාපත්ති.
65. භික්ඛුපච්චත්ථිකා භික්ඛුං තිරච්ඡානගතපුරිසස්ස ජාගරන්තස්ස… සුත්තස්ස… මත්තස්ස… උම්මත්තස්ස… පමත්තස්ස… මතස්ස අක්ඛායිතස්ස… මතස්ස යෙභුය්යෙන අක්ඛායිතස්ස…පෙ… ආපත්ති පාරාජිකස්ස. මතස්ස යෙභුය්යෙන ඛායිතස්ස සන්තිකෙ ආනෙත්වා අඞ්ගජාතෙන වච්චමග්ගං… මුඛං අභිනිසීදෙන්ති සන්ථතස්ස අසන්ථතස්ස, අසන්ථතස්ස සන්ථතස්ස, සන්ථතස්ස සන්ථතස්ස, අසන්ථතස්ස අසන්ථතස්ස. සො චෙ පවෙසනං සාදියති, පවිට්ඨං සාදියති, ඨිතං සාදියති, උද්ධරණං සාදියති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස…පෙ… න සාදියති, අනාපත්ති.
යථා භික්ඛුපච්චත්ථිකා විත්ථාරිතා, එවං විත්ථාරෙතබ්බා.
රාජපච්චත්ථිකා… චොරපච්චත්ථිකා… ධුත්තපච්චත්ථිකා… උප්පළගන්ධපච්චත්ථිකා. සංඛිත්තං.
66. මග්ගෙන මග්ගං පවෙසෙති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස. මග්ගෙන අමග්ගං පවෙසෙති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස. අමග්ගෙන මග්ගං පවෙසෙති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස. අමග්ගෙන අමග්ගං පවෙසෙති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස.
භික්ඛු සුත්තභික්ඛුම්හි විප්පටිපජ්ජති; පටිබුද්ධො සාදියති, උභො නාසෙතබ්බා. පටිබුද්ධො න සාදියති, දූසකො නාසෙතබ්බො. භික්ඛු සුත්තසාමණෙරම්හි විප්පටිපජ්ජති; පටිබුද්ධො සාදියති, උභො නාසෙතබ්බා. පටිබුද්ධො න සාදියති, දූසකො නාසෙතබ්බො. සාමණෙරො සුත්තභික්ඛුම්හි විප්පටිපජ්ජති; පටිබුද්ධො සාදියති, උභො නාසෙතබ්බා. පටිබුද්ධො න සාදියති, දූසකො නාසෙතබ්බො. සාමණෙරො සුත්තසාමණෙරම්හි විප්පටිපජ්ජති; පටිබුද්ධො සාදියති, උභො නාසෙතබ්බා. පටිබුද්ධො න සාදියති, දූසකො නාසෙතබ්බො.
අනාපත්ති අජානන්තස්ස, අසාදියන්තස්ස, උම්මත්තකස්ස, ඛිත්තචිත්තස්ස, වෙදනාට්ටස්ස, ආදිකම්මිකස්සාති.
සන්ථතභාණවාරො නිට්ඨිතො.
විනීතවත්ථුඋද්දානගාථා
මක්කටී වජ්ජිපුත්තා ච, ගිහී නග්ගො ච තිත්ථියා;
දාරිකුප්පලවණ්ණා ච, බ්යඤ්ජනෙහිපරෙ දුවෙ.
මාතා ධීතා භගිනී ච, ජායා ච මුදු ලම්බිනා;
ද්වෙ වණා ලෙපචිත්තඤ්ච, දාරුධීතලිකාය ච.
සුන්දරෙන සහ පඤ්ච, පඤ්ච සිවථිකට්ඨිකා;
නාගී යක්ඛී ච පෙතී ච, පණ්ඩකොපහතො ඡුපෙ.
භද්දියෙ අරහං සුත්තො, සාවත්ථියා චතුරො පරෙ;
වෙසාලියා තයො මාලා, සුපිනෙ භාරුකච්ඡකො.
සුපබ්බා සද්ධා භික්ඛුනී, සික්ඛමානා සාමණෙරී ච;
වෙසියා පණ්ඩකො ගිහී, අඤ්ඤමඤ්ඤං වුඩ්ඪපබ්බජිතො මිගොති.
විනීතවත්ථු
67. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු මක්කටියා මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවි. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි – ‘‘භගවතා සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං, කච්චි නු ඛො අහං පාරාජිකං ආපත්තිං ආපන්නො’’ති? භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසි. ‘‘ආපත්තිං ත්වං, භික්ඛු, ආපන්නො පාරාජික’’න්ති.
තෙන ඛො පන සමයෙන සම්බහුලා වෙසාලිකා වජ්ජිපුත්තකා භික්ඛූ සික්ඛං අපච්චක්ඛාය දුබ්බල්යං අනාවිකත්වා මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවිංසු. තෙසං කුක්කුච්චං අහොසි – ‘‘භගවතා සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං, කච්චි නු ඛො මයං පාරාජිකං ආපත්තිං ආපන්නා’’ති? භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං. ‘‘ආපත්තිං තුම්හෙ, භික්ඛවෙ, ආපන්නා පාරාජික’’න්ති.
තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු – ‘එවං මෙ අනාපත්ති භවිස්සතී’ති, ගිහිලිඞ්ගෙන මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවි. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි ‘‘භගවතා සික්ඛාපදං පඤ්ඤත්තං, කච්චි නු ඛො අහං පාරාජිකං ආපත්තිං ආපන්නො’’ති? භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසි. ‘‘ආපත්තිං ත්වං, භික්ඛු, ආපන්නො පාරාජික’’න්ති.
තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු – ‘එවං මෙ අනාපත්ති භවිස්සතී’ති, නග්ගො හුත්වා මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවි. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි…පෙ… ‘‘ආපත්තිං ත්වං, භික්ඛු, ආපන්නො පාරාජික’’න්ති.
තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු – ‘එවං මෙ අනාපත්ති භවිස්සතී’ති, කුසචීරං නිවාසෙත්වා… වාකචීරං නිවාසෙත්වා… ඵලකචීරං නිවාසෙත්වා… කෙසකම්බලං නිවාසෙත්වා… වාලකම්බලං නිවාසෙත්වා… උලූකපක්ඛිකං නිවාසෙත්වා… අජිනක්ඛිපං නිවාසෙත්වා මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවි. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි…පෙ… ‘‘ආපත්තිං ත්වං, භික්ඛු, ආපන්නො පාරාජික’’න්ති.
තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො පිණ්ඩචාරිකො භික්ඛු පීඨකෙ නිපන්නං දාරිකං පස්සිත්වා සාරත්තො අඞ්ගුට්ඨං අඞ්ගජාතං පවෙසෙසි. සා කාලමකාසි. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි…පෙ… ‘‘අනාපත්ති, භික්ඛු, පාරාජිකස්ස. ආපත්ති සඞ්ඝාදිසෙසස්සා’’ති.
68. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො මාණවකො උප්පලවණ්ණාය භික්ඛුනියා පටිබද්ධචිත්තො හොති. අථ ඛො සො මාණවකො උප්පලවණ්ණාය භික්ඛුනියා ගාමං පිණ්ඩාය පවිට්ඨාය කුටිකං පවිසිත්වා නිලීනො අච්ඡි. උප්පලවණ්ණා භික්ඛුනී පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තා පාදෙ පක්ඛාලෙත්වා කුටිකං පවිසිත්වා මඤ්චකෙ නිසීදි. අථ ඛො සො මාණවකො උප්පලවණ්ණං භික්ඛුනිං උග්ගහෙත්වා දූසෙසි. උප්පලවණ්ණා භික්ඛුනී භික්ඛුනීනං එතමත්ථං ආරොචෙසි. භික්ඛුනියො භික්ඛූනං එතමත්ථං ආරොචෙසුං. භික්ඛූ භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං. ‘‘අනාපත්ති, භික්ඛවෙ, අසාදියන්තියා’’ති.
69. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරස්ස භික්ඛුනො ඉත්ථිලිඞ්ගං පාතුභූතං හොති. භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, තංයෙව උපජ්ඣං තමෙව උපසම්පදං තානියෙව [තානි (සී. ස්යා.)] වස්සානි භික්ඛුනීහි සඞ්ගමිතුං [සඞ්කමිතුං (සී. ස්යා.)]. යා ආපත්තියො භික්ඛූනං භික්ඛුනීහි සාධාරණා තා ආපත්තියො භික්ඛුනීනං සන්තිකෙ වුට්ඨාතුං. යා ආපත්තියො භික්ඛූනං භික්ඛුනීහි අසාධාරණා තාහි ආපත්තීහි අනාපත්තී’’ති.
තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරිස්සා භික්ඛුනියා පුරිසලිඞ්ගං පාතුභූතං හොති. භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං. ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, තංයෙව උපජ්ඣං තමෙව උපසම්පදං තානියෙව [තානි (සී. ස්යා.)] වස්සානි භික්ඛූහි සඞ්ගමිතුං [සඞ්කමිතුං (සී. ස්යා.)]. යා ආපත්තියො භික්ඛුනීනං භික්ඛූහි සාධාරණා තා ආපත්තියො භික්ඛූනං සන්තිකෙ වුට්ඨාතුං. යා ආපත්තියො භික්ඛුනීනං භික්ඛූහි අසාධාරණා තාහි ආපත්තීහි අනාපත්තී’’ති.
70. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු – ‘එවං මෙ අනාපත්ති භවිස්සතී’ති, මාතුයා මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවි… ධීතුයා මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවි… භගිනියා මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවි… තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි…පෙ… ‘‘ආපත්තිං ත්වං, භික්ඛු, ආපන්නො පාරාජික’’න්ති.
තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු පුරාණදුතියිකාය මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවි. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි…පෙ… ‘‘ආපත්තිං ත්වං, භික්ඛු, ආපන්නො පාරාජික’’න්ති.
71. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු මුදුපිට්ඨිකො හොති. සො අනභිරතියා පීළිතො අත්තනො අඞ්ගජාතං මුඛෙන අග්ගහෙසි. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි…පෙ… ‘‘ආපත්තිං ත්වං, භික්ඛු, ආපන්නො පරාජික’’න්ති.
තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු ලම්බී හොති. සො අනභිරතියා පීළිතො අත්තනො අඞ්ගජාතං අත්තනො වච්චමග්ගං පවෙසෙසි. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි…පෙ… ‘‘ආපත්තිං ත්වං, භික්ඛු, ආපන්නො පාරාජික’’න්ති.
තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු මතසරීරං පස්සි. තස්මිඤ්ච සරීරෙ අඞ්ගජාතසාමන්තා වණො හොති. සො – ‘එවං මෙ අනාපත්ති භවිස්සතී’ති, අඞ්ගජාතෙ අඞ්ගජාතං පවෙසෙත්වා වණෙන නීහරි. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි…පෙ… ‘‘ආපත්තිං ත්වං, භික්ඛු, ආපන්නො පාරාජික’’න්ති.
තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු මතසරීරං පස්සි. තස්මිඤ්ච සරීරෙ අඞ්ගජාතසාමන්තා වණො හොති. සො – ‘එවං මෙ අනාපත්ති භවිස්සතී’ති, වණෙ අඞ්ගජාතං පවෙසෙත්වා අඞ්ගජාතෙන නීහරි. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි…පෙ… ‘‘ආපත්තිං ත්වං, භික්ඛු, ආපන්නො පාරාජික’’න්ති.
තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු සාරත්තො ලෙපචිත්තස්ස නිමිත්තං අඞ්ගජාතෙන ඡුපි. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි…පෙ… ‘‘අනාපත්ති, භික්ඛු, පාරාජිකස්ස. ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති.
තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු සාරත්තො දාරුධීතලිකාය නිමිත්තං අඞ්ගජාතෙන ඡුපි. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි…පෙ… ‘‘අනාපත්ති, භික්ඛු, පාරාජිකස්ස. ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති.
72. තෙන ඛො පන සමයෙන සුන්දරො නාම භික්ඛු රාජගහා පබ්බජිතො රථිකාය [රථියාය (ක.)] ගච්ඡති. අඤ්ඤතරා ඉත්ථී – ‘මුහුත්තං [ඉත්ථී තං පස්සිත්වා එතදවොච මුහුත්තං (ස්යා.)], භන්තෙ, ආගමෙහි, වන්දිස්සාමී’ති සා වන්දන්තී අන්තරවාසකං උක්ඛිපිත්වා මුඛෙන අඞ්ගජාතං අග්ගහෙසි. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි…පෙ… ‘‘සාදියි ත්වං, භික්ඛූ’’ති? ‘‘නාහං, භගවා, සාදියි’’න්ති. ‘‘අනාපත්ති, භික්ඛු, අසාදියන්තස්සා’’ති.
තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරා ඉත්ථී භික්ඛුං පස්සිත්වා එතදවොච – ‘‘එහි, භන්තෙ, මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවා’’ති. ‘‘අලං, භගිනි, නෙතං කප්පතී’’ති. ‘‘එහි, භන්තෙ, අහං වායමිස්සාමි, ත්වං මා වායමි, එවං තෙ අනාපත්ති භවිස්සතී’’ති. සො භික්ඛු තථා අකාසි. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි…පෙ… ‘‘ආපත්තිං ත්වං, භික්ඛු, ආපන්නො පාරාජික’’න්ති.
තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරා ඉත්ථී භික්ඛුං පස්සිත්වා එතදවොච – ‘‘එහි, භන්තෙ, මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවා’’ති. ‘‘අලං, භගිනි, නෙතං කප්පතී’’ති. ‘‘එහි භන්තෙ, ත්වං වායම, අහං න වායමිස්සාමි, එවං තෙ අනාපත්ති භවිස්සතී’’ති. සො භික්ඛු තථා අකාසි. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි…පෙ… ‘‘ආපත්තිං ත්වං, භික්ඛු, ආපන්නො පාරාජික’’න්ති.
තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරා ඉත්ථී භික්ඛුං පස්සිත්වා එතදවොච – ‘‘එහි, භන්තෙ, මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවා’’ති. ‘‘අලං, භගිනි, නෙතං කප්පතී’’ති. ‘‘එහි, භන්තෙ, අබ්භන්තරං ඝට්ටෙත්වා බහි මොචෙහි…පෙ… බහි ඝට්ටෙත්වා අබ්භන්තරං මොචෙහි, එවං තෙ අනාපත්ති භවිස්සතී’’ති. සො භික්ඛු තථා අකාසි. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි…පෙ… ‘‘ආපත්තිං ත්වං, භික්ඛු, ආපන්නො පාරාජික’’න්ති.
73. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු සිවථිකං ගන්ත්වා අක්ඛායිතං සරීරං පස්සිත්වා තස්මිං මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවි. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි…පෙ… ‘‘ආපත්තිං ත්වං, භික්ඛු, ආපන්නො පාරාජික’’න්ති.
තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු සිවථිකං ගන්ත්වා යෙභුය්යෙන අක්ඛායිතං සරීරං පස්සිත්වා තස්මිං මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවි. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි…පෙ… ‘‘ආපත්තිං ත්වං, භික්ඛු, ආපන්නො පාරාජික’’න්ති.
තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු සිවථිකං ගන්ත්වා යෙභුය්යෙන ඛායිතං සරීරං පස්සිත්වා තස්මිං මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවි. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි…පෙ… ‘‘අනාපත්ති, භික්ඛු, පාරාජිකස්ස. ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්සා’’ති.
තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු සිවථිකං ගන්ත්වා ඡින්නසීසං පස්සිත්වා වට්ටකතෙ මුඛෙ ඡුපන්තං අඞ්ගජාතං පවෙසෙසි. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි…පෙ… ‘‘ආපත්තිං ත්වං, භික්ඛු, ආපන්නො පාරාජික’’න්ති.
තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු සිවථිකං ගන්ත්වා ඡින්නසීසං පස්සිත්වා වට්ටකතෙ මුඛෙ අච්ඡුපන්තං අඞ්ගජාතං පවෙසෙසි. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි…පෙ… ‘‘අනාපත්ති, භික්ඛු, පාරාජිකස්ස. ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති.
තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු අඤ්ඤතරිස්සා ඉත්ථියා පටිබද්ධචිත්තො හොති. සා කාලඞ්කතා [කාලකතා (සී. ස්යා.)] සුසානෙ ඡඩ්ඩිතා. අට්ඨිකානි විප්පකිණ්ණානි හොන්ති. අථ ඛො සො භික්ඛු සිවථිකං ගන්ත්වා අට්ඨිකානි සඞ්කඩ්ඪිත්වා නිමිත්තෙ අඞ්ගජාතං පටිපාදෙසි. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි…පෙ… ‘‘අනාපත්ති, භික්ඛු, පාරාජිකස්ස. ආපත්ති දුක්කටස්සා’’ති.
තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු නාගියා මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවි… යක්ඛිනියා මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවි… පෙතියා මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවි … පණ්ඩකස්ස මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවි. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි…පෙ… ‘‘ආපත්තිං ත්වං, භික්ඛු, ආපන්නො පාරාජික’’න්ති.
තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු උපහතින්ද්රියො හොති. සො – ‘නාහං වෙදියාමි [වෙදයාමි (ක.)] සුඛං වා දුක්ඛං වා, අනාපත්ති මෙ භවිස්සතී’ති, මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවි. භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං. ‘‘වෙදයි වා සො, භික්ඛවෙ, මොඝපුරිසො න වා වෙදයි, ආපත්ති පාරාජිකස්සා’’ති.
තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු – ‘ඉත්ථියා මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවිස්සාමී’ති, ඡුපිතමත්තෙ විප්පටිසාරී අහොසි. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි…පෙ… ‘‘අනාපත්ති, භික්ඛු, පාරාජිකස්ස. ආපත්ති සඞ්ඝාදිසෙසස්සා’’ති.
74. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු භද්දියෙ ජාතියාවනෙ දිවාවිහාරගතො නිපන්නො හොති. තස්ස අඞ්ගමඞ්ගානි වාතූපත්ථද්ධානි හොන්ති. අඤ්ඤතරා ඉත්ථී පස්සිත්වා අඞ්ගජාතෙ අභිනිසීදිත්වා යාවදත්ථං කත්වා පක්කාමි. භික්ඛූ කිලින්නං පස්සිත්වා භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං. ‘‘පඤ්චහි, භික්ඛවෙ, ආකාරෙහි අඞ්ගජාතං කම්මනියං හොති – රාගෙන, වච්චෙන, පස්සාවෙන, වාතෙන, උච්චාලිඞ්ගපාණකදට්ඨෙන. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චහාකාරෙහි අඞ්ගජාතං කම්මනියං හොති. අට්ඨානමෙතං, භික්ඛවෙ, අනවකාසො යං තස්ස භික්ඛුනො රාගෙන අඞ්ගජාතං කම්මනියං අස්ස. අරහං සො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු. අනාපත්ති, භික්ඛවෙ, තස්ස භික්ඛුනො’’ති.
තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු සාවත්ථියා අන්ධවනෙ දිවාවිහාරගතො නිපන්නො හොති. අඤ්ඤතරා ගොපාලිකා පස්සිත්වා අඞ්ගජාතෙ අභිනිසීදි. සො භික්ඛු පවෙසනං සාදියි, පවිට්ඨං සාදියි, ඨිතං සාදියි, උද්ධරණං සාදියි. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි…පෙ… ‘‘ආපත්තිං ත්වං, භික්ඛු, ආපන්නො පාරාජික’’න්ති.
තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු සාවත්ථියා අන්ධවනෙ දිවාවිහාරගතො නිපන්නො හොති. අඤ්ඤතරා අජපාලිකා පස්සිත්වා… අඤ්ඤතරා කට්ඨහාරිකා පස්සිත්වා… අඤ්ඤතරා ගොමයහාරිකා පස්සිත්වා අඞ්ගජාතෙ අභිනිසීදි. සො භික්ඛු පවෙසනං සාදියි, පවිට්ඨං සාදියි, ඨිතං සාදියි, උද්ධරණං සාදියි. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි…පෙ… ‘‘ආපත්තිං ත්වං, භික්ඛු, ආපන්නො පාරාජික’’න්ති.
75. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු වෙසාලියං මහාවනෙ දිවාවිහාරගතො නිපන්නො හොති. අඤ්ඤතරා ඉත්ථී පස්සිත්වා අඞ්ගජාතෙ අභිනිසීදිත්වා යාවදත්ථං කත්වා සාමන්තා හසමානා ඨිතා හොති. සො භික්ඛු පටිබුජ්ඣිත්වා තං ඉත්ථිං එතදවොච – ‘‘තුය්හිදං කම්ම’’න්ති? ‘‘ආම, මය්හං කම්ම’’න්ති. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි…පෙ… ‘‘සාදියි ත්වං, භික්ඛූ’’ති? ‘‘නාහං, භගවා, ජානාමී’’ති. ‘‘අනාපත්ති, භික්ඛු, අජානන්තස්සා’’ති.
76. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු වෙසාලියං මහාවනෙ දිවාවිහාරගතො රුක්ඛං අපස්සාය නිපන්නො හොති. අඤ්ඤතරා ඉත්ථී පස්සිත්වා අඞ්ගජාතෙ අභිනිසීදි. සො භික්ඛු සහසා වුට්ඨාසි. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි…පෙ… ‘‘සාදියි ත්වං, භික්ඛූ’’ති? ‘‘නාහං, භගවා, සාදියි’’න්ති. ‘‘අනාපත්ති, භික්ඛු, අසාදියන්තස්සා’’ති.
තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු වෙසාලියං මහාවනෙ දිවාවිහාරගතො රුක්ඛං අපස්සාය නිපන්නො හොති. අඤ්ඤතරා ඉත්ථී පස්සිත්වා අඞ්ගජාතෙ අභිනිසීදි. සො භික්ඛු අක්කමිත්වා පවත්තෙසි [පවට්ටෙසි (සී. ස්යා.)]. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි…පෙ… ‘‘සාදියි ත්වං, භික්ඛූ’’ති? ‘‘නාහං, භගවා, සාදියි’’න්ති. ‘‘අනාපත්ති, භික්ඛු, අසාදියන්තස්සා’’ති.
77. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු වෙසාලියං මහාවනෙ කූටාගාරසාලායං දිවාවිහාරගතො ද්වාරං විවරිත්වා නිපන්නො හොති. තස්ස අඞ්ගමඞ්ගානි වාතූපත්ථද්ධානි හොන්ති. තෙන ඛො පන සමයෙන සම්බහුලා ඉත්ථියො ගන්ධඤ්ච මාලඤ්ච ආදාය ආරාමං ආගමංසු විහාරපෙක්ඛිකායො. අථ ඛො තා ඉත්ථියො තං භික්ඛුං පස්සිත්වා අඞ්ගජාතෙ අභිනිසීදිත්වා යාවදත්ථං කත්වා, පුරිසූසභො වතායන්ති වත්වා ගන්ධඤ්ච මාලඤ්ච ආරොපෙත්වා පක්කමිංසු. භික්ඛූ කිලින්නං පස්සිත්වා භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං. ‘‘පඤ්චහි, භික්ඛවෙ, ආකාරෙහි අඞ්ගජාතං කම්මනියං හොති – රාගෙන, වච්චෙන, පස්සාවෙන, වාතෙන, උච්චාලිඞ්ගපාණකදට්ඨෙන. ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, පඤ්චහාකාරෙහි අඞ්ගජාතං කම්මනියං හොති. අට්ඨානමෙතං, භික්ඛවෙ, අනවකාසො, යං තස්ස භික්ඛුනො රාගෙන අඞ්ගජාතං කම්මනියං අස්ස. අරහං සො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු. අනාපත්ති, භික්ඛවෙ, තස්ස භික්ඛුනො. අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, දිවා පටිසල්ලීයන්තෙන ද්වාරං සංවරිත්වා පටිසල්ලීයිතු’’න්ති.
78. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භාරුකච්ඡකො භික්ඛු සුපිනන්තෙ [සුපිනන්තෙන (සී. ස්යා.)] පුරාණදුතියිකාය මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවිත්වා – ‘අස්සමණො අහං, විබ්භමිස්සාමී’ති, භාරුකච්ඡං ගච්ඡන්තො අන්තරාමග්ගෙ ආයස්මන්තං උපාලිං පස්සිත්වා එතමත්ථං ආරොචෙසි. ආයස්මා උපාලි එවමාහ – ‘‘අනාපත්ති, ආවුසො, සුපිනන්තෙනා’’ති.
තෙන ඛො පන සමයෙන රාජගහෙ සුපබ්බා නාම උපාසිකා මුධප්පසන්නා [මුද්ධප්පසන්නා (සී.)] හොති. සා එවංදිට්ඨිකා හොති – ‘‘යා මෙථුනං ධම්මං දෙති සා අග්ගදානං දෙතී’’ති. සා භික්ඛුං පස්සිත්වා එතදවොච – ‘‘එහි, භන්තෙ, මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවා’’ති. ‘‘අලං, භගිනි, නෙතං කප්පතී’’ති. ‘‘එහි, භන්තෙ, ඌරුන්තරිකාය [ඌරන්තරිකාය (සී.)] ඝට්ටෙහි, එවං තෙ අනාපත්ති භවිස්සතී’’ති…පෙ… එහි, භන්තෙ, නාභියං ඝට්ටෙහි… එහි, භන්තෙ, උදරවට්ටියං ඝට්ටෙහි… එහි, භන්තෙ, උපකච්ඡකෙ ඝට්ටෙහි… එහි, භන්තෙ, ගීවායං ඝට්ටෙහි… එහි, භන්තෙ, කණ්ණච්ඡිද්දෙ ඝට්ටෙහි… එහි, භන්තෙ, කෙසවට්ටියං ඝට්ටෙහි… එහි, භන්තෙ, අඞ්ගුලන්තරිකාය ඝට්ටෙහි… ‘‘එහි, භන්තෙ, හත්ථෙන උපක්කමිත්වා මොචෙස්සාමි, එවං තෙ අනාපත්ති භවිස්සතී’’ති. සො භික්ඛු තථා අකාසි. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි…පෙ… ‘‘අනාපත්ති, භික්ඛු, පාරාජිකස්ස. ආපත්ති සඞ්ඝාදිසෙසස්සා’’ති.
79. තෙන ඛො පන සමයෙන සාවත්ථියං සද්ධා නාම උපාසිකා මුධප්පසන්නා හොති. සා එවංදිට්ඨිකා හොති – ‘‘යා මෙථුනං ධම්මං දෙති සා අග්ගදානං දෙතී’’ති. සා භික්ඛුං පස්සිත්වා එතදවොච – ‘‘එහි, භන්තෙ, මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවා’’ති. ‘‘අලං, භගිනි, නෙතං කප්පතී’’ති. ‘‘එහි, භන්තෙ, ඌරුන්තරිකාය ඝට්ටෙහි…පෙ… එහි, භන්තෙ, හත්ථෙන උපක්කමිත්වා මොචෙස්සාමි, එවං තෙ අනාපත්ති භවිස්සතී’’ති. සො භික්ඛු තථා අකාසි. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි…පෙ… ‘‘අනාපත්ති, භික්ඛු, පාරාජිකස්ස. ආපත්ති සඞ්ඝාදිසෙසස්සා’’ති.
80. තෙන ඛො පන සමයෙන වෙසාලියං ලිච්ඡවිකුමාරකා භික්ඛුං ගහෙත්වා භික්ඛුනියා විප්පටිපාදෙසුං… සික්ඛමානාය විප්පටිපාදෙසුං… සාමණෙරියා විප්පටිපාදෙසුං. උභො සාදියිංසු. උභො නාසෙතබ්බා. උභො න සාදියිංසු. උභින්නං අනාපත්ති.
81. තෙන ඛො පන සමයෙන වෙසාලියං ලිච්ඡවිකුමාරකා භික්ඛුං ගහෙත්වා වෙසියා විප්පටිපාදෙසුං… පණ්ඩකෙ විප්පටිපාදෙසුං… ගිහිනියා විප්පටිපාදෙසුං. භික්ඛු සාදියි. භික්ඛු නාසෙතබ්බො. භික්ඛු න සාදියි. භික්ඛුස්ස අනාපත්ති.
තෙන ඛො පන සමයෙන වෙසාලියං ලිච්ඡවිකුමාරකා භික්ඛූ ගහෙත්වා අඤ්ඤමඤ්ඤං විප්පටිපාදෙසුං. උභො සාදියිංසු. උභො නාසෙතබ්බා. උභො න සාදියිංසු. උභින්නං අනාපත්ති.
82. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො වුඩ්ඪපබ්බජිතො භික්ඛු පුරාණදුතියිකාය දස්සනං අගමාසි. සා – ‘එහි, භන්තෙ, විබ්භමා’ති අග්ගහෙසි. සො භික්ඛු පටික්කමන්තො උත්තානො පරිපති. සා උබ්භජිත්වා [උබ්භුජිත්වා (සී. ස්යා.)] අඞ්ගජාතෙ [අඞ්ගජාතෙන (සී.)] අභිනිසීදි. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි …පෙ… ‘‘සාදියි ත්වං, භික්ඛූ’’ති? ‘‘නාහං, භගවා, සාදියි’’න්ති. ‘‘අනාපත්ති, භික්ඛු, අසාදියන්තස්සා’’ති.
83. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු අරඤ්ඤෙ විහරති. මිගපොතකො තස්ස පස්සාවට්ඨානං ආගන්ත්වා පස්සාවං පිවන්තො මුඛෙන අඞ්ගජාතං අග්ගහෙසි. සො භික්ඛු සාදියි. තස්ස කුක්කුච්චං අහොසි…පෙ… ‘‘ආපත්තිං ත්වං, භික්ඛු, ආපන්නො පාරාජික’’න්ති.