භික්ඛුනීවිභඞ්ගො
1. පාරාජිකකණ්ඩං (භික්ඛුනීවිභඞ්ගො)
1. පඨමපාරාජිකං
656. තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන සාළ්හො මිගාරනත්තා භික්ඛුනිසඞ්ඝස්ස විහාරං කත්තුකාමො හොති. අථ ඛො සාළ්හො මිගාරනත්තා භික්ඛුනියො උපසඞ්කමිත්වා එතදවොච – ‘‘ඉච්ඡාමහං, අය්‍යෙ, භික්ඛුනිසඞ්ඝස්ස විහාරං කාතුං. දෙථ මෙ නවකම්මිකං භික්ඛුනි’’න්ති. තෙන ඛො පන සමයෙන චතස්සො භගිනියො භික්ඛුනීසු පබ්බජිතා හොන්ති – නන්දා, නන්දවතී, සුන්දරීනන්දා, ථුල්ලනන්දාති. තාසු සුන්දරීනන්දා භික්ඛුනී තරුණපබ්බජිතා අභිරූපා හොති දස්සනීයා පාසාදිකා පණ්ඩිතා බ්‍යත්තා මෙධාවිනී දක්ඛා අනලසා, තත්‍රුපායාය වීමංසාය සමන්නාගතා, අලං කාතුං අලං සංවිධාතුං. අථ ඛො භික්ඛුනිසඞ්ඝො සුන්දරීනන්දං භික්ඛුනිං සම්මන්නිත්වා සාළ්හස්ස මිගාරනත්තුනො නවකම්මිකං අදාසි. තෙන ඛො පන සමයෙන සුන්දරීනන්දා භික්ඛුනී සාළ්හස්ස මිගාරනත්තුනො නිවෙසනං අභික්ඛණං ගච්ඡති – ‘‘වාසිං දෙථ, පරසුං [ඵරසුං (ස්‍යා. ක.)] දෙථ, කුඨාරිං [කුධාරිං (ක.)] දෙථ, කුද්දාලං දෙථ, නිඛාදනං දෙථා’’ති. සාළ්හොපි මිගාරනත්තා භික්ඛුනුපස්සයං අභික්ඛණං ගච්ඡති කතාකතං ජානිතුං. තෙ අභිණ්හදස්සනෙන පටිබද්ධචිත්තා අහෙසුං.
අථ ඛො සාළ්හො මිගාරනත්තා සුන්දරීනන්දං භික්ඛුනිං දූසෙතුං ඔකාසං අලභමානො එතදෙවත්ථාය භික්ඛුනිසඞ්ඝස්ස භත්තං අකාසි. අථ ඛො සාළ්හො මිගාරනත්තා භත්තග්ගෙ ආසනං පඤ්ඤපෙන්තො – ‘‘එත්තකා භික්ඛුනියො අය්‍යාය සුන්දරීනන්දාය වුඩ්ඪතරා’’ති එකමන්තං ආසනං පඤ්ඤපෙසි ‘‘එත්තකා නවකතරා’’ති – එකමන්තං ආසනං පඤ්ඤපෙසි. පටිච්ඡන්නෙ ඔකාසෙ නිකූටෙ සුන්දරීනන්දාය භික්ඛුනියා ආසනං පඤ්ඤපෙසි, යථා ථෙරා භික්ඛුනියො ජානෙය්‍යුං – ‘‘නවකානං භික්ඛුනීනං සන්තිකෙ නිසින්නා’’ති; නවකාපි භික්ඛුනියො ජානෙය්‍යුං – ‘‘ථෙරානං භික්ඛුනීනං සන්තිකෙ නිසින්නා’’ති. අථ ඛො සාළ්හො මිගාරනත්තා භික්ඛුනිසඞ්ඝස්ස කාලං ආරොචාපෙසි – ‘‘කාලො, අය්‍යෙ, නිට්ඨිතං භත්ත’’න්ති. සුන්දරීනන්දා භික්ඛුනී සල්ලක්ඛෙත්වා – ‘‘න බහුකතො සාළ්හො මිගාරනත්තා භික්ඛුනිසඞ්ඝස්ස භත්තං අකාසි; මං සො දූසෙතුකාමො. සචාහං ගමිස්සාමි විස්සරො මෙ භවිස්සතී’’ති, අන්තෙවාසිනිං භික්ඛුනිං ආණාපෙසි – ‘‘ගච්ඡ මෙ පිණ්ඩපාතං නීහර. යො චෙ මං පුච්ඡති, ‘ගිලානා’ති පටිවෙදෙහී’’ති. ‘‘එවං, අය්‍යෙ’’ති ඛො සා භික්ඛුනී සුන්දරීනන්දාය භික්ඛුනියා පච්චස්සොසි.
තෙන ඛො පන සමයෙන සාළ්හො මිගාරනත්තා බහිද්වාරකොට්ඨකෙ ඨිතො හොති සුන්දරීනන්දං භික්ඛුනිං පටිපුච්ඡන්තො – ‘‘කහං, අය්‍යෙ, අය්‍යා සුන්දරීනන්දා? කහං, අය්‍යෙ, අය්‍යා සුන්දරීනන්දා’’ති? එවං වුත්තෙ සුන්දරීනන්දාය භික්ඛුනියා අන්තෙවාසිනී භික්ඛුනී සාළ්හං මිගාරනත්තාරං එතදවොච – ‘‘ගිලානාවුසො; පිණ්ඩපාතං නීහරිස්සාමී’’ති. අථ ඛො සාළ්හො මිගාරනත්තා – ‘‘යම්පාහං අත්ථාය [යංපාහං (ස්‍යා.)] භික්ඛුනිසඞ්ඝස්ස භත්තං අකාසිං අය්‍යාය සුන්දරීනන්දාය කාරණා’’ති මනුස්සෙ ආණාපෙත්වා – ‘‘භික්ඛුනිසඞ්ඝං භත්තෙන පරිවිසථා’’ති වත්වා යෙන භික්ඛුනුපස්සයො තෙනුපසඞ්කමි. තෙන ඛො පන සමයෙන සුන්දරීනන්දා භික්ඛුනී බහාරාමකොට්ඨකෙ ඨිතා හොති සාළ්හං මිගාරනත්තාරං පතිමානෙන්තී. අද්දසා ඛො සුන්දරීනන්දා භික්ඛුනී සාළ්හං මිගාරනත්තාරං දූරතොව ආගච්ඡන්තං. දිස්වාන උපස්සයං පවිසිත්වා සසීසං පාරුපිත්වා මඤ්චකෙ නිපජ්ජි. අථ ඛො සාළ්හො මිගාරනත්තා යෙන සුන්දරීනන්දා භික්ඛුනී තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා සුන්දරීනන්දං භික්ඛුනිං එතදවොච – ‘‘කිං තෙ, අය්‍යෙ, අඵාසු, කිස්ස නිපන්නාසී’’ති? ‘‘එවඤ්හෙතං, ආවුසො, හොති යා අනිච්ඡන්තං ඉච්ඡතී’’ති. ‘‘ක්‍යාහං තං, අය්‍යෙ, න ඉච්ඡිස්සාමි? අපි චාහං ඔකාසං න ලභාමි තං දූසෙතු’’න්ති. අවස්සුතො අවස්සුතාය සුන්දරීනන්දාය භික්ඛුනියා කායසංසග්ගං සමාපජ්ජි.
තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරා භික්ඛුනී ජරාදුබ්බලා චරණගිලානා සුන්දරීනන්දාය භික්ඛුනියා අවිදූරෙ නිපන්නා හොති. අද්දසා ඛො සා භික්ඛුනී සාළ්හං මිගාරනත්තාරං අවස්සුතං අවස්සුතාය සුන්දරීනන්දාය භික්ඛුනියා කායසංසග්ගං සමාපජ්ජන්තං. දිස්වාන උජ්ඣායති ඛිය්‍යති විපාචෙති – ‘‘කථඤ්හි නාම අය්‍යා සුන්දරීනන්දා අවස්සුතා අවස්සුතස්ස පුරිසපුග්ගලස්ස කායසංසග්ගං සාදියිස්සතී’’ති! අථ ඛො සා භික්ඛුනී භික්ඛුනීනං එතමත්ථං ආරොචෙසි. යා තා භික්ඛුනියො අප්පිච්ඡා සන්තුට්ඨා ලජ්ජිනියො කුක්කුච්චිකා සික්ඛාකාමා තා උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම අය්‍යා සුන්දරීනන්දා අවස්සුතා අවස්සුතස්ස පුරිසපුග්ගලස්ස කායසංසග්ගං සාදියිස්සතී’’ති! අථ ඛො තා භික්ඛුනියො භික්ඛූනං එතමත්ථං ආරොචෙසුං. යෙ තෙ භික්ඛූ අප්පිච්ඡා සන්තුට්ඨා ලජ්ජිනො කුක්කුච්චකා සික්ඛාකාමා තෙ උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම සුන්දරීනන්දා භික්ඛුනී අවස්සුතා අවස්සුතස්ස පුරිසපුග්ගලස්ස කායසංසග්ගං සාදියිස්සතී’’ති!
අථ ඛො තෙ භික්ඛූ සුන්දරීනන්දං භික්ඛුනිං අනෙකපරියායෙන විගරහිත්වා භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං. අථ ඛො භගවා එතස්මිං නිදානෙ එතස්මිං පකරණෙ භික්ඛුසඞ්ඝං සන්නිපාතාපෙත්වා භික්ඛූ පටිපුච්ඡි – ‘‘සච්චං කිර, භික්ඛවෙ, සුන්දරීනන්දා භික්ඛුනී අවස්සුතා අවස්සුතස්ස පුරිසපුග්ගලස්ස කායසංසග්ගං සාදියතී’’ති [සාදියීති (ක.)]? ‘‘සච්චං, භගවා’’ති. විගරහි බුද්ධො භගවා – ‘‘අනනුච්ඡවිකං, භික්ඛවෙ, සුන්දරීනන්දාය භික්ඛුනියා අනනුලොමිකං අප්පතිරූපං අස්සාමණකං අකප්පියං අකරණීයං. කථඤ්හි නාම, භික්ඛවෙ, සුන්දරීනන්දා භික්ඛුනී අවස්සුතා අවස්සුතස්ස පුරිසපුග්ගලස්ස කායසංසග්ගං සාදියිස්සති! නෙතං, භික්ඛවෙ, අප්පසන්නානං වා පසාදාය පසන්නානං වා භිය්‍යොභාවාය. අථ ඛ්වෙතං, භික්ඛවෙ, අප්පසන්නානඤ්චෙව අප්පසාදාය පසන්නානඤ්ච එකච්චානං අඤ්ඤථත්තායා’’ති. අථ ඛො භගවා සුන්දරීනන්දං භික්ඛුනිං අනෙකපරියායෙන විගරහිත්වා දුබ්භරතාය දුප්පොසතාය මහිච්ඡතාය අසන්තුට්ඨිතාය [අසන්තුට්ඨතාය (ස්‍යා.), අසන්තුට්ඨියා (ක.)] සඞ්ගණිකාය කොසජ්ජස්ස අවණ්ණං භාසිත්වා, අනෙකපරියායෙන සුභරතාය සුපොසතාය අප්පිච්ඡස්ස සන්තුට්ඨස්ස [සන්තුට්ඨියා (ක.)] සල්ලෙඛස්ස ධුතස්ස පාසාදිකස්ස අපචයස්ස වීරියාරම්භස්ස වණ්ණං භාසිත්වා, භික්ඛූනං තදනුච්ඡවිකං තදනුලොමිකං ධම්මිං කථං කත්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘තෙන හි, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනීනං සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙස්සාමි දස අත්ථවසෙ පටිච්ච – සඞ්ඝසුට්ඨුතාය, සඞ්ඝඵාසුතාය, දුම්මඞ්කූනං භික්ඛුනීනං නිග්ගහාය, පෙසලානං භික්ඛුනීනං ඵාසුවිහාරාය, දිට්ඨධම්මිකානං ආසවානං සංවරාය, සම්පරායිකානං ආසවානං පටිඝාතාය, අප්පසන්නානං පසාදාය, පසන්නානං භිය්‍යොභාවාය, සද්ධම්මට්ඨිතියා විනයානුග්ගහාය. එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනියො ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසන්තු –
657. ‘‘යා පන භික්ඛුනී අවස්සුතා අවස්සුතස්ස පුරිසපුග්ගලස්ස අධක්ඛකං උබ්භජාණුමණ්ඩලං ආමසනං වා පරාමසනං වා ගහණං වා ඡුපනං වා පටිපීළනං වා සාදියෙය්‍ය, අයම්පි පාරාජිකා හොති අසංවාසා උබ්භජාණුමණ්ඩලිකා’’ති.
658. යා පනාති යා යාදිසා යථායුත්තා යථාජච්චා යථානාමා යථාගොත්තා යථාසීලා යථාවිහාරිනී යථාගොචරා ථෙරා වා නවා වා මජ්ඣිමා වා, එසා වුච්චති යා පනාති.
භික්ඛුනීති භික්ඛිකාති භික්ඛුනී; භික්ඛාචරියං අජ්ඣුපගතාති භික්ඛුනී; භින්නපටධරාති භික්ඛුනී; සමඤ්ඤාය භික්ඛුනී; පටිඤ්ඤාය භික්ඛුනී; එහි භික්ඛුනීති භික්ඛුනී; තීහි සරණගමනෙහි උපසම්පන්නාති භික්ඛුනී; භද්‍රා භික්ඛුනී; සාරා භික්ඛුනී; සෙඛා භික්ඛුනී; අසෙඛා භික්ඛුනී; සමග්ගෙන උභතොසඞ්ඝෙන ඤත්තිචතුත්ථෙන කම්මෙන අකුප්පෙන ඨානාරහෙන උපසම්පන්නාති භික්ඛුනී. තත්‍ර යායං භික්ඛුනී සමග්ගෙන උභතොසඞ්ඝෙන ඤත්තිචතුත්ථෙන කම්මෙන අකුප්පෙන ඨානාරහෙන උපසම්පන්නා, අයං ඉමස්මිං අත්ථෙ අධිප්පෙතා භික්ඛුනීති.
අවස්සුතා නාම සාරත්තා අපෙක්ඛවතී පටිබද්ධචිත්තා.
අවස්සුතො නාම සාරත්තො අපෙක්ඛවා පටිබද්ධචිත්තො.
පුරිසපුග්ගලො නාම මනුස්සපුරිසො න යක්ඛො න පෙතො න තිරච්ඡානගතො විඤ්ඤූ පටිබලො කායසංසග්ගං සමාපජ්ජිතුං.
අධක්ඛකන්ති හෙට්ඨක්ඛකං.
උබ්භජාණුමණ්ඩලන්ති උපරිජාණුමණ්ඩලං.
ආමසනං නාම ආමට්ඨමත්තං.
පරාමසනං නාම ඉතොචිතො ච සඤ්චොපනං.
ගහණං නාම ගහිතමත්තං.
ඡුපනං නාම ඵුට්ඨමත්තං.
පටිපීළනං වා සාදියෙය්‍යාති අඞ්ගං ගහෙත්වා නිප්පීළනං සාදියති.
අයම්පීති පුරිමායො උපාදාය වුච්චති.
පාරාජිකා හොතීති සෙය්‍යථාපි නාම පුරිසො සීසච්ඡින්නො අභබ්බො තෙන සරීරබන්ධනෙන ජීවිතුං, එවමෙව භික්ඛුනී අවස්සුතා අවස්සුතස්ස පුරිසපුග්ගලස්ස අධක්ඛකං උබ්භජාණුමණ්ඩලං ආමසනං වා පරාමසනං වා ගහණං වා ඡුපනං වා පටිපීළනං වා සාදියන්තී අස්සමණී හොති අසක්‍යධීතා. තෙන වුච්චති පාරාජිකා හොතීති.
අසංවාසාති සංවාසො නාම එකකම්මං එකුද්දෙසො සමසික්ඛතා, එසො සංවාසො නාම. සො තාය සද්ධිං නත්ථි, තෙන වුච්චති අසංවාසාති.
659. උභතොඅවස්සුතෙ අධක්ඛකං උබ්භජාණුමණ්ඩලං කායෙන කායං ආමසති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස. කායෙන කායපටිබද්ධං ආමසති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස. කායපටිබද්ධෙන කායං ආමසති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස. කායපටිබද්ධෙන කායපටිබද්ධං ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස.
නිස්සග්ගියෙන කායං ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. නිස්සග්ගියෙන කායපටිබද්ධං ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. නිස්සග්ගියෙන නිස්සග්ගියං ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස.
උබ්භක්ඛකං අධොජාණුමණ්ඩලං කායෙන කායං ආමසති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස. කායෙන කායපටිබද්ධං ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. කායපටිබද්ධෙන කායං ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. කායපටිබද්ධෙන කායපටිබද්ධං ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස.
නිස්සග්ගියෙන කායං ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. නිස්සග්ගියෙන කායපටිබද්ධං ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. නිස්සග්ගියෙන නිස්සග්ගියං ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස.
660. එකතොඅවස්සුතෙ අධක්ඛකං උබ්භජාණුමණ්ඩලං කායෙන කායං ආමසති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස. කායෙන කායපටිබද්ධං ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. කායපටිබද්ධෙන කායං ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. කායපටිබද්ධෙන කායපටිබද්ධං ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස.
නිස්සග්ගියෙන කායං ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. නිස්සග්ගියෙන කායපටිබද්ධං ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. නිස්සග්ගියෙන නිස්සග්ගියං ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස.
උබ්භක්ඛකං අධොජාණුමණ්ඩලං කායෙන කායං ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. කායෙන කායපටිබද්ධං ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. කායපටිබද්ධෙන කායං ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. කායපටිබද්ධෙන කායපටිබද්ධං ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස.
නිස්සග්ගියෙන කායං ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. නිස්සග්ගියෙන කායපටිබද්ධං ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. නිස්සග්ගියෙන නිස්සග්ගියං ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස.
661. උභතොඅවස්සුතෙ යක්ඛස්ස වා පෙතස්ස වා පණ්ඩකස්ස වා තිරච්ඡානගතමනුස්සවිග්ගහස්ස වා අධක්ඛකං උබ්භජාණුමණ්ඩලං කායෙන කායං ආමසති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස. කායෙන කායපටිබද්ධං ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. කායපටිබද්ධෙන කායං ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. කායපටිබද්ධෙන කායපටිබද්ධං ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස.
නිස්සග්ගියෙන කායං ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. නිස්සග්ගියෙන කායපටිබද්ධං ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. නිස්සග්ගියෙන නිස්සග්ගියං ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස.
උබ්භක්ඛකං අධොජාණුමණ්ඩලං කායෙන කායං ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. කායෙන කායපටිබද්ධං ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. කායපටිබද්ධෙන කායං ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. කායපටිබද්ධෙන කායපටිබද්ධං ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස.
නිස්සග්ගියෙන කායං ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. නිස්සග්ගියෙන කායපටිබද්ධං ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. නිස්සග්ගියෙන නිස්සග්ගියං ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස.
662. එකතොඅවස්සුතෙ අධක්ඛකං උබ්භජාණුමණ්ඩලං කායෙන කායං ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. කායෙන කායපටිබද්ධං ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. කායපටිබද්ධෙන කායං ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. කායපටිබද්ධෙන කායපටිබද්ධං ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස.
නිස්සග්ගියෙන කායං ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. නිස්සග්ගියෙන කායපටිබද්ධං ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. නිස්සග්ගියෙන නිස්සග්ගියං ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස.
උබ්භක්ඛකං අධොජාණුමණ්ඩලං කායෙන කායං ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. කායෙන කායපටිබද්ධං ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. කායපටිබද්ධෙන කායං ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. කායපටිබද්ධෙන කායපටිබද්ධං ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස.
නිස්සග්ගියෙන කායං ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. නිස්සග්ගියෙන කායපටිබද්ධං ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. නිස්සග්ගියෙන නිස්සග්ගියං ආමසති, ආපත්ති දුක්කටස්ස.
663. අනාපත්ති අසඤ්චිච්ච, අස්සතියා, අජානන්තියා, අසාදියන්තියා, උම්මත්තිකාය, ඛිත්තචිත්තාය, වෙදනාට්ටාය, ආදිකම්මිකායාති.
පඨමපාරාජිකං සමත්තං [භික්ඛුනිවිභඞ්ගෙ සික්ඛාපදගණනා භික්ඛූහි§අසාධාරණවසෙන පකාසිතාති වෙදිතබ්බා].
2. දුතියපාරාජිකං
664. තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන සුන්දරීනන්දා භික්ඛුනී සාළ්හෙන මිගාරනත්තුනා ගබ්භිනී හොති. යාව ගබ්භො තරුණො අහොසි තාව ඡාදෙසි. පරිපක්කෙ ගබ්භෙ විබ්භමිත්වා විජායි. භික්ඛුනියො ථුල්ලනන්දං භික්ඛුනිං එතදවොචුං – ‘‘සුන්දරීනන්දා ඛො, අය්‍යෙ, අචිරවිබ්භන්තා විජාතා. කච්චි නො සා භික්ඛුනීයෙව සමානා ගබ්භිනී’’ති? ‘‘එවං, අය්‍යෙ’’ති. ‘‘කිස්ස පන ත්වං, අය්‍යෙ, ජානං පාරාජිකං ධම්මං අජ්ඣාපන්නං භික්ඛුනිං නෙවත්තනා පටිචොදෙසි න ගණස්ස ආරොචෙසී’’ති? ‘‘යො එතිස්සා අවණ්ණො මය්හෙසො අවණ්ණො, යා එතිස්සා අකිත්ති මය්හෙසා අකිත්ති, යො එතිස්සා අයසො මය්හෙසො අයසො, යො එතිස්සා අලාභො මය්හෙසො අලාභො. ක්‍යාහං, අය්‍යෙ, අත්තනො අවණ්ණං අත්තනො අකිත්තිං අත්තනො අයසං අත්තනො අලාභං පරෙසං ආරොචෙස්සාමී’’ති? යා තා භික්ඛුනියො අප්පිච්ඡා…පෙ… තා උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම අය්‍යා ථුල්ලනන්දා ජානං පාරාජිකං ධම්මං අජ්ඣාපන්නං භික්ඛුනිං නෙවත්තනා පටිචොදෙස්සති න ගණස්ස ආරොචෙස්සතී’’ති! අථ ඛො තා භික්ඛුනියො භික්ඛූනං එතමත්ථං ආරොචෙසුං. භික්ඛූ [යෙ තෙ භික්ඛූ…පෙ… (?)] භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං. අථ ඛො භගවා එතස්මිං නිදානෙ එතස්මිං පකරණෙ භික්ඛුසඞ්ඝං සන්නිපාතාපෙත්වා භික්ඛූ පටිපුච්ඡි – ‘‘සච්චං කිර, භික්ඛවෙ, ථුල්ලනන්දා භික්ඛුනී ජානං පාරාජිකං ධම්මං අජ්ඣාපන්නං භික්ඛුනිං නෙවත්තනා පටිචොදෙති [පටිචොදෙසි… ආරොචෙසීති (ක.)] න ගණස්ස ආරොචෙතී’’ති [පටිචොදෙසි… ආරොචෙසීති (ක.)]? ‘‘සච්චං, භගවා’’ති. විගරහි බුද්ධො භගවා…පෙ… කථඤ්හි නාම, භික්ඛවෙ, ථුල්ලනන්දා භික්ඛුනී ජානං පාරාජිකං ධම්මං අජ්ඣාපන්නං භික්ඛුනිං නෙවත්තනා පටිචොදෙස්සති න ගණස්ස ආරොචෙස්සති! නෙතං, භික්ඛවෙ, අප්පසන්නානං වා පසාදාය…පෙ… එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනියො ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසන්තු –
665. ‘‘යා පන භික්ඛුනී ජානං පාරාජිකං ධම්මං අජ්ඣාපන්නං භික්ඛුනිං නෙවත්තනා පටිචොදෙය්‍ය න ගණස්ස ආරොචෙය්‍ය, යදා ච සා ඨිතා වා අස්ස චුතා වා නාසිතා වා අවස්සටා වා, සා පච්ඡා එවං වදෙය්‍ය – ‘පුබ්බෙවාහං, අය්‍යෙ, අඤ්ඤාසිං එතං භික්ඛුනිං එවරූපා ච එවරූපා ච සා භගිනීති, නො ච ඛො අත්තනා පටිචොදෙස්සං න ගණස්ස ආරොචෙස්ස’න්ති, අයම්පි පාරාජිකා හොති අසංවාසා වජ්ජප්පටිච්ඡාදිකා’’ති.
666. යා පනාති යා යාදිසා…පෙ… භික්ඛුනීති…පෙ… අයං ඉමස්මිං අත්ථෙ අධිප්පෙතා භික්ඛුනීති.
ජානාති නාම සාමං වා ජානාති, අඤ්ඤෙ වා තස්සා ආරොචෙන්ති, සා වා ආරොචෙති.
පාරාජිකං ධම්මං අජ්ඣාපන්නන්ති අට්ඨන්නං පාරාජිකානං අඤ්ඤතරං පාරාජිකං අජ්ඣාපන්නං.
නෙවත්තනා පටිචොදෙය්‍යාති න සයං චොදෙය්‍ය.
න ගණස්ස ආරොචෙය්‍යාති න අඤ්ඤාසං භික්ඛුනීනං ආරොචෙය්‍ය.
යදා ච සා ඨිතා වා අස්ස චුතා වාති ඨිතා නාම සලිඞ්ගෙ ඨිතා වුච්චති. චුතා නාම කාලඞ්කතා වුච්චති. නාසිතා නාම සයං වා විබ්භන්තා හොති අඤ්ඤෙහි වා නාසිතා. අවස්සටා නාම තිත්ථායතනං සඞ්කන්තා වුච්චති. සා පච්ඡා එවං වදෙය්‍ය – ‘‘පුබ්බෙවාහං, අය්‍යෙ, අඤ්ඤාසිං එතං භික්ඛුනිං එවරූපා ච එවරූපා ච සා භගිනී’’ති.
නො ච ඛො අත්තනා පටිචොදෙස්සන්ති සයං වා න චොදෙස්සං.
න ගණස්ස ආරොචෙස්සන්ති න අඤ්ඤාසං භික්ඛුනීනං ආරොචෙස්සං.
අයම්පීති පුරිමායො උපාදාය වුච්චති.
පාරාජිකා හොතීති සෙය්‍යථාපි නාම පණ්ඩුපලාසො බන්ධනා පමුත්තො අභබ්බො හරිතත්ථාය, එවමෙව භික්ඛුනී ජානං පාරාජිකං ධම්මං අජ්ඣාපන්නං භික්ඛුනිං නෙවත්තනා පටිචොදෙස්සාමි න ගණස්ස ආරොචෙස්සාමීති ධුරං නික්ඛිත්තමත්තෙ අස්සමණී හොති අසක්‍යධීතා. තෙන වුච්චති පාරාජිකා හොතීති.
අසංවාසාති සංවාසො නාම එකකම්මං එකුද්දෙසො සමසික්ඛතා. එසො සංවාසො නාම. සො තාය සද්ධිං නත්ථි. තෙන වුච්චති අසංවාසාති.
667. අනාපත්ති ‘‘සඞ්ඝස්ස භණ්ඩනං වා කලහො වා විග්ගහො වා විවාදො වා භවිස්සතී’’ති නාරොචෙති, ‘‘සඞ්ඝභෙදො වා සඞ්ඝරාජි වා භවිස්සතී’’ති නාරොචෙති, ‘‘අයං කක්ඛළා ඵරුසා ජීවිතන්තරායං වා බ්‍රහ්මචරියන්තරායං වා කරිස්සතී’’ති නාරොචෙති, අඤ්ඤා පතිරූපා භික්ඛුනියො අපස්සන්තී නාරොචෙති, නච්ඡාදෙතුකාමා නාරොචෙති, පඤ්ඤායිස්සති සකෙන කම්මෙනාති නාරොචෙති, උම්මත්තිකාය…පෙ… ආදිකම්මිකායාති.
දුතියපාරාජිකං සමත්තං.
3. තතියපාරාජිකං
668. තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ථුල්ලනන්දා භික්ඛුනී සමග්ගෙන සඞ්ඝෙන උක්ඛිත්තං අරිට්ඨං භික්ඛුං ගද්ධබාධිපුබ්බං අනුවත්තති. යා තා භික්ඛුනියො අප්පිච්ඡා…පෙ… තා උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම අය්‍යා ථුල්ලනන්දා භික්ඛුනී සමග්ගෙන සඞ්ඝෙන උක්ඛිත්තං අරිට්ඨං භික්ඛුං ගද්ධබාධිපුබ්බං අනුවත්තිස්සතී’’ති…පෙ… සච්චං කිර, භික්ඛවෙ, ථුල්ලනන්දා භික්ඛුනී සමග්ගෙන සඞ්ඝෙන උක්ඛිත්තං අරිට්ඨං භික්ඛුං ගද්ධබාධිපුබ්බං අනුවත්තතීති? ‘‘සච්චං, භගවා’’ති. විගරහි බුද්ධො භගවා…පෙ… කථඤ්හි නාම, භික්ඛවෙ, ථුල්ලනන්දා භික්ඛුනී සමග්ගෙන සඞ්ඝෙන උක්ඛිත්තං අරිට්ඨං භික්ඛුං ගද්ධබාධිපුබ්බං අනුවත්තිස්සති! නෙතං, භික්ඛවෙ, අප්පසන්නානං වා පසාදාය…පෙ… එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනියො ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසන්තු –
669. ‘‘යා පන භික්ඛුනී සමග්ගෙන සඞ්ඝෙන උක්ඛිත්තං භික්ඛුං ධම්මෙන විනයෙන සත්ථුසාසනෙන අනාදරං අප්පටිකාරං අකතසහායං තමනුවත්තෙය්‍ය, සා භික්ඛුනී භික්ඛුනීහි එවමස්ස වචනීයා – ‘එසො ඛො, අය්‍යෙ, භික්ඛු සමග්ගෙන සඞ්ඝෙන උක්ඛිත්තො ධම්මෙන විනයෙන සත්ථුසාසනෙන අනාදරො අප්පටිකාරො අකතසහායො, මාය්‍යෙ, එතං භික්ඛුං අනුවත්තී’ති. එවඤ්ච සා භික්ඛුනී භික්ඛුනීහි වුච්චමානා තථෙව පග්ගණ්හෙය්‍ය, සා භික්ඛුනී භික්ඛුනීහි යාවතතියං සමනුභාසිතබ්බා තස්ස පටිනිස්සග්ගාය. යාවතතියං චෙ සමනුභාසියමානා තං පටිනිස්සජ්ජෙය්‍ය, ඉච්චෙතං කුසලං. නො චෙ පටිනිස්සජ්ජෙය්‍ය, අයම්පි පාරාජිකා හොති අසංවාසා උක්ඛිත්තානුවත්තිකා’’ති.
670. යා පනාති යා යාදිසා…පෙ… භික්ඛුනීති…පෙ… අයං ඉමස්මිං අත්ථෙ අධිප්පෙතා භික්ඛුනීති.
සමග්ගො නාම සඞ්ඝො සමානසංවාසකො සමානසීමායං ඨිතො.
උක්ඛිත්තො නාම ආපත්තියා අදස්සනෙ වා අප්පටිකම්මෙ වා අප්පටිනිස්සග්ගෙ වා [අදස්සනෙන වා අප්පටිකම්මෙන වා අප්පටිනිස්සග්ගෙන වා (ක.), අදස්සනෙ වා අප්පටිකම්මෙ වා පාපිකාය දිට්ඨියා අප්පටිනිස්සග්ගෙ වා (?)] උක්ඛිත්තො.
ධම්මෙන විනයෙනාති යෙන ධම්මෙන යෙන විනයෙන.
සත්ථුසාසනෙනාති ජිනසාසනෙන බුද්ධසාසනෙන.
අනාදරො නාම සඞ්ඝං වා ගණං වා පුග්ගලං වා කම්මං වා නාදියති.
අප්පටිකාරො නාම උක්ඛිත්තො අනොසාරිතො.
අකතසහායො නාම සමානසංවාසකා භික්ඛූ වුච්චන්ති සහායා. සො තෙහි සද්ධිං නත්ථි, තෙන වුච්චති අකතසහායොති.
තමනුවත්තෙය්‍යාති යංදිට්ඨිකො සො හොති යංඛන්තිකො යංරුචිකො, සාපි තංදිට්ඨිකා හොති තංඛන්තිකා තංරුචිකා.
සා භික්ඛුනීති යා සා උක්ඛිත්තානුවත්තිකා භික්ඛුනී.
භික්ඛුනීහීති අඤ්ඤාහි භික්ඛුනීහි. යා පස්සන්ති යා සුණන්ති තාහි වත්තබ්බා – ‘‘එසො ඛො, අය්‍යෙ, භික්ඛු සමග්ගෙන සඞ්ඝෙන උක්ඛිත්තො ධම්මෙන විනයෙන සත්ථුසාසනෙන අනාදරො අප්පටිකාරො අකතසහායො. මාය්‍යෙ, එතං භික්ඛුං අනුවත්තී’’ති. දුතියම්පි වත්තබ්බා. තතියම්පි වත්තබ්බා. සචෙ පටිනිස්සජ්ජති, ඉච්චෙතං කුසලං; නො චෙ පටිනිස්සජ්ජති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. සුත්වා න වදන්ති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. සා භික්ඛුනී සඞ්ඝමජ්ඣම්පි ආකඩ්ඪිත්වා වත්තබ්බා – ‘‘එසො ඛො, අය්‍යෙ, භික්ඛු සමග්ගෙන සඞ්ඝෙන උක්ඛිත්තො ධම්මෙන විනයෙන සත්ථුසාසනෙන අනාදරො අප්පටිකාරො අකතසහායො. මාය්‍යෙ, එතං භික්ඛුං අනුවත්තී’’ති. දුතියම්පි වත්තබ්බා. තතියම්පි වත්තබ්බා. සචෙ පටිනිස්සජ්ජති, ඉච්චෙතං කුසලං. නො චෙ පටිනිස්සජ්ජති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. සා භික්ඛුනී සමනුභාසිතබ්බා. එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, සමනුභාසිතබ්බා. බ්‍යත්තාය භික්ඛුනියා පටිබලාය සඞ්ඝො ඤාපෙතබ්බො –
671. ‘‘සුණාතු මෙ, අය්‍යෙ, සඞ්ඝො. අයං ඉත්ථන්නාමා භික්ඛුනී සමග්ගෙන සඞ්ඝෙන උක්ඛිත්තං භික්ඛුං ධම්මෙන විනයෙන සත්ථුසාසනෙන අනාදරං අප්පටිකාරං අකතසහායං තමනුවත්තති, සා තං වත්ථුං න පටිනිස්සජ්ජති. යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුනිං සමනුභාසෙය්‍ය තස්ස වත්ථුස්ස පටිනිස්සග්ගාය. එසා ඤත්ති.
‘‘සුණාතු මෙ, අය්‍යෙ, සඞ්ඝො. අයං ඉත්ථන්නාමා භික්ඛුනී සමග්ගෙන සඞ්ඝෙන උක්ඛිත්තං භික්ඛුං ධම්මෙන විනයෙන සත්ථුසාසනෙන අනාදරං අප්පටිකාරං අකතසහායං තමනුවත්තති. සා තං වත්ථුං න පටිනිස්සජ්ජති. සඞ්ඝො ඉත්ථන්නාමං භික්ඛුනිං සමනුභාසති තස්ස වත්ථුස්ස පටිනිස්සග්ගාය. යස්සා අය්‍යාය ඛමති ඉත්ථන්නාමාය භික්ඛුනියා සමනුභාසනා තස්ස වත්ථුස්ස පටිනිස්සග්ගාය, සා තුණ්හස්ස; යස්සා නක්ඛමති, සා භාසෙය්‍ය.
‘‘දුතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ… තතියම්පි එතමත්ථං වදාමි…පෙ….
‘‘සමනුභට්ඨා සඞ්ඝෙන ඉත්ථන්නාමා භික්ඛුනී තස්ස වත්ථුස්ස පටිනිස්සග්ගාය. ඛමති සඞ්ඝස්ස, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමී’’ති.
ඤත්තියා දුක්කටං, ද්වීහි කම්මවාචාහි ථුල්ලච්චයා, කම්මවාචා පරියොසානෙ ආපත්ති පාරාජිකස්ස.
අයම්පීති පුරිමායො උපාදාය වුච්චති.
පාරාජිකා හොතීති සෙය්‍යථාපි නාම පුථුසිලා ද්වෙධා භින්නා අප්පටිසන්ධිකා හොති, එවමෙව භික්ඛුනී යාවතතියං සමනුභාසනාය න පටිනිස්සජ්ජන්තී අස්සමණී හොති අසක්‍යධීතා. තෙන වුච්චති පාරාජිකා හොතීති.
අසංවාසාති සංවාසො නාම එකකම්මං එකුද්දෙසො සමසික්ඛතා. එසො සංවාසො නාම. සො තාය සද්ධිං නත්ථි. තෙන වුච්චති අසංවාසාති.
672. ධම්මකම්මෙ ධම්මකම්මසඤ්ඤා න පටිනිස්සජ්ජති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස. ධම්මකම්මෙ වෙමතිකා න පටිනිස්සජ්ජති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස. ධම්මකම්මෙ අධම්මකම්මසඤ්ඤා න පටිනිස්සජ්ජති, ආපත්ති පාරාජිකස්ස.
අධම්මකම්මෙ ධම්මකම්මසඤ්ඤා, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අධම්මකම්මෙ වෙමතිකා, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අධම්මකම්මෙ අධම්මකම්මසඤ්ඤා, ආපත්ති දුක්කටස්ස.
673. අනාපත්ති අසමනුභාසන්තියා, පටිනිස්සජ්ජන්තියා, උම්මත්තිකාය…පෙ… ආදිකම්මිකායාති.
තතියපාරාජිකං සමත්තං.
4. චතුත්ථපාරාජිකං
674. තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන ඡබ්බග්ගියා භික්ඛුනියො අවස්සුතා අවස්සුතස්ස පුරිසපුග්ගලස්ස හත්ථග්ගහණම්පි සාදියන්ති, සඞ්ඝාටිකණ්ණග්ගහණම්පි සාදියන්ති, සන්තිට්ඨන්තිපි, සල්ලපන්තිපි, සඞ්කෙතම්පි ගච්ඡන්ති, පුරිසස්සපි අබ්භාගමනං සාදියන්ති, ඡන්නම්පි අනුපවිසන්ති, කායම්පි තදත්ථාය උපසංහරන්ති එතස්ස අසද්ධම්මස්ස පටිසෙවනත්ථාය. යා තා භික්ඛුනියො අප්පිච්ඡා…පෙ… තා උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම ඡබ්බග්ගියා භික්ඛුනියො අවස්සුතා අවස්සුතස්ස පුරිසපුග්ගලස්ස හත්ථග්ගහණම්පි සාදියිස්සන්ති, සඞ්ඝාටිකණ්ණග්ගහණම්පි සාදියිස්සන්ති, සන්තිට්ඨිස්සන්තිපි, සල්ලපිස්සන්තිපි, සඞ්කෙතම්පි ගච්ඡිස්සන්ති, පුරිසස්සපි අබ්භාගමනං සාදියිස්සන්ති, ඡන්නම්පි අනුපවිසිස්සන්ති, කායම්පි තදත්ථාය උපසංහරිස්සන්ති එතස්ස අසද්ධම්මස්ස පටිසෙවනත්ථායා’’ති…පෙ… සච්චං කිර, භික්ඛවෙ, ඡබ්බග්ගියා භික්ඛුනියො අවස්සුතා අවස්සුතස්ස පුරිසපුග්ගලස්ස හත්ථග්ගහණම්පි සාදියන්ති, සඞ්ඝාටිකණ්ණග්ගහණම්පි සාදියන්ති, සන්තිට්ඨන්තිපි, සල්ලපන්තිපි, සඞ්කෙතම්පි ගච්ඡන්ති, පුරිසස්සපි අබ්භාගමනං සාදියන්ති, ඡන්නම්පි අනුපවිසන්ති, කායම්පි තදත්ථාය උපසංහරන්ති එතස්ස අසද්ධම්මස්ස පටිසෙවනත්ථායාති? ‘‘සච්චං, භගවා’’ති. විගරහි බුද්ධො භගවා…පෙ… කථඤ්හි නාම, භික්ඛවෙ, ඡබ්බග්ගියා භික්ඛුනියො අවස්සුතා අවස්සුතස්ස පුරිසපුග්ගලස්ස හත්ථග්ගහණම්පි සාදියිස්සන්ති, සඞ්ඝාටිකණ්ණග්ගහණම්පි සාදියිස්සන්ති, සන්තිට්ඨිස්සන්තිපි, සල්ලපිස්සන්තිපි, සඞ්කෙතම්පි ගච්ඡිස්සන්ති, පුරිසස්සපි අබ්භාගමනං සාදියිස්සන්ති, ඡන්නම්පි අනුපවිසිස්සන්ති, කායම්පි තදත්ථාය උපසංහරිස්සන්ති එතස්ස අසද්ධම්මස්ස පටිසෙවනත්ථාය! නෙතං, භික්ඛවෙ, අප්පසන්නානං වා පසාදාය…පෙ… එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනියො ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසන්තු –
675. ‘‘යා පන භික්ඛුනී අවස්සුතා අවස්සුතස්ස පුරිසපුග්ගලස්ස හත්ථග්ගහණං වා සාදියෙය්‍ය, සඞ්ඝාටිකණ්ණග්ගහණං වා සාදියෙය්‍ය, සන්තිට්ඨෙය්‍ය වා, සල්ලපෙය්‍ය වා, සඞ්කෙතං වා ගච්ඡෙය්‍ය, පුරිසස්ස වා අබ්භාගමනං සාදියෙය්‍ය, ඡන්නං වා අනුපවිසෙය්‍ය, කායං වා තදත්ථාය උපසංහරෙය්‍ය එතස්ස අසද්ධම්මස්ස පටිසෙවනත්ථාය, අයම්පි පාරාජිකා හොති අසංවාසා අට්ඨවත්ථුකා’’ති.
676. යා පනාති යා යාදිසා…පෙ… භික්ඛුනීති…පෙ… අයං ඉමස්මිං අත්ථෙ අධිප්පෙතා භික්ඛුනීති.
අවස්සුතා නාම සාරත්තා අපෙක්ඛවතී පටිබද්ධචිත්තා.
අවස්සුතො නාම සාරත්තො අපෙක්ඛවා පටිබද්ධචිත්තො.
පුරිසපුග්ගලො නාම මනුස්සපුරිසො, න යක්ඛො න පෙතො න තිරච්ඡානගතො විඤ්ඤූ පටිබලො කායසංසග්ගං සමාපජ්ජිතුං.
හත්ථග්ගහණං වා සාදියෙය්‍යාති හත්ථො නාම කප්පරං උපාදාය යාව අග්ගනඛා. එතස්ස අසද්ධම්මස්ස පටිසෙවනත්ථාය උබ්භක්ඛකං අධොජාණුමණ්ඩලං ගහණං සාදියති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස.
සඞ්ඝාටිකණ්ණග්ගහණං වා සාදියෙය්‍යාති එතස්ස අසද්ධම්මස්ස පටිසෙවනත්ථාය නිවත්ථං වා පාරුතං වා ගහණං සාදියති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස.
සන්තිට්ඨෙය්‍ය වාති එතස්ස අසද්ධම්මස්ස පටිසෙවනත්ථාය පුරිසස්ස හත්ථපාසෙ තිට්ඨති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස.
සල්ලපෙය්‍ය වාති එතස්ස අසද්ධම්මස්ස පටිසෙවනත්ථාය පුරිසස්ස හත්ථපාසෙ ඨිතා සල්ලපති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස.
සඞ්කෙතං වා ගච්ඡෙය්‍යාති එතස්ස අසද්ධම්මස්ස පටිසෙවනත්ථාය පුරිසෙන – ‘‘ඉත්ථන්නාමං ඔකාසං [ඉදං පදං අට්ඨකථායං න දිස්සති] ආගච්ඡා’’ති – වුත්තා ගච්ඡති. පදෙ පදෙ ආපත්ති දුක්කටස්ස. පුරිසස්ස හත්ථපාසං ඔක්කන්තමත්තෙ ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස.
පුරිසස්ස වා අබ්භාගමනං සාදියෙය්‍යාති එතස්ස අසද්ධම්මස්ස පටිසෙවනත්ථාය පුරිසස්ස අබ්භාගමනං සාදියති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. හත්ථපාසං ඔක්කන්තමත්තෙ ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස.
ඡන්නං වා අනුපවිසෙය්‍යාති එතස්ස අසද්ධම්මස්ස පටිසෙවනත්ථාය යෙන කෙනචි පටිච්ඡන්නං ඔකාසං පවිට්ඨමත්තෙ ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස.
කායං වා තදත්ථාය උපසංහරෙය්‍යාති එතස්ස අසද්ධම්මස්ස පටිසෙවනත්ථාය පුරිසස්ස හත්ථපාසෙ ඨිතා කායං උපසංහරති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස.
අයම්පීති පුරිමායො උපාදාය වුච්චති.
පාරාජිකා හොතීති සෙය්‍යථාපි නාම තාලො මත්ථකච්ඡින්නො අභබ්බො පුන විරුළ්හියා එවමෙව භික්ඛුනී අට්ඨමං වත්ථුං පරිපූරෙන්තී අස්සමණී හොති අසක්‍යධීතා. තෙන වුච්චති පාරාජිකා හොතීති.
අසංවාසාති සංවාසො නාම එකකම්මං එකුද්දෙසො සමසික්ඛතා. එසො සංවාසො නාම. සො තාය සද්ධිං නත්ථි. තෙන වුච්චති අසංවාසාති.
677. අනාපත්ති අසඤ්චිච්ච, අස්සතියා, අජානන්තියා, අසාදියන්තියා, උම්මත්තිකාය, ඛිත්තචිත්තාය, වෙදනාට්ටාය, ආදිකම්මිකායාති.
චතුත්ථපාරාජිකං සමත්තං.
උද්දිට්ඨා ඛො, අය්‍යායො, අට්ඨ පාරාජිකා ධම්මා. යෙසං භික්ඛුනී අඤ්ඤතරං වා අඤ්ඤතරං වා ආපජ්ජිත්වා න ලභති භික්ඛුනීහි සද්ධිං සංවාසං, යථා පුරෙ තථා පච්ඡා, පාරාජිකා හොති අසංවාසා. තත්ථාය්‍යායො පුච්ඡාමි – ‘‘කච්චිත්ථ පරිසුද්ධා’’? දුතියම්පි පුච්ඡාමි – ‘‘කච්චිත්ථ පරිසුද්ධා’’? තතියම්පි පුච්ඡාමි – ‘‘කච්චිත්ථ පරිසුද්ධා’’? පරිසුද්ධෙත්ථාය්‍යායො, තස්මා තුණ්හී, එවමෙතං ධාරයාමීති.
භික්ඛුනිවිභඞ්ගෙ පාරාජිකකණ්ඩං නිට්ඨිතං.
2. සඞ්ඝාදිසෙසකණ්ඩං (භික්ඛුනීවිභඞ්ගො)
1. පඨමසඞ්ඝාදිසෙසසික්ඛාපදං
ඉමෙ ඛො පනාය්‍යායො සත්තරස සඞ්ඝාදිසෙසා
ධම්මා උද්දෙසං ආගච්ඡන්ති.
678. තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො උපාසකො භික්ඛුනිසඞ්ඝස්ස උදොසිතං [උද්දොසිතං (සී. ස්‍යා.)] දත්වා කාලඞ්කතො හොති. තස්ස ද්වෙ පුත්තා හොන්ති – එකො අස්සද්ධො අප්පසන්නො, එකො සද්ධො පසන්නො. තෙ පෙත්තිකං සාපතෙය්‍යං විභජිංසු. අථ ඛො සො අස්සද්ධො අප්පසන්නො තං සද්ධං පසන්නං එතදවොච – ‘‘අම්හාකං උදොසිතො, තං භාජෙමා’’ති. එවං වුත්තෙ සො සද්ධො පසන්නො තං අස්සද්ධං අප්පසන්නං එතදවොච – ‘‘මාය්‍යො, එවං අවච. අම්හාකං පිතුනා භික්ඛුනිසඞ්ඝස්ස දින්නො’’ති. දුතියම්පි ඛො සො අස්සද්ධො අප්පසන්නො තං සද්ධං පසන්නං එතදවොච – ‘‘අම්හාකං උදොසිතො, තං භාජෙමා’’ති. අථ ඛො සො සද්ධො පසන්නො තං අස්සද්ධං අප්පසන්නං එතදවොච – ‘‘මාය්‍යො, එවං අවච. අම්හාකං පිතුනා භික්ඛුනිසඞ්ඝස්ස දින්නො’’ති. තතියම්පි ඛො සො අස්සද්ධො අප්පසන්නො තං සද්ධං පසන්නං එතදවොච – ‘‘අම්හාකං උදොසිතො, තං භාජෙමා’’ති. අථ ඛො සො සද්ධො පසන්නො – ‘‘සචෙ මය්හං භවිස්සති, අහම්පි භික්ඛුනිසඞ්ඝස්ස දස්සාමී’’ති – තං අස්සද්ධං අප්පසන්නං එතදවොච – ‘‘භාජෙමා’’ති. අථ ඛො සො උදොසිතො තෙහි භාජීයමානො තස්ස අස්සද්ධස්ස අප්පසන්නස්ස පාපුණාති [පාපුණි (ස්‍යා.)]. අථ ඛො සො අස්සද්ධො අප්පසන්නො භික්ඛුනියො උපසඞ්කමිත්වා එතදවොච – ‘‘නික්ඛමථාය්‍යෙ, අම්හාකං උදොසිතො’’ති.
එවං වුත්තෙ ථුල්ලනන්දා භික්ඛුනී තං පුරිසං එතදවොච – ‘‘මාය්‍යො, එවං අවච, තුම්හාකං පිතුනා භික්ඛුනිසඞ්ඝස්ස දින්නො’’ති. ‘‘දින්නො න දින්නො’’ති වොහාරිකෙ මහාමත්තෙ පුච්ඡිංසු. මහාමත්තා එවමාහංසු – ‘‘කො, අය්‍යෙ, ජානාති භික්ඛුනිසඞ්ඝස්ස දින්නො’’ති? එවං වුත්තෙ ථුල්ලනන්දා භික්ඛුනී තෙ මහාමත්තෙ එතදවොච – ‘‘අපි නාය්‍යො [අපි න්වය්‍යා (ස්‍යා.), අපි නාය්‍යො (ක.)] තුම්හෙහි දිට්ඨං වා සුතං වා සක්ඛිං ඨපයිත්වා දානං දිය්‍යමාන’’න්ති? අථ ඛො තෙ මහාමත්තා – ‘‘සච්චං ඛො අය්‍යා ආහා’’ති තං උදොසිතං භික්ඛුනිසඞ්ඝස්ස අකංසු. අථ ඛො සො පුරිසො පරාජිතො උජ්ඣායති ඛිය්‍යති විපාචෙති – ‘‘අස්සමණියො ඉමා මුණ්ඩා බන්ධකිනියො. කථඤ්හි නාම අම්හාකං උදොසිතං අච්ඡින්දාපෙස්සන්තී’’ති! ථුල්ලනන්දා භික්ඛුනී මහාමත්තානං එතමත්ථං ආරොචෙසි. මහාමත්තා තං පුරිසං දණ්ඩාපෙසුං. අථ ඛො සො පුරිසො දණ්ඩිතො භික්ඛුනූපස්සයස්ස අවිදූරෙ ආජීවකසෙය්‍යං කාරාපෙත්වා ආජීවකෙ උය්‍යොජෙසි – ‘‘එතා භික්ඛුනියො අච්චාවදථා’’ති.
ථුල්ලනන්දා භික්ඛුනී මහාමත්තානං එතමත්ථං ආරොචෙසි. මහාමත්තා තං පුරිසං බන්ධාපෙසුං. මනුස්සා උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘පඨමං භික්ඛුනියො උදොසිතං අච්ඡින්දාපෙසුං, දුතියං දණ්ඩාපෙසුං, තතියං බන්ධාපෙසුං. ඉදානි ඝාතාපෙස්සන්තී’’ති! අස්සොසුං ඛො භික්ඛුනියො තෙසං මනුස්සානං උජ්ඣායන්තානං ඛිය්‍යන්තානං විපාචෙන්තානං. යා තා භික්ඛුනියො අප්පිච්ඡා…පෙ… තා උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම අය්‍යා ථුල්ලනන්දා උස්සයවාදිකා විහරිස්සතී’’ති! අථ ඛො තා භික්ඛුනියො භික්ඛූනං එතමත්ථං ආරොචෙසුං…පෙ… සච්චං කිර, භික්ඛවෙ, ථුල්ලනන්දා භික්ඛුනී උස්සයවාදිකා විහරතීති. ‘‘සච්චං, භගවා’’ති. විගරහි බුද්ධො භගවා…පෙ… කථඤ්හි නාම, භික්ඛවෙ, ථුල්ලනන්දා භික්ඛුනී උස්සයවාදිකා විහරිස්සති! නෙතං, භික්ඛවෙ, අප්පසන්නානං වා පසාදාය…පෙ… එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනියො ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසන්තු –
679. ‘‘යා පන භික්ඛුනී උස්සයවාදිකා විහරෙය්‍ය ගහපතිනා වා ගහපතිපුත්තෙන වා දාසෙන වා කම්මකාරෙන [කම්මකරෙන (සී. ස්‍යා.)] වා අන්තමසො සමණපරිබ්බාජකෙනාපි, අයං භික්ඛුනී පඨමාපත්තිකං ධම්මං ආපන්නා නිස්සාරණීයං සඞ්ඝාදිසෙස’’න්ති.
680. යා පනාති යා යාදිසා…පෙ… භික්ඛුනීති…පෙ… අයං ඉමස්මිං අත්ථෙ අධිප්පෙතා භික්ඛුනීති.
උස්සයවාදිකා නාම අඩ්ඩකාරිකා වුච්චති.
ගහපති නාම යො කොචි අගාරං අජ්ඣාවසති.
ගහපතිපුත්තො නාම යෙ කෙචි පුත්තභාතරො.
දාසො නාම අන්තොජාතො ධනක්කීතො කරමරානීතො.
කම්මකාරො නාම භටකො ආහතකො.
සමණපරිබ්බාජකො නාම භික්ඛුඤ්ච භික්ඛුනිඤ්ච සික්ඛමානඤ්ච සාමණෙරඤ්ච සාමණෙරිඤ්ච ඨපෙත්වා යො කොචි පරිබ්බාජකසමාපන්නො.
අඩ්ඩං කරිස්සාමීති දුතියං වා පරියෙසති ගච්ඡති වා, ආපත්ති දුක්කටස්ස. එකස්ස ආරොචෙති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. දුතියස්ස ආරොචෙති, ආපත්ති ථුල්ලච්චයස්ස. අඩ්ඩපරියොසානෙ ආපත්ති සඞ්ඝාදිසෙසස්ස.
පඨමාපත්තිකන්ති සහ වත්ථුජ්ඣාචාරා ආපජ්ජති අසමනුභාසනාය.
නිස්සාරණීයන්ති සඞ්ඝම්හා නිස්සාරීයති.
සඞ්ඝාදිසෙසන්ති සඞ්ඝොව තස්සා ආපත්තියා මානත්තං දෙති මූලාය පටිකස්සති අබ්භෙති, න සම්බහුලා න එකා භික්ඛුනී. තෙන වුච්චති ‘‘සඞ්ඝාදිසෙසො’’ති. තස්සෙව ආපත්තිනිකායස්ස නාමකම්මං අධිවචනං. තෙනපි වුච්චති ‘‘සඞ්ඝාදිසෙසො’’ති.
681. අනාපත්ති මනුස්සෙහි ආකඩ්ඪීයමානා ගච්ඡති, ආරක්ඛං යාචති, අනොදිස්ස ආචික්ඛති, උම්මත්තිකාය…පෙ… ආදිකම්මිකායාති.
පඨමසඞ්ඝාදිසෙසසික්ඛාපදං නිට්ඨිතං.
2. දුතියසඞ්ඝාදිසෙසසික්ඛාපදං
682. තෙන සමයෙන බුද්ධො භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන වෙසාලියං අඤ්ඤතරස්ස ලිච්ඡවිස්ස පජාපති අතිචාරිනී හොති. අථ ඛො සො ලිච්ඡවි තං ඉත්ථිං එතදවොච – ‘‘සාධු විරමාහි, අනත්ථං ඛො තෙ කරිස්සාමී’’ති. එවම්පි සා වුච්චමානා නාදියි. තෙන ඛො පන සමයෙන වෙසාලියං ලිච්ඡවිගණො සන්නිපතිතො හොති කෙනචිදෙව කරණීයෙන. අථ ඛො සො ලිච්ඡවි තෙ ලිච්ඡවයො එතදවොච – ‘‘එකං මෙ, අය්‍යො, ඉත්ථිං අනුජානාථා’’ති. ‘‘කා නාම සා’’ති? ‘‘මය්හං පජාපති අතිචරති, තං ඝාතෙස්සාමී’’ති. ‘‘ජානාහී’’ති. අස්සොසි ඛො සා ඉත්ථී – ‘‘සාමිකො කිර මං ඝාතෙතුකාමො’’ති. වරභණ්ඩං ආදාය සාවත්ථිං ගන්ත්වා තිත්ථියෙ උපසඞ්කමිත්වා පබ්බජ්ජං යාචි. තිත්ථියා න ඉච්ඡිංසු පබ්බාජෙතුං. භික්ඛුනියො උපසඞ්කමිත්වා පබ්බජ්ජං යාචි. භික්ඛුනියොපි න ඉච්ඡිංසු පබ්බාජෙතුං. ථුල්ලනන්දං භික්ඛුනිං උපසඞ්කමිත්වා භණ්ඩකං දස්සෙත්වා පබ්බජ්ජං යාචි. ථුල්ලනන්දා භික්ඛුනී භණ්ඩකං ගහෙත්වා පබ්බාජෙසි.
අථ ඛො සො ලිච්ඡවි තං ඉත්ථිං ගවෙසන්තො සාවත්ථිං ගන්ත්වා භික්ඛුනීසු පබ්බජිතං දිස්වාන යෙන රාජා පසෙනදි කොසලො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා රාජානං පසෙනදිං කොසලං එතදවොච – ‘‘පජාපති මෙ, දෙව, වරභණ්ඩං ආදාය සාවත්ථිං අනුප්පත්තා. තං දෙවො අනුජානාතූ’’ති. ‘‘තෙන හි, භණෙ, විචිනිත්වා ආචික්ඛා’’ති. ‘‘දිට්ඨා, දෙව, භික්ඛුනීසු පබ්බජිතා’’ති. ‘‘සචෙ, භණෙ, භික්ඛුනීසු පබ්බජිතා, න සා ලබ්භා කිඤ්චි කාතුං. ස්වාක්ඛාතො භගවතා ධම්මො, චරතු බ්‍රහ්මචරියං සම්මා දුක්ඛස්ස අන්තකිරියායා’’ති. අථ ඛො සො ලිච්ඡවි උජ්ඣායති ඛිය්‍යති විපාචෙති – ‘‘කථඤ්හි නාම භික්ඛුනියො චොරිං පබ්බාජෙස්සන්තී’’ති! අස්සොසුං ඛො භික්ඛුනියො තස්ස ලිච්ඡවිස්ස උජ්ඣායන්තස්ස ඛිය්‍යන්තස්ස විපාචෙන්තස්ස. යා තා භික්ඛුනියො අප්පිච්ඡා…පෙ… තා උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – ‘‘කථඤ්හි නාම අය්‍යා ථුල්ලනන්දා චොරිං පබ්බාජෙස්සතී’’ති! අථ ඛො තා භික්ඛුනියො භික්ඛූනං එතමත්ථං ආරොචෙසුං…පෙ… සච්චං කිර, භික්ඛවෙ, ථුල්ලනන්දා භික්ඛුනී චොරිං පබ්බාජෙතීති [පබ්බාජෙසීති (ක.)]? ‘‘සච්චං, භගවා’’ති. විගරහි බුද්ධො භගවා…පෙ… කථඤ්හි නාම, භික්ඛවෙ, ථුල්ලනන්දා භික්ඛුනී චොරිං පබ්බාජෙස්සති! නෙතං, භික්ඛවෙ, අප්පසන්නානං වා පසාදාය…පෙ… එවඤ්ච පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛුනියො ඉමං සික්ඛාපදං උද්දිසන්තු –
683. ‘‘යා පන භික්ඛුනී ජානං චොරිං වජ්ඣං විදිතං අනපලොකෙත්වා රාජානං වා සඞ්ඝං වා ගණං වා පූගං වා සෙණිං වා අඤ්ඤත්‍ර කප්පා වුට්ඨාපෙය්‍ය, අයම්පි භික්ඛුනී පඨමාපත්තිකං ධම්මං ආපන්නා නිස්සාරණීයං සඞ්ඝාදිසෙස’’න්ති.
684. යා පනාති යා යාදිසා…පෙ… භික්ඛුනීති…පෙ… අයං ඉමස්මිං අත්ථෙ අධිප්පෙතා භික්ඛුනීති.
ජානාති නාම සාමං වා ජානාති අඤ්ඤෙ වා තස්සා ආරොචෙන්ති, සා වා ආරොචෙති.
චොරී නාම යා පඤ්චමාසකං වා අතිරෙකපඤ්චමාසකං වා අග්ඝනකං අදින්නං ථෙය්‍යසඞ්ඛාතං ආදියති, එසා චොරී නාම.
වජ්ඣා නාම යං කත්වා වජ්ඣප්පත්තා හොති.
විදිතා නාම අඤ්ඤෙහි මනුස්සෙහි ඤාතා හොති ‘‘වජ්ඣා එසා’’ති.
අනපලොකෙත්වාති අනාපුච්ඡා.
රාජා නාම යත්ථ රාජා අනුසාසති, රාජා අපලොකෙතබ්බො.
සඞ්ඝො නාම භික්ඛුනිසඞ්ඝො වුච්චති, භික්ඛුනිසඞ්ඝො අපලොකෙතබ්බො.
ගණො නාම යත්ථ ගණො අනුසාසති, ගණො අපලොකෙතබ්බො.
පූගො නාම යත්ථ පූගො අනුසාසති, පූගො අපලොකෙතබ්බො.
සෙණි නාම යත්ථ සෙණි අනුසාසති, සෙණි අපලොකෙතබ්බො.
අඤ්ඤත්‍ර කප්පාති ඨපෙත්වා කප්පං. කප්පං නාම ද්වෙ කප්පානි – තිත්ථියෙසු වා පබ්බජිතා හොති අඤ්ඤාසු වා භික්ඛුනීසු පබ්බජිතා. අඤ්ඤත්‍ර කප්පා ‘‘වුට්ඨාපෙස්සාමී’’ති ගණං වා ආචරිනිං වා පත්තං වා චීවරං වා පරියෙසති, සීමං වා සම්මන්නති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. ඤත්තියා දුක්කටං. ද්වීහි කම්මවාචාහි ථුල්ලච්චයා. කම්මවාචාපරියොසානෙ උපජ්ඣායාය ආපත්ති සඞ්ඝාදිසෙසස්ස. ගණස්ස ච ආචරිනියා ච ආපත්ති දුක්කටස්ස.
අයම්පීති පුරිමං උපාදාය වුච්චති.
පඨමාපත්තිකන්ති සහ වත්ථුජ්ඣාචාරා ආපජ්ජති අසමනුභාසනාය.
නිස්සාරණීයන්ති සඞ්ඝම්හා නිස්සාරීයති.
සඞ්ඝාදිසෙසන්ති…පෙ… තෙනපි වුච්චති සඞ්ඝාදිසෙසොති.
685. චොරියා චොරිසඤ්ඤා අඤ්ඤත්‍ර කප්පා වුට්ඨාපෙති, ආපත්ති සඞ්ඝාදිසෙසස්ස. චොරියා වෙමතිකා අඤ්ඤත්‍ර කප්පා වුට්ඨාපෙති, ආපත්ති දුක්කටස්ස. චොරියා අචොරිසඤ්ඤා අඤ්ඤත්‍ර කප්පා වුට්ඨාපෙති, අනාපත්ති. අචොරියා චොරිසඤ්ඤා, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අචොරියා වෙමතිකා, ආපත්ති දුක්කටස්ස. අචොරියා අචොරිසඤ්ඤා, අනාපත්ති.
686. අනාපත්ති අජානන්තී වුට්ඨාපෙති, අපලොකෙත්වා වුට්ඨාපෙති, කප්පකතං වුට්ඨාපෙති, උම්මත්තිකාය, ආදිකම්මිකායාති.
දුතියසඞ්ඝාදිසෙසසික්ඛාපදං නිට්ඨිතං.