219. විසාඛාවත්ථු

349. අථ ඛො භගවා බාරාණසියං යථාභිරන්තං විහරිත්වා යෙන සාවත්ථි තෙන චාරිකං පක්කාමි. අනුපුබ්බෙන චාරිකං චරමානො යෙන සාවත්ථි තදවසරි. තත්‍ර සුදං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. අථ ඛො විසාඛා මිගාරමාතා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො විසාඛං මිගාරමාතරං භගවා ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙසි සමාදපෙසි සමුත්තෙජෙසි සම්පහංසෙසි. අථ ඛො විසාඛා මිගාරමාතා, භගවතා ධම්මියා කථාය සන්දස්සිතා සමාදපිතා සමුත්තෙජිතා සම්පහංසිතා, භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අධිවාසෙතු මෙ, භන්තෙ, භගවා ස්වාතනාය භත්තං සද්ධිං භික්ඛුසඞ්ඝෙනා’’ති. අධිවාසෙසි භගවා තුණ්හීභාවෙන. අථ ඛො විසාඛා මිගාරමාතා භගවතො අධිවාසනං විදිත්වා උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා පක්කාමි.

තෙන ඛො පන සමයෙන තස්සා රත්තියා අච්චයෙන චාතුද්දීපිකො මහාමෙඝො පාවස්සි. අථ ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘යථා, භික්ඛවෙ, ජෙතවනෙ වස්සති එවං චතූසු දීපෙසු වස්සති. ඔවස්සාපෙථ, භික්ඛවෙ, කායං. අයං පච්ඡිමකො චාතුද්දීපිකො මහාමෙඝො’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පටිස්සුණිත්වා නික්ඛිත්තචීවරා කායං ඔවස්සාපෙන්ති. අථ ඛො විසාඛා මිගාරමාතා පණීතං ඛාදනීයං භොජනීයං පටියාදාපෙත්වා දාසිං ආණාපෙසි – ‘‘ගච්ඡ, ජෙ. ආරාමං ගන්ත්වා කාලං ආරොචෙහි – කාලො, භන්තෙ, නිට්ඨිතං භත්ත’’න්ති. ‘‘එවං, අය්‍යෙ’’ති ඛො සා දාසී විසාඛාය මිගාරමාතුයා පටිස්සුණිත්වා ආරාමං ගන්ත්වා අද්දස භික්ඛූ නික්ඛිත්තචීවරෙ කායං ඔවස්සාපෙන්තෙ, දිස්වාන ‘නත්ථි ආරාමෙ භික්ඛූ, ආජීවකා කායං ඔවස්සාපෙන්තී’ති යෙන විසාඛා මිගාරමාතා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා විසාඛං මිගාරමාතරං එතදවොච – ‘‘නත්ථය්‍යෙ, ආරාමෙ භික්ඛූ, ආජීවකා කායං ඔවස්සාපෙන්තී’’ති. අථ ඛො විසාඛාය මිගාරමාතුයා පණ්ඩිතාය වියත්තාය මෙධාවිනියා එතදහොසි – ‘‘නිස්සංසයං ඛො අය්‍යා නික්ඛිත්තචීවරා කායං ඔවස්සාපෙන්ති. සායං බාලා මඤ්ඤිත්ථ – නත්ථි ආරාමෙ භික්ඛූ, ආජීවකා කායං ඔවස්සාපෙන්තී’’ති, පුන දාසිං ආණාපෙසි – ‘‘ගච්ඡ, ජෙ. ආරාමං ගන්ත්වා කාලං ආරොචෙහි – කාලො, භන්තෙ, නිට්ඨිතං භත්ත’’න්ති. අථ ඛො තෙ භික්ඛූ ගත්තානි සීතිං කරිත්වා [සීතීකරිත්වා (ස්‍යා.)] කල්ලකායා චීවරානි ගහෙත්වා යථාවිහාරං පවිසිංසු. අථ ඛො සා දාසී ආරාමං ගන්ත්වා භික්ඛූ අපස්සන්තී ‘නත්ථි ආරාමෙ භික්ඛූ, සුඤ්ඤො ආරාමො’ති යෙන විසාඛා මිගාරමාතා තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා විසාඛං මිගාරමාතරං එතදවොච – ‘‘නත්ථය්‍යෙ, ආරාමෙ භික්ඛූ, සුඤ්ඤො ආරාමො’’ති. අථ ඛො විසාඛාය මිගාරමාතුයා පණ්ඩිතාය වියත්තාය මෙධාවිනියා එතදහොසි – ‘‘නිස්සංසයං ඛො අය්‍යා ගත්තානි සීතිං කරිත්වා කල්ලකායා චීවරානි ගහෙත්වා යථාවිහාරං පවිට්ඨා. සායං බාලා මඤ්ඤිත්ථ – නත්ථි ආරාමෙ භික්ඛූ, සුඤ්ඤො ආරාමො’’ති, පුන දාසිං ආණාපෙසි – ‘‘ගච්ඡ, ජෙ. ආරාමං ගන්ත්වා කාලං ආරොචෙහි – කාලො, භන්තෙ, නිට්ඨිතං භත්ත’’න්ති.

350. අථ ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘සන්දහථ [සන්නහථ (සී. ස්‍යා.)], භික්ඛවෙ, පත්තචීවරං; කාලො භත්තස්සා’’ති. ‘‘එවං, භන්තෙ’’ති ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො පච්චස්සොසුං. අථ ඛො භගවා පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය – සෙය්‍යථාපි නාම බලවා පුරිසො සම්මිඤ්ජිතං වා බාහං පසාරෙය්‍ය, පසාරිතං වා බාහං සමිඤ්ජෙය්‍ය, එවමෙව – ජෙතවනෙ අන්තරහිතො විසාඛාය මිගාරමාතුයා කොට්ඨකෙ පාතුරහොසි. නිසීදි භගවා පඤ්ඤත්තෙ ආසනෙ සද්ධිං භික්ඛුසඞ්ඝෙන. අථ ඛො විසාඛා මිගාරමාතා – ‘‘අච්ඡරියං වත භො! අබ්භුතං වත භො! තථාගතස්ස මහිද්ධිකතා මහානුභාවතා, යත්‍ර හි නාම ජණ්ණුකමත්තෙසුපි ඔඝෙසු පවත්තමානෙසු, කටිමත්තෙසුපි ඔඝෙසු පවත්තමානෙසු, න හි නාම එකභික්ඛුස්සපි [පවත්තමානෙසු න එකභික්ඛුස්සපි (?)] පාදා වා චීවරානි වා අල්ලානි භවිස්සන්තී’’ති – හට්ඨා උදග්ගා බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං පණීතෙන ඛාදනීයෙන භොජනීයෙන සහත්ථා සන්තප්පෙත්වා සම්පවාරෙත්වා භගවන්තං භුත්තාවිං ඔනීතපත්තපාණිං එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නා ඛො විසාඛා මිගාරමාතා භගවන්තං එතදවොච – ‘‘අට්ඨාහං, භන්තෙ, භගවන්තං වරානි යාචාමී’’ති. ‘‘අතික්කන්තවරා ඛො, විසාඛෙ, තථාගතා’’ති. ‘‘යානි ච, භන්තෙ, කප්පියානි යානි ච අනවජ්ජානී’’ති. ‘‘වදෙහි, විසාඛෙ’’ති. ‘‘ඉච්ඡාමහං, භන්තෙ, සඞ්ඝස්ස යාවජීවං වස්සිකසාටිකං දාතුං, ආගන්තුකභත්තං දාතුං, ගමිකභත්තං දාතුං, ගිලානභත්තං දාතුං, ගිලානුපට්ඨාකභත්තං දාතුං, ගිලානභෙසජ්ජං දාතුං, ධුවයාගුං දාතුං, භික්ඛුනිසඞ්ඝස්ස උදකසාටිකං දාතු’’න්ති. ‘‘කිං පන ත්වං, විසාඛෙ, අත්ථවසං සම්පස්සමානා තථාගතං අට්ඨ වරානි යාචසී’’ති?

‘‘ඉධාහං, භන්තෙ, දාසිං ආණාපෙසිං – ‘ගච්ඡ, ජෙ. ආරාමං ගන්ත්වා කාලං ආරොචෙහි – කාලො, භන්තෙ, නිට්ඨිතං භත්ත’’’න්ති. අථ ඛො සා, භන්තෙ, දාසී ආරාමං ගන්ත්වා අද්දස භික්ඛූ නික්ඛිත්තචීවරෙ කායං ඔවස්සාපෙන්තෙ, දිස්වාන ‘‘නත්ථි ආරාමෙ භික්ඛූ, ආජීවකා කායං ඔවස්සාපෙන්තී’’ති යෙනාහං තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා මං එතදවොච – ‘‘නත්ථය්‍යෙ, ආරාමෙ භික්ඛූ, ආජීවකා කායං ඔවස්සාපෙන්තී’’ති. අසුචි, භන්තෙ, නග්ගියං ජෙගුච්ඡං පටිකූලං. ඉමාහං, භන්තෙ, අත්ථවසං සම්පස්සමානා ඉච්ඡාමි සඞ්ඝස්ස යාවජීවං වස්සිකසාටිකං දාතුං.

‘‘පුන චපරං, භන්තෙ, ආගන්තුකො භික්ඛු න වීථිකුසලො න ගොචරකුසලො කිලන්තො පිණ්ඩාය චරති. සො මෙ ආගන්තුකභත්තං භුඤ්ජිත්වා වීථිකුසලො ගොචරකුසලො අකිලන්තො පිණ්ඩාය චරිස්සති. ඉමාහං, භන්තෙ, අත්ථවසං සම්පස්සමානා ඉච්ඡාමි සඞ්ඝස්ස යාවජීවං ආගන්තුකභත්තං දාතුං.

‘‘පුන චපරං, භන්තෙ, ගමිකො භික්ඛු අත්තනො භත්තං පරියෙසමානො සත්ථා වා විහායිස්සති, යත්ථ වා වාසං ගන්තුකාමො භවිස්සති තත්ථ විකාලෙ උපගච්ඡිස්සති, කිලන්තො අද්ධානං ගමිස්සති. සො මෙ ගමිකභත්තං භුඤ්ජිත්වා සත්ථා න විහායිස්සති, යත්ථ වාසං ගන්තුකාමො භවිස්සති තත්ථ කාලෙ උපගච්ඡිස්සති, අකිලන්තො අද්ධානං ගමිස්සති. ඉමාහං, භන්තෙ, අත්ථවසං සම්පස්සමානා ඉච්ඡාමි සඞ්ඝස්ස යාවජීවං ගමිකභත්තං දාතුං.

‘‘පුන චපරං, භන්තෙ, ගිලානස්ස භික්ඛුනො සප්පායානි භොජනානි අලභන්තස්ස ආබාධො වා අභිවඩ්ඪිස්සති, කාලංකිරියා වා භවිස්සති. තස්ස මෙ ගිලානභත්තං භුත්තස්ස ආබාධො න අභිවඩ්ඪිස්සති, කාලංකිරියා න භවිස්සති. ඉමාහං, භන්තෙ, අත්ථවසං සම්පස්සමානා ඉච්ඡාමි සඞ්ඝස්ස යාවජීවං ගිලානභත්තං දාතුං. ‘‘පුන චපරං, භන්තෙ, ගිලානුපට්ඨාකො භික්ඛු අත්තනො භත්තං පරියෙසමානො ගිලානස්ස උස්සූරෙ භත්තං නීහරිස්සති, භත්තච්ඡෙදං කරිස්සති. සො මෙ ගිලානුපට්ඨාකභත්තං භුඤ්ජිත්වා ගිලානස්ස කාලෙන භත්තං නීහරිස්සති, භත්තච්ඡෙදං න කරිස්සති. ඉමාහං, භන්තෙ, අත්ථවසං සම්පස්සමානා ඉච්ඡාමි සඞ්ඝස්ස යාවජීවං ගිලානුපට්ඨාකභත්තං දාතුං.

‘‘පුන චපරං, භන්තෙ, ගිලානස්ස භික්ඛුනො සප්පායානි භෙසජ්ජානි අලභන්තස්ස ආබාධො වා අභිවඩ්ඪිස්සති, කාලංකිරියා වා භවිස්සති. තස්ස මෙ ගිලානභෙසජ්ජං පරිභුත්තස්ස ආබාධො න අභිවඩ්ඪිස්සති, කාලංකිරියා න භවිස්සති. ඉමාහං, භන්තෙ, අත්ථවසං සම්පස්සමානා ඉච්ඡාමි සඞ්ඝස්ස යාවජීවං ගිලානභෙසජ්ජං දාතුං.

‘‘පුන චපරං, භන්තෙ, භගවතා අන්ධකවින්දෙ දසානිසංසෙ සම්පස්සමානෙන යාගු අනුඤ්ඤාතා. ත්‍යාහං, භන්තෙ, ආනිසංසෙ සම්පස්සමානා ඉච්ඡාමි සඞ්ඝස්ස යාවජීවං ධුවයාගුං දාතුං.

‘‘ඉධ, භන්තෙ, භික්ඛුනියො අචිරවතියා නදියා වෙසියාහි සද්ධිං නග්ගා එකතිත්ථෙ නහායන්ති. තා, භන්තෙ, වෙසියා භික්ඛුනියො උප්පණ්ඩෙසුං – ‘කිං නු ඛො නාම තුම්හාකං, අය්‍යෙ, දහරානං [දහරානං දහරානං (සී.)] බ්‍රහ්මචරියං චිණ්ණෙන, නනු නාම කාමා පරිභුඤ්ජිතබ්බා; යදා ජිණ්ණා භවිස්සථ තදා බ්‍රහ්මචරියං චරිස්සථ. එවං තුම්හාකං උභො අත්ථා පරිග්ගහිතා භවිස්සන්තී’ති. තා, භන්තෙ, භික්ඛුනියො වෙසියාහි උප්පණ්ඩියමානා මඞ්කූ අහෙසුං. අසුචි, භන්තෙ, මාතුගාමස්ස නග්ගියං ජෙගුච්ඡං පටිකූලං. ඉමාහං, භන්තෙ, අත්ථවසං සම්පස්සමානා ඉච්ඡාමි භික්ඛුනිසඞ්ඝස්ස යාවජීවං උදකසාටිකං දාතු’’න්ති.

351. ‘‘කිං පන ත්වං, විසාඛෙ, ආනිසංසං සම්පස්සමානා තථාගතං අට්ඨ වරානි යාචසී’’ති? ‘‘ඉධ, භන්තෙ, දිසාසු වස්සංවුට්ඨා භික්ඛූ සාවත්ථිං ආගච්ඡිස්සන්ති භගවන්තං දස්සනාය. තෙ භගවන්තං උපසඞ්කමිත්වා පුච්ඡිස්සන්ති – ‘ඉත්ථන්නාමො, භන්තෙ, භික්ඛු කාලඞ්කතො, තස්ස කා ගති කො අභිසම්පරායො’ති? තං භගවා බ්‍යාකරිස්සති සොතාපත්තිඵලෙ වා සකදාගාමිඵලෙ වා අනාගාමිඵලෙ වා අරහත්තෙ වා. ත්‍යාහං උපසඞ්කමිත්වා පුච්ඡිස්සාමි – ‘ආගතපුබ්බා නු ඛො, භන්තෙ, තෙන අය්‍යෙන සාවත්ථී’ති? සචෙ මෙ වක්ඛන්ති – ‘ආගතපුබ්බා තෙන භික්ඛුනා සාවත්ථී’ති නිට්ඨමෙත්ථ ගච්ඡිස්සාමි – නිස්සංසයං මෙ පරිභුත්තං තෙන අය්‍යෙන වස්සිකසාටිකා වා ආගන්තුකභත්තං වා ගමිකභත්තං වා ගිලානභත්තං වා ගිලානුපට්ඨාකභත්තං වා ගිලානභෙසජ්ජං වා ධුවයාගු වාති. තස්සා මෙ තදනුස්සරන්තියා පාමුජ්ජං ජායිස්සති, පමුදිතාය පීති ජායිස්සති, පීතිමනාය කායො පස්සම්භිස්සති, පස්සද්ධකායා සුඛං වෙදියිස්සාමි, සුඛිනියා චිත්තං සමාධියිස්සති. සා මෙ භවිස්සති ඉන්ද්‍රියභාවනා බලභාවනා බොජ්ඣඞ්ගභාවනා. ඉමාහං, භන්තෙ, ආනිසංසං සම්පස්සමානා තථාගතං අට්ඨ වරානි යාචාමී’’ති. ‘‘සාධු සාධු, විසාඛෙ; සාධු ඛො ත්වං, විසාඛෙ, ඉමං ආනිසංසං සම්පස්සමානා තථාගතං අට්ඨ වරානි යාචසි. අනුජානාමි තෙ, විසාඛෙ, අට්ඨ වරානී’’ති. අථ ඛො භගවා විසාඛං මිගාරමාතරං ඉමාහි ගාථාහි අනුමොදි –

‘‘යා අන්නපානං දදතිප්පමොදිතා;

සීලූපපන්නා සුගතස්ස සාවිකා;

දදාති දානං අභිභුය්‍ය මච්ඡරං;

සොවග්ගිකං සොකනුදං සුඛාවහං.

‘‘දිබ්බං සා ලභතෙ ආයුං [දිබ්බං බලං සා ලභතෙ ච ආයුං (සී. ස්‍යා.)];

ආගම්ම මග්ගං විරජං අනඞ්ගණං;

සා පුඤ්ඤකාමා සුඛිනී අනාමයා;

සග්ගම්හි කායම්හි චිරං පමොදතී’’ති.

352. අථ ඛො භගවා විසාඛං මිගාරමාතරං ඉමාහි ගාථාහි අනුමොදිත්වා උට්ඨායාසනා පක්කාමි. අථ ඛො භගවා එතස්මිං නිදානෙ එතස්මිං පකරණෙ ධම්මිං කථං කත්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, වස්සිකසාටිකං, ආගන්තුකභත්තං, ගමිකභත්තං, ගිලානභත්තං, ගිලානුපට්ඨාකභත්තං, ගිලානභෙසජ්ජං, ධුවයාගුං, භික්ඛුනිසඞ්ඝස්ස උදකසාටික’’න්ති.

විසාඛාවත්ථු නිට්ඨිතං.

විසාඛාභාණවාරො නිට්ඨිතො.