207. පජ්ජොතරාජවත්ථු

334. තෙන ඛො පන සමයෙන රඤ්ඤො [උජ්ජෙනියං රඤ්ඤො (ස්‍යා.)] පජ්ජොතස්ස පණ්ඩුරොගාබාධො හොති. බහූ මහන්තා මහන්තා දිසාපාමොක්ඛා වෙජ්ජා ආගන්ත්වා නාසක්ඛිංසු අරොගං කාතුං. බහුං හිරඤ්ඤං ආදාය අගමංසු. අථ ඛො රාජා පජ්ජොතො රඤ්ඤො මාගධස්ස සෙනියස්ස බිම්බිසාරස්ස සන්තිකෙ දූතං පාහෙසි – ‘‘මය්හං ඛො තාදිසො ආබාධො, සාධු දෙවො ජීවකං වෙජ්ජං ආණාපෙතු, සො මං තිකිච්ඡිස්සතී’’ති. අථ ඛො රාජා මාගධො සෙනියො බිම්බිසාරො ජීවකං කොමාරභච්චං ආණාපෙසි – ‘‘ගච්ඡ, භණෙ ජීවක; උජ්ජෙනිං ගන්ත්වා රාජානං පජ්ජොතං තිකිච්ඡාහී’’ති. ‘‘එවං, දෙවා’’ති ඛො ජීවකො කොමාරභච්චො රඤ්ඤො මාගධස්ස සෙනියස්ස බිම්බිසාරස්ස පටිස්සුත්වා උජ්ජෙනිං ගන්ත්වා යෙන රාජා පජ්ජොතො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා රඤ්ඤො පජ්ජොතස්ස විකාරං සල්ලක්ඛෙත්වා රාජානං පජ්ජොතං එතදවොච – ‘‘සප්පිං දෙහි [ඉදං පදද්වයං සී. ස්‍යා. පොත්ථකෙසු නත්ථි], සප්පිං දෙව, නිප්පචිස්සාමි. තං දෙවො පිවිස්සතී’’ති. ‘‘අලං, භණෙ ජීවක, යං තෙ සක්කා විනා සප්පිනා අරොගං කාතුං තං කරොහි. ජෙගුච්ඡං මෙ සප්පි, පටිකූල’’න්ති. අථ ඛො ජීවකස්ස කොමාරභච්චස්ස එතදහොසි – ‘‘ඉමස්ස ඛො රඤ්ඤො තාදිසො ආබාධො, න සක්කා විනා සප්පිනා අරොගං කාතුං. යංනූනාහං සප්පිං නිප්පචෙය්‍යං කසාවවණ්ණං කසාවගන්ධං කසාවරස’’න්ති. අථ ඛො ජීවකො කොමාරභච්චො නානාභෙසජ්ජෙහි සප්පිං නිප්පචි කසාවවණ්ණං කසාවගන්ධං කසාවරසං. අථ ඛො ජීවකස්ස කොමාරභච්චස්ස එතදහොසි – ‘‘ඉමස්ස ඛො රඤ්ඤො සප්පි පීතං පරිණාමෙන්තං උද්දෙකං දස්සති. චණ්ඩොයං රාජා ඝාතාපෙය්‍යාපි මං. යංනූනාහං පටිකච්චෙව ආපුච්ඡෙය්‍ය’’න්ති. අථ ඛො ජීවකො කොමාරභච්චො යෙන රාජා පජ්ජොතො තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා රාජානං පජ්ජොතං එතදවොච – ‘‘මයං ඛො, දෙව, වෙජ්ජා නාම තාදිසෙන මුහුත්තෙන මූලානි උද්ධරාම භෙසජ්ජානි සංහරාම. සාධු දෙවො වාහනාගාරෙසු ච ද්වාරෙසු ච ආණාපෙතු – යෙන වාහනෙන ජීවකො ඉච්ඡති තෙන වාහනෙන ගච්ඡතු, යෙන ද්වාරෙන ඉච්ඡති තෙන ද්වාරෙන ගච්ඡතු, යං කාලං ඉච්ඡති තං කාලං ගච්ඡතු, යං කාලං ඉච්ඡති තං කාලං පවිසතූ’’ති. අථ ඛො රාජා පජ්ජොතො වාහනාගාරෙසු ච ද්වාරෙසු ච ආණාපෙසි – ‘‘යෙන වාහනෙන ජීවකො ඉච්ඡති තෙන වාහනෙන ගච්ඡතු, යෙන ද්වාරෙන ඉච්ඡති තෙන ද්වාරෙන ගච්ඡතු, යං කාලං ඉච්ඡති තං කාලං ගච්ඡතු, යං කාලං ඉච්ඡති තං කාලං පවිසතූ’’ති.

තෙන ඛො පන සමයෙන රඤ්ඤො පජ්ජොතස්ස භද්දවතිකා නාම හත්ථිනිකා පඤ්ඤාසයොජනිකා හොති. අථ ඛො ජීවකො කොමාරභච්චො රඤ්ඤො පජ්ජොතස්ස සප්පිං [තං සප්පිං (ස්‍යා.)] උපනාමෙසි – ‘‘කසාවං දෙවො පිවතූ’’ති. අථ ඛො ජීවකො කොමාරභච්චො රාජානං පජ්ජොතං සප්පිං පායෙත්වා හත්ථිසාලං ගන්ත්වා භද්දවතිකාය හත්ථිනිකාය නගරම්හා නිප්පති.

අථ ඛො රඤ්ඤො පජ්ජොතස්ස තං සප්පි පීතං පරිණාමෙන්තං උද්දෙකං අදාසි. අථ ඛො රාජා පජ්ජොතො මනුස්සෙ එතදවොච – ‘‘දුට්ඨෙන, භණෙ, ජීවකෙන සප්පිං පායිතොම්හි. තෙන හි, භණෙ, ජීවකං වෙජ්ජං විචිනථා’’ති. ‘‘භද්දවතිකාය, දෙව, හත්ථිනිකාය නගරම්හා නිප්පතිතො’’ති. තෙන ඛො පන සමයෙන රඤ්ඤො පජ්ජොතස්ස කාකො නාම දාසො සට්ඨියොජනිකො හොති, අමනුස්සෙන පටිච්ච ජාතො. අථ ඛො රාජා පජ්ජොතො කාකං දාසං ආණාපෙසි – ‘‘ගච්ඡ, භණෙ කාක, ජීවකං වෙජ්ජං නිවත්තෙහි – රාජා තං, ආචරිය, නිවත්තාපෙතීති. එතෙ ඛො, භණෙ කාක, වෙජ්ජා නාම බහුමායා. මා චස්ස කිඤ්චි පටිග්ගහෙසී’’ති.

අථ ඛො කාකො දාසො ජීවකං කොමාරභච්චං අන්තරාමග්ගෙ කොසම්බියං සම්භාවෙසි

පාතරාසං කරොන්තං. අථ ඛො කාකො දාසො ජීවකං කොමාරභච්චං එතදවොච – ‘‘රාජා තං, ආචරිය, නිවත්තාපෙතී’’ති. ‘‘ආගමෙහි, භණෙ කාක, යාව භුඤ්ජාම [භුඤ්ජාමි (සී. ස්‍යා.)]. හන්ද, භණෙ කාක, භුඤ්ජස්සූ’’ති. ‘‘අලං, ආචරිය, රඤ්ඤාම්හි ආණත්තො – එතෙ ඛො, භණෙ කාක, වෙජ්ජා නාම බහුමායා, මා චස්ස කිඤ්චි පටිග්ගහෙසී’’ති. තෙන ඛො පන සමයෙන ජීවකො කොමාරභච්චො නඛෙන භෙසජ්ජං ඔලුම්පෙත්වා ආමලකඤ්ච ඛාදති පානීයඤ්ච පිවති. අථ ඛො ජීවකො කොමාරභච්චො කාකං දාසං එතදවොච – ‘‘හන්ද, භණෙ කාක, ආමලකඤ්ච ඛාද පානීයඤ්ච පිවස්සූ’’ති. අථ ඛො කාකො දාසො – අයං ඛො වෙජ්ජො ආමලකඤ්ච ඛාදති පානීයඤ්ච පිවති, න අරහති කිඤ්චි පාපකං හොතුන්ති – උපඩ්ඪාමලකඤ්ච ඛාදි පානීයඤ්ච අපායි. තස්ස තං උපඩ්ඪාමලකං ඛාදිතං තත්ථෙව නිච්ඡාරෙසි. අථ ඛො කාකො දාසො ජීවකං කොමාරභච්චං එතදවොච – ‘‘අත්ථි මෙ, ආචරිය, ජීවිත’’න්ති? ‘‘මා, භණෙ කාක, භායි, ත්වං චෙව අරොගො භවිස්සසි රාජා ච. චණ්ඩො සො රාජා ඝාතාපෙය්‍යාපි මං, තෙනාහං න නිවත්තාමී’’ති භද්දවතිකං හත්ථිනිකං කාකස්ස නිය්‍යාදෙත්වා යෙන රාජගහං තෙන පක්කාමි. අනුපුබ්බෙන යෙන රාජා මාගධො සෙනියො බිම්බිසාරො තෙනුපසඞ්කමි; උපසඞ්කමිත්වා රඤ්ඤො මාගධස්ස සෙනියස්ස බිම්බිසාරස්ස එතමත්ථං ආරොචෙසි. ‘‘සුට්ඨු, භණෙ ජීවක, අකාසි යම්පි න නිවත්තො, චණ්ඩො සො රාජා ඝාතාපෙය්‍යාපි ත’’න්ති. අථ ඛො රාජා පජ්ජොතො අරොගො සමානො ජීවකස්ස කොමාරභච්චස්ස සන්තිකෙ දූතං පාහෙසි – ‘‘ආගච්ඡතු ජීවකො, වරං දස්සාමී’’ති. ‘‘අලං, අය්‍යො [දෙව (ස්‍යා.)], අධිකාරං මෙ දෙවො සරතූ’’ති.

පජ්ජොතරාජවත්ථු නිට්ඨිතං.