170. යාගුමධුගොළකානුජානනා
282. අථ ඛො භගවා බාරාණසියං යථාභිරන්තං විහරිත්වා යෙන අන්ධකවින්දං තෙන චාරිකං පක්කාමි, මහතා භික්ඛුසඞ්ඝෙන සද්ධිං, අඩ්ඪතෙලසෙහි භික්ඛුසතෙහි. තෙන ඛො පන සමයෙන ජානපදා මනුස්සා බහුං ලොණම්පි, තෙලම්පි, තණ්ඩුලම්පි, ඛාදනීයම්පි සකටෙසු ආරොපෙත්වා බුද්ධප්පමුඛස්ස භික්ඛුසඞ්ඝස්ස පිට්ඨිතො පිට්ඨිතො අනුබන්ධා හොන්ති – යදා පටිපාටිං ලභිස්සාම තදා භත්තං කරිස්සාමාති, පඤ්චමත්තානි ච විඝාසාදසතානි. අථ ඛො භගවා අනුපුබ්බෙන චාරිකං චරමානො යෙන අන්ධකවින්දං තදවසරි. අථ ඛො අඤ්ඤතරස්ස බ්‍රාහ්මණස්ස පටිපාටිං අලභන්තස්ස එතදහොසි – ‘‘අතීතානි [අධිකානි (සී. ස්‍යා.)] ඛො මෙ ද්වෙ මාසානි බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං අනුබන්ධන්තස්ස ‘යදා පටිපාටිං ලභිස්සාමි තදා භත්තං කරිස්සාමී’ති, න ච මෙ පටිපාටි ලබ්භති, අහඤ්චම්හි එකත්තකො [එකතො (සී. ස්‍යා.)], බහු ච මෙ ඝරාවාසත්ථො හායති. යංනූනාහං භත්තග්ගං ඔලොකෙය්‍යං; යං භත්තග්ගෙ නාස්ස, තං පටියාදෙය්‍ය’’න්ති. අථ ඛො සො බ්‍රාහ්මණො භත්තග්ගං ඔලොකෙන්තො ද්වෙ නාද්දස – යාගුඤ්ච මධුගොළකඤ්ච. අථ ඛො සො බ්‍රාහ්මණො යෙනායස්මා ආනන්දො තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං ආනන්දං එතදවොච – ‘‘ඉධ මෙ, භො ආනන්ද, පටිපාටිං අලභන්තස්ස එතදහොසි ‘අතීතානි ඛො මෙ ද්වෙ මාසානි බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං අනුබන්ධන්තස්ස, යදා පටිපාටිං ලභිස්සාමි තදා භත්තං කරිස්සාමීති. න ච මෙ පටිපාටි ලබ්භති, අහඤ්චම්හි එකත්තකො, බහු ච මෙ ඝරාවාසත්ථො හායති. යංනූනාහං භත්තග්ගං ඔලොකෙය්‍යං; යං භත්තග්ගෙ නාස්ස, තං පටියාදෙය්‍ය’න්ති. සො ඛො අහං, භො ආනන්ද, භත්තග්ගං ඔලොකෙන්තො ද්වෙ නාද්දසං – යාගුඤ්ච මධුගොළකඤ්ච. සචාහං, භො ආනන්ද, පටියාදෙය්‍යං යාගුඤ්ච මධුගොළකඤ්ච, පටිග්ගණ්හෙය්‍ය මෙ භවං ගොතමො’’ති? ‘‘තෙන හි, බ්‍රාහ්මණ, භගවන්තං පටිපුච්ඡිස්සාමී’’ති. අථ ඛො ආයස්මා ආනන්දො භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසි. තෙන හානන්ද, පටියාදෙතූති. තෙන හි, බ්‍රාහ්මණ, පටියාදෙහීති. අථ ඛො සො බ්‍රාහ්මණො තස්සා රත්තියා අච්චයෙන පහූතං යාගුඤ්ච මධුගොළකඤ්ච පටියාදාපෙත්වා භගවතො උපනාමෙසි – පටිග්ගණ්හාතු මෙ භවං ගොතමො යාගුඤ්ච මධුගොළකඤ්චාති. තෙන හි, බ්‍රාහ්මණ, භික්ඛූනං දෙහීති. භික්ඛූ කුක්කුච්චායන්තා න පටිග්ගණ්හන්ති. පටිග්ගණ්හථ, භික්ඛවෙ, පරිභුඤ්ජථාති. අථ ඛො සො බ්‍රාහ්මණො බුද්ධප්පමුඛං භික්ඛුසඞ්ඝං පහූතාය යාගුයා ච මධුගොළකෙන ච සහත්ථා සන්තප්පෙත්වා සම්පවාරෙත්වා භගවන්තං ධොතහත්ථං ඔනීතපත්තපාණිං එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නං ඛො තං බ්‍රාහ්මණං භගවා එතදවොච –
‘‘දසයිමෙ, බ්‍රාහ්මණ, ආනිසංසා යාගුයා. කතමෙ දස? යාගුං දෙන්තො ආයුං දෙති, වණ්ණං දෙති, සුඛං දෙති, බලං දෙති, පටිභානං දෙති, යාගු පීතා ඛුද්දං [ඛුදං (සී. ස්‍යා.)] පටිහනති, පිපාසං විනෙති, වාතං අනුලොමෙති, වත්ථිං සොධෙති, ආමාවසෙසං පාචෙති – ඉමෙ ඛො, බ්‍රාහ්මණ, දසානිසංසා යාගුයා’’ති [පච්ඡිමා පඤ්ච ආනිසංසා අ. නි. 5.207].
[අ. නි. 4.58-59 ථොකං විසදිසං] යො සඤ්ඤතානං පරදත්තභොජිනං;
කාලෙන සක්කච්ච දදාති යාගුං;
දසස්ස ඨානානි අනුප්පවෙච්ඡති;
ආයුඤ්ච වණ්ණඤ්ච සුඛං බලඤ්ච.
පටිභානමස්ස උපජායතෙ තතො;
ඛුද්දං පිපාසඤ්ච බ්‍යපනෙති වාතං;
සොධෙති වත්ථිං පරිණාමෙති භුත්තං;
භෙසජ්ජමෙතං සුගතෙන වණ්ණිතං.
තස්මා හි යාගුං අලමෙව දාතුං;
නිච්චං මනුස්සෙන සුඛත්ථිකෙන;
දිබ්බානි වා පත්ථයතා සුඛානි;
මනුස්සසොභග්‍යතමිච්ඡතා වාති.
අථ ඛො භගවා තං බ්‍රාහ්මණං ඉමාහි ගාථාහි අනුමොදිත්වා උට්ඨායාසනා පක්කාමි. අථ ඛො භගවා එතස්මිං නිදානෙ එතස්මිං පකරණෙ ධම්මිං කථං කත්වා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, යාගුඤ්ච මධුගොළකඤ්චා’’ති.
යාගුමධුගොළකානුජානනා නිට්ඨිතා.