279. උපාලිසඞ්ඝසාමග්ගීපුච්ඡා

476. අථ ඛො ආයස්මා උපාලි යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා උපාලි භගවන්තං එතදවොච – ‘‘යස්මිං, භන්තෙ, වත්ථුස්මිං හොති සඞ්ඝස්ස භණ්ඩනං කලහො විග්ගහො විවාදො සඞ්ඝභෙදො සඞ්ඝරාජි සඞ්ඝවවත්ථානං සඞ්ඝනානාකරණං, සඞ්ඝො තං වත්ථුං අවිනිච්ඡිනිත්වා අමූලා මූලං ගන්ත්වා සඞ්ඝසාමග්ගිං කරොති, ධම්මිකා නු ඛො සා, භන්තෙ, සඞ්ඝසාමග්ගී’’ති? ‘‘යස්මිං, උපාලි, වත්ථුස්මිං හොති සඞ්ඝස්ස භණ්ඩනං කලහො විග්ගහො විවාදො සඞ්ඝභෙදො සඞ්ඝරාජි සඞ්ඝවවත්ථානං සඞ්ඝනානාකරණං, සඞ්ඝො තං වත්ථුං අවිනිච්ඡිනිත්වා අමූලා මූලං ගන්ත්වා සඞ්ඝසාමග්ගිං කරොති, අධම්මිකා සා, උපාලි, සඞ්ඝසාමග්ගී’’ති.

‘‘යස්මිං පන, භන්තෙ, වත්ථුස්මිං හොති සඞ්ඝස්ස භණ්ඩනං කලහො විග්ගහො විවාදො සඞ්ඝභෙදො සඞ්ඝරාජි සඞ්ඝවවත්ථානං සඞ්ඝනානාකරණං, සඞ්ඝො තං වත්ථුං විනිච්ඡිනිත්වා මූලා මූලං ගන්ත්වා සඞ්ඝසාමග්ගිං කරොති, ධම්මිකා නු ඛො සා, භන්තෙ, සඞ්ඝසාමග්ගී’’ති? ‘‘යස්මිං, උපාලි, වත්ථුස්මිං හොති සඞ්ඝස්ස භණ්ඩනං කලහො විග්ගහො විවාදො සඞ්ඝභෙදො සඞ්ඝරාජි සඞ්ඝවවත්ථානං සඞ්ඝනානාකරණං, සඞ්ඝො තං වත්ථුං විනිච්ඡිනිත්වා මූලා මූලං ගන්ත්වා සඞ්ඝසාමග්ගිං කරොති, ධම්මිකා සා, උපාලි, සඞ්ඝසාමග්ගී’’ති.

‘‘කති නු ඛො, භන්තෙ, සඞ්ඝසාමග්ගියො’’ති? ‘‘ද්වෙමා, උපාලි, සඞ්ඝසාමග්ගියො – අත්ථුපාලි, සඞ්ඝසාමග්ගී අත්ථාපෙතා බ්‍යඤ්ජනුපෙතා; අත්ථුපාලි, සඞ්ඝසාමග්ගී අත්ථුපෙතා ච බ්‍යඤ්ජනුපෙතා ච. කතමා ච, උපාලි, සඞ්ඝසාමග්ගී අත්ථාපෙතා බ්‍යඤ්ජනුපෙතා? යස්මිං, උපාලි, වත්ථුස්මිං හොති සඞ්ඝස්ස භණ්ඩනං කලහො විග්ගහො විවාදො සඞ්ඝභෙදො සඞ්ඝරාජි සඞ්ඝවවත්ථානං සඞ්ඝනානාකරණං, සඞ්ඝො තං වත්ථුං අවිනිච්ඡිනිත්වා අමූලා මූලං ගන්ත්වා සඞ්ඝසාමග්ගිං කරොති, අයං වුච්චති, උපාලි, සඞ්ඝසාමග්ගී අත්ථාපෙතා බ්‍යඤ්ජනුපෙතා. කතමා ච, උපාලි, සඞ්ඝසාමග්ගී අත්ථුපෙතා ච බ්‍යඤ්ජනුපෙතා ච? යස්මිං, උපාලි, වත්ථුස්මිං හොති සඞ්ඝස්ස භණ්ඩනං කලහො විග්ගහො විවාදො සඞ්ඝභෙදො සඞ්ඝරාජි සඞ්ඝවවත්ථානං සඞ්ඝනානාකරණං, සඞ්ඝො තං වත්ථුං විනිච්ඡිනිත්වා මූලා මූලං ගන්ත්වා සඞ්ඝසාමග්ගිං කරොති, අයං වුච්චති, උපාලි, සඞ්ඝසාමග්ගී අත්ථුපෙතා ච බ්‍යඤ්ජනුපෙතා ච. ඉමා ඛො, උපාලි, ද්වෙ සඞ්ඝසාමග්ගියො’’ති.

477. අථ ඛො ආයස්මා උපාලි උට්ඨායාසනා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා යෙන භගවා තෙනඤ්ජලිං පණාමෙත්වා භගවන්තං ගාථාය අජ්ඣභාසි –

‘‘සඞ්ඝස්ස කිච්චෙසු ච මන්තනාසු ච;

අත්ථෙසු ජාතෙසු විනිච්ඡයෙසු ච;

කථංපකාරොධ නරො මහත්ථිකො;

භික්ඛු කථං හොතිධ පග්ගහාරහොති.

‘‘අනානුවජ්ජො පඨමෙන සීලතො;

අවෙක්ඛිතාචාරො සුසංවුතින්ද්‍රියො;

පච්චත්ථිකා නූපවදන්ති ධම්මතො;

න හිස්ස තං හොති වදෙය්‍යු යෙන නං.

‘‘සො තාදිසො සීලවිසුද්ධියා ඨිතො;

විසාරදො හොති විසය්හ භාසති;

නච්ඡම්භති පරිසගතො න වෙධති;

අත්ථං න හාපෙති අනුය්‍යුතං භණං.

‘‘තථෙව පඤ්හං පරිසාසු පුච්ඡිතො;

න චෙව පජ්ඣායති න මඞ්කු හොති;

සො කාලාගතං බ්‍යාකරණාරහං වචො;

රඤ්ජෙති විඤ්ඤූපරිසං විචක්ඛණො.

‘‘සගාරවො වුඩ්ඪතරෙසු භික්ඛුසු;

ආචෙරකම්හි ච සකෙ විසාරදො;

අලං පමෙතුං පගුණො කථෙතවෙ;

පච්චත්ථිකානඤ්ච විරද්ධිකොවිදො.

‘‘පච්චත්ථිකා යෙන වජන්ති නිග්ගහං;

මහාජනො සඤ්ඤපනඤ්ච ගච්ඡති;

සකඤ්ච ආදායමයං න රිඤ්චති;

වියාකරං [සො බ්‍යාකරං (සී.), වෙය්‍යාකරං (ස්‍යා.)] පඤ්හමනූපඝාතිකං.

‘‘දූතෙය්‍යකම්මෙසු අලං සමුග්ගහො;

සඞ්ඝස්ස කිච්චෙසු ච ආහු නං යථා;

කරං වචො භික්ඛුගණෙන පෙසිතො;

අහං කරොමීති න තෙන මඤ්ඤති.

‘‘ආපජ්ජති යාවතකෙසු වත්ථුසු;

ආපත්තියා හොති යථා ච වුට්ඨිති;

එතෙ විභඞ්ගා උභයස්ස ස්වාගතා;

ආපත්ති වුට්ඨානපදස්ස කොවිදො.

‘‘නිස්සාරණං ගච්ඡති යානි චාචරං;

නිස්සාරිතො හොති යථා ච වත්තනා [වත්ථුනා (සී. ස්‍යා.)];

ඔසාරණං තංවුසිතස්ස ජන්තුනො;

එතම්පි ජානාති විභඞ්ගකොවිදො.

‘‘සගාරවො වුඩ්ඪතරෙසු භික්ඛුසු;

නවෙසු ථෙරෙසු ච මජ්ඣිමෙසු ච;

මහාජනස්සත්ථචරොධ පණ්ඩිතො;

සො තාදිසො භික්ඛු ඉධ පග්ගහාරහො’’ති.

උපාලිසඞ්ඝසාමග්ගීපුච්ඡා නිට්ඨිතා.

කොසම්බකක්ඛන්ධකො දසමො.