272. දීඝාවුවත්ථු

458. අථ ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භූතපුබ්බං, භික්ඛවෙ, බාරාණසියං [වජිරබුද්ධිටීකා ඔලොකෙතබ්බා] බ්‍රහ්මදත්තො නාම කාසිරාජා අහොසි අඩ්ඪො මහද්ධනො මහාභොගො මහබ්බලො මහාවාහනො මහාවිජිතො පරිපුණ්ණකොසකොට්ඨාගාරො. දීඝීති නාම කොසලරාජා අහොසි දලිද්දො අප්පධනො අප්පභොගො අප්පබලො අප්පවාහනො අප්පවිජිතො අපරිපුණ්ණකොසකොට්ඨාගාරො. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මදත්තො කාසිරාජා චතුරඞ්ගිනිං සෙනං සන්නය්හිත්වා දීඝීතිං කොසලරාජානං අබ්භුය්‍යාසි. අස්සොසි ඛො, භික්ඛවෙ, දීඝීති කොසලරාජා – ‘‘බ්‍රහ්මදත්තො කිර කාසිරාජා චතුරඞ්ගිනිං සෙනං සන්නය්හිත්වා මමං අබ්භුය්‍යාතො’’ති. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, දීඝීතිස්ස කොසලරඤ්ඤො එතදහොසි – ‘‘බ්‍රහ්මදත්තො ඛො කාසිරාජා අඩ්ඪො මහද්ධනො මහාභොගො මහබ්බලො මහාවාහනො මහාවිජිතො පරිපුණ්ණකොසකොට්ඨාගාරො, අහං පනම්හි දලිද්දො අප්පධනො අප්පභොගො අප්පබලො අප්පවාහනො අප්පවිජිතො අපරිපුණ්ණකොසකොට්ඨාගාරො, නාහං පටිබලො බ්‍රහ්මදත්තෙන කාසිරඤ්ඤා එකසඞ්ඝාතම්පි සහිතුං. යංනූනාහං පටිකච්චෙව නගරම්හා නිප්පතෙය්‍ය’’න්ති.

අථ ඛො, භික්ඛවෙ, දීඝීති කොසලරාජා මහෙසිං ආදාය පටිකච්චෙව නගරම්හා නිප්පති. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මදත්තො කාසිරාජා දීඝීතිස්ස කොසලරඤ්ඤො බලඤ්ච වාහනඤ්ච ජනපදඤ්ච කොසඤ්ච කොට්ඨාගාරඤ්ච අභිවිජිය අජ්ඣාවසති. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, දීඝීති කොසලරාජා සපජාපතිකො යෙන වාරාණසී තෙන පක්කාමි. අනුපුබ්බෙන යෙන බාරාණසී තදවසරි. තත්‍ර සුදං, භික්ඛවෙ, දීඝීති කොසලරාජා සපජාපතිකො බාරාණසියං අඤ්ඤතරස්මිං පච්චන්තිමෙ ඔකාසෙ කුම්භකාරනිවෙසනෙ අඤ්ඤාතකවෙසෙන පරිබ්බාජකච්ඡන්නෙන පටිවසති. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, දීඝීතිස්ස කොසලරඤ්ඤො මහෙසී නචිරස්සෙව ගබ්භිනී අහොසි. තස්සා එවරූපො දොහළො උප්පන්නො හොති – ‘‘ඉච්ඡති සූරියස්ස උග්ගමනකාලෙ චතුරඞ්ගිනිං සෙනං සන්නද්ධං වම්මිකං සුභූමෙ ඨිතං පස්සිතුං, ඛග්ගානඤ්ච ධොවනං පාතුං’’. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, දීඝීතිස්ස කොසලරඤ්ඤො මහෙසී දීඝීතිං කොසලරාජානං එතදවොච – ‘‘ගබ්භිනීම්හි, දෙව. තස්සා මෙ එවරූපො දොහළො උප්පන්නො – ඉච්ඡාමි සූරියස්ස උග්ගමනකාලෙ චතුරඞ්ගිනිං සෙනං සන්නද්ධං වම්මිකං [වම්මිතං (සී.)] සුභූමෙ ඨිතං පස්සිතුං, ඛග්ගානඤ්ච ධොවනං පාතු’’න්ති. ‘‘කුතො, දෙවි, අම්හාකං දුග්ගතානං චතුරඞ්ගිනී සෙනා සන්නද්ධා වම්මිකා සුභූමෙ ඨිතා, ඛග්ගානඤ්ච ධොවනං පාතු’’න්ති [ඛග්ගානඤ්ච ධොවනන්ති (සී. ස්‍යා.)] ‘‘සචාහං, දෙව, න ලභිස්සාමි, මරිස්සාමී’’ති.

459. තෙන ඛො පන සමයෙන, බ්‍රහ්මදත්තස්ස කාසිරඤ්ඤො පුරොහිතො බ්‍රාහ්මණො දීඝීතිස්ස කොසලරඤ්ඤො සහායො හොති. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, දීඝීති කොසලරාජා යෙන බ්‍රහ්මදත්තස්ස කාසිරඤ්ඤො පුරොහිතො බ්‍රාහ්මණො තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා බ්‍රහ්මදත්තස්ස කාසිරඤ්ඤො පුරොහිතං බ්‍රාහ්මණං එතදවොච – ‘‘සඛී තෙ, සම්ම, ගබ්භිනී. තස්සා එවරූපො දොහළො උප්පන්නො – ඉච්ඡති සූරියස්ස උග්ගමනකාලෙ චතුරඞ්ගිනිං සෙනං සන්නද්ධං වම්මිකං සුභූමෙ ඨිතං පස්සිතුං, ඛග්ගානඤ්ච ධොවනං පාතු’’න්ති. ‘‘තෙන හි, දෙව, මයම්පි දෙවිං පස්සාමා’’ති. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, දීඝීතිස්ස කොසලරඤ්ඤො මහෙසී යෙන බ්‍රහ්මදත්තස්ස කාසිරඤ්ඤො පුරොහිතො බ්‍රාහ්මණො තෙනුපසඞ්කමි. අද්දසා ඛො, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මදත්තස්ස කාසිරඤ්ඤො පුරොහිතො බ්‍රාහ්මණො දීඝීතිස්ස කොසලරඤ්ඤො මහෙසිං දූරතොව ආගච්ඡන්තිං, දිස්වාන උට්ඨායාසනා එකංසං උත්තරාසඞ්ගං කරිත්වා යෙන දීඝීතිස්ස කොසලරඤ්ඤො මහෙසී තෙනඤ්ජලිං පණාමෙත්වා තික්ඛත්තුං උදානං උදානෙසි – ‘‘කොසලරාජා වත භො කුච්ඡිගතො, කොසලරාජා වත භො කුච්ඡිගතො’’ති. අත්තමනා [අවිමනා (සී. ස්‍යා. කත්ථචි], දෙවි, හොහි. ලච්ඡසි සූරියස්ස උග්ගමනකාලෙ චතුරඞ්ගිනිං සෙනං සන්නද්ධං වම්මිකං සුභූමෙ ඨිතං පස්සිතුං, ඛග්ගානඤ්ච ධොවනං පාතුන්ති.

අථ ඛො, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මදත්තස්ස කාසිරඤ්ඤො පුරොහිතො බ්‍රාහ්මණො යෙන බ්‍රහ්මදත්තො කාසිරාජා තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා බ්‍රහ්මදත්තං කාසිරාජානං එතදවොච – ‘‘තථා, දෙව, නිමිත්තානි දිස්සන්ති, ස්වෙ සූරියුග්ගමනකාලෙ චතුරඞ්ගිනී සෙනා සන්නද්ධා වම්මිකා සුභූමෙ තිට්ඨතු, ඛග්ගා ච ධොවියන්තූ’’ති. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මදත්තො කාසිරාජා මනුස්සෙ ආණාපෙසි – ‘‘යථා, භණෙ, පුරොහිතො බ්‍රාහ්මණො ආහ තථා කරොථා’’ති. අලභි ඛො, භික්ඛවෙ, දීඝීතිස්ස කොසලරඤ්ඤො මහෙසී සූරියස්ස උග්ගමනකාලෙ චතුරඞ්ගිනිං සෙනං සන්නද්ධං වම්මිකං සුභූමෙ ඨිතං පස්සිතුං, ඛග්ගානඤ්ච ධොවනං පාතුං. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, දීඝීතිස්ස කොසලරඤ්ඤො මහෙසී තස්ස ගබ්භස්ස පරිපාකමන්වාය පුත්තං විජායි. තස්ස දීඝාවූති නාමං අකංසු. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, දීඝාවු කුමාරො නචිරස්සෙව විඤ්ඤුතං පාපුණි. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, දීඝීතිස්ස කොසලරඤ්ඤො එතදහොසි – ‘‘අයං ඛො බ්‍රහ්මදත්තො කාසිරාජා බහුනො අම්හාකං අනත්ථස්ස කාරකො, ඉමිනා අම්හාකං බලඤ්ච වාහනඤ්ච ජනපදො ච කොසො ච කොට්ඨාගාරඤ්ච අච්ඡින්නං, සචායං අම්හෙ ජානිස්සති, සබ්බෙව තයො ඝාතාපෙස්සති, යංනූනාහං දීඝාවුං කුමාරං බහිනගරෙ වාසෙය්‍ය’’න්ති. අථ ඛො භික්ඛවෙ දීඝීති කොසලරාජා දීඝාවුං කුමාරං බහිනගරෙ වාසෙසි. අථ ඛො භික්ඛවෙ දීඝාවු කුමාරො බහිනගරෙ පටිවසන්තො නචිරස්සෙව සබ්බසිප්පානි සික්ඛි.

460. තෙන ඛො පන සමයෙන දීඝීතිස්ස කොසලරඤ්ඤො කප්පකො බ්‍රහ්මදත්තෙ කාසිරඤ්ඤෙ පටිවසති. අද්දසා ඛො, භික්ඛවෙ, දීඝීතිස්ස කොසලරඤ්ඤො කප්පකො දීඝීතිං කොසලරාජානං සපජාපතිකං බාරාණසියං අඤ්ඤතරස්මිං පච්චන්තිමෙ ඔකාසෙ කුම්භකාරනිවෙසනෙ අඤ්ඤාතකවෙසෙන පරිබ්බාජකච්ඡන්නෙන පටිවසන්තං, දිස්වාන යෙන බ්‍රහ්මදත්තො කාසිරාජා තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා බ්‍රහ්මදත්තං කාසිරාජානං එතදවොච – ‘‘දීඝීති, දෙව, කොසලරාජා සපජාපතිකො බාරාණසියං අඤ්ඤතරස්මිං පච්චන්තිමෙ ඔකාසෙ කුම්භකාරනිවෙසනෙ අඤ්ඤාතකවෙසෙන පරිබ්බාජකච්ඡන්නෙන පටිවසතී’’ති. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මදත්තො කාසිරාජා මනුස්සෙ ආණාපෙසි – ‘‘තෙන හි, භණෙ, දීඝීතිං කොසලරාජානං සපජාපතිකං ආනෙථා’’ති. ‘‘එවං, දෙවා’’ති ඛො, භික්ඛවෙ, තෙ මනුස්සා බ්‍රහ්මදත්තස්ස කාසිරඤ්ඤො පටිස්සුත්වා දීඝීතිං කොසලරාජානං සපජාපතිකං ආනෙසුං. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මදත්තො කාසිරාජා මනුස්සෙ ආණාපෙසි – ‘‘තෙන හි, භණෙ, දීඝීතිං කොසලරාජානං සපජාපතිකං දළ්හාය රජ්ජුයා පච්ඡාබාහං ගාළ්හබන්ධනං බන්ධිත්වා ඛුරමුණ්ඩං කරිත්වා ඛරස්සරෙන පණවෙන රථිකාය රථිකං සිඞ්ඝාටකෙන සිඞ්ඝාටකං පරිනෙත්වා දක්ඛිණෙන ද්වාරෙන නික්ඛාමෙත්වා දක්ඛිණතො නගරස්ස චතුධා ඡින්දිත්වා චතුද්දිසා බිලානි නික්ඛිපථා’’ති. ‘‘එවං, දෙවා’’ති ඛො, භික්ඛවෙ, තෙ මනුස්සා බ්‍රහ්මදත්තස්ස කාසිරඤ්ඤො පටිස්සුත්වා දීඝීතිං කොසලරාජානං සපජාපතිකං දළ්හාය රජ්ජුයා පච්ඡාබාහං ගාළ්හබන්ධනං බන්ධිත්වා ඛුරමුණ්ඩං කරිත්වා ඛරස්සරෙන පණවෙන රථිකාය රථිකං සිඞ්ඝාටකෙන සිඞ්ඝාටකං පරිනෙන්ති.

අථ ඛො, භික්ඛවෙ, දීඝාවුස්ස කුමාරස්ස එතදහොසි – ‘‘චිරංදිට්ඨා ඛො මෙ මාතාපිතරො. යංනූනාහං මාතාපිතරො පස්සෙය්‍ය’’න්ති. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, දීඝාවු කුමාරො බාරාණසිං පවිසිත්වා අද්දස මාතාපිතරො දළ්හාය රජ්ජුයා පච්ඡාබාහං ගාළ්හබන්ධනං බන්ධිත්වා ඛුරමුණ්ඩං කරිත්වා ඛරස්සරෙන පණවෙන රථිකාය රථිකං සිඞ්ඝාටකෙන සිඞ්ඝාටකං පරිනෙන්තෙ, දිස්වාන යෙන මාතාපිතරො තෙනුපසඞ්කමි. අද්දසා ඛො, භික්ඛවෙ, දීඝීති කොසලරාජා දීඝාවුං කුමාරං දූරතොව ආගච්ඡන්තං; දිස්වාන දීඝාවුං කුමාරං එතදවොච – ‘‘මා ඛො ත්වං, තාත දීඝාවු, දීඝං පස්ස, මා රස්සං. න හි, තාත දීඝාවු, වෙරෙන වෙරා සම්මන්ති; අවෙරෙන හි, තාත දීඝාවු, වෙරා සම්මන්තී’’ති. එවං වුත්තෙ, භික්ඛවෙ, තෙ මනුස්සා දීඝීතිං කොසලරාජානං එතදවොචුං – ‘‘උම්මත්තකො අයං දීඝීති කොසලරාජා විප්පලපති. කො ඉමස්ස දීඝාවු? කං අයං එවමාහ – ‘මා ඛො ත්වං, තාත දීඝාවු, දීඝං පස්ස, මා රස්සං. න හි, තාත දීඝාවු, වෙරෙන වෙරා සම්මන්ති; අවෙරෙන හි, තාත දීඝාවු, වෙරා සම්මන්තී’’ති. ‘‘නාහං, භණෙ, උම්මත්තකො විප්පලපාමි, අපි ච යො විඤ්ඤූ සො විභාවෙස්සතී’’ති. දුතියම්පි ඛො, භික්ඛවෙ…පෙ… තතියම්පි ඛො, භික්ඛවෙ, දීඝීති කොසලරාජා දීඝාවුං කුමාරං එතදවොච – ‘‘මා ඛො ත්වං, තාත දීඝාවු, දීඝං පස්ස, මා රස්සං. න හි, තාත දීඝාවු, වෙරෙන වෙරා සම්මන්ති; අවෙරෙන හි, තාත දීඝාවු, වෙරා සම්මන්තී’’ති. තතියම්පි ඛො, භික්ඛවෙ, තෙ මනුස්සා දීඝීතිං කොසලරාජානං එතදවොචුං – ‘‘උම්මත්තකො අයං දීඝීති කොසලරාජා විප්පලපති. කො ඉමස්ස දීඝාවු? කං අයං එවමාහ – මා ඛො ත්වං, තාත දීඝාවු, දීඝං පස්ස, මා රස්සං. න හි, තාත දීඝාවු, වෙරෙන වෙරා සම්මන්ති; අවෙරෙන හි, තාත දීඝාවු, වෙරා සම්මන්තී’’ති. ‘‘නාහං, භණෙ, උම්මත්තකො විප්පලපාමි, අපි ච යො විඤ්ඤූ සො විභාවෙස්සතී’’ති. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, තෙ මනුස්සා දීඝීතිං කොසලරාජානං සපජාපතිකං රථිකාය රථිකං සිඞ්ඝාටකෙන සිඞ්ඝාටකං පරිනෙත්වා දක්ඛිණෙන ද්වාරෙන නික්ඛාමෙත්වා දක්ඛිණතො නගරස්ස චතුධා ඡින්දිත්වා චතුද්දිසා බිලානි නික්ඛිපිත්වා ගුම්බං ඨපෙත්වා පක්කමිංසු. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, දීඝාවු කුමාරො බාරාණසිං පවිසිත්වා සුරං නීහරිත්වා ගුම්බියෙ පායෙසි. යදා තෙ මත්තා අහෙසුං පතිතා, අථ කට්ඨානි සංකඩ්ඪිත්වා චිතකං කරිත්වා මාතාපිතූනං සරීරං චිතකං ආරොපෙත්වා අග්ගිං දත්වා පඤ්ජලිකො තික්ඛත්තුං චිතකං පදක්ඛිණං අකාසි.

461. තෙන ඛො පන සමයෙන බ්‍රහ්මදත්තො කාසිරාජා උපරිපාසාදවරගතො හොති. අද්දසා ඛො, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මදත්තො කාසිරාජා දීඝාවුං කුමාරං පඤ්ජලිකං තික්ඛත්තුං චිතකං පදක්ඛිණං කරොන්තං, දිස්වානස්ස එතදහොසි – ‘‘නිස්සංසයං ඛො සො මනුස්සො දීඝීතිස්ස කොසලරඤ්ඤො ඤාති වා සාලොහිතො වා, අහො මෙ අනත්ථතො, න හි නාම මෙ කොචි ආරොචෙස්සතී’’ති. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, දීඝාවු කුමාරො අරඤ්ඤං ගන්ත්වා යාවදත්ථං කන්දිත්වා රොදිත්වා ඛප්පං [බප්පං (සී. ස්‍යා.)] පුඤ්ඡිත්වා බාරාණසිං පවිසිත්වා අන්තෙපුරස්ස සාමන්තා හත්ථිසාලං ගන්ත්වා හත්ථාචරියං එතදවොච – ‘‘ඉච්ඡාමහං, ආචරිය, සිප්පං සික්ඛිතු’’න්ති. ‘‘තෙන හි, භණෙ මාණවක, සික්ඛස්සූ’’ති. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, දීඝාවු කුමාරො රත්තියා පච්චූසසමයං පච්චුට්ඨාය හත්ථිසාලායං මඤ්ජුනා සරෙන ගායි, වීණඤ්ච වාදෙසි. අස්සොසි ඛො, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මදත්තො කාසිරාජා රත්තියා පච්චූසසමයං පච්චුට්ඨාය හත්ථිසාලායං මඤ්ජුනා සරෙන ගීතං වීණඤ්ච වාදිතං, සුත්වාන මනුස්සෙ පුච්ඡි – ‘‘කො, භණෙ, රත්තියා පච්චූසසමයං පච්චුට්ඨාය හත්ථිසාලායං මඤ්ජුනා සරෙන ගායි, වීණඤ්ච වාදෙසී’’ති? ‘‘අමුකස්ස, දෙව, හත්ථාචරියස්ස අන්තෙවාසී මාණවකො රත්තියා පච්චූසසමයං පච්චුට්ඨාය හත්ථිසාලායං මඤ්ජුනා සරෙන ගායි, වීණඤ්ච වාදෙසී’’ති. ‘‘තෙන හි, භණෙ, තං මාණවකං ආනෙථා’’ති. ‘‘එවං, දෙවා’’ති ඛො, භික්ඛවෙ, තෙ මනුස්සා බ්‍රහ්මදත්තස්ස කාසිරඤ්ඤො පටිස්සුත්වා දීඝාවුං කුමාරං ආනෙසුං. ‘‘ත්වං භණෙ මාණවක, රත්තියා පච්චූසසමයං පච්චුට්ඨාය හත්ථිසාලායං මඤ්ජුනා සරෙන ගායි, වීණඤ්ච වාදෙසී’’ති? ‘‘එවං, දෙවා’’ති. ‘‘තෙන හි ත්වං, භණෙ මාණවක, ගායස්සු, වීණඤ්ච වාදෙහී’’ති. ‘‘එවං, දෙවා’’ති ඛො, භික්ඛවෙ, දීඝාවු කුමාරො බ්‍රහ්මදත්තස්ස කාසිරඤ්ඤො පටිස්සුත්වා ආරාධාපෙක්ඛො මඤ්ජුනා සරෙන ගායි, වීණඤ්ච වාදෙසි. ‘‘ත්වං, භණෙ මාණවක, මං උපට්ඨහා’’ති. ‘‘එවං, දෙවා’’ති ඛො, භික්ඛවෙ, දීඝාවු කුමාරො බ්‍රහ්මදත්තස්ස කාසිරඤ්ඤො පච්චස්සොසි. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, දීඝාවු කුමාරො බ්‍රහ්මදත්තස්ස කාසිරඤ්ඤො පුබ්බුට්ඨායී අහොසි පච්ඡානිපාතී කිඞ්කාරපටිස්සාවී මනාපචාරී පියවාදී. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මදත්තො කාසිරාජා දීඝාවුං කුමාරං නචිරස්සෙව අබ්භන්තරිමෙ විස්සාසිකට්ඨානෙ ඨපෙසි.

462. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මදත්තො කාසිරාජා දීඝාවුං කුමාරං එතදවොච – ‘‘තෙන හි, භණෙ මාණවක, රථං යොජෙහි, මිගවං ගමිස්සාමා’’ති. ‘‘එවං, දෙවා’’ති ඛො, භික්ඛවෙ, දීඝාවු කුමාරො බ්‍රහ්මදත්තස්ස කාසිරඤ්ඤො පටිස්සුත්වා රථං යොජෙත්වා බ්‍රහ්මදත්තං කාසිරාජානං එතදවොච – ‘‘යුත්තො ඛො තෙ, දෙව, රථො, යස්ස දානි කාලං මඤ්ඤසී’’ති. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මදත්තො කාසිරාජා රථං අභිරුහි. දීඝාවු කුමාරො රථං පෙසෙසි. තථා තථා රථං පෙසෙසි යථා යථා අඤ්ඤෙනෙව සෙනා අගමාසි අඤ්ඤෙනෙව රථො. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මදත්තො කාසිරාජා දූරං ගන්ත්වා දීඝාවුං කුමාරං එතදවොච – ‘‘තෙන හි, භණෙ මාණවක, රථං මුඤ්චස්සු, කිලන්තොම්හි, නිපජ්ජිස්සාමී’’ති. ‘‘එවං, දෙවා’’ති ඛො, භික්ඛවෙ, දීඝාවු කුමාරො බ්‍රහ්මදත්තස්ස කාසිරඤ්ඤො පටිස්සුත්වා රථං මුඤ්චිත්වා පථවියං පල්ලඞ්කෙන නිසීදි. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මදත්තො කාසිරාජා දීඝාවුස්ස කුමාරස්ස උච්ඡඞ්ගෙ සීසං කත්වා සෙය්‍යං කප්පෙසි. තස්ස කිලන්තස්ස මුහුත්තකෙනෙව නිද්දා ඔක්කමි. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, දීඝාවුස්ස කුමාරස්ස එතදහොසි – ‘‘අයං ඛො බ්‍රහ්මදත්තො කාසිරාජා බහුනො අම්හාකං අනත්ථස්ස කාරකො. ඉමිනා අම්හාකං බලඤ්ච වාහනඤ්ච ජනපදො ච කොසො ච කොට්ඨාගාරඤ්ච අච්ඡින්නං. ඉමිනා ච මෙ මාතාපිතරො හතා. අයං ඛ්වස්ස කාලො යොහං වෙරං අප්පෙය්‍ය’’න්ති කොසියා ඛග්ගං නිබ්බාහි. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, දීඝාවුස්ස කුමාරස්ස එතදහොසි – ‘‘පිතා ඛො මං මරණකාලෙ අවච ‘මා ඛො ත්වං, තාත දීඝාවු, දීඝං පස්ස, මා රස්සං. න හි, තාත දීඝාවු, වෙරෙන වෙරා සම්මන්ති; අවෙරෙන හි, තාත දීඝාවු, වෙරා සම්මන්තී’ති. න ඛො මෙතං පතිරූපං, ය්වාහං පිතුවචනං අතික්කමෙය්‍ය’’න්ති කොසියා ඛග්ගං පවෙසෙසි. දුතියම්පි ඛො, භික්ඛවෙ, දීඝාවුස්ස කුමාරස්ස එතදහොසි – ‘‘අයං ඛො බ්‍රහ්මදත්තො කාසිරාජා බහුනො අම්හාකං අනත්ථස්ස කාරකො, ඉමිනො අම්හාකං බලඤ්ච වාහනඤ්ච ජනපදො ච කොසො ච කොට්ඨාගාරඤ්ච අච්ඡින්නං, ඉමිනා ච මෙ මාතාපිතරො හතා, අයං ඛ්වස්ස කාලො යොහං වෙරං අප්පෙය්‍ය’’න්ති කොසියා ඛග්ගං නිබ්බාහි. දුතියම්පි ඛො, භික්ඛවෙ, දීඝාවුස්ස කුමාරස්ස එතදහොසි – ‘‘පිතා ඛො මං මරණකාලෙ අවච ‘මා ඛො ත්වං තාත දීඝාවු, දීඝං පස්ස, මා රස්සං, න හි තාත දීඝාවු වෙරෙන වෙරා සම්මන්ති; අවෙරෙන හි, තාත දීඝාවු, වෙරා සම්මන්තී’ති. න ඛො මෙතං පතිරූපං, ය්වාහං පිතුවචනං අතික්කමෙය්‍ය’’න්ති. පුනදෙව කොසියා ඛග්ගං පවෙසෙසි. තතියම්පි ඛො, භික්ඛවෙ, දීඝාවුස්ස කුමාරස්ස එතදහොසි – ‘‘අයං ඛො බ්‍රහ්මදත්තො කාසිරාජා බහුනො අම්හාකං අනත්ථස්ස කාරකො. ඉමිනා අම්හාකං බලඤ්ච වාහනඤ්ච ජනපදො ච කොසො ච කොට්ඨාගාරඤ්ච අච්ඡින්නං. ඉමිනා ච මෙ මාතාපිතරො හතා. අයං ඛ්වස්ස කාලො යොහං වෙරං අප්පෙය්‍ය’’න්ති කොසියා ඛග්ගං නිබ්බාහි. තතියම්පි ඛො, භික්ඛවෙ, දීඝාවුස්ස කුමාරස්ස එතදහොසි – ‘‘පිතා ඛො මං මරණකාලෙ අවච ‘මා ඛො ත්වං, තාත දීඝාවු, දීඝං පස්ස, මා රස්සං. න හි, තාත දීඝාවු, වෙරෙන වෙරා සම්මන්ති; අවෙරෙන හි, තාත දීඝාවු, වෙරා සම්මන්තී’ති. න ඛො මෙතං පතිරූපං, ය්වාහං පිතුවචනං අතික්කමෙය්‍ය’’’න්ති පුනදෙව කොසියා ඛග්ගං පවෙසෙසි. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මදත්තො කාසිරාජා භීතො උබ්බිග්ගො උස්සඞ්කී උත්‍රස්තො සහසා වුට්ඨාසි. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, දීඝාවු කුමාරො බ්‍රහ්මදත්තං කාසිරාජානං එතදවොච – ‘‘කිස්ස ත්වං, දෙව, භීතො උබ්බිග්ගො උස්සඞ්කී උත්‍රස්තො සහසා වුට්ඨාසී’’ති? ඉධ මං, භණෙ මාණවක, දීඝීතිස්ස කොසලරඤ්ඤො පුත්තො දීඝාවු කුමාරො සුපිනන්තෙන ඛග්ගෙන පරිපාතෙසි. තෙනාහං භීතො උබ්බිග්ගො උස්සඞ්කී උත්‍රස්තො සහසා වුට්ඨාසින්ති. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, දීඝාවු කුමාරො වාමෙන හත්ථෙන බ්‍රහ්මදත්තස්ස කාසිරඤ්ඤො සීසං පරාමසිත්වා දක්ඛිණෙන හත්ථෙන ඛග්ගං නිබ්බාහෙත්වා බ්‍රහ්මදත්තං කාසිරාජානං එතදවොච – ‘‘අහං ඛො සො, දෙව, දීඝීතිස්ස කොසලරඤ්ඤො පුත්තො දීඝාවු කුමාරො. බහුනො ත්වං අම්හාකං අනත්ථස්ස කාරකො. තයා අම්හාකං බලඤ්ච වාහනඤ්ච ජනපදො ච කොසො ච කොට්ඨාගාරඤ්ච අච්ඡින්නං. තයා ච මෙ මාතාපිතරො හතා. අයං ඛ්වස්ස කාලො ය්වාහං වෙරං අප්පෙය්‍ය’’න්ති. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මදත්තො කාසිරාජා දීඝාවුස්ස කුමාරස්ස පාදෙසු සිරසා නිපතිත්වා දීඝාවුං කුමාරං එතදවොච – ‘‘ජීවිතං මෙ, තාත දීඝාවු, දෙහි. ජීවිතං මෙ, තාත දීඝාවු, දෙහී’’ති. ‘‘ක්‍යාහං උස්සහාමි දෙවස්ස ජීවිතං දාතුං? දෙවො ඛො මෙ ජීවිතං දදෙය්‍යා’’ති. ‘‘තෙන හි, තාත දීඝාවු, ත්වඤ්චෙව මෙ ජීවිතං දෙහි, අහඤ්ච තෙ ජීවිතං දම්මී’’ති. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මදත්තො ච කාසිරාජා දීඝාවු ච කුමාරො අඤ්ඤමඤ්ඤස්ස ජීවිතං අදංසු, පාණිඤ්ච අග්ගහෙසුං, සපථඤ්ච අකංසු අද්දූභාය [අද්‍රූභාය, අදුබ්භාය (ක.)].

අථ ඛො, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මදත්තො කාසිරාජා දීඝාවුං කුමාරං එතදවොච – ‘‘තෙන හි, තාත දීඝාවු, රථං යොජෙහි, ගමිස්සාමා’’ති. ‘‘එවං, දෙවා’’ති ඛො, භික්ඛවෙ, දීඝාවු කුමාරො බ්‍රහ්මදත්තස්ස කාසිරඤ්ඤො පටිස්සුත්වා රථං යොජෙත්වා බ්‍රහ්මදත්තං කාසිරාජානං එතදවොච – ‘‘යුත්තො ඛො තෙ, දෙව, රථො, යස්ස දානි කාලං මඤ්ඤසී’’ති. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මදත්තො කාසිරාජා රථං අභිරුහි. දීඝාවු කුමාරො රථං පෙසෙසි. තථා තථා රථං පෙසෙසි යථා යථා නචිරස්සෙව සෙනාය සමාගඤ්ඡි. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මදත්තො කාසිරාජා බාරාණසිං පවිසිත්වා අමච්චෙ පාරිසජ්ජෙ සන්නිපාතාපෙත්වා එතදවොච – ‘‘සචෙ, භණෙ, දීඝීතිස්ස කොසලරඤ්ඤො පුත්තං දීඝාවුං කුමාරං පස්සෙය්‍යාථ, කින්ති නං කරෙය්‍යාථා’’ති? එකච්චෙ එවමාහංසු – ‘‘මයං, දෙව, හත්ථෙ ඡින්දෙය්‍යාම. මයං, දෙව, පාදෙ ඡින්දෙය්‍යාම. මයං, දෙව, හත්ථපාදෙ ඡින්දෙය්‍යාම. මයං, දෙව, කණ්ණෙ ඡින්දෙය්‍යාම. මයං, දෙව, නාසං ඡින්දෙය්‍යාම. මයං, දෙව, කණ්ණනාසං ඡින්දෙය්‍යාම. මයං, දෙව, සීසං ඡින්දෙය්‍යාමා’’ති. ‘‘අයං ඛො, භණෙ, දීඝීතිස්ස කොසලරඤ්ඤො පුත්තො දීඝාවු කුමාරො. නායං ලබ්භා කිඤ්චි කාතුං. ඉමිනා ච මෙ ජීවිතං දින්නං, මයා ච ඉමස්ස ජීවිතං දින්න’’න්ති.

463. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මදත්තො කාසිරාජා දීඝාවුං කුමාරං එතදවොච – ‘‘යං ඛො තෙ, තාත දීඝාවු, පිතා මරණකාලෙ අවච ‘මා ඛො ත්වං, තාත දීඝාවු, දීඝං පස්ස, මා රස්සං. න හි, තාත දීඝාවු, වෙරෙන වෙරා සම්මන්ති; අවෙරෙන හි, තාත දීඝාවු, වෙරා සම්මන්තී’ති, කිං තෙ පිතා සන්ධාය අවචා’’ති? ‘‘යං ඛො මෙ, දෙව, පිතා මරණකාලෙ අවච ‘මා දීඝ’න්ති මා චිරං වෙරං අකාසීති. ඉමං ඛො මෙ, දෙව, පිතා මරණකාලෙ අවච මා දීඝන්ති. යං ඛො මෙ, දෙව, පිතා මරණකාලෙ අවච ‘මා රස්ස’න්ති මා ඛිප්පං මිත්තෙහි භිජ්ජිත්ථා’’ති. ඉමං ඛො මෙ, දෙව, පිතා මරණකාලෙ අවච මා රස්සන්ති. යං ඛො මෙ, දෙව, පිතා මරණකාලෙ අවච ‘‘න හි, තාත දීඝාවු, වෙරෙන වෙරා සම්මන්ති, අවෙරෙන හි, තාත දීඝාවු, වෙරා සම්මන්තී’’ති දෙවෙන මෙ මාතාපිතරො හතාති. සචාහං දෙවං ජීවිතා වොරොපෙය්‍යං, යෙ දෙවස්ස අත්ථකාමා තෙ මං ජීවිතා වොරොපෙය්‍යුං, යෙ මෙ අත්ථකාමා තෙ තෙ ජීවිතා වොරොපෙය්‍යුං – එවං තං වෙරං වෙරෙන න වූපසමෙය්‍ය. ඉදානි ච පන මෙ දෙවෙන ජීවිතං දින්නං, මයා ච දෙවස්ස ජීවිතං දින්නං. එවං තං වෙරං අවෙරෙන වූපසන්තං. ඉමං ඛො මෙ, දෙව, පිතා මරණකාලෙ අවච – න හි, තාත දීඝාවු, වෙරෙන වෙරා සම්මන්ති; අවෙරෙන හි, තාත දීඝාවු, වෙරා සම්මන්තී’’ති. අථ ඛො, භික්ඛවෙ, බ්‍රහ්මදත්තො කාසිරාජා – ‘‘අච්ඡරියං වත භො! අබ්භුතං වත භො! යාව පණ්ඩිතො අයං දීඝාවු කුමාරො, යත්‍ර හි නාම පිතුනො සංඛිත්තෙන භාසිතස්ස විත්ථාරෙන අත්ථං ආජානිස්සතී’’ති පෙත්තිකං බලඤ්ච වාහනඤ්ච ජනපදඤ්ච කොසඤ්ච කොට්ඨාගාරඤ්ච පටිපාදෙසි, ධීතරඤ්ච අදාසි. තෙසඤ්හි නාම, භික්ඛවෙ, රාජූනං ආදින්නදණ්ඩානං ආදින්නසත්ථානං එවරූපං ඛන්තිසොරච්චං භවිස්සති. ඉධ ඛො පන තං, භික්ඛවෙ, සොභෙථ යං තුම්හෙ එවං ස්වාක්ඛාතෙ ධම්මවිනයෙ පබ්බජිතා සමානා ඛමා ච භවෙය්‍යාථ සොරතා චාති? තතියම්පි ඛො භගවා තෙ භික්ඛූ එතදවොච – ‘‘අලං, භික්ඛවෙ, මා භණ්ඩනං මා කලහං මා විග්ගහං මා විවාද’’න්ති. තතියම්පි ඛො සො අධම්මවාදී භික්ඛු භගවන්තං එතදවොච – ‘‘ආගමෙතු, භන්තෙ, භගවා ධම්මස්සාමී; අප්පොස්සුක්කො, භන්තෙ, භගවා දිට්ඨධම්මසුඛවිහාරමනුයුත්තො විහරතු. මයමෙතෙන භණ්ඩනෙන කලහෙන විග්ගහෙන විවාදෙන පඤ්ඤායිස්සාමා’’ති. අථ ඛො භගවා – පරියාදින්නරූපා ඛො ඉමෙ මොඝපුරිසා, නයිමෙ සුකරා සඤ්ඤාපෙතුන්ති – උට්ඨායාසනා පක්කාමි.

දීඝාවුභාණවාරො නිට්ඨිතො පඨමො.

464. [ම. නි. 3.236] අථ ඛො භගවා පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය කොසම්බිං පිණ්ඩාය පාවිසි. කොසම්බියං පිණ්ඩාය චරිත්වා පච්ඡාභත්තං පිණ්ඩපාතපටික්කන්තො සෙනාසනං සංසාමෙත්වා පත්තචීවරමාදාය සඞ්ඝමජ්ඣෙ ඨිතකොව ඉමා ගාථායො අභාසි –

[ම. නි. 3.237] ‘‘පුථුසද්දො සමජනො, න බාලො කොචි මඤ්ඤථ;

සඞ්ඝස්මිං භිජ්ජමානස්මිං, නාඤ්ඤං භිය්‍යො අමඤ්ඤරුං.

[ම. නි. 3.237] ‘‘පරිමුට්ඨා පණ්ඩිතාභාසා, වාචාගොචරභාණිනො;

යාවිච්ඡන්ති මුඛායාමං, යෙන නීතා න තං විදූ.

[ම. නි. 3.237] ‘‘අක්කොච්ඡි මං අවධි මං, අජිනි මං අහාසි මෙ;

යෙ ච තං උපනය්හන්ති, වෙරං තෙසං න සම්මති.

[ම. නි. 3.237] ‘‘අක්කොච්ඡි මං අවධි මං, අජිනි මං අහාසි මෙ;

යෙ ච තං නුපනය්හන්ති, වෙරං තෙසූපසම්මති.

[ම. නි. 3.237] ‘‘න හි වෙරෙන වෙරානි, සම්මන්තීධ කුදාචනං;

අවෙරෙන ච සම්මන්ති, එසධම්මො සනන්තනො.

[ම. නි. 3.237] ‘‘පරෙ ච න විජානන්ති, මයමෙත්ථ යමාමසෙ;

යෙ ච තත්ථ විජානන්ති, තතො සම්මන්ති මෙධගා.

[ම. නි. 3.237] ‘‘අට්ඨිච්ඡින්නා පාණහරා, ගවාස්සධනහාරිනො;

රට්ඨං විලුම්පමානානං, තෙසම්පි හොති සඞ්ගති.

‘‘කස්මා තුම්හාක නො සියා;

[ම. නි. 3.237] ‘‘සචෙ ලභෙථ නිපකං සහායං;

සද්ධිංචරං සාධුවිහාරි ධීරං;

අභිභුය්‍ය සබ්බානි පරිස්සයානි;

චරෙය්‍ය තෙනත්තමනො සතීමා.

[ම. නි. 3.237] ‘‘නො චෙ ලභෙථ නිපකං සහායං;

සද්ධිං චරං සාධුවිහාරි ධීරං;

රාජාව රට්ඨං විජිතං පහාය;

එකො චරෙ මාතඞ්ගරඤ්ඤෙව නාගො.

[ම. නි. 3.237] ‘‘එකස්ස චරිතං සෙය්‍යො;

නත්ථි බාලෙ සහායතා;

එකො චරෙ න ච පාපානි කයිරා;

අප්පොස්සුක්කො මාතඞ්ගරඤ්ඤෙව නාගො’’ති.

දීඝාවුවත්ථු නිට්ඨිතං.