14. සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානපබ්බජ්ජාකථා
60. තෙන ඛො පන සමයෙන සඤ්චයො [සඤ්ජයො (සී. ස්‍යා.)] පරිබ්බාජකො රාජගහෙ පටිවසති මහතියා පරිබ්බාජකපරිසාය සද්ධිං අඩ්ඪතෙය්‍යෙහි පරිබ්බාජකසතෙහි. තෙන ඛො පන සමයෙන සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානා සඤ්චයෙ පරිබ්බාජකෙ බ්‍රහ්මචරියං චරන්ති. තෙහි කතිකා කතා හොති – යො පඨමං අමතං අධිගච්ඡති, සො ඉතරස්ස ආරොචෙතූති. අථ ඛො ආයස්මා අස්සජි පුබ්බණ්හසමයං නිවාසෙත්වා පත්තචීවරමාදාය රාජගහං පිණ්ඩාය පාවිසි පාසාදිකෙන අභික්කන්තෙන පටික්කන්තෙන ආලොකිතෙන විලොකිතෙන සමිඤ්ජිතෙන පසාරිතෙන, ඔක්ඛිත්තචක්ඛු ඉරියාපථසම්පන්නො. අද්දසා ඛො සාරිපුත්තො පරිබ්බාජකො ආයස්මන්තං අස්සජිං රාජගහෙ පිණ්ඩාය චරන්තං පාසාදිකෙන අභික්කන්තෙන පටික්කන්තෙන ආලොකිතෙන විලොකිතෙන සමිඤ්ජිතෙන පසාරිතෙන ඔක්ඛිත්තචක්ඛුං ඉරියාපථසම්පන්නං. දිස්වානස්ස එතදහොසි – ‘‘යෙ වත ලොකෙ අරහන්තො වා අරහත්තමග්ගං වා සමාපන්නා, අයං තෙසං භික්ඛු අඤ්ඤතරො. යංනූනාහං ඉමං භික්ඛුං උපසඞ්කමිත්වා පුච්ඡෙය්‍යං – ‘කංසි ත්වං, ආවුසො, උද්දිස්ස පබ්බජිතො, කො වා තෙ සත්ථා, කස්ස වා ත්වං ධම්මං රොචෙසී’’’ති? අථ ඛො සාරිපුත්තස්ස පරිබ්බාජකස්ස එතදහොසි – ‘‘අකාලො ඛො ඉමං භික්ඛුං පුච්ඡිතුං, අන්තරඝරං පවිට්ඨො පිණ්ඩාය චරති. යංනූනාහං ඉමං භික්ඛුං පිට්ඨිතො පිට්ඨිතො අනුබන්ධෙය්‍යං, අත්ථිකෙහි උපඤ්ඤාතං මග්ග’’න්ති. අථ ඛො ආයස්මා අස්සජි රාජගහෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා පිණ්ඩපාතං ආදාය පටික්කමි. අථ ඛො සාරිපුත්තොපි පරිබ්බාජකො යෙනායස්මා අස්සජි තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මතා අස්සජිනා සද්ධිං සම්මොදි, සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසි. එකමන්තං ඨිතො ඛො සාරිපුත්තො පරිබ්බාජකො ආයස්මන්තං අස්සජිං එතදවොච – ‘‘විප්පසන්නානි ඛො තෙ, ආවුසො, ඉන්ද්‍රියානි, පරිසුද්ධො ඡවිවණ්ණො පරියොදාතො. කංසි ත්වං, ආවුසො, උද්දිස්ස පබ්බජිතො, කො වා තෙ සත්ථා, කස්ස වා ත්වං ධම්මං රොචෙසී’’ති? ‘‘අත්ථාවුසො, මහාසමණො සක්‍යපුත්තො සක්‍යකුලා පබ්බජිතො, තාහං භගවන්තං උද්දිස්ස පබ්බජිතො, සො ච මෙ භගවා සත්ථා, තස්ස චාහං භගවතො ධම්මං රොචෙමී’’ති. ‘‘කිංවාදී පනායස්මතො සත්ථා, කිමක්ඛායී’’ති? ‘‘අහං ඛො, ආවුසො, නවො අචිරපබ්බජිතො, අධුනාගතො ඉමං ධම්මවිනයං, න තාහං සක්කොමි විත්ථාරෙන ධම්මං දෙසෙතුං, අපි ච තෙ සංඛිත්තෙන අත්ථං වක්ඛාමී’’ති. අථ ඛො සාරිපුත්තො පරිබ්බාජකො ආයස්මන්තං අස්සජිං එතදවොච – ‘‘හොතු, ආවුසො –
‘‘අප්පං වා බහුං වා භාසස්සු, අත්ථංයෙව මෙ බ්‍රූහි;
අත්ථෙනෙව මෙ අත්ථො, කිං කාහසි බ්‍යඤ්ජනං බහු’’න්ති.
අථ ඛො ආයස්මා අස්සජි සාරිපුත්තස්ස පරිබ්බාජකස්ස ඉමං ධම්මපරියායං අභාසි –
[අප. 1.1.286 ථෙරාපදානෙපි] ‘‘යෙ ධම්මා හෙතුප්පභවා, තෙසං හෙතුං තථාගතො ආහ;
තෙසඤ්ච යො නිරොධො, එවංවාදී මහාසමණො’’ති.
අථ ඛො සාරිපුත්තස්ස පරිබ්බාජකස්ස ඉමං ධම්මපරියායං සුත්වා විරජං වීතමලං ධම්මචක්ඛුං උදපාදි – ‘‘යං කිඤ්චි සමුදයධම්මං, සබ්බං තං නිරොධධම්ම’’න්ති.
[අප. 1.1.289 ථෙරාපදානෙපි] එසෙව ධම්මො යදි තාවදෙව, පච්චබ්‍යත්ථ පදමසොකං;
අදිට්ඨං අබ්භතීතං, බහුකෙහි කප්පනහුතෙහීති.
61. අථ ඛො සාරිපුත්තො පරිබ්බාජකො යෙන මොග්ගල්ලානො පරිබ්බාජකො තෙනුපසඞ්කමි. අද්දසා ඛො මොග්ගල්ලානො පරිබ්බාජකො සාරිපුත්තං පරිබ්බාජකං දූරතොව ආගච්ඡන්තං, දිස්වාන සාරිපුත්තං පරිබ්බාජකං එතදවොච – ‘‘විප්පසන්නානි ඛො තෙ, ආවුසො, ඉන්ද්‍රියානි, පරිසුද්ධො ඡවිවණ්ණො පරියොදාතො. කච්චි නු ත්වං, ආවුසො, අමතං අධිගතො’’ති? ‘‘ආමාවුසො, අමතං අධිගතො’’ති. ‘‘යථාකථං පන ත්වං, ආවුසො, අමතං අධිගතො’’ති? ‘‘ඉධාහං, ආවුසො, අද්දසං අස්සජිං භික්ඛුං රාජගහෙ පිණ්ඩාය චරන්තං පාසාදිකෙන අභික්කන්තෙන පටික්කන්තෙන ආලොකිතෙන විලොකිතෙන සමිඤ්ජිතෙන පසාරිතෙන ඔක්ඛිත්තචක්ඛුං ඉරියාපථසම්පන්නං. දිස්වාන මෙ එතදහොසි – ‘යෙ වත ලොකෙ අරහන්තො වා අරහත්තමග්ගං වා සමාපන්නා, අයං තෙසං භික්ඛු අඤ්ඤතරො. යංනූනාහං ඉමං භික්ඛුං උපසඞ්කමිත්වා පුච්ඡෙය්‍යං – කංසි ත්වං, ආවුසො උද්දිස්ස පබ්බජිතො, කො වා තෙ සත්ථා, කස්ස වා ත්වං ධම්මං රොචෙසී’’’ති. තස්ස මය්හං, ආවුසො, එතදහොසි – ‘‘අකාලො ඛො ඉමං භික්ඛුං පුච්ඡිතුං අන්තරඝරං පවිට්ඨො පිණ්ඩාය චරති, යංනූනාහං ඉමං භික්ඛුං පිට්ඨිතො පිට්ඨිතො අනුබන්ධෙය්‍යං අත්ථිකෙහි උපඤ්ඤාතං මග්ග’’න්ති. අථ ඛො, ආවුසො, අස්සජි භික්ඛු රාජගහෙ පිණ්ඩාය චරිත්වා පිණ්ඩපාතං ආදාය පටික්කමි. අථ ඛ්වාහං, ආවුසො, යෙන අස්සජි භික්ඛු තෙනුපසඞ්කමිං, උපසඞ්කමිත්වා අස්සජිනා භික්ඛුනා සද්ධිං සම්මොදිං, සම්මොදනීයං කථං සාරණීයං වීතිසාරෙත්වා එකමන්තං අට්ඨාසිං. එකමන්තං ඨිතො ඛො අහං, ආවුසො, අස්සජිං භික්ඛුං එතදවොචං – ‘‘විප්පසන්නානි ඛො තෙ, ආවුසො, ඉන්ද්‍රියානි, පරිසුද්ධො ඡවිවණ්ණො පරියොදාතො. ‘කංසි ත්වං, ආවුසො, උද්දිස්ස පබ්බජිතො, කො වා තෙ සත්ථා, කස්ස වා ත්වං ධම්මං රොචෙසී’’’ති? ‘අත්ථාවුසො, මහාසමණො සක්‍යපුත්තො සක්‍යකුලා පබ්බජිතො, තාහං භගවන්තං උද්දිස්ස පබ්බජිතො, සො ච මෙ භගවා සත්ථා, තස්ස චාහං භගවතො ධම්මං රොචෙමී’ති. ‘කිංවාදී පනායස්මතො සත්ථා කිමක්ඛායී’ති. ‘අහං ඛො, ආවුසො, නවො අචිරපබ්බජිතො අධුනාගතො ඉමං ධම්මවිනයං, න තාහං සක්කොමි විත්ථාරෙන ධම්මං දෙසෙතුං, අපි ච තෙ සංඛිත්තෙන අත්ථං වක්ඛාමී’’’ති. අථ ඛ්වාහං, ආවුසො, අස්සජිං භික්ඛුං එතදවොචං – ‘‘හොතු, ආවුසො,
අප්පං වා බහුං වා භාසස්සු, අත්ථංයෙව මෙ බ්‍රූහි;
අත්ථෙනෙව මෙ අත්ථො, කිං කාහසි බ්‍යඤ්ජනං බහු’’න්ති.
අථ ඛො, ආවුසො, අස්සජි භික්ඛු ඉමං ධම්මපරියායං අභාසි –
‘‘යෙ ධම්මා හෙතුප්පභවා, තෙසං හෙතුං තථාගතො ආහ;
තෙසඤ්ච යො නිරොධො, එවංවාදී මහාසමණො’’ති.
අථ ඛො මොග්ගල්ලානස්ස පරිබ්බාජකස්ස ඉමං ධම්මපරියායං සුත්වා විරජං වීතමලං ධම්මචක්ඛුං උදපාදි – යං කිඤ්චි සමුදයධම්මං, සබ්බං තං නිරොධධම්මන්ති.
එසෙව ධම්මො යදි තාවදෙව, පච්චබ්‍යත්ථ පදමසොකං;
අදිට්ඨං අබ්භතීතං, බහුකෙහි කප්පනහුතෙහීති.
62. අථ ඛො මොග්ගල්ලානො පරිබ්බාජකො සාරිපුත්තං පරිබ්බාජකං එතදවොච ‘‘ගච්ඡාම මයං, ආවුසො, භගවතො සන්තිකෙ, සො නො භගවා සත්ථා’’ති. ‘‘ඉමානි ඛො, ආවුසො, අඩ්ඪතෙය්‍යානි පරිබ්බාජකසතානි අම්හෙ නිස්සාය අම්හෙ සම්පස්සන්තා ඉධ විහරන්ති, තෙපි තාව අපලොකෙම [අපලොකාම (ක)]. යථා තෙ මඤ්ඤිස්සන්ති, තථා තෙ කරිස්සන්තී’’ති. අථ ඛො සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානා යෙන තෙ පරිබ්බාජකා තෙනුපසඞ්කමිංසු, උපසඞ්කමිත්වා තෙ පරිබ්බාජකෙ එතදවොචුං – ‘‘ගච්ඡාම මයං, ආවුසො, භගවතො සන්තිකෙ, සො නො භගවා සත්ථා’’ති. ‘‘මයං ආයස්මන්තෙ නිස්සාය ආයස්මන්තෙ සම්පස්සන්තා ඉධ විහරාම, සචෙ ආයස්මන්තා මහාසමණෙ බ්‍රහ්මචරියං චරිස්සන්ති, සබ්බෙව මයං මහාසමණෙ බ්‍රහ්මචරියං චරිස්සාමා’’ති. අථ ඛො සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානා යෙන සඤ්චයො පරිබ්බාජකො තෙනුපසඞ්කමිංසු, උපසඞ්කමිත්වා සඤ්චයං පරිබ්බාජකං එතදවොචුං – ‘‘ගච්ඡාම මයං, ආවුසො, භගවතො සන්තිකෙ, සො නො භගවා සත්ථා’’ති. ‘‘අලං, ආවුසො, මා අගමිත්ථ, සබ්බෙව තයො ඉමං ගණං පරිහරිස්සාමා’’ති. දුතියම්පි ඛො…පෙ… තතියම්පි ඛො සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානා සඤ්චයං පරිබ්බාජකං එතදවොචුං – ‘‘ගච්ඡාම මයං, ආවුසො, භගවතො සන්තිකෙ, සො නො භගවා සත්ථා’’ති. ‘‘අලං, ආවුසො, මා අගමිත්ථ, සබ්බෙව තයො ඉමං ගණං පරිහරිස්සාමා’’ති. අථ ඛො සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානා තානි අඩ්ඪතෙය්‍යානි පරිබ්බාජකසතානි ආදාය යෙන වෙළුවනං තෙනුපසඞ්කමිංසු. සඤ්චයස්ස පන පරිබ්බාජකස්ස තත්ථෙව උණ්හං ලොහිතං මුඛතො උග්ගඤ්ඡි.
අද්දසා ඛො භගවා [භගවාතෙ (ක)] සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානෙ දූරතොව ආගච්ඡන්තෙ, දිස්වාන භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘එතෙ, භික්ඛවෙ, ද්වෙ සහායකා ආගච්ඡන්ති, කොලිතො උපතිස්සො ච. එතං මෙ සාවකයුගං භවිස්සති අග්ගං භද්දයුග’’න්ති.
ගම්භීරෙ ඤාණවිසයෙ, අනුත්තරෙ උපධිසඞ්ඛයෙ;
විමුත්තෙ අප්පත්තෙ වෙළුවනං, අථ නෙ සත්ථා බ්‍යාකාසි.
එතෙ ද්වෙ සහායකා, ආගච්ඡන්ති කොලිතො උපතිස්සො ච;
එතං මෙ සාවකයුගං, භවිස්සති අග්ගං භද්දයුගන්ති.
අථ ඛො සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු, උපසඞ්කමිත්වා
භගවතො පාදෙසු සිරසා නිපතිත්වා භගවන්තං එතදවොචුං – ‘‘ලභෙය්‍යාම මයං, භන්තෙ, භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජ්ජං, ලභෙය්‍යාම උපසම්පද’’න්ති. ‘‘එථ භික්ඛවො’’ති භගවා අවොච – ‘‘ස්වාක්ඛාතො ධම්මො, චරථ බ්‍රහ්මචරියං සම්මා දුක්ඛස්ස අන්තකිරියායා’’ති. සාව තෙසං ආයස්මන්තානං උපසම්පදා අහොසි.
අභිඤ්ඤාතානං පබ්බජ්ජා
63. තෙන ඛො පන සමයෙන අභිඤ්ඤාතා අභිඤ්ඤාතා මාගධිකා කුලපුත්තා භගවති බ්‍රහ්මචරියං චරන්ති. මනුස්සා උජ්ඣායන්ති ඛිය්‍යන්ති විපාචෙන්ති – අපුත්තකතාය පටිපන්නො සමණො ගොතමො, වෙධබ්‍යාය පටිපන්නො සමණො ගොතමො, කුලුපච්ඡෙදාය පටිපන්නො සමණො ගොතමො, ඉදානි අනෙන ජටිලසහස්සං පබ්බාජිතං, ඉමානි ච අඩ්ඪතෙය්‍යානි පරිබ්බාජකසතානි සඤ්චයානි [සඤ්ජෙය්‍යානි (සී.), සඤ්ජයානි (ස්‍යා.)] පබ්බාජිතානි. ඉමෙ ච අභිඤ්ඤාතා අභිඤ්ඤාතා මාගධිකා කුලපුත්තා සමණෙ ගොතමෙ බ්‍රහ්මචරියං චරන්තීති. අපිස්සු භික්ඛූ දිස්වා ඉමාය ගාථාය චොදෙන්ති –
‘‘ආගතො ඛො මහාසමණො, මාගධානං ගිරිබ්බජං;
සබ්බෙ සඤ්චයෙ නෙත්වාන [සඤ්ජෙය්‍යකෙ නෙත්වා (සී.)], කංසු දානි නයිස්සතී’’ති.
අස්සොසුං ඛො භික්ඛූ තෙසං මනුස්සානං උජ්ඣායන්තානං ඛිය්‍යන්තානං විපාචෙන්තානං. අථ ඛො තෙ භික්ඛූ භගවතො එතමත්ථං ආරොචෙසුං…පෙ… න, භික්ඛවෙ, සො සද්දො චිරං භවිස්සති, සත්තාහමෙව භවිස්සති, සත්තාහස්ස අච්චයෙන අන්තරධායිස්සති. තෙන හි, භික්ඛවෙ, යෙ තුම්හෙ ඉමාය ගාථාය චොදෙන්ති –
‘‘ආගතො ඛො මහාසමණො, මාගධානං ගිරිබ්බජං;
සබ්බෙ සඤ්චයෙ නෙත්වාන, කංසු දානි නයිස්සතී’’ති.
තෙ තුම්හෙ ඉමාය ගාථාය පටිචොදෙථ –
‘‘නයන්ති වෙ මහාවීරා, සද්ධම්මෙන තථාගතා;
ධම්මෙන නයමානානං [නීයමානානං (ක.)], කා උසූයා [උස්සුයා (ක.)] විජානත’’න්ති.
තෙන ඛො පන සමයෙන මනුස්සා භික්ඛූ දිස්වා ඉමාය ගාථාය චොදෙන්ති –
‘‘ආගතො ඛො මහාසමණො, මාගධානං ගිරිබ්බජං;
සබ්බෙ සඤ්චයෙ නෙත්වාන, කංසු දානි නයිස්සතී’’ති.
භික්ඛූ තෙ මනුස්සෙ ඉමාය ගාථාය පටිචොදෙන්ති –
‘‘නයන්ති වෙ මහාවීරා, සද්ධම්මෙන තථාගතා;
ධම්මෙන නයමානානං, කා උසූයා විජානත’’න්ති.
මනුස්සා ධම්මෙන කිර සමණා සක්‍යපුත්තියා නෙන්ති නො අධම්මෙනාති සත්තාහමෙව සො සද්දො අහොසි, සත්තාහස්ස අච්චයෙන අන්තරධායි.
සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානපබ්බජ්ජාකථා නිට්ඨිතා.
චතුත්ථභාණවාරො නිට්ඨිතො.