6. ධම්මිකපාතිමොක්ඛට්ඨපනං
388. ‘‘කථං පාරාජිකො තස්සං පරිසායං නිසින්නො හොති? ඉධ, භික්ඛවෙ, යෙහි ආකාරෙහි යෙහි ලිඞ්ගෙහි යෙහි නිමිත්තෙහි පාරාජිකස්ස ධම්මස්ස අජ්ඣාපත්ති හොති, තෙහි ආකාරෙහි තෙහි ලිඞ්ගෙහි තෙහි නිමිත්තෙහි භික්ඛු භික්ඛුං පස්සති පාරාජිකං ධම්මං අජ්ඣාපජ්ජන්තං. න හෙව ඛො භික්ඛු භික්ඛුං පස්සති පාරාජිකං ධම්මං අජ්ඣාපජ්ජන්තං, අපි ච අඤ්ඤො භික්ඛු භික්ඛුස්ස ආරොචෙති – ‘ඉත්ථන්නාමො, ආවුසො, භික්ඛු පාරාජිකං ධම්මං අජ්ඣාපන්නො’ති. න හෙව ඛො භික්ඛු භික්ඛුං පස්සති පාරාජිකං ධම්මං අජ්ඣාපජ්ජන්තං, නාපි [නාපි ච (ක.)] අඤ්ඤො භික්ඛු භික්ඛුස්ස ආරොචෙති – ‘ඉත්ථන්නාමො, ආවුසො, භික්ඛු පාරාජිකං ධම්මං අජ්ඣාපන්නො’ති, අපිච සොව භික්ඛු භික්ඛුස්ස ආරොචෙති – ‘අහං, ආවුසො, පාරාජිකං ධම්මං අජ්ඣාපන්නො’ති. ආකඞ්ඛමානො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු තෙන දිට්ඨෙන තෙන සුතෙන තාය පරිසඞ්කාය තදහුපොසථෙ චාතුද්දසෙ වා පන්නරසෙ වා තස්මිං පුග්ගලෙ සම්මුඛීභූතෙ සඞ්ඝමජ්ඣෙ උදාහරෙය්‍ය –
‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො. ඉත්ථන්නාමො පුග්ගලො පාරාජිකං ධම්මං අජ්ඣාපන්නො, තස්ස පාතිමොක්ඛං ඨපෙමි, න තස්මිං සම්මුඛීභූතෙ පාතිමොක්ඛං උද්දිසිතබ්බන්ති – ධම්මිකං පාතිමොක්ඛට්ඨපනං.
389. ‘‘භික්ඛුස්ස පාතිමොක්ඛෙ ඨපිතෙ පරිසා වුට්ඨාති, දසන්නං අන්තරායානං අඤ්ඤතරෙන [අඤ්ඤතරෙන අන්තරායෙන (ස්‍යා. කං.)] – රාජන්තරායෙන වා, චොරන්තරායෙන වා, අග්‍යන්තරායෙන වා, උදකන්තරායෙන වා, මනුස්සන්තරායෙන වා, අමනුස්සන්තරායෙන වා, වාළන්තරායෙන වා, සරීසපන්තරායෙන වා, ජීවිතන්තරායෙන වා, බ්‍රහ්මචරියන්තරායෙන වා. ආකඞ්ඛමානො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු තස්මිං වා ආවාසෙ, අඤ්ඤස්මිං වා ආවාසෙ, තස්මිං පුග්ගලෙ සම්මුඛීභූතෙ සඞ්ඝමජ්ඣෙ උදාහරෙය්‍ය –
‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො. ඉත්ථන්නාමස්ස පුග්ගලස්ස පාරාජිකකථා විප්පකතා, තං වත්ථු අවිනිච්ඡිතං. යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො තං වත්ථුං විනිච්ඡිනෙය්‍යාති.
‘‘එවඤ්චෙතං ලභෙථ, ඉච්චෙතං කුසලං. නො චෙ ලභෙථ, තදහුපොසථෙ චාතුද්දසෙ වා පන්නරසෙ වා තස්මිං පුග්ගලෙ සම්මුඛීභූතෙ සඞ්ඝමජ්ඣෙ උදාහරිතබ්බං –
‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො. ඉත්ථන්නාමස්ස පුග්ගලස්ස පාරාජිකකථා විප්පකතා, තං වත්ථු අවිනිච්ඡිතං. තස්ස පාතිමොක්ඛං ඨපෙමි, න තස්මිං සම්මුඛීභූතෙ පාතිමොක්ඛං උද්දිසිතබ්බන්ති – ධම්මිකං පාතිමොක්ඛට්ඨපනං.
390. ‘‘කථං සික්ඛං පච්චක්ඛාතකො තස්සං පරිසායං නිසින්නො හොති? ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යෙහි ආකාරෙහි යෙහි ලිඞ්ගෙහි යෙහි නිමිත්තෙහි සික්ඛා පච්චක්ඛාතා හොති, තෙහි ආකාරෙහි තෙහි ලිඞ්ගෙහි තෙහි නිමිත්තෙහි භික්ඛු භික්ඛුං පස්සති සික්ඛං පච්චක්ඛන්තං. න හෙව ඛො භික්ඛු භික්ඛුං පස්සති සික්ඛං පච්චක්ඛන්තං, අපිච අඤ්ඤො භික්ඛු භික්ඛුස්ස ආරොචෙති – ‘ඉත්ථන්නාමෙන, ආවුසො, භික්ඛුනා සික්ඛා පච්චක්ඛාතා’ති. න හෙව ඛො භික්ඛු භික්ඛුං පස්සති සික්ඛං පච්චක්ඛන්තං, නාපි අඤ්ඤො භික්ඛු භික්ඛුස්ස ආරොචෙති – ‘ඉත්ථන්නාමෙන, ආවුසො, භික්ඛුනා සික්ඛා පච්චක්ඛාතා’ති, අපිච සොව භික්ඛු භික්ඛුස්ස ආරොචෙති – ‘මයා, ආවුසො, සික්ඛා පච්චක්ඛාතා’ති. ආකඞ්ඛමානො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු තෙන දිට්ඨෙන තෙන සුතෙන තාය පරිසඞ්කාය තදහුපොසථෙ චාතුද්දසෙ වා පන්නරසෙ වා තස්මිං පුග්ගලෙ සම්මුඛීභූතෙ සඞ්ඝමජ්ඣෙ උදාහරෙය්‍ය –
‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො. ඉත්ථන්නාමෙන පුග්ගලෙන සික්ඛා පච්චක්ඛාතා, තස්ස පාතිමොක්ඛං ඨපෙමි, න තස්මිං සම්මුඛීභූතෙ පාතිමොක්ඛං උද්දිසිතබ්බන්ති – ධම්මිකං පාතිමොක්ඛට්ඨපනං.
391. ‘‘භික්ඛුස්ස පාතිමොක්ඛෙ ඨපිතෙ පරිසා වුට්ඨාති, දසන්නං අන්තරායානං අඤ්ඤතරෙන – රාජන්තරායෙන වා …පෙ… බ්‍රහ්මචරියන්තරායෙන වා, ආකඞ්ඛමානො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු තස්මිං වා ආවාසෙ, අඤ්ඤස්මිං වා ආවාසෙ, තස්මිං පුග්ගලෙ සම්මුඛීභූතෙ සඞ්ඝමජ්ඣෙ උදාහරෙය්‍ය –
‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො. ඉත්ථන්නාමස්ස පුග්ගලස්ස සික්ඛං පච්චක්ඛාතකථා [සික්ඛාපච්චක්ඛාතකථා (සී.)] විප්පකතා, තං වත්ථු අවිනිච්ඡිතං. යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො තං වත්ථුං විනිච්ඡිනෙය්‍යාති.
‘‘එවඤ්චෙතං ලභෙථ, ඉච්චෙතං කුසලං. නො චෙ ලභෙථ, තදහුපොසථෙ චාතුද්දසෙ වා පන්නරසෙ වා තස්මිං පුග්ගලෙ සම්මුඛීභූතෙ සඞ්ඝමජ්ඣෙ උදාහරිතබ්බං –
‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො. ඉත්ථන්නාමස්ස පුග්ගලස්ස සික්ඛං පච්චක්ඛාතකථා විප්පකතා, තං වත්ථු අවිනිච්ඡිතං. තස්ස පාතිමොක්ඛං ඨපෙමි, න තස්මිං සම්මුඛීභූතෙ පාතිමොක්ඛං උද්දිසිතබ්බන්ති – ධම්මිකං පාතිමොක්ඛට්ඨපනං.
392. ‘‘කථං ධම්මිකං සාමග්ගිං න උපෙති? ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යෙහි ආකාරෙහි යෙහි ලිඞ්ගෙහි යෙහි නිමිත්තෙහි ධම්මිකාය සාමග්ගියානුපගමනං හොති, තෙහි ආකාරෙහි තෙහි ලිඞ්ගෙහි තෙහි නිමිත්තෙහි භික්ඛු භික්ඛුං පස්සති ධම්මිකං සාමග්ගිං න උපෙන්තං. න හෙව ඛො භික්ඛු භික්ඛුං පස්සති ධම්මිකං සාමග්ගිං න උපෙන්තං, අපි ච අඤ්ඤො භික්ඛු භික්ඛුස්ස ආරොචෙති – ‘ඉත්ථන්නාමො, ආවුසො, භික්ඛු ධම්මිකං සාමග්ගිං න උපෙතී’ති. න හෙව ඛො භික්ඛු භික්ඛුං පස්සති ධම්මිකං සාමග්ගිං න උපෙන්තං, නාපි අඤ්ඤො භික්ඛු භික්ඛුස්ස ආරොචෙති – ‘ඉත්ථන්නාමො, ආවුසො, භික්ඛු ධම්මිකං සාමග්ගිං න උපෙතී’ති, අපි ච සොව භික්ඛු භික්ඛුස්ස ආරොචෙති – ‘අහං, ආවුසො, ධම්මිකං සාමග්ගිං න උපෙමී’ති. ආකඞ්ඛමානො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු තෙන දිට්ඨෙන තෙන සුතෙන තාය පරිසඞ්කාය තදහුපොසථෙ චාතුද්දසෙ වා පන්නරසෙ වා තස්මිං පුග්ගලෙ සම්මුඛීභූතෙ සඞ්ඝමජ්ඣෙ උදාහරෙය්‍ය –
‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො. ඉත්ථන්නාමො පුග්ගලො ධම්මිකං සාමග්ගිං න උපෙති, තස්ස පාතිමොක්ඛං ඨපෙමි, න තස්මිං සම්මුඛීභූතෙ පාතිමොක්ඛං උද්දිසිතබ්බන්ති – ධම්මිකං පාතිමොක්ඛට්ඨපනං.
393. ‘‘කථං ධම්මිකං සාමග්ගිං පච්චාදියති? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යෙහි ආකාරෙහි යෙහි ලිඞ්ගෙහි යෙහි නිමිත්තෙහි ධම්මිකාය සාමග්ගියා පච්චාදානං හොති, තෙහි ආකාරෙහි තෙහි ලිඞ්ගෙහි තෙහි නිමිත්තෙහි භික්ඛු භික්ඛුං පස්සති ධම්මිකං සාමග්ගිං පච්චාදියන්තං න හෙව ඛො භික්ඛු භික්ඛුං පස්සති ධම්මිකං සාමග්ගිං පච්චාදියන්තං, අපි ච අඤ්ඤො භික්ඛු භික්ඛුස්ස ආරොචෙති – ‘ඉත්ථන්නාමො, ආවුසො, භික්ඛු ධම්මිකං සාමග්ගිං පච්චාදියතී’ති. න හෙව ඛො භික්ඛු භික්ඛුං පස්සති ධම්මිකං සාමග්ගිං පච්චාදියන්තං, නාපි අඤ්ඤො භික්ඛු භික්ඛුස්ස ආරොචෙති – ‘ඉත්ථන්නාමො, ආවුසො, භික්ඛු ධම්මිකං සාමග්ගිං පච්චාදියතී’ති, අපි ච සොව භික්ඛු භික්ඛුස්ස ආරොචෙති – ‘අහං, ආවුසො, ධම්මිකං සාමග්ගිං පච්චාදියාමී’ති. ආකඞ්ඛමානො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු තෙන දිට්ඨෙන තෙන සුතෙන තාය පරිසඞ්කාය තදහුපොසථෙ චාතුද්දසෙ වා පන්නරසෙ වා තස්මිං පුග්ගලෙ සම්මුඛීභූතෙ සඞ්ඝමජ්ඣෙ උදාහරෙය්‍ය –
‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො. ඉත්ථන්නාමො පුග්ගලො ධම්මිකං සාමග්ගිං පච්චාදියති, තස්ස පාතිමොක්ඛං ඨපෙමි, න තස්මිං සම්මුඛීභූතෙ පාතිමොක්ඛං උද්දිසිතබ්බන්ති – ධම්මිකං පාතිමොක්ඛට්ඨපනං.
394. ‘‘භික්ඛුස්ස පාතිමොක්ඛෙ ඨපිතෙ පරිසා වුට්ඨාති, දසන්නං අන්තරායානං අඤ්ඤතරෙන – රාජන්තරායෙන වා…පෙ… බ්‍රහ්මචරියන්තරායෙන වා. ආකඞ්ඛමානො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු තස්මිං වා ආවාසෙ, අඤ්ඤස්මිං වා ආවාසෙ, තස්මිං පුග්ගලෙ සම්මුඛීභූතෙ සඞ්ඝමජ්ඣෙ උදාහරෙය්‍ය –
‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො. ඉත්ථන්නාමස්ස පුග්ගලස්ස ධම්මිකාය සාමග්ගියා පච්චාදානකථා විප්පකතා, තං වත්ථු අවිනිච්ඡිතං. යදි සඞ්ඝස්ස පත්තකල්ලං, සඞ්ඝො තං වත්ථුං විනිච්ඡිනෙය්‍යාති.
‘‘එවඤ්චෙතං ලභෙථ, ඉච්චෙතං කුසලං. නො චෙ ලභෙථ, තදහුපොසථෙ චාතුද්දසෙ වා පන්නරසෙ වා තස්මිං පුග්ගලෙ සම්මුඛීභූතෙ සඞ්ඝමජ්ඣෙ උදාහරිතබ්බං –
‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො. ඉත්ථන්නාමස්ස පුග්ගලස්ස ධම්මිකාය සාමග්ගියා පච්චාදානකථා විප්පකතා, තං වත්ථු අවිනිච්ඡිතං. තස්ස පාතිමොක්ඛං ඨපෙමි, න තස්මිං සම්මුඛීභූතෙ පාතිමොක්ඛං උද්දිසිතබ්බන්ති – ධම්මිකං පාතිමොක්ඛට්ඨපනං.
395. ‘‘කථං සීලවිපත්තියා දිට්ඨසුතපරිසඞ්කිතො හොති? ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යෙහි ආකාරෙහි යෙහි ලිඞ්ගෙහි යෙහි නිමිත්තෙහි සීලවිපත්තියා දිට්ඨසුතපරිසඞ්කිතො හොති, තෙහි ආකාරෙහි තෙහි ලිඞ්ගෙහි තෙහි නිමිත්තෙහි භික්ඛු භික්ඛුං පස්සති සීලවිපත්තියා දිට්ඨසුතපරිසඞ්කිතං. න හෙව ඛො භික්ඛු භික්ඛුං පස්සති සීලවිපත්තියා දිට්ඨසුතපරිසඞ්කිතං, අපි ච අඤ්ඤො භික්ඛු භික්ඛුස්ස ආරොචෙති – ‘ඉත්ථන්නාමො, ආවුසො, භික්ඛු සීලවිපත්තියා දිට්ඨසුතපරිසඞ්කිතො’ති. න හෙව ඛො භික්ඛු භික්ඛුං පස්සති සීලවිපත්තියා දිට්ඨසුතපරිසඞ්කිතං, නාපි අඤ්ඤො භික්ඛු භික්ඛුස්ස ආරොචෙති – ‘ඉත්ථන්නාමො, ආවුසො, භික්ඛු සීලවිපත්තියා දිට්ඨසුතපරිසඞ්කිතො’ති, අපි ච සොව භික්ඛු භික්ඛුස්ස ආරොචෙති – ‘අහං, ආවුසො, සීලවිපත්තියා දිට්ඨසුතපරිසඞ්කිතොම්හී’ති. ආකඞ්ඛමානො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු තෙන දිට්ඨෙන තෙන සුතෙන තාය පරිසඞ්කාය තදහුපොසථෙ චාතුද්දසෙ වා පන්නරසෙ වා තස්මිං පුග්ගලෙ සම්මුඛීභූතෙ සඞ්ඝමජ්ඣෙ උදාහරෙය්‍ය –
‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො. ඉත්ථන්නාමො පුග්ගලො සීලවිපත්තියා දිට්ඨසුතපරිසඞ්කිතො, [දිට්ඨසුතපරිසඞ්කිතො හොති (ස්‍යා. කං.)] තස්ස පාතිමොක්ඛං ඨපෙමි, න තස්මිං සම්මුඛීභූතෙ පාතිමොක්ඛං උද්දිසිතබ්බන්ති – ධම්මිකං පාතිමොක්ඛට්ඨපනං.
396. ‘‘කථං ආචාරවිපත්තියා දිට්ඨසුතපරිසඞ්කිතො හොති? ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යෙහි ආකාරෙහි යෙහි ලිඞ්ගෙහි යෙහි නිමිත්තෙහි ආචාරවිපත්තියා දිට්ඨසුතපරිසඞ්කිතො හොති තෙහි ආකාරෙහි තෙහි ලිඞ්ගෙහි තෙහි නිමිත්තෙහි භික්ඛු භික්ඛුං පස්සති ආචාරවිපත්තියා දිට්ඨසුතපරිසඞ්කිතං. න හෙව ඛො භික්ඛු භික්ඛුං පස්සති ආචාරවිපත්තියා දිට්ඨසුතපරිසඞ්කිතං, අපි ච අඤ්ඤො භික්ඛු භික්ඛුස්ස ආරොචෙති – ‘ඉත්ථන්නාමො, ආවුසො, භික්ඛු ආචාරවිපත්තියා දිට්ඨසුතපරිසඞ්කිතො’ති. න හෙව ඛො භික්ඛු භික්ඛුං පස්සති ආචාරවිපත්තියා දිට්ඨසුතපරිසඞ්කිතං, නාපි අඤ්ඤො භික්ඛු භික්ඛුස්ස ආරොචෙති – ‘ඉත්ථන්නාමො, ආවුසො, භික්ඛු ආචාරවිපත්තියා දිට්ඨසුතපරිසඞ්කිතො’ති, අපි ච සොව භික්ඛු භික්ඛුස්ස ආරොචෙති – ‘අහං, ආවුසො, ආචාරවිපත්තියා දිට්ඨසුතපරිසඞ්කිතොම්හී’ති. ආකඞ්ඛමානො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු තෙන දිට්ඨෙන තෙන සුතෙන තාය පරිසඞ්කාය තදහුපොසථෙ චාතුද්දසෙ වා පන්නරසෙ වා තස්මිං පුග්ගලෙ සම්මුඛීභූතෙ සඞ්ඝමජ්ඣෙ උදාහරෙය්‍ය –
‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො. ඉත්ථන්නාමො පුග්ගලො ආචාරවිපත්තියා දිට්ඨසුතපරිසඞ්කිතො, තස්ස පාතිමොක්ඛං ඨපෙමි, න තස්මිං සම්මුඛීභූතෙ පාතිමොක්ඛං උද්දිසිතබ්බන්ති – ධම්මිකං පාතිමොක්ඛට්ඨපනං.
397. ‘‘කථං දිට්ඨිවිපත්තියා දිට්ඨසුතපරිසඞ්කිතො හොති? ඉධ පන, භික්ඛවෙ, භික්ඛු යෙහි ආකාරෙහි යෙහි ලිඞ්ගෙහි යෙහි නිමිත්තෙහි දිට්ඨිවිපත්තියා දිට්ඨසුතපරිසඞ්කිතො හොති, තෙහි ආකාරෙහි තෙහි ලිඞ්ගෙහි තෙහි නිමිත්තෙහි භික්ඛු භික්ඛුං පස්සති දිට්ඨිවිපත්තියා දිට්ඨසුතපරිසඞ්කිතං. න හෙව ඛො භික්ඛු භික්ඛුං පස්සති දිට්ඨිවිපත්තියා දිට්ඨසුතපරිසඞ්කිතං, අපි ච අඤ්ඤො භික්ඛු භික්ඛුස්ස ආරොචෙති – ‘ඉත්ථන්නාමො, ආවුසො, භික්ඛු දිට්ඨිවිපත්තියා දිට්ඨසුතපරිසඞ්කිතො’ති. න හෙව ඛො භික්ඛු භික්ඛුං පස්සති දිට්ඨිවිපත්තියා දිට්ඨසුතපරිසඞ්කිතං, නාපි අඤ්ඤො භික්ඛු භික්ඛුස්ස ආරොචෙති – ‘ඉත්ථන්නාමො, ආවුසො, භික්ඛු දිට්ඨිවිපත්තියා දිට්ඨසුතපරිසඞ්කිතො’ති, අපි ච සොව භික්ඛු භික්ඛුස්ස ආරොචෙති – ‘අහං, ආවුසො, දිට්ඨිවිපත්තියා දිට්ඨසුතපරිසඞ්කිතොම්හී’ති. ආකඞ්ඛමානො, භික්ඛවෙ, භික්ඛු තෙන දිට්ඨෙන තෙන සුතෙන තාය පරිසඞ්කාය තදහුපොසථෙ චාතුද්දසෙ වා පන්නරසෙ වා තස්මිං පුග්ගලෙ සම්මුඛීභූතෙ සඞ්ඝමජ්ඣෙ උදාහරෙය්‍ය –
‘‘සුණාතු මෙ, භන්තෙ, සඞ්ඝො. ඉත්ථන්නාමො පුග්ගලො දිට්ඨිවිපත්තියා දිට්ඨසුතපරිසඞ්කිතො, තස්ස පාතිමොක්ඛං ඨපෙමි, න තස්මිං සම්මුඛීභූතෙ පාතිමොක්ඛං උද්දිසිතබ්බන්ති – ධම්මිකං පාතිමොක්ඛට්ඨපනං.
‘‘ඉමානි දස ධම්මිකානි පාතිමොක්ඛට්ඨපනානී’’ති.
පඨමභාණවාරො නිට්ඨිතො.