3. තතියභාණවාරො

සඞ්ඝභෙදකථා

344. අථ ඛො දෙවදත්තො තදහුපොසථෙ උට්ඨායාසනා සලාකං ගාහෙසි – ‘‘මයං, ආවුසො, සමණං ගොතමං උපසඞ්කමිත්වා පඤ්ච වත්ථූනි යාචිම්හා – ‘භගවා, භන්තෙ, අනෙකපරියායෙන අප්පිච්ඡස්ස…පෙ… වීරියාරම්භස්ස වණ්ණවාදී. ඉමානි, භන්තෙ, පඤ්ච වත්ථූනි අනෙකපරියායෙන අප්පිච්ඡතාය…පෙ… වීරියාරම්භාය සංවත්තන්ති. සාධු, භන්තෙ, භික්ඛූ යාවජීවං ආරඤ්ඤිකා අස්සු; යො ගාමන්තං ඔසරෙය්‍ය, වජ්ජං නං ඵුසෙය්‍ය…පෙ… යාවජීවං මච්ඡමංසං න ඛාදෙය්‍යුං; යො මච්ඡමංසං ඛාදෙය්‍ය, වජ්ජං නං ඵුසෙය්‍යා’ති. ඉමානි පඤ්ච වත්ථූනි සමණො ගොතමො නානුජානාති. තෙ මයං ඉමෙහි පඤ්චහි වත්ථූහි සමාදාය වත්තාම. යස්සායස්මතො ඉමානි පඤ්ච වත්ථූනි ඛමන්ති, සො සලාකං ගණ්හාතූ’’ති.

තෙන ඛො පන සමයෙන වෙසාලිකා වජ්ජිපුත්තකා පඤ්චමත්තානි භික්ඛුසතානි නවකා චෙව හොන්ති අප්පකතඤ්ඤුනො ච. තෙ – ‘අයං ධම්මො, අයං විනයො, ඉදං සත්ථුසාසන’න්ති – සලාකං ගණ්හිංසු. අථ ඛො දෙවදත්තො සඞ්ඝං භින්දිත්වා පඤ්චමත්තානි භික්ඛුසතානි ආදාය යෙන ගයාසීසං තෙන පක්කාමි. අථ ඛො සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු, උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිංසු. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘දෙවදත්තො, භන්තෙ, සඞ්ඝං භින්දිත්වා පඤ්චමත්තානි භික්ඛුසතානි ආදාය යෙන ගයාසීසං තෙන පක්කන්තො’’ති. ‘‘න හි නාම තුම්හාකං, සාරිපුත්තා, තෙසු නවකෙසු භික්ඛූසු කාරුඤ්ඤම්පි භවිස්සති? ගච්ඡථ තුම්හෙ, සාරිපුත්තා, පුරා තෙ භික්ඛූ අනයබ්‍යසනං ආපජ්ජන්තී’’ති. ‘‘එවං භන්තෙ’’ති ඛො සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානා භගවතො පටිස්සුත්වා උට්ඨායාසනා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා පදක්ඛිණං කත්වා යෙන ගයාසීසං තෙනුපසඞ්කමිංසු.

තෙන ඛො පන සමයෙන අඤ්ඤතරො භික්ඛු භගවතො අවිදූරෙ රොදමානො ඨිතො හොති. අථ ඛො භගවා තං භික්ඛුං එතදවොච – ‘‘කිස්ස ත්වං, භික්ඛු, රොදසී’’ති? ‘‘යෙපි තෙ, භන්තෙ, භගවතො අග්ගසාවකා සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානා තෙපි දෙවදත්තස්ස සන්තිකෙ ගච්ඡන්ති දෙවදත්තස්ස ධම්මං රොචෙන්තා’’ති. ‘‘අට්ඨානමෙතං, භික්ඛු, අනවකාසො, යං සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානා දෙවදත්තස්ස ධම්මං රොචෙය්‍යුං, අපි ච තෙ ගතා භික්ඛූනං සඤ්ඤත්තියා’’ති [භික්ඛුසඤ්ඤත්තියාති (සී. ස්‍යා.), භික්ඛූ සඤ්ඤත්තියා (ක.)].

345. තෙන ඛො පන සමයෙන දෙවදත්තො මහතියා පරිසාය පරිවුත්තො ධම්මං දෙසෙන්තො නිසින්නො හොති. අද්දසා ඛො දෙවදත්තො සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානෙ දූරතොව ආගච්ඡන්තෙ. දිස්වාන භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘පස්සථ, භික්ඛවෙ, යාව ස්වාක්ඛාතො මයා ධම්මො, යෙපි තෙ සමණස්ස ගොතමස්ස අග්ගසාවකා සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානා තෙපි මම සන්තිකෙ ආගච්ඡන්ති. මම ධම්මං රොචෙන්තා’’ති. එවං වුත්තෙ කොකාලිකො දෙවදත්තං එතදවොච – ‘‘මා, ආවුසො දෙවදත්ත, සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානෙ විස්සසි. පාපිච්ඡා සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානා, පාපිකානං ඉච්ඡානං වසං ගතා’’ති. ‘‘අලං, ආවුසො. ස්වාගතං තෙසං යතො මෙ ධම්මං රොචෙන්තී’’ති.

අථ ඛො දෙවදත්තො ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං උපඩ්ඪාසනෙන නිමන්තෙසි – ‘‘එහාවුසො සාරිපුත්ත, ඉධ නිසීදාහී’’ති. ‘‘අලං ආවුසො’’ති ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො අඤ්ඤතරං ආසනං ගහෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. ආයස්මාපි ඛො මහාමොග්ගල්ලානො අඤ්ඤතරං ආසනං ගහෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. අථ ඛො දෙවදත්තො බහුදෙව රත්තිං භික්ඛූ ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙත්වා සමාදපෙත්වා සමුත්තෙජෙත්වා සම්පහංසෙත්වා ආයස්මන්තං සාරිපුත්තං අජ්ඣෙසි – ‘‘විගතථිනමිද්ධො ඛො, ආවුසො සාරිපුත්ත, භික්ඛුසඞ්ඝො. පටිභාතු තං, ආවුසො සාරිපුත්ත, භික්ඛූනං ධම්මී කථා, පිට්ඨි මෙ ආගිලායති, තමහං ආයමිස්සාමී’’ති. ‘‘එවමාවුසො’’ති ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො දෙවදත්තස්ස පච්චස්සොසි. අථ ඛො දෙවදත්තො චතුග්ගුණං සඞ්ඝාටිං පඤ්ඤාපෙත්වා දක්ඛිණෙන පස්සෙන සෙය්‍යං කප්පෙසි. තස්ස කිලමන්තස්ස මුට්ඨස්සතිස්ස අසම්පජානස්ස මුහුත්තකෙනෙව නිද්දා ඔක්කමි.

අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො ආදෙසනාපාටිහාරියානුසාසනියා භික්ඛූ ධම්මියා කථාය ඔවදි අනුසාසි. ආයස්මා මහාමොග්ගල්ලානො ඉද්ධිපාටිහාරියානුසාසනියා භික්ඛූ ධම්මියා කථාය ඔවදි අනුසාසි. අථ ඛො තෙසං භික්ඛූනං ආයස්මතා සාරිපුත්තෙන ආදෙසනාපාටිහාරියානුසාසනියා ආයස්මතා ච මහාමොග්ගල්ලානෙන ඉද්ධිපාටිහාරියානුසාසනියා ඔවදියමානානං අනුසාසියමානානං විරජං වීතමලං ධම්මචක්ඛුං උදපාදි – යං කිඤ්චි සමුදයධම්මං, සබ්බං තං නිරොධධම්මන්ති.

අථ ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘ගච්ඡාම මයං, ආවුසො, භගවතො සන්තිකෙ. යො තස්ස භගවතො ධම්මං රොචෙසි සො ආගච්ඡතූ’’ති. අථ ඛො සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානා තානි පඤ්චභික්ඛුසතානි ආදාය යෙන වෙළුවනං තෙනුපසඞ්කමිංසු. අථ ඛො කොකාලිකො දෙවදත්තං උට්ඨාපෙසි – ‘‘උට්ඨෙහි, ආවුසො දෙවදත්ත, නීතා තෙ භික්ඛූ සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානෙහි. නනු ත්වං, ආවුසො දෙවදත්ත, මයා වුත්තො – ‘මා, ආවුසො දෙවදත්ත, සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානෙ විස්සාසි. පාපිච්ඡා සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානා, පාපිකානං ඉච්ඡානං වසං ගතා’’’ති? අථ ඛො දෙවදත්තස්ස තත්ථෙව උණ්හං ලොහිතං මුඛතො උග්ගඤ්ඡි.

අථ ඛො සාරිපුත්තමොග්ගල්ලානා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමිංසු, උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදිසුං. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා සාරිපුත්තො භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සාධු, භන්තෙ, භෙදකානුවත්තකා භික්ඛූ පුන උපසම්පජ්ජෙය්‍යු’’න්ති. ‘‘අලං, සාරිපුත්ත. මා තෙ රුච්චි භෙදකානුවත්තකානං භික්ඛූනං පුන උපසම්පදා. තෙන හි ත්වං, සාරිපුත්ත, භෙදකානුවත්තකෙ භික්ඛූ ථුල්ලච්චයං දෙසාපෙහි. කථං පන තෙ, සාරිපුත්ත, දෙවදත්තො පටිපජ්ජී’’ති? ‘‘යථෙව, භන්තෙ, භගවා බහුදෙව රත්තිං භික්ඛූ ධම්මියා කථාය සන්දස්සෙත්වා සමාදපෙත්වා සමුත්තෙජෙත්වා සම්පහංසෙත්වා මං අජ්ඣෙසති – ‘විගතථිනමිද්ධො ඛො, සාරිපුත්ත, භික්ඛුසඞ්ඝො; පටිභාතු තං, සාරිපුත්ත, භික්ඛූනං ධම්මී කථා, පිට්ඨි මෙ ආගිලායති, තමහං ආයමිස්සාමී’ති, එවමෙව ඛො, භන්තෙ, දෙවදත්තො පටිපජ්ජී’’ති.

346. අථ ඛො භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – ‘‘භූතපුබ්බං, භික්ඛවෙ, අරඤ්ඤායතනෙ මහාසරසී. තං නාගා උපනිස්සාය විහරිංසු. තෙ තං සරසිං ඔගාහෙත්වා, සොණ්ඩාය භිසමුළාලං අබ්බුහිත්වා, සුවික්ඛාලිතං වික්ඛාලෙත්වා, අකද්දමං සඞ්ඛාදිත්වා, අජ්ඣොහරන්ති. තෙසං තං වණ්ණාය චෙව හොති, බලාය ච. න ච තතොනිදානං මරණං වා නිගච්ඡන්ති, මරණමත්තං වා දුක්ඛං. තෙසංයෙව ඛො පන, භික්ඛවෙ, මහානාගානං අනුසික්ඛමානා තරුණා භිඞ්කච්ඡාපා. තෙ තං සරසිං ඔගාහෙත්වා, සොණ්ඩාය භිසමුළාලං අබ්බුහිත්වා, න සුවික්ඛාලිතං වික්ඛාලෙත්වා, සකද්දමං සඞ්ඛාදිත්වා, අජ්ඣොහරන්ති. තෙසං තං නෙව වණ්ණාය හොති, න බලාය. තතොනිදානඤ්ච මරණං වා නිගච්ඡන්ති, මරණමත්තං වා දුක්ඛං. එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, දෙවදත්තො මමානුක්‍රුබ්බං [මමානුකුබ්බං (සී. ස්‍යා.)] කපණො මරිස්සතීති.

‘‘මහාවරාහස්ස මහිං වික්‍රුබ්බතො [විකුබ්බතො (සී. ස්‍යා.)], භිසං ඝසානස්ස [ඝසමානස්ස (ක.)] නදීසු ජග්ගතො;

භිඞ්කොව පඞ්කං අභිභක්ඛයිත්වා, මමානුක්‍රුබ්බං කපණො මරිස්සතී’’ති.

347. [අ. නි. 8.16] ‘‘අට්ඨහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු දූතෙය්‍යං ගන්තුමරහති. කතමෙහි අට්ඨහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, භික්ඛු සොතා ච හොති, සාවෙතා ච, උග්ගහෙතා ච, ධාරෙතා ච, විඤ්ඤාතා ච, විඤ්ඤාපෙතා ච, කුසලො ච සහිතාසහිතස්ස, නො ච කලහකාරකො – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨහඞ්ගෙහි සමන්නාගතො භික්ඛු දූතෙය්‍යං ගන්තුමරහති.

[අ. නි. 8.16] ‘‘අට්ඨහි, භික්ඛවෙ, අඞ්ගෙහි සමන්නාගතො සාරිපුත්තො දූතෙය්‍යං ගන්තුමරහති. කතමෙහි අට්ඨහි? ඉධ, භික්ඛවෙ, සාරිපුත්තො සොතා ච හොති, සාවෙතා ච, උග්ගහෙතා ච, ධාරෙතා ච, විඤ්ඤාතා ච, විඤ්ඤාපෙතා ච, කුසලො ච සහිතාසහිතස්ස, නො ච කලහකාරකො – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨහඞ්ගෙහි සමන්නාගතො සාරිපුත්තො දූතෙය්‍යං ගන්තුමරහතීති.

[අ. නි. 8.16] ‘‘යො වෙ න බ්‍යථති [බ්‍යාධති (සී. ස්‍යා.)] පත්වා, පරිසං උග්ගවාදිනිං;

න ච හාපෙති වචනං, න ච ඡාදෙති සාසනං.

‘‘අසන්දිද්ධො ච අක්ඛාති [අක්ඛාතා (ක.)], පුච්ඡිතො ච න කුප්පති;

ස වෙ තාදිසකො භික්ඛු, දූතෙය්‍යං ගන්තුමරහතී’’ති.

348. [අ. නි. 8.7] ‘‘අට්ඨහි, භික්ඛවෙ, අසද්ධම්මෙහි අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො දෙවදත්තො ආපායිකො නෙරයිකො කප්පට්ඨො අතෙකිච්ඡො. කතමෙහි අට්ඨහි? ලාභෙන, භික්ඛවෙ, අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො දෙවදත්තො ආපායිකො නෙරයිකො කප්පට්ඨො අතෙකිච්ඡො; අලාභෙන, භික්ඛවෙ…පෙ… යසෙන, භික්ඛවෙ…පෙ… අයසෙන, භික්ඛවෙ…පෙ… සක්කාරෙන, භික්ඛවෙ…පෙ… අසක්කාරෙන, භික්ඛවෙ…පෙ… පාපිච්ඡතාය, භික්ඛවෙ…පෙ… පාපමිත්තතාය භික්ඛවෙ, අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො දෙවදත්තො ආපායිකො නෙරයිකො කප්පට්ඨො අතෙකිච්ඡො – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, අට්ඨහි අසද්ධම්මෙහි අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො දෙවදත්තො ආපායිකො නෙරයිකො කප්පට්ඨො අතෙකිච්ඡො.

349. ‘‘සාධු, භික්ඛවෙ, භික්ඛු උප්පන්නං ලාභං අභිභුය්‍ය අභිභුය්‍ය විහරෙය්‍ය, උප්පන්නං අලාභං…පෙ… උප්පන්නං යසං… උප්පන්නං අයසං… උප්පන්නං සක්කාරං… උප්පන්නං අසක්කාරං… උප්පන්නං පාපිච්ඡතං… උප්පන්නං පාපමිත්තතං අභිභුය්‍ය අභිභුය්‍ය විහරෙය්‍ය. කථඤ්ච, භික්ඛවෙ, භික්ඛු අත්ථවසං පටිච්ච උප්පන්නං ලාභං අභිභුය්‍ය අභිභුය්‍ය විහරෙය්‍ය, උප්පන්නං අලාභං…පෙ… උප්පන්නං යසං… උප්පන්නං අයසං… උප්පන්නං සක්කාරං… උප්පන්නං අසක්කාරං… උප්පන්නං පාපිච්ඡතං… උප්පන්නං පාපමිත්තතං අභිභුය්‍ය අභිභුය්‍ය විහරෙය්‍ය? යං හිස්ස, භික්ඛවෙ, උප්පන්නං ලාභං අනභිභුය්‍ය විහරතො උප්පජ්ජෙය්‍යුං ආසවා විඝාතපරිළාහා, උප්පන්නං ලාභං අභිභුය්‍ය අභිභුය්‍ය විහරතො එවංසතෙ ආසවා විඝාතපරිළාහා න හොන්ති. යං හිස්ස, භික්ඛවෙ, උප්පන්නං අලාභං…පෙ… උප්පන්නං යසං… උප්පන්නං අයසං… උප්පන්නං සක්කාරං… උප්පන්නං අසක්කාරං… උප්පන්නං පාපිච්ඡතං… උප්පන්නං පාපමිත්තතං අනභිභුය්‍ය විහරතො උප්පජ්ජෙය්‍යුං ආසවා විඝාතපරිළාහා, උප්පන්නං පාපමිත්තතං අභිභුය්‍ය අභිභුය්‍ය විහරතො එවංසතෙ ආසවා විඝාතපරිළාහා න හොන්ති. ඉදං ඛො, භික්ඛවෙ, අත්ථවසං පටිච්ච උප්පන්නං ලාභං අභිභුය්‍ය අභිභුය්‍ය විහරෙය්‍ය, උප්පන්නං අලාභං…පෙ… උප්පන්නං යසං… උප්පන්නං අයසං… උප්පන්නං සක්කාරං… උප්පන්නං අසක්කාරං… උප්පන්නං පාපිච්ඡතං… උප්පන්නං පාපමිත්තතං අභිභුය්‍ය අභිභුය්‍ය විහරෙය්‍ය. තස්මාතිහ, භික්ඛවෙ, උප්පන්නං ලාභං අභිභුය්‍ය අභිභුය්‍ය විහරිස්සාම, උප්පන්නං අලාභං…පෙ… උප්පන්නං යසං… උප්පන්නං අයසං… උප්පන්නං සක්කාරං… උප්පන්නං අසක්කාරං… උප්පන්නං පාපිච්ඡතං… උප්පන්නං පාපමිත්තතං අභිභුය්‍ය අභිභුය්‍ය විහරිස්සාමාති; එවඤ්හි වො, භික්ඛවෙ, සික්ඛිතබ්බන්ති.

350. ‘‘තීහි, භික්ඛවෙ, අසද්ධම්මෙහි අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො දෙවදත්තො ආපායිකො නෙරයිකො කප්පට්ඨො අතෙකිච්ඡො. කතමෙහි තීහි? පාපිච්ඡතා, පාපමිත්තතා, ඔරමත්තකෙන විසෙසාධිගමෙන අන්තරා වොසානං ආපාදි – ඉමෙහි ඛො, භික්ඛවෙ, තීහි අසද්ධම්මෙහි අභිභූතො පරියාදින්නචිත්තො දෙවදත්තො ආපායිකො නෙරයිකො කප්පට්ඨො අතෙකිච්ඡොති.

‘‘මා ජාතු කොචි ලොකස්මිං, පාපිච්ඡො උදපජ්ජථ;

තදමිනාපි ජානාථ, පාපිච්ඡානං යථාගති.

‘‘පණ්ඩිතොති සමඤ්ඤාතො, භාවිතත්තොති සම්මතො;

ජලංව යසසා අට්ඨා, දෙවදත්තොති මෙ සුතං.

‘‘සො පමාදං අනුචිණ්ණො, ආසජ්ජ නං තථාගතං;

අවීචිනිරයං පත්තො, චතුද්වාරං භයානකං.

‘‘අදුට්ඨස්ස හි යො දුබ්භෙ, පාපකම්මං අක්‍රුබ්බතො;

තමෙව පාපං ඵුසති, දුට්ඨචිත්තං අනාදරං.

‘‘සමුද්දං විසකුම්භෙන, යො මඤ්ඤෙය්‍ය පදූසිතුං [පදුස්සිතුං (ක.)];

න සො තෙන පදූසෙය්‍ය, භෙස්මා හි උදධී මහා.

‘‘එවමෙව තථාගතං, යො වාදෙනුපහිංසති;

සමග්ගතං [සම්මාගතං (සී.), සමගතං (ස්‍යා.)] සන්තචිත්තං, වාදො තම්හි න රූහති.

‘‘තාදිසං මිත්තං ක්‍රුබ්බෙථ [කුබ්බෙථ (සී. ස්‍යා.)], තඤ්ච සෙවෙථ පණ්ඩිතො;

යස්ස මග්ගානුගො භික්ඛු, ඛයං දුක්ඛස්ස පාපුණෙ’’ති.

උපාලිපඤ්හා

351. අථ ඛො ආයස්මා උපාලි යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා උපාලි භගවන්තං එතදවොච – ‘‘සඞ්ඝරාජි සඞ්ඝරාජීති, භන්තෙ, වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො, භන්තෙ, සඞ්ඝරාජි හොති, නො ච සඞ්ඝභෙදො? කිත්තාවතා ච පන සඞ්ඝරාජි චෙව හොති සඞ්ඝභෙදො චා’’ති?

‘‘එකතො, උපාලි, එකො හොති, එකතො ද්වෙ, චතුත්ථො අනුස්සාවෙති, සලාකං ගාහෙති – ‘අයං ධම්මො, අයං විනයො, ඉදං සත්ථුසාසනං, ඉමං ගණ්හථ, ඉමං රොචෙථා’ති. එවම්පි ඛො, උපාලි, සඞ්ඝරාජි හොති, නො ච සඞ්ඝභෙදො. එකතො, උපාලි, ද්වෙ හොන්ති, එකතො ද්වෙ, පඤ්චමො අනුස්සාවෙති, සලාකං ගාහෙති – ‘අයං ධම්මො, අයං විනයො, ඉදං සත්ථුසාසනං, ඉමං ගණ්හථ, ඉමං රොචෙථා’ති. එවම්පි ඛො, උපාලි, සඞ්ඝරාජි හොති, නො ච සඞ්ඝභෙදො. එකතො, උපාලි, ද්වෙ හොන්ති, එකතො තයො, ඡට්ඨො අනුස්සාවෙති, සලාකං ගාහෙති – ‘අයං ධම්මො, අයං විනයො, ඉදං සත්ථුසාසනං, ඉමං ගණ්හථ, ඉමං රොචෙථා’ති. එවම්පි ඛො, උපාලි, සඞ්ඝරාජි හොති, නො ච සඞ්ඝභෙදො. එකතො, උපාලි, තයො හොන්ති, එකතො තයො, සත්තමො අනුස්සාවෙති, සලාකං ගාහෙති – ‘අයං ධම්මො, අයං විනයො, ඉදං සත්ථුසාසනං, ඉමං ගණ්හථ, ඉමං රොචෙථා’ති. එවම්පි ඛො, උපාලි, සඞ්ඝරාජි හොති, නො ච සඞ්ඝභෙදො. එකතො, උපාලි, තයො හොන්ති, එකතො චත්තාරො, අට්ඨමො අනුස්සාවෙති, සලාකං ගාහෙති – ‘අයං ධම්මො, අයං විනයො, ඉදං සත්ථුසාසනං, ඉමං ගණ්හථ, ඉමං රොචෙථා’ති. එවම්පි ඛො, උපාලි, සඞ්ඝරාජි හොති, නො ච සඞ්ඝභෙදො. එකතො, උපාලි, චත්තාරො හොන්ති, එකතො චත්තාරො, නවමො අනුස්සාවෙති, සලාකං ගාහෙති – ‘අයං ධම්මො, අයං විනයො, ඉදං සත්ථුසාසනං, ඉමං ගණ්හථ, ඉමං රොචෙථා’ති. එවං ඛො, උපාලි, සඞ්ඝරාජි චෙව හොති සඞ්ඝභෙදො ච. නවන්නං වා, උපාලි, අතිරෙකනවන්නං වා සඞ්ඝරාජි චෙව හොති සඞ්ඝභෙදො ච. න ඛො, උපාලි, භික්ඛුනී සඞ්ඝං භින්දති, අපි ච භෙදාය පරක්කමති, න සික්ඛමානා සඞ්ඝං භින්දති…පෙ… න සාමණෙරො සඞ්ඝං භින්දති, න සාමණෙරී සඞ්ඝං භින්දති, න උපාසකො සඞ්ඝං භින්දති, න උපාසිකා සඞ්ඝං භින්දති, අපි ච භෙදාය පරක්කමති. භික්ඛු ඛො, උපාලි, පකතත්තො, සමානසංවාසකො, සමානසීමායං ඨිතො, සඞ්ඝං භින්දතී’’ති.

352. [අ. නි. 10.37] ‘‘සඞ්ඝභෙදො සඞ්ඝභෙදොති, භන්තෙ, වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො, භන්තෙ, සඞ්ඝො භින්නො හොතී’’ති?

‘‘ඉධුපාලි, භික්ඛූ අධම්මං ධම්මොති දීපෙන්ති, ධම්මං අධම්මොති දීපෙන්ති, අවිනයං විනයොති දීපෙන්ති, විනයං අවිනයොති දීපෙන්ති, අභාසිතං අලපිතං තථාගතෙන භාසිතං ලපිතං තථාගතෙනාති දීපෙන්ති, භාසිතං ලපිතං තථාගතෙන අභාසිතං අලපිතං තථාගතෙනාති දීපෙන්ති, අනාචිණ්ණං තථාගතෙන ආචිණ්ණං තථාගතෙනාති දීපෙන්ති, ආචිණ්ණං තථාගතෙන අනාචිණ්ණං තථාගතෙනාති දීපෙන්ති, අපඤ්ඤත්තං තථාගතෙන පඤ්ඤත්තං තථාගතෙනාති දීපෙන්ති, පඤ්ඤත්තං තථාගතෙන අපඤ්ඤත්තං තථාගතෙනාති දීපෙන්ති, අනාපත්තිං ආපත්තීති දීපෙන්ති, ආපත්තිං අනාපත්තීති දීපෙන්ති, ලහුකං ආපත්තිං ගරුකා ආපත්තීති දීපෙන්ති, ගරුකං ආපත්තිං ලහුකා ආපත්තීති දීපෙන්ති, සාවසෙසං ආපත්තිං අනවසෙසා ආපත්තීති දීපෙන්ති, අනවසෙසං ආපත්තිං සාවසෙසා ආපත්තීති දීපෙන්ති, දුට්ඨුල්ලං ආපත්තිං අදුට්ඨුලා ආපත්තීති දීපෙන්ති, අදුට්ඨුල්ලං ආපත්තිං දුට්ඨුල්ලා ආපත්තීති දීපෙන්ති. තෙ ඉමෙහි අට්ඨාරසහි වත්ථූහි අපකස්සන්ති, අවපකස්සන්ති, ආවෙනිං [ආවෙණි (සී.), ආවෙණිකං (ස්‍යා.)] උපොසථං කරොන්ති, ආවෙනිං පවාරණං කරොන්ති, ආවෙනිං සඞ්ඝකම්මං කරොන්ති. එත්තාවතා ඛො, උපාලි, සඞ්ඝො භින්නො හොතී’’ති.

353. [අ. නි. 10.37] ‘‘සඞ්ඝසාමග්ගී සඞ්ඝසාමග්ගීති, භන්තෙ, වුච්චති. කිත්තාවතා නු ඛො, භන්තෙ, සඞ්ඝො සමග්ගො හොතී’’ති? ‘‘ඉධුපාලි, භික්ඛූ අධම්මං අධම්මොති දීපෙන්ති, ධම්මං ධම්මොති දීපෙන්ති, අවිනයං අවිනයොති දීපෙන්ති, විනයං විනයොති දීපෙන්ති, අභාසිතං අලපිතං තථාගතෙන අභාසිතං අලපිතං තථාගතෙනාති දීපෙන්ති, භාසිතං ලපිතං තථාගතෙන භාසිතං ලපිතං තථාගතෙනාති දීපෙන්ති, අනාචිණ්ණං තථාගතෙන අනාචිණ්ණං තථාගතෙනාති දීපෙන්ති, ආචිණ්ණං තථාගතෙන ආචිණ්ණං තථාගතෙනාති දීපෙන්ති, අපඤ්ඤත්තං තථාගතෙන අපඤ්ඤත්තං තථාගතෙනාති දීපෙන්ති, පඤ්ඤත්තං තථාගතෙන පඤ්ඤත්තං තථාගතෙනාති දීපෙන්ති, අනාපත්තිං අනාපත්තීති දීපෙන්ති, ආපත්තිං ආපත්තීති දීපෙන්ති, ලහුකං ආපත්තිං ලහුකා ආපත්තීති දීපෙන්ති, ගරුකං ආපත්තිං ගරුකා ආපත්තීති දීපෙන්ති, සාවසෙසං ආපත්තිං සාවසෙසා ආපත්තීති දීපෙන්ති, අනවසෙසං ආපත්තිං අනවසෙසා ආපත්තීති දීපෙන්ති, දුට්ඨුල්ලං ආපත්තිං දුට්ඨුල්ලා ආපත්තීති දීපෙන්ති, අදුට්ඨුල්ලං ආපත්තිං අදුට්ඨුල්ලා ආපත්තීති දීපෙන්ති. තෙ ඉමෙහි අට්ඨාරසහි වත්ථූහි න අපකස්සන්ති, න අවපකස්සන්ති, න ආවෙනිං උපොසථං කරොන්ති, න ආවෙනිං පවාරණං කරොන්ති, න ආවෙනිං සඞ්ඝකම්මං කරොන්ති. එත්තාවතා ඛො, උපාලි, සඞ්ඝො සමග්ගො හොතී’’ති.

354. ‘‘සමග්ගං පන, භන්තෙ, සඞ්ඝං භින්දිත්වා කිං සො පසවතී’’ති? ‘‘සමග්ගං ඛො, උපාලි, සඞ්ඝං භින්දිත්වා කප්පට්ඨිකං කිබ්බිසං පසවති, කප්පං නිරයම්හි පච්චතී’’ති.

[ඉතිවු. 18; අ. නි. 10.39] ‘‘ආපායිකො නෙරයිකො, කප්පට්ඨො සඞ්ඝභෙදකො;

වග්ගරතො අධම්මට්ඨො, යොගක්ඛෙමා පධංසති;

සඞ්ඝං සමග්ගං භින්දිත්වා, කප්පං නිරයම්හි පච්චතී’’ති.

‘‘භින්නං පන, භන්තෙ, සඞ්ඝං සමග්ගං කත්වා කිං සො පසවතී’’ති? ‘‘භින්නං ඛො, උපාලි, සඞ්ඝං සමග්ගං කත්වා බ්‍රහ්මං පුඤ්ඤං පසවති, කප්පං සග්ගම්හි මොදතී’’ති.

[ඉත්තිවු. 18; අ. නි. 10.40] ‘‘සුඛා සඞ්ඝස්ස සාමග්ගී, සමග්ගානඤ්ච අනුග්ගහො;

සමග්ගරතො ධම්මට්ඨො, යොගක්ඛෙමා න ධංසති;

සඞ්ඝං සමග්ගං කත්වාන, කප්පං සග්ගම්හි මොදතී’’ති.

355. [පරි. 459] ‘‘සියා නු ඛො, භන්තෙ, සඞ්ඝභෙදකො ආපායිකො, නෙරයිකො, කප්පට්ඨො, අතෙකිච්ඡො’’ති? ‘‘සියා, උපාලි, සඞ්ඝභෙදකො ආපායිකො, නෙරයිකො, කප්පට්ඨො, අතෙකිච්ඡො’’ති.

[පරි. 459] ‘‘සියා [සියා නු ඛො (ස්‍යා. කං.)] පන, භන්තෙ, සඞ්ඝභෙදකො න ආපායිකො, න නෙරයිකො, න කප්පට්ඨො, න අතෙකිච්ඡො’’ති? ‘‘සියා, උපාලි, සඞ්ඝභෙදකො න ආපායිකො, න නෙරයිකො, න කප්පට්ඨො, න අතෙකිච්ඡො’’ති.

‘‘කතමො පන, භන්තෙ, සඞ්ඝභෙදකො ආපායිකො, නෙරයිකො, කප්පට්ඨො, අතෙකිච්ඡො’’ති? ‘‘ඉධුපාලි, භික්ඛු අධම්මං ධම්මොති දීපෙති. තස්මිං අධම්මදිට්ඨි, භෙදෙ අධම්මදිට්ඨි, විනිධාය දිට්ඨිං, විනිධාය ඛන්තිං, විනිධාය රුචිං, විනිධාය භාවං, අනුස්සාවෙති, සලාකං ගාහෙති – ‘අයං ධම්මො, අයං විනයො, ඉදං සත්ථුසාසනං, ඉමං ගණ්හථ, ඉමං රොචෙථා’ති. අයම්පි ඛො, උපාලි, සඞ්ඝභෙදකො ආපායිකො, නෙරයිකො, කප්පට්ඨො, අතෙකිච්ඡො.

‘‘පුන චපරං, උපාලි, භික්ඛු අධම්මං ධම්මොති දීපෙති. තස්මිං අධම්මදිට්ඨි, භෙදෙ ධම්මදිට්ඨි, විනිධාය දිට්ඨිං, විනිධාය ඛන්තිං, විනිධාය රුචිං, විනිධාය භාවං, අනුස්සාවෙති, සලාකං ගාහෙති – ‘අයං ධම්මො, අයං විනයො, ඉදං සත්ථුසාසනං, ඉමං ගණ්හථ, ඉමං රොචෙථා’ති. අයම්පි ඛො, උපාලි, සඞ්ඝභෙදකො ආපායිකො, නෙරයිකො, කප්පට්ඨො, අතෙකිච්ඡො.

‘‘පුන චපරං, උපාලි, භික්ඛු අධම්මං ධම්මොති දීපෙති. තස්මිං අධම්මදිට්ඨි, භෙදෙ වෙමතිකො, විනිධාය දිට්ඨිං, විනිධාය ඛන්තිං, විනිධාය රුචිං, විනිධාය භාවං, අනුස්සාවෙති, සලාකං ගාහෙති – ‘අයං ධම්මො, අයං විනයො, ඉදං සත්ථුසාසනං, ඉමං ගණ්හථ, ඉමං රොචෙථා’ති. අයම්පි ඛො, උපාලි, සඞ්ඝභෙදකො ආපායිකො, නෙරයිකො, කප්පට්ඨො, අතෙකිච්ඡො.

‘‘පුන චපරං, උපාලි, භික්ඛු අධම්මං ධම්මොති දීපෙති. තස්මිං ධම්මදිට්ඨි, භෙදෙ අධම්මදිට්ඨි…පෙ… (තස්මිං ධම්මදිට්ඨි භෙදෙ ධම්මදිට්ඨි) [( ) ස්‍යාමපොත්ථකෙ නත්ථි, විමතිවිනොදනීටීකාය සමෙති]. තස්මිං ධම්මදිට්ඨි භෙදෙ වෙමතිකො. තස්මිං වෙමතිකො භෙදෙ අධම්මදිට්ඨි. තස්මිං වෙමතිකො භෙදෙ ධම්මදිට්ඨි. තස්මිං වෙමතිකො භෙදෙ වෙමතිකො විනිධාය දිට්ඨිං, විනිධාය ඛන්තිං, විනිධාය රුචිං, විනිධාය භාවං, අනුස්සාවෙති, සලාකං ගාහෙති – ‘අයං ධම්මො, අයං විනයො, ඉදං සත්ථුසාසනං, ඉමං ගණ්හථ, ඉමං රොචෙථා’ති. අයම්පි ඛො, උපාලි, සඞ්ඝභෙදකො ආපායිකො, නෙරයිකො, කප්පට්ඨො, අතෙකිච්ඡො.

‘‘පුන චපරං, උපාලි, භික්ඛු ධම්මං අධම්මොති දීපෙති…පෙ… අවිනයං විනයොති දීපෙති… විනයං අවිනයොති දීපෙති… අභාසිතං අලපිතං තථාගතෙන භාසිතං ලපිතං තථාගතෙනාති දීපෙති… භාසිතං ලපිතං තථාගතෙන අභාසිතං අලපිතං තථාගතෙනාති දීපෙති… අනාචිණ්ණං තථාගතෙන ආචිණ්ණං තථාගතෙනාති දීපෙති… ආචිණ්ණං තථාගතෙන අනාචිණ්ණං තථාගතෙනාති දීපෙති… අපඤ්ඤත්තං තථාගතෙන පඤ්ඤත්තං තථාගතෙනාති දීපෙති… පඤ්ඤත්තං තථාගතෙන අපඤ්ඤත්තං තථාගතෙනාති දීපෙති… අනාපත්තිං ආපත්තීති දීපෙති… ආපත්තිං අනාපත්තීති දීපෙති… ලහුකං ආපත්තිං ගරුකා ආපත්තීති දීපෙති… ගරුකං ආපත්තිං ලහුකා ආපත්තීති දීපෙති… සාවසෙසං ආපත්තිං අනවසෙසා ආපත්තීති දීපෙති… අනවසෙසං ආපත්තිං සාවසෙසා ආපත්තීති දීපෙති… දුට්ඨුල්ලං ආපත්තිං අදුට්ඨුල්ලා ආපත්තීති දීපෙති… අදුට්ඨුල්ලං ආපත්තිං දුට්ඨුල්ලා ආපත්තීති දීපෙති… තස්මිං අධම්මදිට්ඨි, භෙදෙ අධම්මදිට්ඨි…පෙ… තස්මිං අධම්මදිට්ඨි, භෙදෙ ධම්මදිට්ඨි … තස්මිං අධම්මදිට්ඨි, භෙදෙ වෙමතිකො… තස්මිං ධම්මදිට්ඨි, භෙදෙ අධම්මදිට්ඨි… (තස්මිං ධම්මදිට්ඨි, භෙදෙ ධම්මදිට්ඨි) [( ) ස්‍යාමපොත්ථකෙ නත්ථි] … තස්මිං ධම්මදිට්ඨි, භෙදෙ වෙමතිකො… තස්මිං වෙමතිකො, භෙදෙ අධම්මදිට්ඨි… තස්මිං වෙමතිකො, භෙදෙ ධම්මදිට්ඨි… තස්මිං වෙමතිකො, භෙදෙ වෙමතිකො, විනිධාය දිට්ඨිං, විනිධාය ඛන්තිං, විනිධාය රුචිං, විනිධාය භාවං, අනුස්සාවෙති, සලාකං ගාහෙති – ‘අයං ධම්මො, අයං විනයො, ඉදං සත්ථුසාසනං, ඉමං ගණ්හථ, ඉමං රොචෙථා’ති. අයම්පි ඛො, උපාලි, සඞ්ඝභෙදකො ආපායිකො, නෙරයිකො, කප්පට්ඨො, අතෙකිච්ඡො’’ති.

‘‘කතමො පන, භන්තෙ, සඞ්ඝභෙදකො න ආපායිකො, න නෙරයිකො, න කප්පට්ඨො, න අතෙකිච්ඡො’’ති? ‘‘ඉධුපාලි, භික්ඛු අධම්මං ධම්මොති දීපෙති. තස්මිං ධම්මදිට්ඨි, භෙදෙ ධම්මදිට්ඨි, අවිනිධාය දිට්ඨිං, අවිනිධාය ඛන්තිං, අවිනිධාය රුචිං, අවිනිධාය භාවං, අනුස්සාවෙති, සලාකං ගාහෙති – ‘අයං ධම්මො, අයං විනයො, ඉදං සත්ථුසාසනං, ඉමං ගණ්හථ, ඉමං රොචෙථා’ති. අයම්පි ඛො, උපාලි, සඞ්ඝභෙදකො න ආපායිකො, න නෙරයිකො, න කප්පට්ඨො, න අතෙකිච්ඡො.

‘‘පුන චපරං, උපාලි, භික්ඛු ධම්මං අධම්මොති දීපෙති…පෙ… දුට්ඨුල්ලං ආපත්තිං අදුට්ඨුල්ලා ආපත්තීති දීපෙති. තස්මිං ධම්මදිට්ඨි, භෙදෙ ධම්මදිට්ඨි, අවිනිධාය දිට්ඨිං, අවිනිධාය ඛන්තිං, අවිනිධාය රුචිං, අවිනිධාය භාවං, අනුස්සාවෙති, සලාකං ගාහෙති – ‘අයං ධම්මො, අයං විනයො, ඉදං සත්ථුසාසනං, ඉමං ගණ්හථ, ඉමං රොචෙථා’ති. අයම්පි ඛො, උපාලි, සඞ්ඝභෙදකො න ආපායිකො, න නෙරයිකො, න කප්පට්ඨො, න අතෙකිච්ඡො’’ති.

තතියභාණවාරො නිට්ඨිතො.

සඞ්ඝභෙදකක්ඛන්ධකො සත්තමො.

තස්සුද්දානං –

අනුපියෙ අභිඤ්ඤාතා, සුඛුමාලො න ඉච්ඡති;

කසා වපා අභි නින්නෙ, නිද්ධා ලාවෙ ච උබ්බහෙ.

පුඤ්ජමද්දපලාලඤ්ච, භුසඔඵුණනීහරෙ;

ආයතිම්පි න ඛීයන්ති, පිතරො ච පිතාමහා.

භද්දියො අනුරුද්ධො ච, ආනන්දො භගු කිමිලො;

සක්‍යමානො ච කොසම්බිං, පරිහායි කකුධෙන ච.

පකාසෙසි පිතුනො ච, පුරිසෙ සිලං නාළාගිරිං;

තිකපඤ්චගරුකො ඛො, භින්දි ථුල්ලච්චයෙන ච;

තයො අට්ඨ පුන තීණි, රාජි භෙදා සියා නු ඛොති.

සඞ්ඝභෙදකක්ඛන්ධකං නිට්ඨිතං.