1. පඨමභාණවාරො
446. තෙන ඛො පන සමයෙන වස්සසතපරිනිබ්බුතෙ භගවති වෙසාලිකා වජ්ජිපුත්තකා භික්ඛූ වෙසාලියං දස වත්ථූනි දීපෙන්ති – කප්පති සිඞ්ගිලොණකප්පො, කප්පති ද්වඞ්ගුලකප්පො, කප්පති ගාමන්තරකප්පො, කප්පති ආවාසකප්පො, කප්පති අනුමතිකප්පො, කප්පති ආචිණ්ණකප්පො, කප්පති අමථිතකප්පො, කප්පති ජළොගිං පාතුං, කප්පති අදසකං නිසීදනං, කප්පති ජාතරූපරජතන්ති.
තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා යසො කාකණ්ඩකපුත්තො වජ්ජීසු චාරිකං චරමානො යෙන වෙසාලී තදවසරි. තත්‍ර සුදං ආයස්මා යසො කාකණ්ඩකපුත්තො වෙසාලියං විහරති මහාවනෙ කූටාගාරසාලායං. තෙන ඛො පන සමයෙන වෙසාලිකා වජ්ජිපුත්තකා භික්ඛූ තදහුපොසථෙ කංසපාතිං [කංසචාටිං (ස්‍යා.)] උදකෙන පූරෙත්වා මජ්ඣෙ භික්ඛුසඞ්ඝස්ස ඨපෙත්වා ආගතාගතෙ වෙසාලිකෙ උපාසකෙ එවං වදන්ති – ‘‘දෙථාවුසො, සඞ්ඝස්ස කහාපණම්පි අඩ්ඪම්පි පාදම්පි මාසකරූපම්පි. භවිස්සති සඞ්ඝස්ස පරික්ඛාරෙන කරණීය’’න්ති. එවං වුත්තෙ ආයස්මා යසො කාකණ්ඩකපුත්තො වෙසාලිකෙ උපාසකෙ එතදවොච – ‘‘මාවුසො, අදත්ථ සඞ්ඝස්ස කහාපණම්පි අඩ්ඪම්පි පාදම්පි මාසකරූපම්පි. න කප්පති සමණානං සක්‍යපුත්තියානං ජාතරූපරජතං; න සාදියන්ති සමණා සක්‍යපුත්තියා ජාතරූපරජතං; න පටිග්ගණ්හන්ති සමණා සක්‍යපුත්තියා ජාතරූපරජතං; නික්ඛිත්තමණිසුවණ්ණා සමණා සක්‍යපුත්තියා අපෙතජාතරූපරජතා’’ති. එවම්පි ඛො වෙසාලිකා උපාසකා ආයස්මතා යසෙන කාකණ්ඩකපුත්තෙන වුච්චමානා අදංසුයෙව සඞ්ඝස්ස කහාපණම්පි අඩ්ඪම්පි පාදම්පි මාසකරූපම්පි.
අථ ඛො වෙසාලිකා වජ්ජිපුත්තකා භික්ඛූ තස්සා රත්තියා අච්චයෙන තං හිරඤ්ඤං භික්ඛග්ගෙන [භික්ඛුග්ගෙන (ස්‍යා.)] පටිවීසං [පටිවිංසං (සී.), පටිවිසං (ස්‍යා.)] ඨපෙත්වා භාජෙසුං. අථ ඛො වෙසාලිකා වජ්ජිපුත්තකා භික්ඛූ ආයස්මන්තං යසං කාකණ්ඩකපුත්තං එතදවොචුං – ‘‘එසො තෙ, ආවුසො යස, හිරඤ්ඤස්ස පටිවීසො’’ති. ‘‘නත්ථි, මෙ ආවුසො, හිරඤ්ඤස්ස පටිවීසො, නාහං හිරඤ්ඤං සාදියාමී’’ති. අථ ඛො වෙසාලිකා වජ්ජිපුත්තකා භික්ඛූ – ‘‘අයං ආවුසො යසො කාකණ්ඩකපුත්තො උපාසකෙ සද්ධෙ පසන්නෙ අක්කොසති, පරිභාසති, අප්පසාදං කරොති; හන්දස්ස මයං පටිසාරණීයකම්මං කරොමා’’ති තෙ. තස්ස පටිසාරණීයකම්මං අකංසු. අථ ඛො ආයස්මා යසො කාකණ්ඩකපුත්තො වෙසාලිකෙ වජ්ජිපුත්තකෙ භික්ඛූ එතදවොච – ‘‘භගවතා, ආවුසො, පඤ්ඤත්තං – ‘පටිසාරණීයකම්මකතස්ස භික්ඛුනො අනුදූතො දාතබ්බො’ති. දෙථ මෙ, ආවුසො, අනුදූතං භික්ඛු’’න්ති.
අථ ඛො වෙසාලිකා වජ්ජිපුත්තකා භික්ඛූ එකං භික්ඛුං සම්මන්නිත්වා ආයස්මතො යසස්ස කාකණ්ඩකපුත්තස්ස අනුදූතං අදංසු. අථ ඛො ආයස්මා යසො කාකණ්ඩකපුත්තො අනුදූතෙන භික්ඛුනා සද්ධිං වෙසාලිං පවිසිත්වා වෙසාලිකෙ උපාසකෙ එතදවොච – ‘‘අහං කිරායස්මන්තෙ උපාසකෙ සද්ධෙ පසන්නෙ අක්කොසාමි, පරිභාසාමි, අප්පසාදං කරොමි; යොහං අධම්මං අධම්මොති වදාමි, ධම්මං ධම්මොති වදාමි, අවිනයං අවිනයොති වදාමි, විනයං විනයොති වදාමි.
447. ‘‘එකමිදං, ආවුසො, සමයං භගවා සාවත්ථියං විහරති ජෙතවනෙ අනාථපිණ්ඩිකස්ස ආරාමෙ. තත්‍ර ඛො, ආවුසො, භගවා භික්ඛූ ආමන්තෙසි – [අ. නි. 4.50] ‘චත්තාරොමෙ, භික්ඛවෙ, චන්දිමසූරියානං උපක්කිලෙසා, යෙහි උපක්කිලෙසෙහි උපක්කිලිට්ඨා චන්දිමසූරියා න තපන්ති, න භාසන්ති, න විරොචන්ති. කතමෙ චත්තාරො? අබ්භං, භික්ඛවෙ, චන්දිමසූරියානං උපක්කිලෙසො, යෙන උපක්කිලෙසෙන උපක්කිලිට්ඨා චන්දිමසූරියා න තපන්ති, න භාසන්ති න විරොචන්ති. මහිකා, භික්ඛවෙ, චන්දිමසූරියානං උපක්කිලෙසො, යෙන උපක්කිලෙසෙන උපක්කිලිට්ඨා චන්දිමසූරියා න තපන්ති, න භාසන්ති, න විරොචන්ති, ධූමරජො, භික්ඛවෙ, චන්දිමසූරියානං උපක්කිලෙසො, යෙන උපක්කිලෙසෙන උපක්කිලිට්ඨා චන්දිමසූරියා න තපන්ති, න භාසන්ති, න විරොචන්ති. රාහු, භික්ඛවෙ, අසුරින්දො චන්දිමසූරියානං උපක්කිලෙසො, යෙන උපක්කිලෙසෙන උපක්කිලිට්ඨා චන්දිමසූරියා න තපන්ති, න භාසන්ති, න විරොචන්ති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො චන්දිමසූරියානං උපක්කිලෙසා, යෙහි උපක්කිලෙසෙහි උපක්කිලිට්ඨා චන්දිමසූරියා න තපන්ති, න භාසන්ති, න විරොචන්ති. එවමෙව ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරොමෙ සමණබ්‍රාහ්මණානං උපක්කිලෙසා, යෙහි උපක්කිලෙසෙහි උපක්කිලිට්ඨා එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා න තපන්ති, න භාසන්ති, න විරොචන්ති. කතමෙ චත්තාරො? සන්ති, භික්ඛවෙ, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා සුරං පිවන්ති, මෙරයං පිවන්ති, සුරාමෙරයපානා අප්පටිවිරතා – අයං, භික්ඛවෙ, පඨමො සමණබ්‍රාහ්මණානං උපක්කිලෙසො, යෙන උපක්කිලෙසෙන උපක්කිලිට්ඨා එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා න තපන්ති, න භාසන්ති, න විරොචන්ති. පුන චපරං, භික්ඛවෙ, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවන්ති, මෙථුනධම්මා අප්පටිවිරතා – අයං, භික්ඛවෙ, දුතියො සමණබ්‍රාහ්මණානං උපක්කිලෙසො, යෙන උපක්කිලෙසෙන උපක්කිලිට්ඨා එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා න තපන්ති, න භාසන්ති, න විරොචන්ති. පුන චපරං, භික්ඛවෙ, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා ජාතරූපරජතං සාදියන්ති, ජාතරූපරජතප්පටිග්ගහණා අප්පටිවිරතා – අයං, භික්ඛවෙ, තතියො සමණබ්‍රාහ්මණානං උපක්කිලෙසො, යෙන උපක්කිලෙසෙන උපක්කිලිට්ඨා එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා න තපන්ති, න භාසන්ති, න විරොචන්ති. පුන චපරං, භික්ඛවෙ, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා මිච්ඡාජීවෙන ජීවිතං කප්පෙන්ති; මිච්ඡාජීවා අප්පටිවිරතා – අයං, භික්ඛවෙ, චතුත්ථො සමණබ්‍රාහ්මණානං උපක්කිලෙසො, යෙන උපක්කිලෙසෙන උපක්කිලිට්ඨා එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා න තපන්ති, න භාසන්ති, න විරොචන්ති. ඉමෙ ඛො, භික්ඛවෙ, චත්තාරො සමණබ්‍රාහ්මණානං උපක්කිලෙසා, යෙහි උපක්කිලෙසෙහි උපක්කිලිට්ඨා එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා න තපන්ති, න භාසන්ති, න විරොචන්ති’. ‘‘ඉදමවොචාවුසො, භගවා. ඉදං වත්වාන සුගතො අථාපරං එතදවොච සත්ථා –
‘‘රාගදොසපරික්ලිට්ඨා, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා;
අවිජ්ජානිවුටා [අවිජ්ජානීවුතා (ස්‍යා.)] පොසා, පියරූපාභිනන්දිනො.
‘‘සුරං පිවන්ති මෙරයං, පටිසෙවන්ති මෙථුනං;
රජතං ජාතරූපඤ්ච, සාදියන්ති අවිද්දසූ.
‘‘මිච්ඡාජීවෙන ජීවන්ති, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා;
එතෙ උපක්කිලෙසා වුත්තා, බුද්ධෙනාදිච්චබන්ධුනා.
‘‘යෙහි උපක්කිලෙසෙහි උපක්කිලිට්ඨා, එකෙ සමණබ්‍රාහ්මණා;
න තපන්ති න භාසන්ති, අසුද්ධා සරජා මගා.
‘‘අන්ධකාරෙන ඔනද්ධා, තණ්හාදාසා සනෙත්තිකා;
වඩ්ඪෙන්ති කටසිං ඝොරං, ආදියන්ති පුනබ්භවන්ති.
‘‘එවංවාදී කිරාහං ආයස්මන්තෙ උපාසකෙ සද්ධෙ පසන්නෙ අක්කොසාමි, පරිභාසාමි, අප්පසාදං කරොමි; යොහං අධම්මං අධම්මොති වදාමි, ධම්මං ධම්මොති වදාමි, අවිනයං අවිනයොති වදාමි, විනයං විනයොති වදාමි.
448. [සං. නි. 4.362 ඉදං වත්ථු ආගතං] ‘‘එකමිදං, ආවුසො, සමයං භගවා රාජගහෙ විහරති වෙළුවනෙ කලන්දකනිවාපෙ. තෙන ඛො පන සමයෙන රාජන්තෙපුරෙ රාජපරිසායං සන්නිසින්නානං සන්නිපතිතානං අයමන්තරකථා උදපාදි – ‘කප්පති සමණානං සක්‍යපුත්තියානං ජාතරූපරජතං; සාදියන්ති සමණා සක්‍යපුත්තියා ජාතරූපරජතං; පටිග්ගණ්හන්ති සමණා සක්‍යපුත්තියා ජාතරූපරජත’න්ති. තෙන ඛො පනාවුසො සමයෙන, මණිචූළකො ගාමණී තස්සං පරිසායං නිසින්නො හොති. අථ ඛො, ආවුසො, මණිචූළකො ගාමණී තං පරිසං එතදවොච – ‘මා අය්‍යා එවං අවචුත්ථ. න කප්පති සමණානං සක්‍යපුත්තියානං ජාතරූපරජතං; න සාදියන්ති සමණා සක්‍යපුත්තියා ජාතරූපරජතං; න පටිග්ගණ්හන්ති සමණා සක්‍යපුත්තියා ජාතරූපරජතං; නික්ඛිත්තමණිසුවණ්ණා සමණා සක්‍යපුත්තියා අපෙතජාතරූපරජතා’ති. අසක්ඛි ඛො, ආවුසො, මණිචූළකො ගාමණී තං පරිසං සඤ්ඤාපෙතුං.
‘‘අථ ඛො, ආවුසො, මණිචූළකො ගාමණී තං පරිසං සඤ්ඤාපෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා භගවන්තං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො, ආවුසො, මණිචූළකො ගාමණී භගවන්තං එතදවොච – ‘ඉධ, භන්තෙ, රාජන්තෙපුරෙ රාජපරිසායං සන්නිසින්නානං සන්නිපතිතානං අයමන්තරකථා උදපාදි – කප්පති සමණානං සක්‍යපුත්තියානං ජාතරූපරජතං; සාදියන්ති සමණා සක්‍යපුත්තියා ජාතරූපරජතං; පටිග්ගණ්හන්ති සමණා සක්‍යපුත්තියා ජාතරූපරජතන්ති. එවං වුත්තෙ අහං භන්තෙ, තං පරිසං එතදවොචං – මා අය්‍යා එවං අවචුත්ථ. න කප්පති සමණානං සක්‍යපුත්තියානං ජාතරූපරජතං; න සාදියන්ති සමණා සක්‍යපුත්තියා ජාතරූපරජතං; න පටිග්ගණ්හන්ති සමණා සක්‍යපුත්තියා ජාතරූපරජතං; නික්ඛිත්තමණිසුවණ්ණා සමණා සක්‍යපුත්තියා අපෙතජාතරූපරජතාති. අසක්ඛිං ඛො අහං, භන්තෙ, තං පරිසං සඤ්ඤාපෙතුං. කච්චාහං, භන්තෙ, එවං බ්‍යාකරමානො වුත්තවාදී චෙව භගවතො හොමි, න ච භගවන්තං අභූතෙන අබ්භාචික්ඛාමි, ධම්මස්ස චානුධම්මං බ්‍යාකරොමි, න ච කොචි සහධම්මිකො වාදානුවාදො ගාරය්හං ඨානං ආගච්ඡතී’ති? ‘තග්ඝ ත්වං, ගාමණි, එවං බ්‍යාකරමානො වුත්තවාදී චෙව මෙ හොසි; න ච මං අභූතෙන අබ්භාචික්ඛසි [පාරා. 582], ධම්මස්ස චානුධම්මං බ්‍යාකරොසි, න ච කොචි සහධම්මිකො වාදානුවාදො ගාරය්හං ඨානං ආගච්ඡති. න හි, ගාමණි, කප්පති සමණානං සක්‍යපුත්තියානං ජාතරූපරජතං; න සාදියන්ති සමණා සක්‍යපුත්තියා ජාතරූපරජතං; න පටිග්ගණ්හන්ති සමණා සක්‍යපුත්තියා ජාතරූපරජතං; නික්ඛිත්තමණිසුවණ්ණා සමණා සක්‍යපුත්තියා අපෙතජාතරූපරජතා. යස්ස ඛො, ගාමණි, ජාතරූපරජතං කප්පති, පඤ්චපි තස්ස කාමගුණා කප්පන්ති. යස්ස පඤ්ච කාමගුණා කප්පන්ති එකංසෙනෙතං, ගාමණි, ධාරෙය්‍යාසි – අස්සමණධම්මො අසක්‍යපුත්තියධම්මොති. අපි චාහං, ගාමණි, එවං වදාමි තිණං තිණත්ථිකෙන පරියෙසිතබ්බං; දාරු දාරුත්ථිකෙන පරියෙසිතබ්බං; සකටං සකටත්ථිකෙන පරියෙසිතබ්බං; පුරිසො පුරිසත්ථිකෙන පරියෙසිතබ්බො. න ත්වෙවාහං, ගාමණි, කෙනචි පරියායෙන ජාතරූපරජතං සාදිතබ්බං පරියෙසිතබ්බන්ති වදාමී’ති.
‘‘එවංවාදී කිරාහං ආයස්මන්තෙ උපාසකෙ සද්ධෙ පසන්නෙ අක්කොසාමි, පරිභාසාමි, අප්පසාදං කරොමි; යොහං අධම්මං අධම්මොති වදාමි, ධම්මං ධම්මොති වදාමි, අවිනයං අවිනයොති වදාමි, විනයං විනයොති වදාමි.
449. ‘‘එකමිදං, ආවුසො, සමයං භගවා රාජගහෙ ආයස්මන්තං උපනන්දං සක්‍යපුත්තං ආරබ්භ ජාතරූපරජතං පටික්ඛිපි, සික්ඛාපදඤ්ච පඤ්ඤපෙසි. එවංවාදී කිරාහං ආයස්මන්තෙ උපාසකෙ සද්ධෙ පසන්නෙ අක්කොසාමි, පරිභාසාමි, අප්පසාදං කරොමි; යොහං අධම්මං අධම්මොති වදාමි, ධම්මං ධම්මොති වදාමි, අවිනයං අවිනයොති වදාමි, විනයං විනයොති වදාමී’’ති.
එවං වුත්තෙ වෙසාලිකා උපාසකා ආයස්මන්තං යසං කාකණ්ඩකපුත්තං එතදවොචුං – ‘‘එකොව භන්තෙ, අය්‍යො යසො කාකණ්ඩකපුත්තො සමණො සක්‍යපුත්තියො. සබ්බෙවිමෙ අස්සමණා අසක්‍යපුත්තියා. වසතු, භන්තෙ, අය්‍යො යසො කාකණ්ඩකපුත්තො වෙසාලියං. මයං අය්‍යස්ස යසස්ස කාකණ්ඩකපුත්තස්ස උස්සුක්කං කරිස්සාම චීවරපිණ්ඩපාතසෙනාසනගිලානප්පච්චයභෙසජ්ජපරික්ඛාරාන’’න්ති. අථ ඛො ආයස්මා යසො කාකණ්ඩකපුත්තො වෙසාලිකෙ උපාසකෙ සඤ්ඤාපෙත්වා අනුදූතෙන භික්ඛුනා සද්ධිං ආරාමං අගමාසි.
අථ ඛො වෙසාලිකා වජ්ජිපුත්තකා භික්ඛූ අනුදූතං භික්ඛුං පුච්ඡිංසු – ‘‘ඛමාපිතාවුසො, යසෙන කාකණ්ඩකපුත්තෙන වෙසාලිකා උපාසකා’’ති? ‘‘උපාසකෙහි පාපිකං නො, ආවුසො, කතං. එකොව යසො කාකණ්ඩකපුත්තො සමණො සක්‍යපුත්තියො කතො. සබ්බෙව මයං අස්සමණා අසක්‍යපුත්තියා කතා’’ති. අථ ඛො වෙසාලිකා වජ්ජිපුත්තකා භික්ඛූ – ‘‘අයං, ආවුසො, යසො කාකණ්ඩකපුත්තො අම්හෙහි අසම්මතො ගිහීනං පකාසෙසි; හන්දස්ස මයං උක්ඛෙපනීයකම්මං කරොමා’’ති. තෙ තස්ස උක්ඛෙපනීයකම්මං කත්තුකාමා සන්නිපතිංසු. අථ ඛො ආයස්මා යසො කාකණ්ඩකපුත්තො වෙහාසං අබ්භුග්ගන්ත්වා කොසම්බියං පච්චුට්ඨාසි.
450. අථ ඛො ආයස්මා යසො කාකණ්ඩකපුත්තො පාවෙය්‍යකානඤ්ච [පාඨෙය්‍යකානඤ්ච (ස්‍යා.)] අවන්තිදක්ඛිණාපථකානඤ්ච භික්ඛූනං සන්තිකෙ දූතං පාහෙසි – ‘‘ආගච්ඡන්තු ආයස්මන්තා; ඉමං අධිකරණං ආදියිස්සාම. පුරෙ අධම්මො දිප්පති, ධම්මො පටිබාහිය්‍යති; අවිනයො දිප්පති, විනයො පටිබාහිය්‍යති; පුරෙ අධම්මවාදිනො බලවන්තො හොන්ති, ධම්මවාදිනො දුබ්බලා හොන්ති; අවිනයවාදිනො බලවන්තො හොන්ති, විනයවාදිනො දුබ්බලා හොන්තී’’ති.
තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා සම්භූතො සාණවාසී අහොගඞ්ගෙ පබ්බතෙ පටිවසති. අථ ඛො ආයස්මා යසො කාකණ්ඩකපුත්තො යෙන අහොගඞ්ගො පබ්බතො, යෙනායස්මා සම්භූතො සාණවාසී තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං සම්භූතං සාණවාසිං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා යසො කාකණ්ඩකපුත්තො ආයස්මන්තං සම්භූතං සාණවාසිං එතදවොච – ‘‘ඉමෙ, භන්තෙ, වෙසාලිකා වජ්ජිපුත්තකා භික්ඛූ වෙසාලියං දස වත්ථූනි දීපෙන්ති – කප්පති සිඞ්ගිලොණකප්පො, කප්පති ද්වඞ්ගුලකප්පො, කප්පති ගාමන්තරකප්පො, කප්පති ආවාසකප්පො, කප්පති අනුමතිකප්පො, කප්පති ආචිණ්ණකප්පො, කප්පති අමථිතකප්පො, කප්පති ජළොගිං පාතුං, කප්පති අදසකං නිසීදනං, කප්පති ජාතරූපරජතන්ති. හන්ද මයං, භන්තෙ, ඉමං අධිකරණං ආදියිස්සාම. පුරෙ අධම්මො දිප්පති, ධම්මො පටිබාහිය්‍යති; අවිනයො දිප්පති, විනයො පටිබාහිය්‍යති; පුරෙ අධම්මවාදිනො බලවන්තො හොන්ති, ධම්මවාදිනො දුබ්බලා හොන්ති; අවිනයවාදිනො බලවන්තො හොන්ති, විනයවාදිනො දුබ්බලා හොන්තී’’ති. ‘‘එවමාවුසො’’ති ඛො ආයස්මා සම්භූතො සාණවාසී ආයස්මතො යසස්ස කාකණ්ඩකපුත්තස්ස පච්චස්සොසි. අථ ඛො සට්ඨිමත්තා පාවෙය්‍යකා භික්ඛූ – සබ්බෙ ආරඤ්ඤිකා, සබ්බෙ පිණ්ඩපාතිකා, සබ්බෙ පංසුකූලිකා, සබ්බෙ තෙචීවරිකා, සබ්බෙව අරහන්තො – අහොගඞ්ගෙ පබ්බතෙ සන්නිපතිංසු. අට්ඨාසීතිමත්තා අවන්තිදක්ඛිණාපථකා භික්ඛූ – අප්පෙකච්චෙ ආරඤ්ඤිකා, අප්පෙකච්චෙ පිණ්ඩපාතිකා, අප්පෙකච්චෙ පංසුකූලිකා, අප්පෙකච්චෙ තෙචීවරිකා, සබ්බෙව අරහන්තො – අහොගඞ්ගෙ පබ්බතෙ සන්නිපතිංසු. අථ ඛො ථෙරානං භික්ඛූනං මන්තයමානානං එතදහොසි – ‘‘ඉදං ඛො අධිකරණං කක්ඛළඤ්ච, වාළඤ්ච; කං නු ඛො මයං පක්ඛං ලභෙය්‍යාම, යෙන මයං ඉමස්මිං අධිකරණෙ බලවන්තතරා අස්සාමා’’ති.
451. තෙන ඛො පන සමයෙන ආයස්මා රෙවතො සොරෙය්‍යෙ පටිවසති – බහුස්සුතො ආගතාගමො ධම්මධරො විනයධරො මාතිකාධරො පණ්ඩිතො වියත්තො මෙධාවී ලජ්ජී කුක්කුච්චකො සික්ඛාකාමො. අථ ඛො ථෙරානං භික්ඛූනං එතදහොසි – ‘‘අයං ඛො ආයස්මා රෙවතො සොරෙය්‍යෙ පටිවසති – බහුස්සුතො ආගතාගමො ධම්මධරො විනයධරො මාතිකාධරො පණ්ඩිතො වියත්තො මෙධාවී ලජ්ජී කුක්කුච්චකො සික්ඛාකාමො. සචෙ මයං ආයස්මන්තං රෙවතං පක්ඛං ලභිස්සාම, එවං මයං ඉමස්මිං අධිකරණෙ බලවන්තතරා අස්සාමා’’ති. අස්සොසි ඛො ආයස්මා රෙවතො – දිබ්බාය සොතධාතුයා විසුද්ධාය අතික්කන්තමානුසිකාය – ථෙරානං භික්ඛූනං මන්තයමානානං. සුත්වානස්ස එතදහොසි – ‘‘ඉදං ඛො අධිකරණං කක්ඛළඤ්ච වාළඤ්ච. න ඛො මෙතං පතිරූපං යොහං එවරූපෙ අධිකරණෙ ඔසක්කෙය්‍යං. ඉදානි ච පන තෙ භික්ඛූ ආගච්ඡිස්සන්ති. සොහං තෙහි ආකිණ්ණො න ඵාසු ගමිස්සාමි. යංනූනාහං පටිකච්චෙව ගච්ඡෙය්‍ය’’න්ති. අථ ඛො ආයස්මා රෙවතො සොරෙය්‍යා සඞ්කස්සං අගමාසි.
අථ ඛො ථෙරා භික්ඛූ සොරෙය්‍යං ගන්ත්වා පුච්ඡිංසු – ‘‘කහං ආයස්මා රෙවතො’’ති? තෙ එවමාහංසු – ‘‘එසායස්මා රෙවතො සඞ්කස්සං ගතො’’ති. අථ ඛො ආයස්මා රෙවතො සඞ්කස්සා කණ්ණකුජ්ජං [කන්නකුජ්ජං (සී.)] අගමාසි. අථ ඛො ථෙරා භික්ඛූ සඞ්කස්සං ගන්ත්වා පුච්ඡිංසු – ‘‘කහං ආයස්මා රෙවතො’’ති? තෙ එවමාහංසු – ‘‘එසායස්මා රෙවතො කණ්ණකුජ්ජං ගතො’’ති. අථ ඛො ආයස්මා රෙවතො කණ්ණකුජ්ජා උදුම්බරං අගමාසි. අථ ඛො ථෙරා භික්ඛූ කණ්ණකුජ්ජං ගන්ත්වා පුච්ඡිංසු – ‘‘කහං ආයස්මා රෙවතො’’ති? තෙ එවමාහංසු – ‘‘එසායස්මා රෙවතො උදුම්බරං ගතො’’ති. අථ ඛො ආයස්මා රෙවතො උදුම්බරා අග්ගළපුරං අගමාසි. අථ ඛො ථෙරා භික්ඛූ උදුම්බරං ගන්ත්වා පුච්ඡිංසු – ‘‘කහං ආයස්මා රෙවතො’’ති? තෙ එවමාහංසු – ‘‘එසායස්මා රෙවතො අග්ගළපුරං ගතො’’ති. අථ ඛො ආයස්මා රෙවතො අග්ගළපුරා සහජාතිං [සහංජාතිං (ක.)] අගමාසි. අථ ඛො ථෙරා භික්ඛූ අග්ගළපුරං ගන්ත්වා පුච්ඡිංසු – ‘‘කහං ආයස්මා රෙවතො’’ති? තෙ එවමාහංසු – ‘‘එසායස්මා රෙවතො සහජාතිං ගතො’’ති. අථ ඛො ථෙරා භික්ඛූ ආයස්මන්තං රෙවතං සහජාතියං සම්භාවෙසුං.
452. අථ ඛො ආයස්මා සම්භූතො සාණවාසී ආයස්මන්තං යසං කාකණ්ඩකපුත්තං එතදවොච – ‘‘අයං, ආවුසො, ආයස්මා රෙවතො බහුස්සුතො ආගතාගමො ධම්මධරො විනයධරො මාතිකාධරො පණ්ඩිතො වියත්තො මෙධාවී ලජ්ජී කුක්කුච්චකො සික්ඛාකාමො. සචෙ මයං ආයස්මන්තං රෙවතං පඤ්හං පුච්ඡිස්සාම, පටිබලො ආයස්මා රෙවතො එකෙනෙව පඤ්හෙන සකලම්පි රත්තිං වීතිනාමෙතුං. ඉදානි ච පනායස්මා රෙවතො අන්තෙවාසිකං [අන්තෙවාසිං (ස්‍යා.)] සරභාණකං භික්ඛුං අජ්ඣෙසිස්සති. සො ත්වං තස්ස භික්ඛුනො සරභඤ්ඤපරියොසානෙ ආයස්මන්තං රෙවතං උපසඞ්කමිත්වා ඉමානි දස වත්ථූනි පුච්ඡෙය්‍යාසී’’ති. ‘‘එවං භන්තෙ’’ති ඛො ආයස්මා යසො කාකණ්ඩකපුත්තො ආයස්මතො සම්භූතස්ස සාණවාසිස්ස පච්චස්සොසි. අථ ඛො ආයස්මා රෙවතො අන්තෙවාසිකං සරභාණකං භික්ඛුං අජ්ඣෙසි. අථ ඛො ආයස්මා යසො කාකණ්ඩකපුත්තො තස්ස භික්ඛුනො සරභඤ්ඤපරියොසානෙ යෙනායස්මා රෙවතො තෙනුපසඞ්කමි, උපසඞ්කමිත්වා ආයස්මන්තං රෙවතං අභිවාදෙත්වා එකමන්තං නිසීදි. එකමන්තං නිසින්නො ඛො ආයස්මා යසො කාකණ්ඩකපුත්තො ආයස්මන්තං රෙවතං එතදවොච – ‘‘කප්පති, භන්තෙ, සිඞ්ගිලොණකප්පො’’ති? ‘‘කො සො, ආවුසො, සිඞ්ගිලොණකප්පො’’ති? ‘‘කප්පති, භන්තෙ, සිඞ්ගිනා ලොණං පරිහරිතුං – යත්ථ අලොණකං භවිස්සති තත්ථ පරිභුඤ්ජිස්සාමී’’ති? ‘‘නාවුසො, කප්පතී’’ති. ‘‘කප්පති, භන්තෙ, ද්වඞ්ගුලකප්පො’’ති? ‘‘කො සො, ආවුසො, ද්වඞ්ගුලකප්පො’’ති? ‘‘කප්පති, භන්තෙ, ද්වඞ්ගුලාය ඡායාය වීතිවත්තාය, විකාලෙ භොජනං භුඤ්ජිතු’’න්ති? ‘‘නාවුසො, කප්පතී’’ති. ‘‘කප්පති, භන්තෙ, ගාමන්තරකප්පො’’ති? ‘‘කො සො, ආවුසො, ගාමන්තරකප්පො’’ති? ‘‘කප්පති, භන්තෙ – ඉදානි ගාමන්තරං ගමිස්සාමීති – භුත්තාවිනා පවාරිතෙන අනතිරිත්තං භොජනං භුඤ්ජිතු’’න්ති? ‘‘නාවුසො, කප්පතී’’ති. ‘‘කප්පති, භන්තෙ, ආවාසකප්පො’’ති? ‘‘කො සො, ආවුසො, ආවාසකප්පො’’ති? ‘‘කප්පති, භන්තෙ, සම්බහුලා ආවාසා සමානසීමා නානුපොසථං කාතු’’න්ති? ‘‘නාවුසො, කප්පතී’’ති. ‘‘කප්පති, භන්තෙ, අනුමතිකප්පො’’ති? ‘‘කො සො, ආවුසො, අනුමතිකප්පො’’ති? ‘‘කප්පති, භන්තෙ, වග්ගෙන සඞ්ඝෙන කම්මං කාතුං – ආගතෙ භික්ඛූ අනුමානෙස්සාමා’’ති [අනුජානිස්සාමාති, අනුජානෙස්සාමාති, අනුමතිං ආනෙස්සාමාති (ක.)]? ‘‘නාවුසො, කප්පතී’’ති. ‘‘කප්පති, භන්තෙ, ආචිණ්ණකප්පො’’ති? ‘‘කො සො, ආවුසො, ආචිණ්ණකප්පො’’ති? ‘‘කප්පති, භන්තෙ, ඉදං මෙ උපජ්ඣායෙන අජ්ඣාචිණ්ණං, ඉදං මෙ ආචරියෙන අජ්ඣාචිණ්ණං, තං අජ්ඣාචරිතු’’න්ති? ‘‘ආචිණ්ණකප්පො ඛො, ආවුසො, එකච්චො කප්පති, එකච්චො න කප්පතී’’ති. ‘‘කප්පති, භන්තෙ, අමථිතකප්පො’’ති? ‘‘කො සො, ආවුසො, අමථිතකප්පො’’ති? ‘‘කප්පති, භන්තෙ, යං තං ඛීරං ඛීරභාවං විජහිතං, අසම්පත්තං දධිභාවං, තං භුත්තාවිනා පවාරිතෙන අනතිරිත්තං පාතු’’න්ති? ‘‘නාවුසො, කප්පතී’’ති? ‘‘කප්පති, භන්තෙ, ජළොගිං පාතු’’න්ති? ‘‘කා සා, ආවුසො, ජළොගී’’ති? ‘‘කප්පති, භන්තෙ, යා සා සුරා ආසුතා, අසම්පත්තා මජ්ජභාවං, සා පාතු’’න්ති? ‘‘නාවුසො, කප්පතී’’ති. ‘‘කප්පති, භන්තෙ, අදසකං නිසීදන’’න්ති? ‘‘නාවුසො, කප්පතී’’ති. ‘‘කප්පති, භන්තෙ, ජාතරූපරජත’’න්ති? ‘‘නාවුසො, කප්පතී’’ති. ‘‘ඉමෙ, භන්තෙ, වෙසාලිකා වජ්ජිපුත්තකා භික්ඛූ වෙසාලියං ඉමානි දස වත්ථූනි දීපෙන්ති. හන්ද මයං, භන්තෙ, ඉමං අධිකරණං ආදියිස්සාම. පුරෙ අධම්මො දිප්පති, ධම්මො පටිබාහිය්‍යති; අවිනයො දිප්පති, විනයො පටිබාහිය්‍යති; පුරෙ අධම්මවාදිනො බලවන්තො හොන්ති, ධම්මවාදිනො දුබ්බලා හොන්ති; අවිනයවාදිනො බලවන්තො හොන්ති, විනයවාදිනො දුබ්බලා හොන්තී’’ති. ‘‘එවමාවුසො’’ති ඛො ආයස්මා රෙවතො ආයස්මතො යසස්ස කාකණ්ඩකපුත්තස්ස පච්චස්සොසි.
පඨමභාණවාරො නිට්ඨිතො.