2. දුතියඅනියතසික්ඛාපදවණ්ණනා

452. ‘‘එකො’’ති වුත්තත්තා ‘‘නිසජ්ජං කප්පෙතුං පටික්ඛිත්ත’’න්ති ඉමිනා සම්බන්ධො න ඝටතීති ආහ ‘‘යං එකො…පෙ… සම්බන්ධො වෙදිතබ්බො’’ති. එතං පච්චත්තවචනන්ති ‘‘එකො’’ති ඉදං පච්චත්තවචනං.

453. බහි පරික්ඛිත්තන්ති බහි පාකාරාදිනා පරික්ඛිත්තං. පරිවෙණඞ්ගණන්ති පරිවෙණමාළකං සන්ධාය වුත්තං. ඉත්ථීපි පුරිසොපීති එත්ථ පඨමෙ කස්මා ඉත්ථිසතම්පි අනාපත්තිං න කරොති, ඉධ එකාපි කස්මා අනාපත්තිං කරොතීති? වුච්චතෙ – පඨමසික්ඛාපදං ‘‘සක්කා හොති මෙථුනං ධම්මං පටිසෙවිතු’’න්ති වුත්තත්තා මෙථුනධම්මවසෙන ආගතං, න ච මෙථුනස්ස මාතුගාමො දුතියො හොති. ඉත්ථියො හි අඤ්ඤමඤ්ඤිස්සා වජ්ජං පටිච්ඡාදෙන්ති, තෙනෙව වෙසාලියං මහාවනෙ ද්වාරං විවරිත්වා නිපන්නෙ භික්ඛුම්හි සම්බහුලා ඉත්ථියො යාවදත්ථං කත්වා පක්කමිංසු, තස්මා තත්ථ ‘‘ඉත්ථිසතම්පි අනාපත්තිං න කරොතී’’ති වුත්තං. ඉදං පන සික්ඛාපදං දුට්ඨුල්ලවාචාවසෙන ආගතං ‘‘අලඤ්ච ඛො හොති මාතුගාමං දුට්ඨුල්ලාහි වාචාහි ඔභාසිතු’’න්ති වුත්තත්තා. දුට්ඨුල්ලවාචඤ්ච සුත්වා මාතුගාමොපි න පටිච්ඡාදෙති. තෙනෙව දුට්ඨුල්ලවාචාසික්ඛාපදෙ යා තා ඉත්ථියො හිරිමනා, තා නික්ඛමිත්වා භික්ඛූ උජ්ඣාපෙසුං, තස්මා ඉධ ‘‘ඉත්ථීපි අනාපත්තිං කරොතී’’ති වුත්තං. ඉධ අප්පටිච්ඡන්නත්තා ඉත්ථීපි අනාපත්තිං කරොති, තත්ථ පටිච්ඡන්නත්තා ඉත්ථිසතම්පි අනාපත්තිං න කරොතීති ච වදන්ති.

කායසංසග්ගවසෙන අනන්ධො වුත්තො, දුට්ඨුල්ලවාචාවසෙන අබධිරො. අන්තොද්වාදසහත්ථෙ ඔකාසෙති සොතස්ස රහාභාවො වුත්තො, එතෙන ‘‘සොතස්ස රහො ද්වාදසහත්ථෙන පරිච්ඡින්දිතබ්බො’’ති දස්සෙති. තස්මා ද්වාදසහත්ථතො බහි නිසින්නො අනාපත්තිං න කරොති සතිපි චක්ඛුස්ස රහාභාවෙ සොතස්ස රහසබ්භාවතො. ඉමස්මිඤ්හි සික්ඛාපදෙ අප්පටිච්ඡන්නත්තා සොතස්ස රහොයෙව අධිප්පෙතො. පාළියං පන ‘‘චක්ඛුස්ස රහො’’ති අත්ථුද්ධාරවසෙන වුත්තං. කෙනචි පන ‘‘ද්වෙපි රහා ඉධ අධිප්පෙතා’’ති වුත්තං, තං න ගහෙතබ්බං. න හි අප්පටිච්ඡන්නෙ ඔකාසෙ චක්ඛුස්ස රහො සම්භවති ද්වාදසහත්ථතො බහි දස්සනවිසයෙ දූරතරෙ නිසින්නස්සපි දට්ඨුං සක්කුණෙය්‍යභාවතො. නිද්දායන්තොපීති ඉමිනා ‘‘නිපජ්ජිත්වා නිද්දායන්තොපි ගහිතොයෙවා’’ති තීසුපි ගණ්ඨිපදෙසු වුත්තං. ‘‘නිපජ්ජිත්වා නිද්දායන්තෙපි සතිපි චක්ඛුස්ස රහෙ අබධිරත්තා සොතස්ස රහො නත්ථී’’ති ගණ්ඨිපදකාරානං අධිප්පායො. යථා පන නිපජ්ජිත්වා නිද්දායන්තො අන්ධො විය කිඤ්චි න පස්සතීති චක්ඛුස්ස රහො සම්භවති, තථා බධිරො විය කිඤ්චි සද්දං න සුණාතීති සොතස්ස රහොපි සම්භවතීති සක්කා වත්තුං. අට්ඨකථායඤ්ච ඨිතො වා නිසින්නො වාති එත්තකමෙව වුත්තං, පඨමසික්ඛාපදෙ විය ‘‘නිපජ්ජිත්වා නිද්දායන්තොපි අනාපත්තිං න කරොතී’’ති ඉදං පන න වුත්තං, තස්මා වීමංසිත්වා යථා න විරුජ්ඣති, තථා ගහෙතබ්බං.

සොතස්ස රහස්සෙව ඉධාධිප්පෙතත්තා ‘‘බධිරො පන චක්ඛුමාපී’’ති වුත්තං. අන්ධස්ස අප්පටිච්ඡන්නම්පි පටිච්ඡන්නපක්ඛං භජතීති පඨමසික්ඛාපදස්ස විසයත්තා වුත්තං ‘‘අන්ධො වා අබධිරොපි න කරොතී’’ති. යථෙව හි තත්ථ අපිහිතකවාටස්ස ගබ්භස්ස අන්තො සමීපෙපි ඨිතො අන්ධො අනාපත්තිං න කරොති, එවමයම්පීති දට්ඨබ්බං. උභයත්ථාපීති ද්වීසුපි අනියතෙසු. යස්මා ද්වීහි සික්ඛාපදෙහි උදායිත්ථෙරං ආරබ්භ විසුං පඤ්ඤත්තා කාචි ආපත්ති නාම නත්ථි, තස්මා තස්ස තස්ස සික්ඛාපදස්ස ආදිකම්මිකෙ සන්ධාය ආදිකම්මිකානං අනාපත්ති වුත්තා. උපනන්දත්ථෙරාදයො හි රහො නිසජ්ජාදීනං ආදිකම්මිකා. භගවතා පන පඨමං පඤ්ඤත්තසික්ඛාපදානියෙව ගහෙත්වා උපනන්දවත්ථුස්මිං අනියතක්කමො දස්සිතො. යදි ඉමෙහි සික්ඛාපදෙහි විසුං පඤ්ඤත්තා ආපත්ති නාම නත්ථි, අථ කස්මා භගවතා අනියතද්වයං පඤ්ඤත්තන්ති? එවරූපායපි උපාසිකාය වුච්චමානො පටිජානමානොයෙව ආපත්තියා කාරෙතබ්බො, න අප්පටිජානමානොති දස්සෙන්තෙන භගවතා යාය කායචි ආපත්තියා යෙන කෙනචි චොදිතෙ පටිඤ්ඤාතකරණංයෙව දළ්හං කත්වා විනයවිනිච්ඡයලක්ඛණං ඨපිතං. අථ භික්ඛුනීනං අනියතං කස්මා න වුත්තන්ති? ඉදමෙව ලක්ඛණං සබ්බත්ථ අනුගතන්ති න වුත්තං.

දුතියඅනියතසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

ඉති සමන්තපාසාදිකාය විනයට්ඨකථාය සාරත්ථදීපනියං

අනියතවණ්ණනා නිට්ඨිතා.