මහාපජාපතිගොතමීවත්ථුකථාවණ්ණනා

402. භික්ඛුනික්ඛන්ධකෙ සක්කෙසු විහරතීති පඨමගමනෙන ගන්ත්වා විහරති. මහාපජාපති ගොතමීති එත්ථ ගොතමීති ගොත්තං. නාමකරණදිවසෙ පනස්සා ලද්ධසක්කාරා බ්‍රාහ්මණා ලක්ඛණසම්පත්තිං දිස්වා ‘‘සචෙ අයං ධීතරං ලභිස්සති, චක්කවත්තිරඤ්ඤො මහෙසී භවිස්සති. සචෙ පුත්තං ලභිස්සති, චක්කවත්තිරාජා භවිස්සතීති උභයථාපි මහතීයෙවස්සා පජා භවිස්සතී’’ති බ්‍යාකරිංසු, තස්මා පුත්තපජාය චෙව ධීතුපජාය ච මහන්තතාය ‘‘මහාපජාපතී’’ති නාමං අකංසු, ඉධ පන ගොත්තෙන සද්ධිං සංසන්දිත්වා ‘‘මහාපජාපති ගොතමී’’ති වුත්තං. යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමීති භගවා කපිලපුරං ගන්ත්වා පඨමමෙව නන්දං පබ්බාජෙසි, සත්තමෙ දිවසෙ රාහුලකුමාරං. චුම්බටකකලහෙ පන උභයනගරවාසිකෙසු යුද්ධත්ථාය නික්ඛන්තෙසු සත්ථා ගන්ත්වා තෙ රාජානො සඤ්ඤාපෙත්වා අත්තදණ්ඩසුත්තං (සු. නි. 941 ආදයො) කථෙසි. රාජානො පසීදිත්වා අඩ්ඪතෙය්‍යසතෙ අඩ්ඪතෙය්‍යසතෙ දාරකෙ අදංසු. තානි පඤ්ච කුමාරසතානි සත්ථු සන්තිකෙ පබ්බජිංසු. අථ නෙසං පජාපතියො සාසනං පෙසෙත්වා අනභිරතිං උප්පාදයිංසු. සත්ථා තෙසං අනභිරතියා උප්පන්නභාවං ඤත්වා තෙ පඤ්චසතෙ දහරභික්ඛූ කුණාලදහං නෙත්වා අත්තනො කුණාලකාලෙ නිසින්නපුබ්බෙ පාසාණතලෙ නිසීදිත්වා කුණාලජාතකකථාය (ජා. 2.21.කුණාලජාතක) තෙසං අනභිරතිං විනොදෙත්වා සබ්බෙපි තෙ සොතාපත්තිඵලෙ පතිට්ඨාපෙසි, පුන මහාවනං ආනෙත්වා අරහත්තඵලෙ. තෙසං චිත්තජානනත්ථං පුනපි පජාපතියො සාසනං පහිණිංසු. තෙ ‘‘අභබ්බා මයං ඝරාවාසස්සා’’ති පටිසාසනං පහිණිංසු. තා ‘‘න දානි අම්හාකං පරඝරං ගන්තුං යුත්තං, මහාපජාපතියා සන්තිකං ගන්ත්වා පබ්බජ්ජං අනුජානාපෙත්වා පබ්බජිස්සාමා’’ති පඤ්චසතාපි මහාපජාපතිං උපසඞ්කමිත්වා ‘‘අය්‍යෙ, අම්හාකං පබ්බජ්ජං අනුජානාපෙථා’’ති ආහංසු. මහාපජාපති ච තා ඉත්ථියො ගහෙත්වා යෙන භගවා තෙනුපසඞ්කමි, සෙතච්ඡත්තස්ස හෙට්ඨා රඤ්ඤො පරිනිබ්බුතකාලෙ උපසඞ්කමීතිපි වදන්තියෙව. පක්කාමීති පුන කපිලපුරමෙව පාවිසි.

යථාභිරන්තං විහරිත්වාති බොධනෙය්‍යසත්තානං උපනිස්සයං ඔලොකෙන්තො යථාජ්ඣාසයෙන විහරිත්වා. චාරිකං පක්කාමීති මහාජනසඞ්ගහං කරොන්තො උත්තමාය බුද්ධසිරියා අනොපමෙන බුද්ධවිලාසෙන අතුරිතචාරිකං පක්කාමි. සම්බහුලාහි සාකියානීහි සද්ධින්ති අන්තොනිවෙසනස්මිංයෙව දසබලං උද්දිස්ස පබ්බජ්ජාවෙසං ගහෙත්වා තාපි පඤ්චසතා සාකියානියො පබ්බජ්ජාවෙසංයෙව ගාහාපෙත්වා සබ්බාහිපි තාහි සම්බහුලාහි සාකියානීහි සද්ධිං. පක්කාමීති ගමනං අභිනීහරි. ගමනාභිනීහරණකාලෙ පනස්සා ‘‘සුකුමාරා රාජිත්ථියො පදසා ගන්තුං න සක්ඛිස්සන්තී’’ති සාකියකොලියරාජානො සුවණ්ණසිවිකායො උපට්ඨාපයිංසු, තා පන ‘‘යානෙ ආරුය්හ ගච්ඡන්තීහි සත්ථරි අගාරවො කතො හොතී’’ති එකපණ්ණාසයොජනිකං මග්ගං පදසාව පටිපජ්ජිංසු. රාජානොපි පුරතො ච පච්ඡතො ච ආරක්ඛං සංවිදහාපෙත්වා තණ්ඩුලසප්පිතෙලාදීනං සකටානි පූරෙත්වා ‘‘ගතගතට්ඨානෙ ආහාරං පටියාදෙථා’’ති පුරිසෙ පෙසයිංසු. සූනෙහි පාදෙහීති තාසඤ්හි සුඛුමාලත්තා පාදෙසු එකො ඵොටො උට්ඨෙති, එකො භිජ්ජති, උභො පාදා කටකට්ඨිසම්පරිකිණ්ණා විය හුත්වා උද්ධුමාතා. තෙන වුත්තං ‘‘සූනෙහි පාදෙහී’’ති. බහිද්වාරකොට්ඨකෙති ද්වාරකොට්ඨකස්ස බහි. කස්මා පනෙවං ඨිතාති? එවං කිරස්සා අහොසි ‘‘අහං තථාගතෙන අනුඤ්ඤාතා සයමෙව පබ්බජ්ජාවෙසං අග්ගහෙසිං, එවං ගහිතභාවො ච පන මෙ සකලජම්බුදීපෙ පාකටො ජාතො, සචෙ සත්ථා පබ්බජ්ජං අනුජානිස්සති, ඉච්චෙතං කුසලං. සචෙ නානුජානිස්සති, මහතී ගරහා භවිස්සතී’’ති විහාරං පවිසිතුං අසක්කොන්තී රොදමානා අට්ඨාසි. කිං නු ත්වං ගොතමීති කිං නු රාජකුලානං විපත්ති උප්පන්නා, කෙන නු ත්වං කාරණෙන එවං විවණ්ණභාවං පත්තා සූනෙහි පාදෙහි…පෙ… ඨිතාති.

අඤ්ඤෙනපි පරියායෙනාති අඤ්ඤෙනපි කාරණෙන. ආපාදිකාති සංවඩ්ඪිකා, තුම්හාකං හත්ථපාදෙසු හත්ථපාදකිච්චං අසාධෙන්තෙසු හත්ථෙ ච පාදෙ ච වඩ්ඪෙත්වා පටිජග්ගිකාති අත්ථො. පොසිකාති දිවසස්ස ද්වෙ තයො වාරෙ නහාපෙත්වා භොජෙත්වා පායෙත්වා තුම්හෙ පොසෙසි. ථඤ්ඤං පායෙසීති නන්දකුමාරො කිර බොධිසත්තතො කතිපාහෙනෙව දහරතරො. තස්මිං ජාතෙ මහාපජාපති අත්තනො පුත්තං ධාතීනං දත්වා සයං බොධිසත්තස්ස ධාතිකිච්චං සාධයමානා අත්තනො ථඤ්ඤං පායෙසි. තං සන්ධාය ථෙරො එවමාහ. සාධු භන්තෙති ‘‘බහුකාරා’’තිආදීහි තස්සා ගුණං කථෙත්වා පුන පබ්බජ්ජං යාචන්තො එවමාහ.

මහාපජාපතිගොතමීවත්ථුකථාවණ්ණනා නිට්ඨිතා.