3. ඔවාදවග්ගො

1. ඔවාදසික්ඛාපදවණ්ණනා

144. තතියවග්ගස්ස පඨමෙ තිරච්ඡානභූතන්ති තිරොකරණභූතං, බාහිරභූතන්ති අත්ථො. සමිද්ධොති පරිපුණ්ණො. සහිතත්ථො අත්ථයුත්තො. අත්ථගම්භීරතාදිනා ගම්භීරො.

145-147. පරතොති උත්තරි. කරොන්තොවාති පරිබාහිරෙ කරොන්තො. විභඞ්ගෙති ඣානවිභඞ්ගෙ. චරණන්ති නිබ්බානගමනාය පාදං.

යදස්සාති යං අස්ස. ධාරෙතීති අවිනස්සමානං ධාරෙති. පරිකථනත්ථන්ති පකිණ්ණකකථාවසෙන පරිච්ඡින්නධම්මකථනත්ථං. තිස්සො අනුමොදනාති සඞ්ඝභත්තාදීසු දානානිසංසප්පටිසංයුත්තා නිධිකුණ්ඩසුත්තාදි (ඛු. පා. 8.1 ආදයො) -අනුමොදනා, ගෙහප්පවෙසමඞ්ගලාදීසු මඞ්ගලසුත්තාදි (ඛු. පා. 5.1 ආදයො; සු. නි. මඞ්ගලසුත්ත) -අනුමොදනා, මතකභත්තාදිඅමඞ්ගලෙසු තිරොකුට්ටාදි (ඛු. පා. 7.1 ආදයො; පෙ. ව. 14 ආදයො) -අනුමොදනාති ඉමා තිස්සො අනුමොදනා. කම්මාකම්මවිනිච්ඡයොති පරිවාරාවසානෙ කම්මවග්ගෙ (පරි. 482 ආදයො) වුත්තවිනිච්ඡයො. සමාධිවසෙනාති සමථපුබ්බකවසෙන. විපස්සනාවසෙන වාති දිට්ඨිවිසුද්ධිආදිකාය සුක්ඛවිපස්සනාය වසෙන. අත්තනො සීලරක්ඛණත්ථං අපරානපෙක්ඛතාය යෙන කාමං ගන්තුං චතස්සො දිසා අරහති, අස්ස වා සන්ති, තාසු වා සාධූති චාතුද්දිසො.

අභිවිනයෙති පාතිමොක්ඛසංවරසඞ්ඛාතෙ සංවරවිනයෙ, තප්පකාසකෙ වා විනයපිටකෙ. විනෙතුන්ති සික්ඛාපෙතුං පකාසෙතුං. පගුණා වාචුග්ගතාති පාඨතො ච අත්ථතො ච පගුණා මුඛෙ සන්නිධාපනවසෙන වාචුග්ගතා කාතබ්බා. අත්ථමත්තවසෙනපෙත්ථ යොජනං කරොන්ති. අභිධම්මෙති ලක්ඛණරසාදිවසෙන පරිච්ඡින්නෙ නාමරූපධම්මෙ. පුබ්බෙ කිර මහාථෙරා පරියත්තිඅනන්තරධානාය එකෙකස්ස ගණස්ස දීඝනිකායාදිඑකෙකධම්මකොට්ඨාසං නිය්‍යාතෙන්තා ‘‘තුම්හෙ එතං පාළිතො ච අට්ඨකථාතො ච පරිහරථ, සක්කොන්තා උත්තරිපි උග්ගණ්හථා’’ති එවං සකලධම්මං ගන්ථවසෙන නිය්‍යාතෙන්ති, තත්ථ තෙ ච භික්ඛූ ගන්ථනාමෙන දීඝභාණකා මජ්ඣිමභාණකාති වොහරීයන්ති, තෙ ච අත්තනො භාරභූතං කොට්ඨාසං පරිච්චජිත්වා අඤ්ඤං උග්ගහෙතුං න ලභන්ති. තං සන්ධායාහ ‘‘සචෙ මජ්ඣිමභාණකො හොතී’’තිආදි.

තත්ථ හෙට්ඨිමා වා තයො වග්ගාති මහාවග්ගතො හෙට්ඨිමා සගාථකවග්ගො (සං. නි. 1.1 ආදයො), නිදානවග්ගො (සං. නි. 2.1 ආදයො), ඛන්ධවග්ගොති (සං. නි. 3.1 ආදියො) ඉමෙ තයො වග්ගා. තිකනිපාතතො පට්ඨාය හෙට්ඨාති එකකනිපාතදුකනිපාතෙ සන්ධාය වුත්තං. ධම්මපදම්පි සහ වත්ථුනා ජාතකභාණකෙන අත්තනො ජාතකෙන සද්ධිං උග්ගහෙතබ්බං. තතො ඔරං න වට්ටතීති මහාපච්චරිවාදස්ස අධිප්පායො. තතො තතොති දීඝනිකායාදිතො. උච්චිනිත්වා උග්ගහිතං සද්ධම්මස්ස ඨිතියා, භික්ඛුනොපි පුබ්බාපරානුසන්ධිආදිකුසලතාය ච න හොතීති ‘‘තං න වට්ටතී’’ති පටික්ඛිත්තං. අභිධම්මෙ කිඤ්චි උග්ගහෙතබ්බන්ති න වුත්තන්ති එත්ථ යස්මා විනයෙ කුසලත්තිකාදිවිභාගො, සුත්තන්තෙසු සමථවිපස්සනාමග්ගො ච අභිධම්මපාඨං විනා න විඤ්ඤායති, අන්ධකාරෙ පවිට්ඨකාලො විය හොති, තස්මා සුත්තවිනයානං ගහණවසෙන අභිධම්මග්ගහණං වුත්තමෙවාති විසුං න වුත්තන්ති වෙදිතබ්බං. යථා ‘‘භොජනං භුඤ්ජිතබ්බ’’න්ති වුත්තෙ ‘‘බ්‍යඤ්ජනං ඛාදිතබ්බ’’න්ති අවුත්තම්පි වුත්තමෙව හොති තදවිනාභාවතො, එවංසම්පදමිදං දට්ඨබ්බං.

පරිමණ්ඩලපදබ්‍යඤ්ජනායාති පරිමණ්ඩලානි පරිපුණ්ණානි පදෙසු සිථිලධනිතාදිබ්‍යඤ්ජනානි යස්සං, තාය. පුරස්ස එසාති පොරී, නගරවාසීනං කථාති අත්ථො. අනෙලගළායාති එත්ථ එලාති ඛෙළං තග්ගළනවිරහිතාය. කල්‍යාණවාක්කරණොති එත්ථ වාචා එව වාක්කරණං, උදාහරණඝොසො. කල්‍යාණං මධුරං වාක්කරණමස්සාති කල්‍යාණවාක්කරණො. උපසම්පන්නාය මෙථුනෙනෙව අභබ්බො හොති, න සික්ඛමානාසාමණෙරීසූති ආහ ‘‘භික්ඛුනියා කායසංසග්ගං වා’’තිආදි.

148. ගරුකෙහීති ගරුකභණ්ඩෙහි. එකතොඋපසම්පන්නායාති උපයොගත්ථෙ භුම්මවචනං. භික්ඛූනං සන්තිකෙ උපසම්පන්නා නාම පරිවත්තලිඞ්ගා වා පඤ්චසතසාකියානියො වා. එතා පන එකතොඋපසම්පන්නා ඔවදන්තස්ස පාචිත්තියමෙව.

149. න නිමන්තිතා හුත්වා ගන්තුකාමාති නිමන්තිතා හුත්වා භොජනපරියොසානෙ ගන්තුකාමා න හොන්ති, තත්ථෙව වසිතුකාමා හොන්තීති අත්ථො. යතොති භික්ඛුනුපස්සයතො. යාචිත්වාති ‘‘තුම්හෙහි ආනීතඔවාදෙනෙව මයම්පි වසිස්සාමා’’ති යාචිත්වා. තත්ථාති තස්මිං භික්ඛුනුපස්සයෙ. අභික්ඛුකාවාසෙ වස්සං වසන්තියා පාචිත්තියං, අපගච්ඡන්තියා දුක්කටං.

ඉමාසු කතරාපත්ති පරිහරිතබ්බාති චොදනං පරිහරන්තො ආහ ‘‘සා රක්ඛිතබ්බා’’ති. සා වස්සානුගමනමූලිකා ආපත්ති රක්ඛිතබ්බා, ඉතරාය අනාපත්තිකාරණං අත්ථීති අධිප්පායො. තෙනාහ ‘‘ආපදාසු හී’’තිආදි.

ඔවාදත්ථායාති ඔවාදෙ යාචනත්ථාය. ද්වෙ තිස්සොති ද්වීහි තීහි, කරණත්ථෙ චෙතං පච්චත්තවචනං. පාසාදිකෙනාති පසාදජනකෙන කායකම්මාදිනා. සම්පාදෙතූති තිවිධං සික්ඛං සම්පාදෙතු. අසම්මතතා, භික්ඛුනියා පරිපුණ්ණූපසම්පන්නතා, ඔවාදවසෙන අට්ඨගරුධම්මදානන්ති ඉමානෙත්ථ තීණි අඞ්ගානි.

ඔවාදසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

2. අත්ථඞ්ගතසික්ඛාපදවණ්ණනා

153. දුතියෙ කොකනදන්ති පදුමවිසෙසං, තං කිර බහුපත්තං වණ්ණසම්පන්නං. අයඤ්හෙත්ථ අත්ථො – යථා කොකනදසඞ්ඛාතං පදුමං, එවං ඵුල්ලමුඛපදුමං අවීතගුණගන්ධං නිම්මලෙ අන්තලික්ඛෙ ආදිච්චං විය ච අත්තනො තෙජසා තපන්තං තතො එව විරොචමානං අඞ්ගෙහි නිච්ඡරණකජුතියා අඞ්ගීරසං සම්මාසම්බුද්ධං පස්සාති. රජොහරණන්ති සරීරෙ රජං පුඤ්ඡතීති රජොහරණන්ති පුඤ්ඡනචොළස්ස නාමං. ඔභාසවිස්සජ්ජනපුබ්බකා භාසිතගාථා ඔභාසගාථා නාම. විසුද්ධිමග්ගාදීසු (විසුද්ධි. 2.386) පන ‘‘රාගො රජො න ච පන රෙණු වුච්චතී’’තිආදි ඔභාසගාථා වුත්තා, න පනෙසා ‘‘අධිචෙතසො’’ති ගාථා. අයඤ්ච චූළපන්ථකත්ථෙරස්ස උදානගාථාති උදානපාළියං නත්ථි, එකුදානියත්ථෙරස්ස (ථෙරගා. 1.67 එකුදානියත්ථෙරගාථාවණ්ණනා) නායං උදානගාථාති තත්ථ වුත්තං. ඉධ පන පාළියා එව වුත්තත්තා ථෙරස්සාපි උදානගාථාති ගහෙතබ්බං. ඉධ ච අගරුධම්මෙනාපි ඔවදතො පාචිත්තියමෙව. අත්ථඞ්ගතසූරියතා, පරිපුණ්ණූපසම්පන්නතා, ඔවදනන්ති ඉමානෙත්ථ තීණි අඞ්ගානි.

අත්ථඞ්ගතසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

3. භික්ඛුනුපස්සයසික්ඛාපදවණ්ණනා

162. තතියං උත්තානමෙව. උපස්සයූපගමනං, පරිපුණ්ණූපසම්පන්නතා, සමයාභාවො, ගරුධම්මෙහි ඔවදනන්ති ඉමානෙත්ථ චත්තාරි අඞ්ගානි.

භික්ඛුනුපස්සයසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

4. ආමිසසික්ඛාපදවණ්ණනා

164. චතුත්ථෙ ආමිසනිරපෙක්ඛම්පි ආමිසහෙතු ඔවදතීතිසඤ්ඤාය භණන්තස්සපි අනාපත්ති සචිත්තකත්තා සික්ඛාපදස්ස. සෙසමෙත්ථ උත්තානමෙව. උපසම්පන්නතා, ධම්මෙන ලද්ධසම්මුතිතා, අනාමිසන්තරතා, අවණ්ණකාමතාය එවං භණනන්ති ඉමානෙත්ථ චත්තාරි අඞ්ගානි.

ආමිසසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

169. පඤ්චමං චීවරදානසික්ඛාපදං උත්තානමෙව.

6. චීවරසිබ්බනසික්ඛාපදවණ්ණනා

176. ඡට්ඨෙ කථිනවත්තන්ති කථිනමාසෙ චීවරං කරොන්තානං සබ්‍රහ්මචාරීනං සහායභාවූපගමනං සන්ධාය වුත්තං. වඤ්චෙත්වාති ‘‘තව ඤාතිකායා’’ති අවත්වා ‘‘එකිස්සා භික්ඛුනියා’’ති එත්තකමෙව වත්වා ‘‘එකිස්සා භික්ඛුනියා’’ති සුත්වා තෙ අඤ්ඤාතිකසඤ්ඤිනො අහෙසුන්ති ආහ ‘‘අකප්පියෙ නියොජිතත්තා’’ති. අඤ්ඤාතිකාය භික්ඛුනියා සන්තකතා, නිවාසනපාරුපනූපගතා, වුත්තනයෙන සිබ්බනං වා සිබ්බාපනං වාති ඉමානෙත්ථ තීණි අඞ්ගානි.

චීවරසිබ්බනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

7. සංවිධානසික්ඛාපදවණ්ණනා

183. සත්තමෙ පාළියං ගච්ඡාම භගිනි ගච්ඡාමාය්‍යාති භික්ඛුපුබ්බකං සංවිධානං, ඉතරං භික්ඛුනිපුබ්බකං. එකද්ධානමග්ගන්ති එකතො අද්ධානසඞ්ඛාතං මග්ගං. හිය්‍යොති සුවෙ. පරෙති තතියෙ දිවසෙ.

ද්විධා වුත්තප්පකාරොති පාදගමනෙ පක්ඛගමනෙති ද්විධා වුත්තප්පකාරො. උපචාරො න ලබ්භතීති යො පරික්ඛිත්තාදිගාමස්ස එකලෙඩ්ඩුපාතාදිඋපචාරො වුත්තො, සො ඉධ න ලබ්භති ආසන්නත්තා. එතෙන ච අන්තරඝරෙයෙවෙත්ථ ගාමොති අධිප්පෙතො, න සකලං ගාමඛෙත්තං. තත්ථාපි යත්ථ උපචාරො ලබ්භති, තත්ථ උපචාරොක්කමනෙ එව ආපත්තීති දස්සෙති. තෙනාහ ‘‘රතනමත්තන්තරො’’තිආදි. උපචාරොක්කමනඤ්චෙත්ථ උපචාරබ්භන්තරෙ පවිසනමෙව හොති. තත්ථ අප්පවිසිත්වාපි උපචාරතො බහි අද්ධයොජනබ්භන්තරගතෙන මග්ගෙන ගච්ඡන්තොපි මග්ගස්ස ද්වීසු පස්සෙසු අද්ධයොජනබ්භන්තරගතං ගාමූපචාරං සබ්බං ඔක්කමිත්වා ගච්ඡතිච්චෙව වුච්චති. අද්ධයොජනතො බහි ගතෙන මග්ගෙන ගච්ඡන්තො න ගාමූපචාරගණනාය කාරෙතබ්බො, අද්ධයොජනගණනායෙව කාරෙතබ්බො. එවඤ්ච සති අනන්තරසික්ඛාපදෙ නාවායෙව ගාමතීරපස්සෙන ගච්ඡන්තස්ස ගාමූපචාරගණනාය ආපත්ති සමත්ථිතා හොති. න හි සක්කා නාවාය ගාමූපචාරබ්භන්තරෙ පවිසිතුං. තිණ්ණං මග්ගානං සම්බන්ධට්ඨානං සිඞ්ඝාටකං. එත්ථන්තරෙ සංවිදහිතෙති එත්ථ න කෙවලං යථාවුත්තරථිකාදීසු එව සංවිදහනෙ දුක්කටං, අන්තරාමග්ගෙපීති අධිප්පායො.

අද්ධයොජනං අතික්කමන්තස්සාති අසති ගාමෙ අද්ධයොජනං අතික්කමන්තස්ස. යස්මිඤ්හි ගාමඛෙත්තභූතෙපි අරඤ්ඤෙ අද්ධයොජනබ්භන්තරෙ ගාමො න හොති, තම්පි ඉධ අගාමකං අරඤ්ඤන්ති අධිප්පෙතං, න විඤ්ඣාටවාදයො.

185. රට්ඨභෙදෙති රට්ඨවිලොපෙ. චක්කසමාරුළ්හාති ඉරියාපථචක්කං, සකටචක්කං වා සමාරුළ්හා. ද්වින්නම්පි සංවිදහිත්වා මග්ගප්පටිපත්ති, අවිසඞ්කෙතං, සමයාභාවො, අනාපදා, ගාමන්තරොක්කමනං වා අද්ධයොජනාතික්කමො වාති ඉමානෙත්ථ පඤ්ච අඞ්ගානි. එකතොඋපසම්පන්නාදීහි සද්ධිං සංවිධාය ගච්ඡන්තස්ස පන මාතුගාමසික්ඛාපදෙන ආපත්ති.

සංවිධානසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

8. නාවාභිරුහනසික්ඛාපදවණ්ණනා

189. අට්ඨමෙ එකං තීරං…පෙ… නිරන්තරන්ති නදිතො අද්ධයොජනබ්භන්තරෙ පදෙසෙ නිවිට්ඨගාමෙහි නිරන්තරතා වුත්තා. එකං අගාමකං අරඤ්ඤන්ති තථා නිවිට්ඨගාමාභාවෙන වුත්තං. අගාමකතීරපස්සෙනාතිආදි පන අතිරෙකඅද්ධයොජනවිත්ථතං නදිං සන්ධාය වුත්තං. තතො ඌනවිත්ථාරාය හි නදියා මජ්ඣෙනාපි ගමනෙ තීරද්වයස්සාපි අද්ධයොජනබ්භන්තරෙ ගතත්තා ගාමන්තරගණනාය, අද්ධයොජනගණනාය ච ආපත්තියො පරිච්ඡින්දිතබ්බා. තෙනෙව ‘‘යොජනවිත්ථතා…පෙ… අද්ධයොජනගණනාය පාචිත්තියානී’’ති වුත්තං. තෙනෙව හි යොජනතො ඌනාය නදියා අද්ධයොජනබ්භන්තරගතතීරවසෙනෙව ආපත්තිගණනං වුත්තමෙව හොති. ‘‘සබ්බඅට්ඨකථාසූ’’තිආදිනා වුත්තමෙවත්ථං සමත්ථෙති. තත්ථ කිඤ්චාපි සමුද්දතළාකාදීසු පාචිත්තියං න වුත්තං, තථාපි කීළාපුරෙක්ඛාරස්ස තත්ථ දුක්කටමෙවාති ගහෙතබ්බං, පඨමං කීළාපුරෙක්ඛාරස්සාපි පච්ඡා නාවාය නිද්දුපගතස්ස, යොනිසො වා මනසි කරොන්තස්ස ගාමන්තරොක්කමනාදීසුපි ආපත්තිසම්භවතො පණ්ණත්තිවජ්ජතා, තිචිත්තතා චස්ස සික්ඛාපදස්ස වුත්තාති වෙදිතබ්බං. සෙසං සුවිඤ්ඤෙය්‍යමෙව.

නාවාභිරුහනසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

9. පරිපාචිතසික්ඛාපදවණ්ණනා

197. නවමෙ පාළියං ‘‘සික්ඛමානා…පෙ… පඤ්ච භොජනානි ඨපෙත්වා සබ්බත්ථ අනාපත්තී’’ති ඉදං ඉමිනා සික්ඛාපදෙන අනාපත්තිං සන්ධාය වුත්තං. පඤ්චහි සහධම්මිකෙහි කතවිඤ්ඤත්තිපරිකථාදීහි උප්පන්නං පරිභුඤ්ජන්තස්ස දුක්කටමෙව. භික්ඛුනියා පරිපාචිතතා, තථා ජානනං, ගිහිසමාරම්භාභාවො, භොජනතා, තස්ස අජ්ඣොහරණන්ති ඉමානෙත්ථ පඤ්ච අඞ්ගානි.

පරිපාචිතසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

10. රහොනිසජ්ජසික්ඛාපදවණ්ණනා

198. දසමෙ උපනන්දස්ස චතුත්ථසික්ඛාපදෙනාති මාතුගාමෙන රහොනිසජ්ජසික්ඛාපදං සන්ධාය වුත්තං, තං පන අචෙලකවග්ගෙ පඤ්චමම්පි උපනන්දං ආරබ්භ පඤ්ඤත්තෙසු චතුත්ථත්තා එවං වුත්තන්ති දට්ඨබ්බං.

රහොනිසජ්ජසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

නිට්ඨිතො ඔවාදවග්ගො තතියො.