2. කායසංසග්ගසික්ඛාපදවණ්ණනා

269. දුතියෙ කෙසුචි වාතපානෙසු විවටෙසු බහිපි අන්ධකාරත්තා ආලොකො න පවිසති, විවටකවාටෙන අඤ්ඤතො ආගච්ඡන්තස්ස ආලොකස්ස නිවාරණතො කවාටස්ස පිට්ඨිපස්සෙ ඝනන්ධකාරොව හොති, තාදිසානි සන්ධාය ‘‘යෙසු විවටෙසු අන්ධකාරො හොතී’’තිආදි වුත්තං.

බ්‍රාහ්මණී අත්තනො අඞ්ගමඞ්ගානං පරාමසනක්ඛණෙ අනාචාරානුකූලා හුත්වා න කිඤ්චි වත්වා භික්ඛුනො වණ්ණභණනක්ඛණෙ වුත්තත්තා ආහ ‘‘පබ්බජිතුකාමො මඤ්ඤෙති සල්ලක්ඛෙත්වා’’ති, පබ්බජිතුකාමො වියාති සල්ලක්ඛෙත්වාති අත්ථො. කුලිත්ථීනං එවං පරෙහි අභිභවනං නාම අච්චන්තාවමානොති ආහ ‘‘අත්තනො විප්පකාර’’න්ති.

270. ඔතිණ්ණසද්දස්ස කම්මසාධනපක්ඛං සන්ධාය ‘‘යක්ඛාදීහී’’තිආදි වුත්තං, කත්තුසාධනපක්ඛං සන්ධාය ‘‘කූපාදීනී’’තිආදි වුත්තං. තස්මිං වත්ථුස්මින්ති ඉත්ථිසරීරසඞ්ඛාතෙ වත්ථුස්මිං.

271. අස්සාති හත්ථග්ගාහාදිකස්ස සබ්බස්ස.

273. එතෙසං පදානන්ති ආමසනාදිපදානං. ඉත්ථිසඤ්ඤීති මනුස්සිත්ථිසඤ්ඤී. නං-සද්දස්ස කායවිසෙසනභාවෙන එතං කායන්ති අත්ථං දස්සෙතුං ‘‘අථ වා’’තිආදි වුත්තං. ඔමසන්තො…පෙ… එකාව ආපත්තීති අනිවත්ථං සන්ධාය වුත්තං, න නිවත්ථං. සනිවත්ථාය පන මත්ථකතො පට්ඨාය හත්ථං ඔතාරෙන්තස්ස නිවත්ථසාටකොපරි හත්ථෙ ආරුළ්හෙ ථුල්ලච්චයං. සාටකතො හත්ථං ඔතාරාපෙත්වා ජඞ්ඝතො පට්ඨාය ඔමසන්තස්ස පුන සඞ්ඝාදිසෙසො.

යථානිද්දිට්ඨනිද්දෙසෙති යථාවුත්තකායසංසග්ගනිද්දෙසෙ. තෙනාති යෙන කාරණෙන වත්ථුසඤ්ඤාදයො හොන්ති, තෙන කාරණෙන. යථාවුත්තසික්ඛාපදනිද්දෙසෙ වුත්තං ගරුකං භික්ඛුනො කරෙය්‍ය පකාසෙය්‍යාති යොජනා.

සඤ්ඤාය විරාගිතම්හීති සඤ්ඤාය විරද්ධාය. ඉදං නාම වත්ථුන්ති ඉමස්මිං සික්ඛාපදෙ ආගතං, අනාගතඤ්ච යං කිඤ්චි සවිඤ්ඤාණකාවිඤ්ඤාණකං ඵුසන්තස්ස අනාපත්තිඅභාවං සන්ධාය වුත්තං.

සාරත්තන්ති කායසංසග්ගරාගෙනෙව සාරත්තං. විරත්තන්ති කායසංසග්ගරාගරහිතං මාතුආදිං සන්ධාය වදති. දුක්කටන්ති මාතුපෙමාදිවසෙන ගණ්හන්තස්ස වසෙන වුත්තං, විරත්තම්පි ඉත්ථිං කායසංසග්ගරාගෙන ගණ්හන්තස්ස පන සඞ්ඝාදිසෙසො එව. ඉමාය පාළියා සමෙතීති සම්බන්ධො. කථං සමෙතීති චෙ? යදි හි ‘‘ඉත්ථියා කායප්පටිබද්ධං ගණ්හිස්සාමී’’ති චිත්තෙ උප්පන්නෙ ඉත්ථිසඤ්ඤා විරාගිතා භවෙය්‍ය. කායප්පටිබද්ධග්ගහණෙපි ථුල්ලච්චයෙනාපි න භවිතබ්බං ඉත්ථිසඤ්ඤාය එව පාළියං (පාරා. 276) ථුල්ලච්චයස්ස වුත්තත්තා, තස්මා ‘‘ඉත්ථියා කායප්පටිබද්ධං ගණ්හිස්සාමීති කායං ගණ්හන්තස්ස ඉත්ථිසඤ්ඤා විරාගිතා නාම න හොතීති කායප්පටිබද්ධං ගණ්හිස්සාමීති කායං ගණ්හතො ඉත්ථිසඤ්ඤාය චෙව කායසංසග්ගරාගස්ස ච කායග්ගහණස්ස ච සම්භවා යථාවත්ථුකං සඞ්ඝාදිසෙසමෙව ආපජ්ජතී’’ති මහාසුමත්ථෙරෙන වුත්තවාදොව ඉමාය පාළියා සමෙති. අට්ඨකථායඤ්හි ‘‘සම්බහුලා ඉත්ථියො බාහාහි පරික්ඛිපිත්වා ගණ්හාමී’’ති සඤ්ඤාය පරික්ඛිපතො මජ්ඣගතානං වසෙන ථුල්ලච්චයං වුත්තං. න හි තස්ස ‘‘මජ්ඣගතා ඉත්ථියො කායප්පටිබද්ධෙන ගණ්හාමී’’ති සඤ්ඤා අත්ථි, තස්මා අට්ඨකථායපි සමෙතීති ගහෙතබ්බං. නීලෙන දුවිඤ්ඤෙය්‍යභාවතො කාළිත්ථී වුත්තා.

279. සෙවනාධිප්පායොති ඵස්සසුඛසෙවනාධිප්පායො. කායප්පටිබද්ධාමසනවාරෙ කායප්පටිබද්ධවසෙන ඵස්සපටිවිජානනං වෙදිතබ්බං. චිත්තුප්පාදමත්තෙ ආපත්තියාභාවතො අනාපත්තීති ඉදං කායසංසග්ගරාගමත්තෙන කායචලනස්ස අනුප්පත්තිතො ඉත්ථියා කරියමානකායචලනං සාදියතොපි පයොගාභාවං සන්ධාය වුත්තං. පඨමපාරාජිකෙ පන පරෙහි උපක්කමියමානස්ස අභාවතො සෙවනාධිප්පායෙ උප්පන්නෙ තෙන අධිප්පායෙන අඞ්ගජාතක්ඛොභො සයමෙව අවස්සං සඤ්ජායති, සො ච තෙන කතො නාම හොතීති පාරාජිකං වුත්තං, තෙනෙව නයෙන පඨමසඞ්ඝාදිසෙසෙපි පරෙන කරියමානපයොගසාදියමානෙපි අඞ්ගජාතක්ඛොභසම්භවෙන ආපත්ති හොතීති වෙදිතබ්බං. චතුත්ථෙති ‘‘න ච කායෙන වායමති, න ච ඵස්සං පටිවිජානාතී’’ති ඉමස්මිං වාරෙ. ඵස්සපටිවිජානනම්පීති අපි-සද්දෙන තතියවාරෙ විය වායාමොපි නත්ථීති දස්සෙති. නිස්සග්ගියෙන නිස්සග්ගියාමසනෙ වියාති ඉදං පන ඵස්සපටිවිජානනාභාවමත්තස්සෙව නිදස්සනං, න පයොගාභාවස්සාති දට්ඨබ්බං. මොක්ඛාධිප්පායොති එත්ථ චිත්තස්ස ලහුපරිවත්තිතාය අන්තරන්තරා කායසංසග්ගරාගෙ සමුප්පන්නෙපි මොක්ඛාධිප්පායස්ස අවිච්ඡින්නතාය අනාපත්තියෙව, විච්ඡින්නෙ පන තස්මිං ආපත්ති එව.

පදභාජනීයවණ්ණනානයො.

281. එත්ථ ගණ්හාහීති න වත්තබ්බාති ගෙහසිතපෙමෙන කායප්පටිබද්ධෙන ඵුසනෙ දුක්කටං සන්ධාය වුත්තං, කාරුඤ්ඤෙන පන වත්ථාදිං ගහෙතුං අසක්කොන්තිං ‘‘ගණ්හා’’ති වදන්තස්සාපි අවසසභාවප්පත්තං උදකෙ නිමුජ්ජන්තිං කාරුඤ්ඤෙන සහසා අනාමාසන්ති අචින්තෙත්වා කෙසාදීසු ගහෙත්වා මොක්ඛාධිප්පායෙන ආකඩ්ඪතොපි අනාපත්තියෙව. න හි මීයමානං මාතරං උක්ඛිපිතුං න වට්ටති. අඤ්ඤාතිකාය ඉත්ථියාපි එසෙව නයො. උක්කට්ඨාය මාතුයාපි ආමාසො න වට්ටතීති දස්සනත්ථං ‘‘මාතර’’න්ති වුත්තං. තස්සා කාතබ්බං පන අඤ්ඤාසම්පි ඉත්ථීනං කරොන්තස්සාපි අනාපත්තියෙව අනාමාසත්තෙ විසෙසාභාවා.

තිණණ්ඩුපකන්ති හිරිවෙරාදිමූලෙහි කෙසාලඞ්කාරත්ථාය කතචුම්බටකං. පරිවත්තෙත්වාති අත්තනො නිවාසනාදිභාවතො අපනෙත්වා. පූජාදිඅත්ථං පන තාවකාලිකම්පි ආමසිතුං වට්ටති. සීසපසාධනකදන්තසූචිආදීති ඉදං සීසාලඞ්කාරත්ථාය පටපිලොතිකාදීහි කතං සීසපසාධනකඤ්චෙව දන්තසූචිආදි චාති ද්විධා යොජෙත්වා සීසපසාධනං සිපාටිකොපකරණත්ථාය චෙව දන්තසූචිඋපකරණත්ථාය ච ගහෙතබ්බන්ති යථාක්කමං අත්ථං දස්සෙති. කෙසකලාපං බන්ධිත්වා තත්ථ තිරියං පවෙසනත්ථාය කතා දන්තසූචි එව සීසපසාධනකදන්තසූචීති එකමෙව කත්වා සිපාටිකාය පක්ඛිපිත්වා පරිහරිතබ්බසූචියෙව තස්ස තස්ස කිච්චස්ස උපකරණන්ති සිපාටිකාසූචිඋපකරණන්ති එවං වා යොජනා කාතබ්බා. පොත්ථකරූපන්ති සුධාදීහි කතං, පාරාජිකවත්ථුභූතානං තිරච්ඡානගතිත්ථීනං සණ්ඨානෙන කතම්පි අනාමාසමෙව. ඉත්ථිරූපාදීනි දස්සෙත්වා කතං, වත්ථභිත්තිආදිඤ්ච ඉත්ථිරූපං අනාමසිත්වා වළඤ්ජෙතුං වට්ටති. එවරූපෙහි අනාමාසෙ කායසංසග්ගරාගෙ අසති කායප්පටිබද්ධෙන ආමසතො දොසො නත්ථි. භින්දිත්වාති එත්ථ අනාමාසම්පි දණ්ඩපාසාණාදීහි භෙදනස්ස අට්ඨකථායං වුත්තත්තා, පාළියම්පි ආපදාසු මොක්ඛාධිප්පායස්ස ආමසනෙපි අනාපත්තියා වුත්තත්තා ච. සප්පිනීආදීහි වාළමිගීහි ච ගහිතපාණකානං මොචනත්ථාය තං සප්පිනීආදිං වත්ථදණ්ඩාදීහි පරික්ඛිපිත්වා ගහෙතුං, මාතුආදිං උදකෙ මීයමානං වත්ථාදීහි ගහෙතුං, අසක්කොන්තිං කෙසාදීසු ගහෙත්වා කාරුඤ්ඤෙන උක්ඛිපිතුං වට්ටතීති අයමත්ථො ගහෙතබ්බොව. අට්ඨකථායං ‘‘න ත්වෙව ආමසිතබ්බා’’ති ඉදං පන වචනං අමීයමානවත්ථුං සන්ධාය වුත්තන්ති අයං අම්හාකං ඛන්ති.

මග්ගං අධිට්ඨායාති ‘‘මග්ගො අය’’න්ති මග්ගසඤ්ඤං උප්පාදෙත්වාති අත්ථො. පඤ්ඤපෙත්වා දෙන්තීති ඉදං සාමීචිවසෙන වුත්තං, තෙහි පන ආසනං අපඤ්ඤපෙත්වාව නිසීදථාති වුත්තෙ සයමෙව පඤ්ඤපෙත්වා නිසීදිතුම්පි වට්ටති. තත්ථජාතකානීති අච්ඡින්දිත්වා භූතගාමභාවෙනෙව ඨිතානි. කීළන්තෙනාති වුත්තත්තා සති පච්චයෙ ආමසන්තස්ස අනාපත්ති. භික්ඛුසන්තකං පන පරිභොගාරහං සබ්බථා ආමසිතුං න වට්ටති දුරුපචිණ්ණත්තා. අනුපසම්පන්නානං දස්සාමීති ඉදං අප්පටිග්ගහෙත්වා ගහණං සන්ධාය වුත්තං. අත්තනොපි අත්ථාය පටිග්ගහෙත්වා ගහණෙ දොසො නත්ථි අනාමාසත්තාභාවා.

මණීති වෙළුරියාදිතො අඤ්ඤො ජොතිරසාදිභෙදො සබ්බොපි මණි. වෙළුරියොති අල්ලවෙළුවණ්ණොමණි, ‘‘මජ්ජාරක්ඛි මණ්ඩලවණ්ණො’’තිපි වදන්ති. සිලාති මුග්ගමාසවණ්ණා අතිසිනිද්ධා කාළසිලා, මණිවොහාරං ආගතා රත්තසෙතාදිවණ්ණා සුමට්ඨාපි සිලා අනාමාසා එවාති වදන්ති. රජතන්ති කහාපණමාසාදිභෙදං ජතුමාසාදිං උපාදාය සබ්බං වුත්තාවසෙසං රූපියං ගහිතං. ලොහිතඞ්කොති රත්තමණි. මසාරගල්ලන්ති කබරවණ්ණො මණි, ‘‘මරකත’’න්තිපි වදන්ති. භෙසජ්ජත්ථාය පිසිත්වා යොජිතානං මුත්තානං රතනභාවවිරහතො ගහණක්ඛණෙපි රතනාකාරෙන අපෙක්ඛිතාභාවා ‘‘භෙසජ්ජත්ථාය පන වට්ටතී’’ති වුත්තං. යාව පන තා මුත්තා රතනරූපෙන තිට්ඨන්ති, තාව ආමසිතුං න වට්ටති එව. එවං අඤ්ඤම්පි රතනපාසාණං පිසිත්වා භෙසජ්ජෙ යොජනත්ථාය ගහෙතුං වට්ටති එව, ජාතරූපරජතං පන පිසිත්වා යොජනභෙසජ්ජත්ථායපි සම්පටිච්ඡිතුං න වට්ටති, ගහට්ඨෙහි යොජෙත්වා දින්නම්පි යදි භෙසජ්ජෙ සුවණ්ණාදිරූපෙන තිට්ඨති, වියොජෙතුඤ්ච සක්කා, තාදිසං භෙසජ්ජම්පි න වට්ටති. තං අබ්බොහාරිකත්තං ගතං චෙ, වට්ටති. ‘‘ජාතිඵලිකං උපාදායා’’ති වුත්තත්තා, සූරියකන්තචන්දකන්තාදිකං ජාතිපාසාණං මණිම්හි එව සඞ්ගහිතන්ති දට්ඨබ්බං. ධමනසඞ්ඛො ච ධොතවිද්ධො ච රතනමිස්සො චාති යොජෙතබ්බං. විද්ධොති මණිආදිභාවෙන කතඡිද්දො.

රතනමිස්සොති කඤ්චනලතාදිවිචිත්තො, මුත්තාදිරතනඛචිතො ච, එතෙන ධමනසඞ්ඛතො අඤ්ඤො රතනමිස්සොව අනාමාසොති දස්සෙති. සිලායම්පි එසෙව නයො. පානීයසඞ්ඛොති ඉමිනාව ථාලකාදිආකාරෙන කතසඞ්ඛමයභාජනානි භික්ඛූනං සම්පටිච්ඡිතුං වට්ටතීති සිද්ධං. සෙසාති රතනසංයුත්තං ඨපෙත්වා අවසෙසා.

බීජතො පට්ඨායාති ධාතුපාසාණතො පට්ඨාය. පටික්ඛිපීති සුවණ්ණමයධාතුකරණ්ඩකස්ස, බුද්ධරූපාදිස්ස ච අත්තනො සන්තකකරණෙ නිස්සග්ගියත්තා වුත්තං. ‘‘රූපියඡඩ්ඩකට්ඨානෙ’’ති වුත්තත්තා රූපියඡඩ්ඩකස්ස ජාතරූපරජතං ආමසිත්වා ඡඩ්ඩෙතුං වට්ටතීති සිද්ධං. කෙළාපයිතුන්ති ආමසිත්වා ඉතො චිතො ච සඤ්චාරෙතුං. වුත්තන්ති මහාඅට්ඨකථායං වුත්තං. කචවරමෙව හරිතුං වට්ටතීති ගොපකා වා හොන්තු අඤ්ඤෙ වා, හත්ථෙන පුඤ්ඡිත්වා කචවරං අපනෙතුං වට්ටති, මලම්පි පමජ්ජිතුං වට්ටති එවාති වදන්ති, තං අට්ඨකථාය න සමෙති කෙළායනසදිසත්තා. ආරකූටලොහන්ති සුවණ්ණවණ්ණො කිත්තිමලොහවිසෙසො. තිවිධඤ්හි කිත්තිමලොහං කංසලොහං වට්ටලොහං හාරකූටලොහන්ති. තත්ථ තිපුතම්බෙ මිස්සෙත්වා කතං කංසලොහං නාම. සීසතම්බෙ මිස්සෙත්වා කතං වට්ටලොහං. රසතම්බෙ මිස්සෙත්වා කතං හාරකූටලොහං නාම. තං පන ‘‘ජාතරූපගතික’’න්ති වුත්තත්තා උග්ගණ්හතො නිස්සග්ගියම්පි හොතීති කෙචි වදන්ති. රූපියෙසු පන අගණිතත්තා නිස්සග්ගියං න හොති, ආමසනෙ, සම්පටිච්ඡනෙ ච දුක්කටමෙවාති වෙදිතබ්බං. සබ්බකප්පියොති යථාවුත්තසුවණ්ණාදිමයානං සෙනාසනපරික්ඛාරානං ආමසනගොපනාදිවසෙන පරිභොගො සබ්බථා කප්පියොති අධිප්පායො. තෙනාහ ‘‘තස්මා’’තිආදි. ‘‘භික්ඛූනං ධම්මවිනයවණ්ණනට්ඨානෙ’’ති වුත්තත්තා සඞ්ඝිකමෙව සුවණ්ණාදිමයං සෙනාසනං, සෙනාසනපරික්ඛාරා ච වට්ටන්ති, න පුග්ගලිකානීති ගහෙතබ්බං.

භින්දිත්වාති පඨමමෙව අනාමසිත්වා පාසාණාදිනා කිඤ්චිමත්තං භෙදං කත්වා පච්ඡා කප්පියභණ්ඩත්ථාය අධිට්ඨහිත්වා හත්ථෙන ගහෙතුං වට්ටති. තෙනාහ ‘‘කප්පියභණ්ඩං කරිස්සාමීති සබ්බම්පි සම්පටිච්ඡිතුං වට්ටතී’’ති. එත්ථාපි කිඤ්චි භින්දිත්වා, වියොජෙත්වා වා ආමසිතබ්බ.

ඵලකජාලිකාදීනීති එත්ථ සරපරිත්තාණාය හත්ථෙන ගහෙතබ්බං කිටිකාඵලකං අක්ඛිරක්ඛණත්ථාය අයලොහාදීහි ජාලාකාරෙන කත්වා සීසාදීසු පටිමුඤ්චිතබ්බං ජාලිකං නාම. ආදි-සද්දෙන කවචාදිං සඞ්ගණ්හාති. අනාමාසානීති මච්ඡජාලාදිපරූපරොධකං සන්ධාය වුත්තං, න සරපරිත්තාණං තස්ස ආවුධභණ්ඩත්තාභාවා. තෙනෙව වක්ඛති ‘‘පරූපරොධනිවාරණං හී’’තිආදි. ආසනස්සාති චෙතියස්ස සමන්තා කතපරිභණ්ඩස්ස. බන්ධිස්සාමීති කාකාදීහි අදූසනත්ථාය බන්ධිස්සාමි.

‘‘භෙරිසඞ්ඝාටොති සඞ්ඝටිතචම්මභෙරී. වීණාසඞ්ඝාටොති සඞ්ඝටිතචම්මවීණා’’ති සාරත්ථදීපනියං (සාරත්ථ. ටී. 2.281) වුත්තං. ‘‘චම්මවිනද්ධානි වීණාභෙරිආදීනී’’ති මහාඅට්ඨකථායං වුත්තවචනතො විසෙසාභාවා, ‘‘කුරුන්දියං පනා’’තිආදිනා තතො විසෙසස්ස වත්තුමාරද්ධත්තා ච භෙරිආදීනං විනද්ධනොපකරණසමූහො භෙරිවීණාසඞ්ඝාටොති වෙදිතබ්බං සඞ්ඝටිතබ්බොති සඞ්ඝාටොති කත්වා. තුච්ඡපොක්ඛරන්ති අවිනද්ධචම්මභෙරිවීණානං පොක්ඛරං. ආරොපිතචම්මන්ති පුබ්බෙ ආරොපිතං හුත්වා පච්ඡා තතො අපනෙත්වා විසුං ඨපිතමුඛචම්මමත්තං, න සෙසොපකරණසහිතං. සහිතං පන සඞ්ඝාටොති අයං විසෙසො. ඔනහිතුන්ති භෙරිපොක්ඛරාදීනි චම්මං ආරොපෙත්වා චම්මවට්ටිආදීහි සබ්බෙහි උපකරණෙහි විනන්ධිතුං.

පාළියං පණ්ඩකස්සාති පණ්ඩකෙන. පාරාජිකප්පහොනකකාලෙති අකුථිතකාලෙ. කායසංසග්ගරාගාදිභාවෙ සබ්බාවත්ථායපි ඉත්ථියා සණ්ඨානෙ පඤ්ඤායමානෙ අනාමාසදුක්කටං න විගච්ඡතීති දට්ඨබ්බං. සඞ්කමාදීනං ඨානාචාවනවසෙන අචාලෙතබ්බතාය න කායප්පටිබද්ධවොහාරොති දුක්කටං වුත්තං.

282. එකපදිකසඞ්කමොති තනුකසෙතු. ‘‘ආවිඤ්ඡන්තො’’ති වුත්තත්තා චාලෙතුං යුත්තාය එව රජ්ජුයා ථුල්ලච්චයං, න ඉතරාය භිත්තිථම්භාදිගතිකත්තාති ආහ ‘‘යා මහාරජ්ජු හොතී’’තිආදි. තෙන චාලෙතුං යුත්තෙ තනුකරජ්ජුදණ්ඩකෙ අචාලෙත්වා ඵුසන්තස්සාපි ථුල්ලච්චයමෙවාති දීපිතන්ති වෙදිතබ්බං. පටිච්ඡාදෙතබ්බාති ඡාදනාදිවසෙන ගූහිතබ්බා. මනුස්සිත්ථී, මනුස්සිත්ථිසඤ්ඤිතා, කායසංසග්ගරාගො, වායාමො, තෙන හත්ථාදීසු ඵුසනන්ති ඉමානෙත්ථ පඤ්ච අඞ්ගානි.

කායසංසග්ගසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.