10. පඨමසඞ්ඝභෙදසික්ඛාපදවණ්ණනා

410. දසමෙ බහූනන්ති දුබ්බලතාය අරඤ්ඤාදිසෙවාය චිත්තං සමාහිතං කාතුං අසක්කොන්තානං. දුක්ඛස්සන්තකිරියාය තස්මිං අත්තභාවෙ බුද්ධවචනග්ගහණධාරණාදිසඞ්ඛාතං බ්‍යඤ්ජනපදමෙව පරමං අස්ස, න මග්ගලාභොති පදපරමො. අභිසම්භුණිත්වාති නිප්ඵාදෙත්වා. ධම්මතො අපෙතං උද්ධම්මං. පටික්ඛිත්තමෙවාති ‘‘න, භික්ඛවෙ, අසෙනාසනිකෙන වස්සං උපගන්තබ්බ’’න්ති (මහාව. 204) වචනතො වුත්තං, ඉදමෙව වචනං සන්ධාය පාළියම්පි ‘‘අට්ඨ මාසෙ’’තිආදි (පාරා. 409) වුත්තං.

තීහි කොටීහීති අසුද්ධමූලෙහි. එත්ථ ච භික්ඛූනං චතූසු කුලෙසු පක්කපිණ්ඩියාලොපභොජනනිස්සිතතාය, මච්ඡමංසභොජනවිරහිතස්ස ච කුලස්ස දුල්ලභතාය තත්ථ ලද්ධෙසු භත්තබ්‍යඤ්ජනෙසු මච්ඡමංසසංසග්ගසඞ්කාය, දුන්නිවාරණතාය ච භික්ඛූනං සරීරයාපනම්පි න සියාති භගවතා මච්ඡමංසං සබ්බථා අප්පටික්ඛිපිත්වා තීහි කොටීහි අපරිසුද්ධමෙව පටික්ඛිත්තං. යදි හි තං භගවා සබ්බථා පටික්ඛිපෙය්‍ය, භික්ඛූ මරමානාපි මච්ඡාදිසංසග්ගසඞ්කිතං භත්තං න භුඤ්ජෙය්‍යුං, තතො තණ්ඩුලධඤ්ඤාදිං පටිග්ගහෙත්වා නිදහිත්වා සයං පචිත්වා භුඤ්ජිතුං තදුපකරණභූතං දාසිදාසං, උදුක්ඛලමුසලාදිකඤ්ච භික්ඛූනං පත්තාදි විය අවස්සං ගහෙතුං අනුජානිතබ්බං සියාති තිත්ථියානං විය ගහට්ඨාවාසො එව සියා, න භික්ඛුආවාසොති වෙදිතබ්බං. ජාලං මච්ඡබන්ධනං. වාගුරා මිගබන්ධනී. කප්පතීති යදි තෙසං වචනෙන සඞ්කා න වත්තති, වට්ටති, න තං වචනං ලෙසකප්පං කාතුං වට්ටති. තෙනෙව වක්ඛති ‘‘යත්ථ ච නිබ්බෙමතිකො හොති, තං සබ්බං කප්පතී’’ති.

පවත්තමංසන්ති ආපණාදීසු පවත්තං වික්කායිකං මතමංසං. භික්ඛූනංයෙව අත්ථාය අකතන්ති එත්ථ අට්ඨානප්පයුත්තො එව-සද්දො, භික්ඛූනං අත්ථාය අකතමෙවාති සම්බන්ධිතබ්බං, තස්මා භික්ඛූනඤ්ච මඞ්ගලාදීනඤ්චාති මිස්සෙත්වා කතම්පි න වට්ටතීති වෙදිතබ්බං. කෙචි පන යථාඨිතවසෙන අවධාරණං ගහෙත්වා ‘‘වට්ටතී’’ති වදන්ති, තං න සුන්දරං. ‘‘වත්ත’’න්ති ඉමිනා ආපත්ති නත්ථීති දස්සෙති.

කප්පන්ති අසඞ්ඛෙය්‍යකප්පං, ‘‘ආයුකප්ප’’න්තිපි (සාරත්ථ. ටී. 2.410) කෙචි. මහාකප්පස්ස හි චතුත්ථභාගො අසඞ්ඛෙය්‍යකප්පො, තතො වීසතිමො භාගො සඞ්ඝභෙදකස්ස ආයුකප්පන්ති වදන්ති, තං අට්ඨකථාසු කප්පට්ඨකථාය න සමෙති ‘‘කප්පවිනාසෙ එව මුච්චතී’’තිආදි (විභ. අට්ඨ. 809) වචනතො. බ්‍රහ්මං පුඤ්ඤන්ති සෙට්ඨං පුඤ්ඤං. කප්පං සග්ගම්හීති එත්ථ පටිසන්ධිපරම්පරාය කප්පට්ඨතා වෙදිතබ්බා.

411. ලද්ධිනානාසංවාසකෙනාති උක්ඛිත්තානුවත්තකභාවෙන භාවප්පධානත්තා නිද්දෙසස්ස. කම්මනානාසංවාසකෙනාති උක්ඛිත්තභාවෙන. ‘‘භෙදාය පරක්කමෙය්‍යා’’ති විසුං වුත්තත්තා භෙදනසංවත්තනිකස්ස අධිකරණස්ස සමාදාය පග්ගණ්හනතො පුබ්බෙපි පක්ඛපරියෙසනාදිවසෙන සඞ්ඝභෙදාය පරක්කමන්තස්ස සමනුභාසනකම්මං කාතුං වට්ටතීති වෙදිතබ්බං. යොපි චායං සඞ්ඝභෙදො හොතීති සම්බන්ධො.

කම්මෙනාති අපලොකනාදිනා. උද්දෙසෙනාති පාතිමොක්ඛුද්දෙසෙන. වොහාරෙනාති තාහි තාහි උපපත්තීහි ‘‘අධම්මං ධම්මො’’තිආදිනා (අ. නි. 3.10-39, 42; චූළව. 352) වොහාරෙන, පරෙසං පඤ්ඤාපනෙනාති අත්ථො. අනුසාවනායාති අත්තනො ලද්ධියා ගහණත්ථමෙව අනු පුනප්පුනං කණ්ණමූලෙ මන්තසාවනාය, කථනෙනාති අත්ථො. සලාකග්ගාහෙනාති එවං අනුසාවනාය තෙසං චිත්තං උපත්ථම්භෙත්වා අත්තනො පක්ඛෙ පවිට්ඨභාවස්ස සඤ්ඤාණත්ථං ‘‘ගණ්හථ ඉමං සලාක’’න්ති සලාකග්ගාහෙන. එත්ථ ච කම්මමෙව, උද්දෙසො වා සඞ්ඝභෙදෙ පධානං කාරණං, වොහාරාදයො පන සඞ්ඝභෙදස්ස පුබ්බභාගාති වෙදිතබ්බා. අබ්භුස්සිතන්ති අබ්භුග්ගතං. අච්ඡෙය්‍යාති විහරෙය්‍ය.

‘‘ලජ්ජී රක්ඛිස්සතී’’ති (විසුද්ධි. 1.42; පාරා. අට්ඨ. 1.45) වචනතො ආපත්තිභයෙන ආරොචනං ලජ්ජීනං එව භාරොති ආහ ‘‘ලජ්ජීහි භික්ඛූහී’’ති, අලජ්ජිස්සපි අනාරොචෙන්තස්ස ආපත්තියෙව. අප්පටිනිස්සජ්ජතො දුක්කටන්ති විසුං විසුං වදන්තානං ගණනාය දුක්කටං. පහොන්තෙනාති ගන්තුං සමත්ථෙන, ඉච්ඡන්තෙනාති අත්ථො. ආපත්ති පන අඩ්ඪයොජනබ්භන්තරෙනෙව අගිලානස්ස වසෙන වෙදිතබ්බා.

416. ඤත්තියාදීහි දුක්කටාදිසබ්භාවං සන්ධාය ‘‘සඞ්ඝාදිසෙසෙන අනාපත්තී’’ති වුත්තං. අස්සාති දෙවදත්තස්ස. අපඤ්ඤත්තෙ සික්ඛාපදෙ සමනුභාසනකම්මස්සෙව අභාවතො ‘‘න හි පඤ්ඤත්තං සික්ඛාපදං වීතික්කමන්තස්සා’’ති වුත්තං. සික්ඛාපදං පඤ්ඤපෙන්තෙනෙව හි සමනුභාසනකම්මං අනුඤ්ඤාතං. උද්දිස්ස අනුඤ්ඤාතතොති ‘‘අනුජානාමි, භික්ඛවෙ, රොමන්ථකස්ස රොමන්ථන’’න්තිආදිං (චූළව. 273) උද්දිස්සානුඤ්ඤාතං සන්ධාය වදති. අනාපත්තියන්ති අනාපත්තිවාරෙ. ආපත්තිං රොපෙතබ්බොති සමනුභාසනාය පාචිත්තියආපත්තිං රොපෙතබ්බො. ආපත්තියෙව න ජාතාති සඞ්ඝාදිසෙසාපත්ති න ජාතා එව.

‘‘න පටිනිස්සජ්ජාමී’’ති සඤ්ඤාය අභාවෙන මුච්චනතො සඤ්ඤාවිමොක්ඛං. සචිත්තකන්ති ‘‘න පටිනිස්සජ්ජාමී’’ති ජානනචිත්තෙන සචිත්තකං. යො විසඤ්ඤී වා භීතො වා වික්ඛිත්තො වා ‘‘පටිනිස්සජ්ජිතබ්බ’’න්තිපි, ‘‘කම්මං කරිස්සතී’’ති වා න ජානාති, තස්ස අනාපත්ති. භෙදාය පරක්කමනං, ධම්මකම්මෙන සමනුභාසනං, කම්මවාචාපරියොසානං, න පටිනිස්සජ්ජාමීති චිත්තෙන අප්පටිනිස්සජ්ජනන්ති ඉමානෙත්ථ චත්තාරි අඞ්ගානි.

පඨමසඞ්ඝභෙදසික්ඛාපදවණ්ණනා නිට්ඨිතා.