2. අයොගුළසුත්තවණ්ණනා

834. ඉමිනා චතුමහාභූතමයෙනාති ඉමිනා සබ්බලොකපච්චක්ඛෙන චතූහි මහාභූතෙහි නිබ්බත්තෙන චතුමහාභූතමයෙන. මනොමයො පන නිම්මිතකායො භගවතො රුචිවසෙන පරෙසං පච්චක්ඛො හොති. ඔමාතීති අවමාති. අව-පුබ්බො හි මා-සද්දො සත්තිඅත්ථොපි හොතීති ‘‘පහොති සක්කොතී’’ති අත්ථො වුත්තො. අසම්භින්නපදන්ති අසාධාරණපදං අඤ්ඤත්ථ අනාගතත්තා. කායස්ස චිත්තෙ සමොදහනං ආරොපනං තන්නිස්සිතතාකරණඤ්ච අත්ථතො චිත්තගතියා පවත්තනමෙවාති ආහ ‘‘චිත්තගතියා පෙසෙතී’’ති.

තත්ථ චිත්තගතිගමනං නාම චිත්තවසෙන කායස්ස පරිණාමනෙන ‘‘අයං කායො ඉමං චිත්තං විය හොතූ’’ති කායස්ස චිත්තෙන සමානගතිකතාඨපනං. කථං පන කායො දන්ධපවත්තිකො ලහුපවත්තිනා චිත්තෙන සමානගතිකො හොතීති? න සබ්බථා සමානගතිකො. යථෙව හි කායවසෙන චිත්තපරිණාමනෙ චිත්තං සබ්බථා කායෙන සමානගතිකං න හොති. න හි කදාචි තං සභාවසිද්ධෙන අත්තනො ඛණෙන අවත්තිත්වා දන්ධවුත්තිකස්ස රූපධම්මස්ස වසෙන පවත්තිතුං සක්කොති, ‘‘ඉදං චිත්තං අයං කායො විය හොතූ’’ති පන අධිට්ඨානෙන දන්ධගතිකස්ස කායස්ස අනුවත්තනතො යාව ඉච්ඡිතට්ඨානප්පත්ති, තාව කායගතිඅනුලොමෙනෙව හුත්වා සන්තානවසෙන පවත්තමානං චිත්තං කායගතියා පරිණාමිතං නාම හොති. එවං ‘‘අයං කායො ඉදං චිත්තං විය හොතූ’’ති අධිට්ඨානෙන පගෙව සුඛලහුසඤ්ඤාය සම්පාදිතත්තා අභාවිතිද්ධිපාදානං විය දන්ධං අවත්තිත්වා යථා ලහුකං කතිපයචිත්තවාරෙනෙව ඉච්ඡිතට්ඨානප්පත්ති හොති, එවං පවත්තමානො කායො චිත්තගතියා පරිණාමිතො නාම හොති, න එකචිත්තක්ඛණෙනෙව ඉච්ඡිතට්ඨානප්පත්තියා, එවඤ්ච කත්වා බාහාසමිඤ්ජනපසාරණූපමාපි උපචාරෙන විනා සුට්ඨුතරං යුත්තා හොතීති. අඤ්ඤථා ධම්මතාවිලොමතා සියා, නාපි ධම්මානං ලක්ඛණඤ්ඤථත්තං ඉද්ධිබලෙන කාතුං සක්කා, භාවඤ්ඤථත්තමෙව පන කාතුං සක්කාති.