2. පරියායසුත්තවණ්ණනා

233. සම්බහුලාති වුච්චන්ති සඞ්ඝසමඤ්ඤාය අභාවතො. තතො පරන්ති තිණ්ණං ජනානං උපරි සඞ්ඝො චතුවග්ගකරණීයාදිසඞ්ඝකම්මවසෙන කම්මප්පත්තත්තා. පවිසිංසූති භාවිනි පවිසනෙ භූතෙ විය කත්වා උපචාරෙන වුත්තන්ති ආහ – ‘‘පවිට්ඨා’’ති. භාවිනි හි භූතෙ විය උපචාරො. තෙනාහ – ‘‘තෙ පනා’’තිආදි, තෙ පන භික්ඛූති අත්ථො. පුන තෙ පනාති තිත්ථියා තිත්ථියසාවකා ච.

ඉමස්මිං පඤ්ඤාපනෙති ‘‘පඤ්ච නීවරණෙ පහායා’’තිආදිනයප්පවත්තෙ ඉමස්මිං පකාරෙ අත්ථපඤ්ඤාපනෙ. විසිස්සති අඤ්ඤමඤ්ඤතො පභිජ්ජතීති විසෙසො, භෙදො. ස්වායං ඉධ අන්තොගධාධිකභාවො අධිප්පෙතොති ආහ – ‘‘කො විසෙසොති කිං අධික’’න්ති. අධිකං පයසනං පයුඤ්ජනන්ති අධිප්පයාසො, අධිකප්පයොගො. නානා කරීයති එතෙනාති නානාකරණං, භෙදොති ආහ – ‘‘කිං නානත්ත’’න්ති. දුතියපදෙති ‘‘අනුසාසනියා වා අනුසාසනි’’න්ති එතස්මිං පදෙ. එසෙව නයොති යථා පඨමස්මිං පදෙ අත්ථයොජනා, එවං දුතියපදෙපි යොජෙතබ්බා.

තීණි ඨානානීති දෙවමාරබ්‍රහ්මට්ඨානානි තීණි ‘‘සදෙවකෙ ලොකෙ’’තිආදිනා ලොකෙ පක්ඛිපිත්වා. ‘‘සස්සමණබ්‍රාහ්මණියා පජාය සදෙවමනුස්සායා’’ති ද්වෙ ඨානානි. ‘‘පජායා’’ති එත්ථ පක්ඛිපිත්වා ඉති පඤ්චහි පදෙහි. උද්දෙසන්ති උද්දිසිතබ්බතං. ගණනන්ති එකො කාමච්ඡන්දොති ගහෙතබ්බතං ගච්ඡති. අත්තනො හත්ථපාදාදීසූති නිදස්සනමත්තං දට්ඨබ්බං සමුදායං ආරබ්භ පටිඝස්ස උප්පජ්ජනතො. අත්තනො ඛන්ධෙසු විමති ‘‘අහං නු ඛොස්මී’’තිආදිනා.

කිඤ්චාපි සබ්බං වීරියං චෙතසිකමෙව, යං පන කායකම්මාධිට්ඨානාදිවසෙන මනසි කායිකපයොගසමුට්ඨාපනං වීරියං කායිකන්ති ලද්ධපරියායන්ති තතො විසෙසෙත්වා චෙතසිකන්ති යථාධිප්පෙතදුතියතාදස්සනත්ථං. යදිපි යථාකප්පිතඉරියාපථසන්ධාරණවසෙන පවත්තමානං වීරියං කායස්ස තථාපවත්තස්ස පච්චයභූතන්ති න සක්කා වත්තුං, තථාපි න තාදිසො කායපයොගො, තදා පවත්තො නත්ථීති වුත්තං ‘‘කායපයොගං විනා උප්පන්නවීරිය’’න්ති. සතිසම්බොජ්ඣඞ්ගසදිසො වාති ඉමිනා අජ්ඣත්තිකෙ සඞ්ඛාරෙ අජ්ඣුපෙක්ඛනවසෙන පවත්තා අජ්ඣත්තධම්මෙසු උපෙක්ඛාතිආදිනයං අතිදිසති.

‘‘මිස්සකබොජ්ඣඞ්ගා කථිතා’’ති වත්වා තමත්ථං විභාවෙතුං ‘‘එතෙසූ’’තිආදි වුත්තං. චඞ්කමන්තෙනපි අරියමග්ගං අධිගන්තුං සක්කාති කත්වා වුත්තං ‘‘මග්ගං අපත්තං කායිකවීරිය’’න්ති. බොජ්ඣඞ්ගා න ලබ්භන්තීති නිප්පරියායබොජ්ඣඞ්ගා න ලබ්භන්තී. බොජ්ඣඞ්ගෙ උද්ධරන්ති පරියායතොති අධිප්පායො. සෙසාති බහිද්ධාධම්මෙසු සති-ධම්මවිචය-උපෙක්ඛා-චෙතසික-වීරිය-සවිතක්ක-සවිචාර-පීති-සමාධී ද්වෙ පස්සද්ධියො ච. අයං පන නයො පචුරප්පවත්තිවසෙන අට්ඨකථානයෙනෙව වුත්තො. ථෙරවාදවසෙන පන අවිතක්කඅවිචාරමත්තා පීතිසමාධිසම්බොජ්ඣඞ්ගා රූපාවචරාපි අත්ථීති තෙපි ගහෙත්වා දස මිස්සකාව හොන්තීති වත්තබ්බං සියාති.

පරියායසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.