5. පපාතවග්ගො

1. ලොකචින්තාසුත්තවණ්ණනා

1111. ලොකචින්තන්ති ලොකසන්නිවෙසපටිසංයුත්තවීමංසාව. ‘‘ලොකචිත්ත’’න්තිපි පාඨො, තංතංලොකපරියාපන්නං චිත්තන්ති අත්ථො. නාළිකෙරාදයොති ආදි-සද්දෙන අවුත්තානං ඔසධිතිණවනප්පතිආදීනං සඞ්ගහො. එවරූපන්ති එදිසං අඤ්ඤම්පි තංතංලොකචිත්තං.

විගතචිත්තොති අත්තත්ථපරත්ථතො අපගතවිතක්කො අද්දස එවං අධිට්ඨහිංසූති සම්බන්ධො. සම්බරිමායන්ති සම්බරෙන අසුරින්දෙන උප්පාදිතං අසුරමායං, යං ‘‘ඉන්දජාල’’න්තිපි වුච්චති ඉන්දස්ස මොහනත්ථං උප්පාදිතත්තා. සම්පරිවත්තෙත්වාති පරිධාවෙත්වා. යථා නෙති නෙ අසුරෙ යථා සො පුරිසො පස්සති, එවං අධිට්ඨහිංසු. කස්මා පනෙතෙ එවං අධිට්ඨහිංසූති? තං පුරිසං තත්ථ තථානිසින්නං දිස්වා ‘‘අයඤ්ච දෙවො’’ති ආසඞ්කන්තා තථා අධිට්ඨහිත්වා භිසමුළාලඡිද්දෙහි පවිසිත්වා අත්තනො අසුරභවනං ගතා. තෙනාහ භගවා – ‘‘දෙවානංයෙව මොහයමානා’’ති.

2-3. පපාතසුත්තාදිවණ්ණනා

1112-3. මරියාදපාසාණොති ගිජ්ඣකූටපබ්බතස්ස මරියාදපාකාරසදිසො මහන්තො පාසාණො. අනිට්ඨරූපන්ති එත්ථ රූප-සද්දො සභාවත්ථො ‘‘පියරූපෙ සාතරූපෙ’’තිආදීසු (ම. නි. 1.408-409) වියාති ආහ – ‘‘අනිට්ඨසභාව’’න්ති.

5. වාලසුත්තවණ්ණනා

1115. උපාසනන්ති ආචරියඋපාසනං, ආචරියං අන්තෙවාසිනා වා දිවසෙ දිවසෙ සික්ඛනවසෙන උපාසිතබ්බතො උපාසනන්ති ලද්ධනාමං කණ්ඩඛිපනසිප්පං. කණ්ඩං අතික්කමන්තෙති සරං ඛිපන්තෙ. පොඞ්ඛානුපොඞ්ඛන්ති පොඞ්ඛසද්දත්ථං පාකටං කත්වා දස්සෙතුං ‘‘එකං කණ්ඩං ඛිපිත්වා’’තිආදි වුත්තං. අපරං අනුපොඞ්ඛන්ති එත්ථ අපරන්ති තතියකණ්ඩං. අනුපොඞ්ඛං නාම ඉදන්ති දස්සෙතුං ‘‘අනුපොඞ්ඛං නාම දුතියස්ස පොඞ්ඛ’’න්ති වුත්තං. තඤ්හි තතියෙන සරෙන විජ්ඣීයති. පුන අපරං තස්ස පොඞ්ඛන්ති ඉදං පන අපරාපරං අවිරජ්ඣනං දස්සෙතුං වුත්තං. දුරභිසම්භවතරන්ති අභිභවිතුං අසක්කුණෙය්‍යතරං. වාලන්ති කෙසං. සත්තධා භින්දිත්වාති සත්තක්ඛත්තුං විඵාලෙත්වා. තස්ස එකං භෙදන්ති තස්ස කෙසස්ස එකං අංසුසඞ්ඛාතං භෙදං ගහෙත්වා. වාතිඞ්ගණමජ්ඣෙ බන්ධිත්වාති වාතිඞ්ගණඵලස්ස මජ්ඣට්ඨානෙ බන්ධිත්වා. අපරං භෙදන්ති අපරං කෙසස්ස අංසුසඞ්ඛාතං භෙදං. අග්ගකොටියං බන්ධිත්වාති යථා තස්ස වාලභෙදස්ස ඌකාමත්තං ලිඛාමත්තං වා කණ්ඩස්ස අග්ගකොටිං අධිකං හුත්වා තිට්ඨති, එවං බන්ධිත්වා. උසභමත්තෙති වීසතියට්ඨිමත්තෙ ඨානෙ ඨිතො. කණ්ඩබද්ධාය කොටියාති කණ්ඩබද්ධාය වාලස්ස කොටියා වාතිඞ්ගණබන්ධනවාලස්ස කොටිං පටිවිජ්ඣෙය්‍ය.

8. දුතියඡිග්ගළයුගසුත්තවණ්ණනා

1118. අධිච්චුප්පත්තිකන්ති යදිච්ඡාවසෙන උප්පජ්ජනකං. ඡිග්ගළෙනාති ඡිග්ගළපදෙසෙන. ඡිග්ගළුපරීති හෙට්ඨිමයුගස්ස ඡිග්ගළපදෙසස්ස උපරි. ආරුළ්හස්ස ඡිග්ගළෙනාති උභින්නම්පි ඡිද්දෙන. ගීවප්පවෙසනං වියාති චතුන්නං යුගානං ඡිද්දපදෙසෙනෙව උපරූපරි ඨිතානං ඡිද්දන්තරෙන කාණකච්ඡපස්ස ගීවප්පවෙසනං අධිච්චතරසම්භවං. තතොපි අධිච්චතරසම්භවො මනුස්සත්තලාභො, තතො අධිච්චතමසම්භවො අරියමග්ගපටිලාභොති දස්සෙන්තො ආහ ‘‘චතුසච්චපටිවෙධො අතිවිය අධිච්චතරසම්භවො’’ති.

පපාතවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.