10. පුප්ඵවග්ගො

1. නදීසුත්තවණ්ණනා

93. පබ්බතෙය්‍යාති පබ්බතතො ආගතා. තතො එව ඔහාරිනී. තෙනස්සා චණ්ඩසොතතං දස්සෙති. දූරං ගච්ඡතීති දූරඞ්ගමා. තෙනස්සා මහොඝතං දස්සෙති.

සොතෙති වට්ටසොතෙ. චතූහි ගාහෙහීති ‘‘රූපං අත්තතො සමනුපස්සතී’’තිආදිනයප්පවත්තෙහි චතූහි ගාහෙහි. පලුජ්ජනත්තාති ඡින්නත්තා. සොකාදිබ්‍යසනප්පත්තීති සොකාදිඅනත්ථුප්පත්ති.

නදීසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

2. පුප්ඵසුත්තවණ්ණනා

94. විවදතීති විවාදං කරොති. වදන්තොති අයථාසභාවෙන වදන්තො. විවදති ධම්මතාය විරුද්ධං කත්වා වදති. ලොකධම්මොති ලුජ්ජනසභාවධම්මො. කො පන සොති ආහ ‘‘ඛන්ධපඤ්චක’’න්ති. තෙනාහ ‘‘තං හී’’තිආදි. කථං කරොමීති කෙන පකාරෙනාහං බාලං අජානන්තං කරොමි. තෙනාහ ‘‘මය්හං හී’’තිආදි. තථා චාහ ‘‘අක්ඛාතො වො මයා මග්ගො’’තිආදි (ධ. ප. 275). ‘‘තයො ලොකා කථිතා’’ති වත්වා තං විවරිතුං ‘‘නාහං, භික්ඛවෙ’’තිආදිමාහ.

පුප්ඵසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

3. ඵෙණපිණ්ඩූපමසුත්තවණ්ණනා

95. කෙනචි කාරණෙන යුජ්ඣිත්වා ගහෙතුං න සක්කාති අයුජ්ඣා නාම. නිවත්තනට්ඨානෙති උදකප්පවාහස්ස නිවත්තිතට්ඨානෙ.

අනුසොතාගමනෙති අනුසොතං ආගමනහෙතු, ‘‘අනුසොතාගමනෙනා’’ති වා පාඨො. අනුපුබ්බෙන පවඩ්ඪිත්වාති තත්ථ තත්ථ උට්ඨිතානං ඛුද්දකමහන්තානං ඵෙණපිණ්ඩානං සංසග්ගෙන පකාරතො වුද්ධිං පත්වා. ආවහෙය්‍යාති ආනෙත්වා වහෙය්‍ය. කාරණෙන උපපරික්ඛෙය්‍යාති ඤාණෙන වීමංසෙය්‍ය. ‘‘සාරො නාම කිං භවෙය්‍යා’’ති වත්වා සබ්බසො තදභාවං දස්සෙන්තො ‘‘විලීයිත්වා විද්ධංසෙය්‍යෙවා’’ති ආහ. තෙන රූපම්පි නිස්සාරතාය භිජ්ජතෙවාති දස්සෙති. යථා හි අනිච්චතාය අසාරතාසිද්ධි, එවං අසාරතායපි අනිච්චතාසිද්ධීති අනිච්චතාය එව නිච්චසාරං ථිරභාවසාරං ධුවසාරං සාමීනිවාසීකාරකභූතස්ස අත්තනො වසෙ පවත්තනම්පෙත්ථ නත්ථීති ආහ ‘‘රූපම්පි…පෙ… නිස්සාරමෙවා’’ති. සොති ඵෙණපිණ්ඩො. ගහිතොපි උපායෙන තමත්ථං න සාධෙති අනරහත්තා. අනෙකසන්ධිඝටිතො තථා තථා ඝටිතො හුත්වා.

බ්‍යාමමත්තම්පි එතරහි මනුස්සානං වසෙන. අවස්සමෙව භිජ්ජති තරඞ්ගබ්භාහතං හුත්වා.

තස්මිං තස්මිං උදකබින්දුම්හි පතිතෙ. උදකතලන්ති උදකපිට්ඨිං. අඤ්ඤතො පතන්තං උදකබින්දුං. උදකජල්ලන්ති සන්තානකං හුත්වා ඨිතං උදකමලං. තඤ්හි සංකඩ්ඪිත්වා තතො උදකං පුටං කරොති, තස්මිං පුටෙ පුබ්බුළසමඤ්ඤා. වත්ථුන්ති චක්ඛාදිවත්ථුං. ආරම්මණන්ති රූපාදිආරම්මණං. කිලෙසජල්ලන්ති පුරිමසිද්ධං, පටිලබ්භමානං වා කිලෙසමලං. ඵස්සසඞ්ඝට්ටනන්ති ඵස්සසමොධානං. පුබ්බුළසදිසා මුහුත්තරමණීයතාය. යස්මා ඝම්මකාලෙ සූරියාතපසන්තාපාභිනිබ්බත්තරස්මිජාලනිපාතෙ තාදිසෙ භූමිපදෙසෙ ඉතො චිතො සමුග්ගතවාතවෙගසමුද්ධටවිරුළ්හසඞ්ඛාතෙසු පරිබ්භමන්තෙසු අණුපරමාණුතජ්ජාරිප්පකාරෙසු භූතසඞ්ඝාතෙසු මරීචිසමඤ්ඤා, තස්මා සබ්බසො සාරවිරහිතාති වුත්තං ‘‘සඤ්ඤාපි අසාරකට්ඨෙන මරීචිසදිසා’’ති. යස්මා ච පස්සන්තානං යෙභුය්‍යෙන උදකාකාරෙන ඛායති, තස්මා ‘‘ගහෙත්වා පිවිතුං වා’’තිආදි වුත්තං. නීලාදිඅනුභවනත්ථායාති නීලාදිආරම්මණස්ස අනුභවනත්ථාය. ඵන්දතීති ඵන්දනාකාරප්පත්තා විය හොති අප්පහීනතණ්හස්ස පුග්ගලස්ස. විප්පලම්භෙති අප්පහීනවිපල්ලාසං පුග්ගලං. තෙනාහ ‘‘ඉදං නීලක’’න්තිආදි. සඤ්ඤාවිපල්ලාසතො හි චිත්තවිපල්ලාසො, තතො දිට්ඨිවිපල්ලාසොති. විප්පලම්භනෙනාති විප්පකාරවසෙනෙව ආරම්මණස්ස ලම්භනෙන. විප්පකාරවසෙන හි එතං ලම්භනං, යදිදං අනුදකමෙව උදකං කත්වා දස්සනං අනගරමෙව නගරං කත්වා ගන්ධබ්බනාටකාදිදස්සනං.

කුක්කුකං වුච්චති කදලික්ඛන්ධස්ස සබ්බපත්තවට්ටීනං අබ්භන්තරෙ දණ්ඩකන්ති ආහ ‘‘අකුක්කුකජාතන්ති අන්තො අසඤ්ජාතඝනදණ්ඩක’’න්ති. න තථා හොතීති යදත්ථාය උපනීතං, තදත්ථාය න හොති. නානාලක්ඛණොති නානාසභාවො. සඞ්ඛාරක්ඛන්ධොවාති එකො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධොත්වෙව වුච්චති.

අස්සාති පුරිසස්ස. අපගතපටලපිළකන්ති අපගතපටලදොසඤ්චෙව අපගතපිළකදොසඤ්ච. අසාරභාවදස්සනසමත්ථන්ති අසාරස්ස අසාරභාවදස්සනසමත්ථං. ඉත්තරාති පරිත්තකාලා, න චිරට්ඨිතිකා. තෙනාහ ‘‘ලහුපච්චුපට්ඨානා’’ති. අඤ්ඤදෙව ච ආගමනකාලෙ චිත්තන්ති ඉදඤ්ච ඔළාරිකවසෙනෙව වුත්තං. තථා හි එකච්ඡරක්ඛණෙ අනෙකකොටිසතසහස්සසඞ්ඛානි චිත්තානි උප්පජ්ජිත්වා නිරුජ්ඣන්ති. මායාය දස්සිතං රූපං මායාති වුත්තං. යංකිඤ්චිදෙව කපාලිට්ඨකපාසාණවාලිකාදිං. වඤ්චෙතීති අසුවණ්ණමෙව සුවණ්ණන්ති, අමුත්තමෙව මුත්තාතිආදිනා වඤ්චෙති. නනු ච සඤ්ඤාපි මරීචි විය විප්පලම්භෙති වඤ්චෙති, ඉදම්පි විඤ්ඤාණං මායා විය වඤ්චෙතීති කො ඉමෙසං විසෙසොති? වචනත්ථො නෙසං සාධාරණො. තථාපි සඤ්ඤා අනුදකංයෙව උදකං කත්වා ගාහාපෙන්තී, අපුරිසඤ්ඤෙව පුරිසං කත්වා ගාහාපෙන්තී විප්පලම්භනවසෙන අප්පවිසයා, විඤ්ඤාණං පන යං කිඤ්චි අතංසභාවං තං කත්වා දස්සෙන්තී මායා විය මහාවිසයා. තෙනාහ ‘‘යංකිඤ්චිදෙවා’’තිආදි. එවම්පීති අතිවිය ලහුපරිවත්තිභාවෙනපි මායාසදිසන්ති.

දෙසිතාති එවං දෙසිතා ඵෙණපිණ්ඩාදිඋපමාහි.

භූරි වුච්චති පථවී, සණ්හට්ඨෙන විපුලට්ඨෙන ච භූරිසදිසපඤ්ඤතාය භූරිපඤ්ඤො. තෙනාහ ‘‘සණ්හපඤ්ඤෙන චෙවා’’තිආදි. කිමිගණාදීනන්ති ආදි-සද්දෙන අනෙකගිජ්ඣාදිකෙ සඞ්ගණ්හාති. පවෙණීති ධම්මපබන්ධො. බාලලාපිනී ‘‘අහං මමා’’තිආදිනා. සෙසධාතුයො ගහෙත්වාව භිජ්ජති එකුප්පාදෙකනිරොධත්තා, වත්ථුරූපනිස්සයපච්චයත්තා ‘‘අය’’න්ති න විසුං ගහිතං. වධභාවතොති වධස්ස මරණස්ස අත්ථිභාවතො. සරණන්ති පටිසරණං.

ඵෙණපිණ්ඩූපමසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

4-6. ගොමයපිණ්ඩසුත්තාදිවණ්ණනා

96-98. සස්සතං සබ්බකාලං යාව කප්පවුට්ඨානා හොන්තීති සස්සතියො, සිනෙරුආදයො. තාහි සමං සමකාලං. අනෙනාති භගවතා. නයිදන්ති එත්ථ ය-කාරො පදසන්ධිකරො, ඉදන්ති නිපාතපදං. තං පන යෙන යෙන සම්බන්ධීයති, තං තිලිඞ්ගොව හොතීති ‘‘අයං මග්ගබ්‍රහ්මචරියවාසො’’ති වුත්තං. ‘‘න පඤ්ඤායෙය්‍යා’’ති වත්වා තමත්ථං විවරිතුං ‘‘මග්ගො හී’’තිආදි වුත්තං. විවට්ටෙන්තොති විනිවට්ටෙන්තො අප්පවත්තිං කරොන්තො.

රාජධානීති රඤ්ඤො නිවාසනගරං. සුත්තමයන්ති චිත්තවණ්ණවට්ටිකාමයං.

ගොමයපිණ්ඩසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

7. ගද්දුලබද්ධසුත්තවණ්ණනා

99. යං මහාසමුද්දොති එත්ථ යන්ති සමයස්ස පච්චාමසනං. භුම්මත්ථෙ චෙතං පච්චත්තවචනන්ති ආහ ‘‘යස්මිං සමයෙ’’ති. සො ච සමයො අයන්ති දස්සෙන්තො ‘‘පඤ්චමෙ සූරියෙ උට්ඨිතෙ’’ති ආහ. පරිච්ඡෙදං න වදාමි පරිච්ඡෙදකාරිකාය අග්ගමග්ගවිජ්ජාය අනධිගතත්තා. සුනඛො විය වට්ටනිස්සිතො බාලො අසවසභාවතො. ගද්දුලො විය දිට්ඨිබන්ධො. සක්කායො තස්ස අසවසභාවතො. පුථුජ්ජනස්ස සක්කායානුපරිවත්තනන්ති ‘‘සන්තානෙ සත්තවොහාරො’’ති තං තතො අඤ්ඤං කත්වා භෙදෙන නිද්දෙසො.

ගද්දුලබද්ධසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

8. දුතියගද්දුලබද්ධසුත්තවණ්ණනා

100. දිට්ඨිගද්දුලනිස්සිතායාති සහජාතාදිපච්චයවසෙන දිට්ඨිගද්දුලනිස්සිතාය නිස්සායෙව පවත්තති තතො අත්තානං විවෙචෙතුං අසක්කුණෙය්‍යත්තා. චිත්තසංකිලෙසෙනෙවාති දසවිධකිලෙසවත්ථුවසෙන චිත්තස්ස සංකිලිට්ඨභාවෙන. අරියමග්ගාධිගමනෙන චිත්තස්ස වොදානත්තා වොදායන්ති විසුජ්ඣන්ති.

විචරණචිත්තන්ති ගහෙත්වා විචරණවසෙන විචරණචිත්තං. සඞ්ඛානාමාති එවංනාමකා. බ්‍රාහ්මණපාසණ්ඩිකාති ජාතියා බ්‍රාහ්මණා, ඡන්නවුතියා පාසණ්ඩෙසු තං සඞ්ඛාසඤ්ඤිතං පාසණ්ඩං පග්ගය්හ විචරණකා. පටකොට්ඨකන්ති දුස්සාපණකං. දස්සෙන්තාති යථාගතිකම්මවිපාකචිත්තතං දස්සෙන්තා. තං චිත්තන්ති තං පටකොට්ඨකචිත්තං ගහෙත්වා විචරන්ති. චින්තෙත්වා කතත්තාති ‘‘ඉමස්ස රූපස්ස එවං හත්ථපාදා, එවං මුඛං ලිඛිතබ්බං, එවං ආකාරවත්ථග්ගහණානි, එවං කිරියාවිසෙසා, එවං කිරියාවිභාගං, සත්තවිසෙසානං විභාගං කාතබ්බ’’න්ති තස්ස උබ්බත්තනඛිපනපවත්තනාදිපයොජනඤ්චාති සබ්බමෙතං තථා චින්තෙත්වා කතත්තා චිත්තෙන මනසා චින්තිතං නාම. උපායපරියෙසනචිත්තන්ති ‘‘හත්ථපාදා එවං ලිඛිතබ්බා’’තිආදිනා යථාවුත්තඋපායස්ස චෙව පුබ්බෙ පවත්තස්ස භූමිපරිකම්මවණ්ණධාතුසම්මායොජනුපායස්ස ච වසෙන පවත්තං චිත්තං. තතොපි චිත්තතරන්ති තතො චිත්තකම්මතොපි චිත්තතරං චිත්තකාරෙන චින්තිතප්පකාරානං සබ්බෙසංයෙව චිත්තකම්මෙ අනිප්ඵජ්ජනතො. කම්මචිත්තෙනාති කම්මවිඤ්ඤාණෙන. කම්මචිත්තෙනාති වා කම්මස්ස චිත්තභාවෙන. සො කම්මස්ස විචිත්තභාවො තණ්හාවසෙන ජායතීති වෙදිතබ්බො. ස්වායමත්ථො අට්ඨසාලිනීටීකායං විභාවිතො. එවං චිත්තාති එවං චිත්තරූපවිසෙසා. යොනිං උපනෙතීති තං තං අණ්ඩජාදිභෙදං යොනිවිසෙසං පාපෙති වණ්ණවිසෙසො විය ඵලිකමණිකං. න හි විසෙසා හිතවිචිත්තසාමත්ථියකම්මං යොනිං උපනෙති, තස්ස තස්ස විපාකුප්පත්තියා පච්චයො හොති. යොනිමූලකො තෙසං චිත්තභාවොති යං යං යොනිං කම්මං සත්තෙ උපනෙති, තංතංයොනිමූලකො තෙසං සත්තානං චිත්තවිචිත්තභාවො. තෙනාහ ‘‘යොනිඋපගතා’’තිආදි. සදිසචිත්තාව සදිසචිත්තභාවා එව. ඉතීතිආදි වුත්තස්සෙව අත්ථස්ස උප්පටිපාටියා නිගමනං.

තිරච්ඡානගතචිත්තභාවතො චිත්තස්සෙව සවිසෙසං චිත්තභාවකරණං දස්සෙතුං ‘‘අපිචා’’තිආදි වුත්තං. තත්ථ චිත්තං නාමෙතං චිත්තතරමෙව වෙදිතබ්බන්ති සම්බන්ධො. සහජාතධම්මචිත්තතායාති රාගාදිසද්ධාදිධම්මවිචිත්තභාවෙන. භූමිචිත්තතායාති අධිට්ඨානචිත්තතාය. කම්මනානත්තං මූලං කාරණං එතෙසන්ති කම්මනානත්තමූලකා, තෙසං. ලිඞ්ගනානත්තං ඉත්ථිලිඞ්ගාදිනානත්තවසෙන චෙව තංතංසණ්ඨානනානත්තවසෙන ච වෙදිතබ්බං. සඤ්ඤානානත්තං ඉත්ථිපුරිසදෙවමනුස්සාදිසඤ්ඤානානත්තවසෙන. වොහාරනානත්තං තිස්සොතිආදිවොහාරනානත්තවසෙන. චිත්තානං විචිත්තානං. තංතංවොහාරනානත්තම්පි චිත්තෙනෙව පඤ්ඤපීයති. රඞ්ගජාතරූපසමුට්ඨාපනාදිනා වත්ථං රඤ්ජයතීති රජකො, වණ්ණකාරො. පුථුජ්ජනස්ස අත්තභාවසඤ්ඤිතරූපසමුට්ඨාපනතා නියතා එකන්තිකාති පුථුජ්ජනග්ගහණං. ‘‘අභිරූපං රූපං සමුට්ඨාපෙතී’’ති ආනෙත්වා සම්බන්ධො.

දුතියගද්දුලබද්ධසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

9. වාසිජටසුත්තවණ්ණනා

101. අත්ථස්සාති හිතස්ස. අසාධිකා ‘‘භාවනානුයොගං අනනුයුත්තස්සා’’ති අනනුයුත්තස්ස වුත්තත්තා. ඉතරාති සුක්කපක්ඛඋපමා. සාධිකා භාවනායොගස්ස අනුයුත්තත්තා. තඤ්හි තස්ස සාධිකා වෙදිතබ්බා. සම්භාවනත්ථෙති පරමත්ථසම්භාවනෙ. එවඤ්හි කණ්හපක්ඛෙපි අපිසද්දග්ගහණං සමත්ථිතං හොති. සම්භාවනත්ථෙති වා පරිකප්පනත්ථෙති අත්ථො. සඞ්ඛාතබ්බෙ අත්ථෙ අනියමතො වුච්චමානෙ සඞ්ඛාතො අනියමත්ථො වාසද්දො වත්තබ්බොති ‘‘අට්ඨ වා’’තිආදි වුත්තං. ඌනාධිකානීති ඌනානිපි අධිකානිපි කිඤ්චාපි හොන්ති, එකංසො පන ගහෙතබ්බොති ‘‘අට්ඨ වා දස වා ද්වාදස වා’’ති වුත්තං. එවං වචනං සන්ධාය ‘‘වචනසිලිට්ඨතායා’’තිආදි වුත්තං. පාදනඛසිඛාහි අකොපනවසෙන සම්මා අධිසයිතානි. උතුන්ති උණ්හඋතුං කායුස්මාවසෙන. තෙනාහ ‘‘උස්මීකතානී’’ති. භාවිතානීති කුක්කුටවාසනාය වාසිතානි. සම්මාඅධිසයනාදිතිවිධකිරියාකරණෙන ඉමං අප්පමාදං කත්වා. සොත්ථිනා අභිනිබ්භිජ්ජිතුන්ති අනන්තරායෙන තතො නික්ඛමිතුං. ඉදානි තමත්ථං විවරන්තො ‘‘තෙ හී’’තිආදිමාහ. සයම්පීති අණ්ඩානි. පරිණාමන්ති පරිපක්කං බහිනික්ඛමනයොග්ගතං.

තන්ති ඔපම්මසම්පටිපාදනං. එවන්ති ඉදානි වුච්චමානාකාරෙන. අත්ථෙනාති උපමෙය්‍යත්ථෙන. සංසන්දිත්වා සම්මා යොජෙත්වා. සම්පයුත්තධම්මවසෙන ඤාණස්ස තික්ඛාදිභාවො වෙදිතබ්බො. ඤාණස්ස හි සභාවතො සතිනෙපක්කතො ච තික්ඛභාවො, සමාධිවසෙන සූරභාවො, සද්ධාවසෙන විප්පසන්නභාවො, වීරියවසෙන පරිණාමභාවො. පරිණාමකාලොති බලවවිපස්සනාකාලො. වඩ්ඪිතකාලොති වුට්ඨානගාමිනිවිපස්සනාකාලො. අනුලොමට්ඨානස්ස හි විපස්සනා ගහිතගබ්භා නාම තදා මග්ගගබ්භස්ස ගහිතත්තා. තජ්ජාතිකන්ති තස්ස විපස්සනානුයොගස්ස අනුරූපං. සත්ථාපි ගාථාය අවිජ්ජණ්ඩකොසං පහරති භින්දාපෙති.

ඔලම්බකසඞ්ඛාතන්ති ඔලම්බකසුත්තසඞ්ඛාතං. පලන්ති තස්ස සුත්තස්ස නාමං. ධාරෙත්වාති දාරූනං හෙය්‍යාදිජානනත්ථං උපනෙත්වා. දාරූනං ගණ්ඩං හරතීති පලගණ්ඩොති එතෙන පලෙන ගණ්ඩහාරො ‘‘පලගණ්ඩො’’ති පච්ඡිමපදෙ උත්තරපදලොපෙන නිද්දෙසොති දස්සෙති. ගහණට්ඨානෙති හත්ථෙන ගහෙතබ්බට්ඨානෙ. සම්මදෙව ඛෙපීයන්ති එතෙන කායදුච්චරිතාදීනීති සඞ්ඛෙපො, තෙන. විපස්සනං අනුයුඤ්ජන්තස්ස පුග්ගලස්සෙව දිවසෙ දිවසෙ ආසවානං පරික්ඛයො ඉධ ‘‘විපස්සනායානිසංසො’’ති අධිප්පෙතො. හෙමන්තිකෙන කරණභූතෙන. භුම්මත්ථෙ වා එතං කරණවචනං, හෙමන්තිකෙති අත්ථො. පටිප්පස්සම්භන්තීති පටිප්පස්සද්ධඵලානි හොන්ති. තෙනාහ ‘‘පූතිකානි භවන්තී’’ති.

මහාසමුද්දො විය සාසනං සභාවගම්භීරභාවතො. නාවා විය යොගාවචරො මහොඝුත්තරණතො. පරියාදානං වියාති පරිතො අපරිපූරණං විය. ඛජ්ජමානානන්ති සඞ්ඛාදන්තෙන විය උදකෙන ඛෙපියමානානං බන්ධනානං. තනුභාවොති පරියුට්ඨානුප්පත්තියා අසමත්ථතාය දුබ්බලභාවො. විපස්සනාඤාණපීතිපාමොජ්ජෙහීති විපස්සනාඤාණසමුට්ඨිතෙහි පීතිපාමොජ්ජෙහි. ඔක්ඛායමානෙ පක්ඛායමානෙති විවිධපටිපත්තියා උක්ඛායමානෙ පටිසඞ්ඛානුපස්සනාය පක්ඛායමානෙ. දුබ්බලතා දීපිතා ‘‘අප්පකසිරෙනෙව සංයොජනානි පටිප්පස්සම්භන්ති, පූතිකානි භවන්තී’’ති වුත්තත්තා.

වාසිජටසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

10. අනිච්චසඤ්ඤාසුත්තවණ්ණනා

102. භාවෙන්තස්සාති විපස්සනාය මග්ගං භාවෙන්තස්ස උප්පන්නසඤ්ඤා. තෙනාහ – ‘‘සබ්බං කාමරාගං පරියාදියතී’’තිආදි. සන්තානෙත්වාති කසනට්ඨානං සබ්බසො විතනෙත්වා පත්ථරිත්වා. කිලෙසාති උපක්කිලෙසප්පභෙදා කිලෙසා. අනිච්චසඤ්ඤාඤාණෙනාති අනිච්චසඤ්ඤාසහගතෙන ඤාණෙන.

ලායනන්ති ලායනං විය නයනං විය නිච්ඡොටනං විය ච අනිච්චසඤ්ඤාඤාණං. ඉමිනා අත්ථෙනාති ඉමිනා යථාවුත්තෙන පාළියා අත්ථෙන, උපමා සංසන්දෙතබ්බාති එත්ථ පබ්බජලායකො විය යොගාවචරො. ලායනාදිනා තස්ස තත්ථ කතකිච්චතාය පරිතුට්ඨි විය ඉමස්ස කිලෙසෙ සබ්බසො ඡින්දිත්වා ඵලසමාපත්තිසුඛෙන කාලස්ස වීතිනාමනා.

කූටං ගච්ඡන්තීති පාරිමන්තෙන කූටං ගච්ඡන්ති. කූටං පවිසනභාවෙනාති කූටච්ඡිද්දං අග්ගෙන පවිසනවසෙන. සමොසරිත්වාති ඡිද්දෙ අනුපවිසනවසෙන ච ආහච්ච අවට්ඨානෙන ච සමොසරිත්වා ඨිතා. කූටං විය අනිච්චසඤ්ඤා අනිච්චානුපස්සනාවසෙන අවට්ඨානස්ස මූලභාවතො. ගොපානසියො විය චතුභූමකකුසලා ධම්මා අනිච්චසඤ්ඤාමූලකත්තා. කූටං අග්ගං සබ්බගොපානසීනං තථාඅධිට්ඨානස්ස පධානකාරණත්තා. අනිච්චසඤ්ඤා අග්ගාති එත්ථාපි එසෙව නයො. අනිච්චසඤ්ඤා ලොකියාති ඉදං අනිච්චසඤ්ඤානුපස්සනං සන්ධාය වුත්තං. අනිච්චානුපස්සනාමුඛෙන අධිගතඅරියමග්ගෙ උප්පන්නසඤ්ඤා අනිච්චසඤ්ඤාති වත්තබ්බතං ලභතීති ‘‘අනිච්චසඤ්ඤා, භික්ඛවෙ, භාවිතා බහුලීකතා සබ්බං කාමරාගං පරියාදියතී’’තිආදි වුත්තං. තථා හි ධම්මසඞ්ගහෙ (ධ. ස. 357, 360) ‘‘යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං සඤ්ඤං භාවෙතී’’තිආදිනා සඤ්ඤාපි උද්ධටා. සබ්බාසු උපමාසූති මූලසන්තානඋපමාදීසු පඤ්චසු උපමාසු. පුරිමාහීති කස්සකපබ්බජලායනඅම්බපිණ්ඩිඋපමාහි අනිච්චසඤ්ඤාය කිච්චං වුත්තං මූලසන්තානකපදාලනපබ්බජලායනවණ්ටච්ඡෙදනපදෙසෙන අනිච්චසඤ්ඤාය පටිපක්ඛපච්ඡෙදනස්ස දස්සිතත්තා. පච්ඡිමාහි බලං දස්සිතං පටිපක්ඛාතිභාවස්ස ජොතිතත්තා.

අනිච්චසඤ්ඤාසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

පුප්ඵවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

මජ්ඣිමපණ්ණාසකො සමත්තො.