1. පඨමවග්ගො

1. දාරුණසුත්තවණ්ණනා

157. ථද්ධොති කක්ඛළො අනිට්ඨස්ස පදානතො. චතුපච්චයලාභොති චතුන්නං පච්චයානං පටිලාභො. සක්කාරොති තෙහියෙව පච්චයෙහි සුසඞ්ඛතෙහි පූජනා, සො පන අත්ථතො සම්පත්තියෙවාති ආහ ‘‘තෙසංයෙව…පෙ… ලාභො’’ති. වණ්ණඝොසොති ගුණකිත්තනා. අන්තරායස්ස අනතිවත්තනතො අන්තරායිකො අනත්ථාවහත්තා.

දාරුණසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

2. බළිසසුත්තවණ්ණනා

158. බළිසෙන චරති, තෙන වා ජීවතීති බාළිසිකො. තෙනාහ ‘‘බළිසං ගහෙත්වා චරමානො’’ති. ආමිසගතන්ති ආමිසූපගතං ආමිසපතිතං. තෙනාහ ‘‘ආමිසමක්ඛිත’’න්ති. භින්නාධිකරණානම්පි බාහිරත්ථසමාසො හොතෙවාති ආහ ‘‘ආමිසෙ චක්ඛුදස්සන’’න්ති. අයො වුච්චති සුඛං, තබ්බිධුරතාය අනයො, දුක්ඛන්ති ආහ ‘‘දුක්ඛං පත්තො’’ති. අස්සාති එතෙන. කත්තුඅත්ථෙ හි එතං සාමිවචනං. යථා කිලෙසා වත්තන්ති, එවං පවත්තමානො පුග්ගලො කිලෙසවිප්පයොගො න හොතීති වුත්තං ‘‘යථා කිලෙසමාරස්ස කාමො, එවං කත්තබ්බො’’ති.

බළිසසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

3-4. කුම්මසුත්තාදිවණ්ණනා

159-160. අට්ඨිකච්ඡපා වුච්චන්ති යෙසං කපාලමත්ථකෙ තිඛිණා අට්ඨිකොටි හොති, තෙසං සමූහො අට්ඨිකච්ඡපකුලං. මච්ඡකච්ඡපාදීනං සරීරෙ ලම්බන්තී පපතතීති පපතා, වුච්චමානාකාරො අයකණ්ටකො. අයකොසකෙති අයොමයකොසකෙ. කණ්ණිකසල්ලසණ්ඨානොති අත්තනිකාපනසල්ලසණ්ඨානො. අයකණ්ටකොති අයොමයවඞ්කකණ්ටකො. නික්ඛමති එත්ථ අථාවරතො. පවෙසිතමත්තො හි සො. ඉදානි ත්වං ‘‘අම්හාක’’න්ති න වත්තබ්බො. ඉතො අනන්තරසුත්තෙති චතුත්ථසුත්තමාහ.

කුම්මසුත්තාදිවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

5. මීළ්හකසුත්තවණ්ණනා

161. මීළ්හකාති එවං ඉත්ථිලිඞ්ගවසෙන වුච්චමානා. ගූථපාණකාති ගූථභක්ඛපාණකා. අන්තොති කුච්ඡියං.

මීළ්හකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

6. අසනිසුත්තවණ්ණනා

162. ‘‘ඉමෙ ලාභසක්කාරං අනාහරන්තා ජිඝච්ඡාදිදුක්ඛං පාපුණන්තූ’’ති එවං න සත්තානං දුක්ඛකාමතාය එවමාහාති ආනෙත්වා සම්බන්ධො. අනන්තදුක්ඛං අනුභොති අපරාපරං උප්පජ්ජනකඅකුසලචිත්තානං බහුභාවතො.

අසනිසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

7. දිද්ධසුත්තවණ්ණනා

163. අච්ඡවිසයුත්තාති වා දිද්ධෙ ගතෙන ගතදිද්ධෙන. තෙනාහ ‘‘විසමක්ඛිතෙනා’’ති.

දිද්ධසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

8. සිඞ්ගාලසුත්තවණ්ණනා

164. ජරසිඞ්ගාලොත්වෙව වුච්චති සරීරසොභාය අභාවතො. සරීරස්ස උග්ගතකණ්ටකත්තා උක්කණ්ටකෙන නාම. ඵුටතීති ඵලති භිජ්ජති.

සිඞ්ගාලසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

9. වෙරම්භසුත්තවණ්ණනා

165. කායං න රක්ඛති නාම ඡබ්බීසතියා සාරුප්පානං පරිච්චජනතො. වාචං න රක්ඛති නාම රාගසාමන්තා ච කොධසාමන්තා ච යාව නිච්ඡාරණතො.

වෙරම්භසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

10. සගාථකසුත්තවණ්ණනා

166. ‘‘යස්ස සක්කරියමානස්සා’’ති එත්ථ අසක්කාරෙන චූභයන්ති අසක්කාරෙන ච උභයඤ්ච, කදාචි සක්කාරෙන, කදාචි අසක්කාරෙන කදාචි උභයෙනාති අත්ථො. තෙනාහ ‘‘අසක්කාරෙනා’’තිආදි. සතතවිහාරානං සම්පත්තියා සාතතිකොති ආහ ‘‘අරහත්ත…පෙ… සුඛුමදිට්ඨී’’තිආදි. තථා හි සා ‘‘වජිරූපමඤාණ’’න්ති වුච්චති. ආගතත්තාති ඵලසමාපත්තිං සමාපජ්ජිතුං තස්සා පුබ්බපරිකම්මං උපගතත්තා.

සගාථකසුත්තවණ්ණනා නිට්ඨිතා.

පඨමවග්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.